పొలాల మధ్యలో ఊరు. ఊరి మధ్యలో కూడలి. కూడలికి ఆనుకుని గ్రామదేవత గుడి. గుడికి ఎదురుగా స్థలం. స్థలంలో ఒక కొబ్బరిచెట్టు ఉంది.

***

కొబ్బరి చెట్టు పొట్టిది, కాయలు చిన్నగా ఉంటవి, ఊరిలోని చెట్లతో పోలిస్తే. కానీ అది తన బ్రతుకుని భారం అనుకోదు, తనని తాను తక్కువగా అనుకుని విశ్వాసాన్ని కోల్పోయి నీలగదు. తను చిన్నప్పుడు తాగిన నీళ్లలోని చప్పదనానికి వెగటు చెంది, వాటినే తనకి ప్రాణంపోసిన వాడు కూడా తాగుతాడు కాబోలు అని అనుకుని నొచ్చుకుని, తన తలమీద ఉన్న ప్రతీ కాయ లోకీ శాశ్వతంగా తీయదనాన్ని నింపాలనే సంకల్పంతో గాలి వీచినప్పుడల్లా తనకన్నా గొప్ప చెట్లతో కలిసి కనుబొమ్మల్లా ఉన్న తన మట్టల్ని పైకీ , కిందికీ, పక్కలకీ అభినయిస్తూ , వివిధ భంగిమలు రూపందుకోగా తన నైపుణ్యానికి తానే మురిసిపోతూ తీయగా నవ్వుతుంది. ఆ నవ్వు ఎవరికీ అర్ధమవదు. తీపి మాత్రం తెలుస్తుంది.

ఆరోజు గ్రామదేవత జాతర. జనులందరూ గుంపులుగా రావడం మొదలు పెట్టారు. గరగలు తలమీద ఉంచుకుని గజ్జెలు కట్టుకున్న వాళ్ల నాట్యం అందమూ, సన్నాయి మేళము వాళ్ల వాద్యాల [...]]]> సాయంకాలం. ప్రకృతిలో సంధ్య పుట్టీపుట్టగానే కళ్లు తెరిచి, పగలంతా అలిసిపోయిన జీవజాలాన్ని గమనించి, ప్రేమగా నిద్రదుప్పటి కప్పుదామని మెల్లిగా నేయటం మొదలుపెట్టింది. ఆ నేతలోని నైపుణ్యానికి చెట్లు, మొక్కలు ఆచ్చెరువుతో ఊగటం మానేశాయి. పొలాల గట్లనుంచి ఇళ్లవైపుకి గంగడోలు మీదుగా వేలాడుతున్న దుండుకర్రతో ఇబ్బంది పడుతూ వస్తున్న ఆవులు తమ దూడల ఆకలిని తల్చుకొని బాధని మర్చిపోతూ గబగబా నడుస్తున్నాయి. వాటి కాలిగిట్టల నుండి రేగిన దుమ్ము అంటించుకొని, గాలి దేవుడు స్వార్ధపరుల నిశ్వాసతో అంటిన పాపాన్ని కడుక్కుంటున్నాడు. పాకలలో అమ్మ పాలకోసం ఎదురుచూస్తూ న్న దూడలు పెద్దవిగా చేసిన గుండ్రటి కళ్లని చూసి, అంత అందంగా అవ్వటం ఈరోజు కూడా కుదరలేదనుకుంటూ ఆకాశంలో సూర్యుడు అవమానభారంతో ఎర్రబడి కిందికి దిగుతున్నాడు.

పొలాల మధ్యలో ఊరు. ఊరి మధ్యలో కూడలి. కూడలికి ఆనుకుని గ్రామదేవత గుడి. గుడికి ఎదురుగా స్థలం. స్థలంలో ఒక కొబ్బరిచెట్టు ఉంది.

***

కొబ్బరి చెట్టు పొట్టిది, కాయలు చిన్నగా ఉంటవి, ఊరిలోని చెట్లతో పోలిస్తే. కానీ అది తన బ్రతుకుని భారం అనుకోదు, తనని తాను తక్కువగా అనుకుని విశ్వాసాన్ని కోల్పోయి నీలగదు. తను చిన్నప్పుడు తాగిన నీళ్లలోని చప్పదనానికి వెగటు చెంది, వాటినే తనకి ప్రాణంపోసిన వాడు కూడా తాగుతాడు కాబోలు అని అనుకుని నొచ్చుకుని, తన తలమీద ఉన్న ప్రతీ కాయ లోకీ శాశ్వతంగా తీయదనాన్ని నింపాలనే సంకల్పంతో గాలి వీచినప్పుడల్లా తనకన్నా గొప్ప చెట్లతో కలిసి కనుబొమ్మల్లా ఉన్న తన మట్టల్ని పైకీ , కిందికీ, పక్కలకీ అభినయిస్తూ , వివిధ భంగిమలు రూపందుకోగా తన నైపుణ్యానికి తానే మురిసిపోతూ తీయగా నవ్వుతుంది. ఆ నవ్వు ఎవరికీ అర్ధమవదు. తీపి మాత్రం తెలుస్తుంది.

ఆరోజు గ్రామదేవత జాతర. జనులందరూ గుంపులుగా రావడం మొదలు పెట్టారు. గరగలు తలమీద ఉంచుకుని గజ్జెలు కట్టుకున్న వాళ్ల నాట్యం అందమూ, సన్నాయి మేళము వాళ్ల వాద్యాల ధ్వని అందమూ జనాలకి ఒకేసారి ప్రత్యక్షమయి, ప్రేమలో మైమరిచిపోయిన తాచుపాముల జంటలా తమ కళ్ల ఆనందం ఏదో, చెవుల ఆనందం ఏదో విడదీయడానికి లేనంతగా పెనవేసుకుపొయ్యాయి. ఈ అనుభూతి ఒకరి నుంచి ఒకరిని ఆక్రమించింది, తెలియకుండానే. క్రమంగా గ్రామస్తులంతా గుడిదగ్గర పోగయ్యారు.అమ్మవారికి హారతులు, పూజలు మొదలయ్యాయి.

భక్తితో అందరూ మొక్కుతున్నారు. చెట్టు హాయిగా వీస్తున్న గాలికి ఊగుతూ ఉంది.

గడుసు కుర్రాళ్లు ఉత్సాహంతో రాత్రిని తామే వెలిగిస్తున్నామని విర్రవీగే నక్షత్రాలు, చంద్రుడు సిగ్గుపడేలాగ అంబరపథాన్ని మిరుమిట్లుగొల్పుతూ తారాజువ్వలు వేయటం మొదలుపెట్టారు. ఒకవైపు కోలాహలాన్ని గమనిస్తూ, మరొకవైపు జువ్వలు వెయ్యాలనే కోరికని చంపుకోలేకపోతూ ఇబ్బందులు పడుతున్నారు. వంతులు వేసుకుంటున్నారు. ఒక కుర్రాడి వంతు వచ్చింది. ప్రదర్శనవైపు కళ్లప్పగించి, జువ్వ వెలిగిస్తున్న ఒక కుర్రాడి చేతికి జువ్వతో పాటు నిప్పు తాకింది. అది జువ్వనిప్పుతో జతకట్టింది. కుర్రాడు ఉలిక్కిపడి బాధనుండి తప్పించుకోవాలని ఏం చెయ్యలేక జువ్వని పైకి వదిలేశాడు. అది సర్రుమంటూ గుడి ఎదురుగా ఉన్న కొబ్బరిచెట్టు కేంద్రస్థానాన్ని తాకి, ఆకాశంలో స్వేచ్ఛగా వదలాల్సిన తళుకులని ఆ చెట్టు తలమధ్యలో విదిల్చింది.

కుర్రాడు బిగ్గరగా అరిచాడు. చెట్టునుండి నిప్పురవ్వలు ఒక్కసారిగా ఎగిశాయి.

కొంతమంది కుర్రాడిని దూరంగా తీసుకుపోయి, మందు వ్రాశారు. చెట్టు కేసి చూసి ‘అమ్మో’ అని, ‘అయ్యో’ అని అనుకున్నారు. కొంతమంది మంట ఆర్పుదామని ప్రయత్నించారు. సాధ్యపడలేదు. పూజ ముగిసింది. గరగనాట్యమూ అయిపోయింది. భక్తులు ప్రసాదం పుచ్చుకుని ఇళ్లదారి పట్టారు. ఊరిచివర సారాకొట్టు నుంచి తీర్థం పుచ్చుకుని, ప్రచ్ఛన్నస్వేచ్ఛాలోకాలలో విహరిస్తూ కొంతమంది తాగుబోతులు సైకిళ్లమీద మేళం శబ్దం విన్న ఉత్సాహంతో గుడిదగ్గరకి గుంపులుగా రావడం మొదలు పెట్టారు. వారి రాకతో సమాంతరంగా పక్కఊరినుంచి కొంతమంది అమ్మాయిలతో ఉన్న ఒక ట్రాక్టరు, వెనకాలే మనిషి అంత ఎత్తు ఉన్న స్పీకర్లూ, ఒక పాటగాడూ, ఒక పాటగత్తె, సినిమా పాటల టేప్ రికార్డరు సెట్టూ వచ్చినవి. గుడి పక్కనే ఆగినవి. చూసిన వాళ్లంతా బిగ్గరగా కేకలు వేశారు. పాటలు పెట్టారు.

పాటల శబ్దం పెద్దదైంది. చెట్టుమీది మంట పెద్దదైంది.

అమ్మాయిలు సినిమా పాటలకి డాన్సు చెయ్యడం మొదలుపెట్టారు. స్పీకర్ల తాకిడికి గుడి, గుడి కి ఆనుకుని ఉన్న వీధులన్నీ కంపిస్తున్నాయి, ‘గుడి ముందు ఇదేం గోల’ అన్న సణుగుడు పైకి వినపడకుండా. వాళ్లని చూస్తూ తాగుబోతులంతా ట్రాక్టరు దగ్గరగా పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చి, వాళ్ల విన్యాసాలని మెచ్చుకుంటూ, ఈలలు వేస్తున్నారు. అరుస్తున్నారు. వాళ్లని పట్టుకుందామని పైకి ఎగురుతున్నారు. కుదరక, కిందకి దిగుతున్నారు. ఒకడు ట్రాక్టరు పైకి ఎక్కుదామని చూశాడు. ఆ ట్రూపు తో వచ్చిన వస్తాదు వాడిని పక్కకి తోసిపారేశాడు.. వాడు కిందపడి ఊగిపోతూ కేకలు వెయ్యడం మొదలుపెట్టాడు. మిగిలినవాళ్లు వాడిని పట్టించుకోలేదు. పాటలు మారుతున్నాయి.

కేకలూ, ఈలలూ ఎక్కువౌతున్నాయి. చెట్టుమీది మట్టలు ఒక్కొక్కటిగా రాలిపోతున్నాయి.

డాన్సు అయిపోయింది. ట్రాక్టర్లు వెళ్లిపొయ్యాయి. ఇంకా కావాలి అంటూ తాగుబోతులు కొంతసేపు అరిచినా, చేసేది లేక సైకిళ్ల మీద ఇంటిమొఖం పట్టారు. కొంతసేపటికి పెద్ద స్పీకర్ల నుండి వచ్చిన పాటల ప్రతిధ్వని కూడా అంతరించింది.మెల్లిమెల్లిగా ఆ ప్రదేశమంతా నిర్జనమైంది. శబ్దమంతా ఆగిపోయింది. నర్తించిన అమ్మాయిల మీద చల్లిన రంగు కాగితాలతో గుడిప్రాగణమంతా కొత్తరూపుగట్టింది. కాసేపటికి కరెంటు పోవడంతో వీధిదీపాలు ఆరిపొయ్యాయి.

కోలాహలం అణిగింది. చెట్టుమీద మంటా అణిగింది.

కాసేపటికి పెద్దగాలి ప్రవాహం వచ్చింది. చెట్టుమీంచి నిప్పురవ్వలు ముద్దలు ముద్దలుగా క్రిందకి ధారాపాతంగా రాలుతున్నాయి. ఆ కాంతిలో గ్రామదేవత ముక్కుపోగుపై ఉన్న తెల్లటి రాయి ఎర్రగా ప్రకాశించింది.

***

ప్రాతఃకాలం. ప్రకృతిలో సంధ్య పుట్టీపుట్టగానే కళ్లు తెరిచి, రాత్రంతా సొలసిపోయిన జీవజాలాన్ని గమనించి, ప్రేమగా ఉత్తేజపుదుప్పటి కప్పుదామని మెల్లిగా నేయటం మొదలుపెట్టింది. ఆ నేతలోని నైపుణ్యానికి చెట్లు, మొక్కలు ఆచ్చెరువుతో ఊగటం మానేశాయి. పొలాల గట్ల వైపుకి ఇళ్లనుంచి గంగడోలు మీదుగా వేలాడుతున్న దుండుకర్రతో ఇబ్బంది పడుతూ వస్తున్న ఆవులు తమ దూడల ఆకలిని తీర్చిన సంతృప్తితో బరువుని మర్చిపోతూ గబగబా నడుస్తున్నాయి. వాటి కాలిగిట్టల నుండి రేగిన దుమ్ము అంటించుకొని, గాలి దేవుడు స్వార్ధపరులకి ఉచ్ఛ్వాసగా మారడం తప్పక, ఉత్సాహాన్ని నింపుకుంటున్నాడు. పాకలలో అమ్మ పాలు తాగి కళ్లుమూసికొని కునుకుతీస్తూన్న దూడలమీద ఈరోజు గెలుపునాదే అనుకుంటూ ఆకాశంలో సూర్యుడు ప్రజ్వలిస్తూ పైకి ఎక్కుతున్నాడు.

పొలాల మధ్యలో ఊరు. ఊరి మధ్యలో కూడలి. కూడలికి ఆనుకుని గ్రామదేవత గుడి.గుడికి ఎదురుగా స్థలం. స్థలంలో కొబ్బరిచెట్టు లేదు.

**** (*) ****

వాళ్ళు మెట్లు దిగి బేస్ మెంట్ గదిలోకి వచ్చేసరికి అతను కంప్యూటరు ముందు కనిపించాడు. కూచుని ప్రశాంతంగా నిశితంగా కళ్ళజోడు లోంచి తెరమీది గళ్ళనీ, అంకెల్నీ చూస్తున్నా డతను . ఒకసారి ఆగి అతన్ని చూసాడు ఇన్ స్పెక్టరు. మధ్యలో కీబోర్డుని టైప్ చేస్తుంటే అతన్నీ కంప్యూటర్నీ  కీబోర్డు పని చేయిస్తున్నపించింది. ఇన్ స్పెక్టరు బాగా దగ్గిరికి వచ్చిన తరవాత గానీ అతను గమనించలేదు. తలెత్తి చూసి ఆశ్చర్యపోయాడతను.

రాత్రి ఏడున్నరయింది. గది వేడిగానూ లేదు, చల్లగానూ లేదు. అతనికి ఎలాగూ అనిపించడం లేదు. చిన్న గది. పక్కగోడకి కిటికీ. చెక్క టేబిలు ముందు మూడు కుర్చీలు. ఒక చెక్క కుర్చీలో కూచున్నాడతను. రెండు కుర్చీలు అప్పుడే ఖాళీ అయ్యేయి. ఆఫీసుకొచ్చిన ఇన్ స్పెక్టరు, మరోవ్యక్తి ఇంతసేపూ అతనితో మాట్లాడి వెళ్ళేరు . అతను ఊపిరి పీల్చుకున్నాడు. అతని ఆలోచనలు స్పష్టంగా ఉన్నాయి. అతని ప్రాజెక్టు రిపోర్టుల్లాగ. అడిగినవే అడిగి, అడిగినవే అడిగి న్యూసెన్సు, పైగా టైము దండగ. గడచిన పదిగంటల్లో బోలెడు పని అయి ఉండేది. కంట్లో నలక పడ్డట్టు ఈ గొడవ తెచ్చిపెట్టుకున్నాడు. టేబిలు కీబోర్డు మీద అతని వేళ్ళు కదుల్తున్నాయి. అతని ముందు తెర.  తెర లోంచి ఎవరో వచ్చి ఎదురుగా కూచున్నారు. అతని కనుబొమలు చిరాకుతో ముడిపడ్డాయి. వచ్చినతను సిగరెట్టు వెలిగించుకుని పెట్టె అతని ముందుకు తోసాడు.

‘’స్మోక్ చేస్తారా?’’

‘’చెయ్యను ….ఎప్పుడేనా’’

సిగరెట్టు వెలిగించుకున్నాడతను .

‘’కాల్చనంటున్నారు , అలవాటు లేదా ?’’

“అనిగాదు . కాలుస్తాను . ఒక్కోసారి కాలుస్తా….. కాలిస్తే కాలుస్తా . లేకపోతె లేదు.’’

పోలీసు అతనివేపు చాలా కళ్ళతో చూసాడు. అతని కళ్ళు మామూలుగా ఉన్నాయి. ప్రత్యేకించి భయం కనిపించడం లేదు. పోలీసు ఆశ్చర్యంగా అతనివేపే చూస్తున్నాడు. అతనికి పోలీసు స్టేషన్లో ఉండడం ఇష్టం లేదని మాత్రం అర్థవైంది. మాట్లాడకుండా సిగరెట్టు కాల్చుకున్నాడు. చటుక్కున అడిగేడు పోలీసు.

‘విశాల గదులు- సకల సదుపాయాల’ ప్రకటనల్ని వెక్కిరిస్తూ డార్మిటరీలన్నీ మంచాలతో కిక్కిరిసి ఉన్నాయి. సుడిగాలికి సురసురా లేచిన బూడిదమేఘాల్లా దుప్పట్లు లేచి అవతల పడ్డాయి.

మంచాల మీంచి అస్థిపంజరాలు నిటారుగా లేచి నిలబడ్డాయి. తెల్లటి ఎముకలతో కూడిన కాళ్లను నేల మీద తాటించి, బిలబిలమంటూ ఆ ఫ్లోర్‌లో ఒక మూలనున్న అతిపెద్ద ఫ్రీజర్‌ దగ్గరకు పరిగెత్తాయి.

క్యూలో నిలబడి, తమ వంతు రాగానే బార్‌కోడ్‌ ఆధారంగా తమ తలల్ని తగిలించుకుని, మళ్లీ గదుల వైపు పరిగెత్తాయి.

గోడకు తగిలించిన అద్దం ముందు నిలబడి, తేరిపార చూసుకుంది ఓ అస్థిపంజరం.

సందేహం లేదు, తన మొహమే! ఆరోజుకి నిర్ధారించుకున్నాడు విశ్లేష్‌.

తను అక్కడికొచ్చిన కొత్తలో బాగానే ఉండేవాడు. తల, చర్మం, సకల అవయవాలు, రక్తమాంసాలు… అన్నీ నిశ్చయంగా ఉండేవి. తనేమిటి? అందరూ అలాగే ఉండేవారు.

రెండుమూడు రోజులు గడిచాయో లేదో, కాటికాపరి తన భాషలో ఏదో చెప్పాడు. తను వినలేదు.

ప్రేతాలు చెప్పాయి; వినలేదు. భూతాలు చెప్పాయి; పట్టించుకోలేదు.

కానీ, ఒక్కో రాత్రి గడిచేకొద్దీ తలలో తుపాన్లు ఎక్కువయ్యేవి. మెదడులో అగ్నిపర్వతాలు బద్దలయ్యేవి. పిచ్చిపిచ్చి ఆలోచనలేవో చితిమంటల్లా ఎగసిపడేవి. నిద్ర పట్టేది కాదు. గబుక్కున లేచి కూచునేవాడు. చుట్టూ మంచాలు నిద్రాసనాల్లో మునకలై కనిపించేవి.

ఓ భయంకర పగటివేళ తన ఘోషను సీనియర్‌ ప్రేతేష్‌తో మొర పెట్టుకున్నాడు.

”ఒరే డింగరీ! ‘తల’నాత్మక పరిశీలనను ఈ శ్మశానాధీశులెవ్వరూ క్షమించరుగాక క్షమించరు”.

”ఒక్క ముక్క అర్థంగాలా…” బిక్కమొహం వేశాడు విశ్లేష్‌.

”తలలు తీసి మంచుపెట్టెలో పెట్టి పడుకుంటుంటే, మమ్మల్నందరినీ పిచ్చనాయాళ్లనుకుంటున్నావు కదూ” నవ్వు, కోపం కనిపించని కళాత్మక సౌందర్యంతో చెప్పాడు ప్రేతేష్‌.

అప్పట్నుంచీ తను కూడా రాత్రి పడుకోబోయే ముందు తల తీసి ఫ్రీజర్‌లో పెట్టడం అలవాటు చేసుకున్నాడు. పంచేంద్రియాల పనితనం మంచులో కప్పబడిపోవటంతో తుపాన్లు, అగ్నిపర్వతాల బెడదలేని విచిత్ర లోకంలో నిద్రపోయే అదృష్టానికి నోచుకున్నాడు.

విశ్లేష్‌ [...]]]> అది కాటికాపరి విజిల్‌లా లేదు, శ్మశానంలో నక్కల ఊళలా ఉంది.

‘విశాల గదులు- సకల సదుపాయాల’ ప్రకటనల్ని వెక్కిరిస్తూ డార్మిటరీలన్నీ మంచాలతో కిక్కిరిసి ఉన్నాయి. సుడిగాలికి సురసురా లేచిన బూడిదమేఘాల్లా దుప్పట్లు లేచి అవతల పడ్డాయి.

మంచాల మీంచి అస్థిపంజరాలు నిటారుగా లేచి నిలబడ్డాయి. తెల్లటి ఎముకలతో కూడిన కాళ్లను నేల మీద తాటించి, బిలబిలమంటూ ఆ ఫ్లోర్‌లో ఒక మూలనున్న అతిపెద్ద ఫ్రీజర్‌ దగ్గరకు పరిగెత్తాయి.

క్యూలో నిలబడి, తమ వంతు రాగానే బార్‌కోడ్‌ ఆధారంగా తమ తలల్ని తగిలించుకుని, మళ్లీ గదుల వైపు పరిగెత్తాయి.

గోడకు తగిలించిన అద్దం ముందు నిలబడి, తేరిపార చూసుకుంది ఓ అస్థిపంజరం.

సందేహం లేదు, తన మొహమే! ఆరోజుకి నిర్ధారించుకున్నాడు విశ్లేష్‌.

తను అక్కడికొచ్చిన కొత్తలో బాగానే ఉండేవాడు. తల, చర్మం, సకల అవయవాలు, రక్తమాంసాలు… అన్నీ నిశ్చయంగా ఉండేవి. తనేమిటి? అందరూ అలాగే ఉండేవారు.

రెండుమూడు రోజులు గడిచాయో లేదో, కాటికాపరి తన భాషలో ఏదో చెప్పాడు. తను వినలేదు.

ప్రేతాలు చెప్పాయి; వినలేదు. భూతాలు చెప్పాయి; పట్టించుకోలేదు.

కానీ, ఒక్కో రాత్రి గడిచేకొద్దీ తలలో తుపాన్లు ఎక్కువయ్యేవి. మెదడులో అగ్నిపర్వతాలు బద్దలయ్యేవి. పిచ్చిపిచ్చి ఆలోచనలేవో చితిమంటల్లా ఎగసిపడేవి. నిద్ర పట్టేది కాదు. గబుక్కున లేచి కూచునేవాడు. చుట్టూ మంచాలు నిద్రాసనాల్లో మునకలై కనిపించేవి.

ఓ భయంకర పగటివేళ తన ఘోషను సీనియర్‌ ప్రేతేష్‌తో మొర పెట్టుకున్నాడు.

”ఒరే డింగరీ! ‘తల’నాత్మక పరిశీలనను ఈ శ్మశానాధీశులెవ్వరూ క్షమించరుగాక క్షమించరు”.

”ఒక్క ముక్క అర్థంగాలా…” బిక్కమొహం వేశాడు విశ్లేష్‌.

”తలలు తీసి మంచుపెట్టెలో పెట్టి పడుకుంటుంటే, మమ్మల్నందరినీ పిచ్చనాయాళ్లనుకుంటున్నావు కదూ” నవ్వు, కోపం కనిపించని కళాత్మక సౌందర్యంతో చెప్పాడు ప్రేతేష్‌.

అప్పట్నుంచీ తను కూడా రాత్రి పడుకోబోయే ముందు తల తీసి ఫ్రీజర్‌లో పెట్టడం అలవాటు చేసుకున్నాడు. పంచేంద్రియాల పనితనం మంచులో కప్పబడిపోవటంతో తుపాన్లు, అగ్నిపర్వతాల బెడదలేని విచిత్ర లోకంలో నిద్రపోయే అదృష్టానికి నోచుకున్నాడు.

విశ్లేష్‌ మెల్లగా మునివేళ్లపై కాళ్లు పైకి లేపాడు. అద్దంలో గొంతు కింది భాగం నుంచి తెల్లని ఎముకలు కనిపిస్తున్నాయి. చర్మపుతొడుగు లేని తల కింది భాగాన్ని చూసుకునే ధైర్యం లేక గభాల్న కాళ్లు దించేశాడు.

”మొహానికేం ఢోకా లేదు. బానే ఉందిలే. నడువ్‌ వాష్‌రూములోకి” కాటికాపరి గట్టిగా అరిచాడు.

గబగబా అక్కణ్నుంచి వాష్‌రూముల వైపు పరుగు తీశాడు విశ్లేష్‌.

వచ్చిన కొత్తలో ఓ రాత్రి గభాల్న మెలకువ వచ్చింది. బెడ్‌లైటు వెలుతుర్లో కళ్లు చిట్లించి చూశాడు. ఓ దెయ్యం తన మంచం పక్కనే నిలబడి ఉంది. కంపు కొడుతోంది. కడుపులో దేవుతోంది. ఘ్రాణనాడులు ఏ క్షణమైనా తుత్తునియలయ్యే ప్రమాదాన్ని పసిగట్టి పక్క మంచం మీద పడుకున్న ప్రేతేష్‌ను తట్టి లేపాడు.

”బడుద్ధాయ్‌! మనల్ని సెంటు వాడనివ్వరు. దీంతోనే సరిపెట్టుకోవాలి. అది దెయ్యం కాదు, వాష్‌రూముల్లోంచి వస్తున్న కంపు. పెద్ద టైమ్‌ పట్టదులే. త్వరగానే అలవాటు పడతావ్‌” తాపీగా చెప్పి, జాలీగా మళ్లీ ముసుగు తన్నాడు ప్రేతేష్‌.

మొహం తప్ప, ఎముకలేవీ రుద్దుకునే పనిలేదు కాబట్టి రెండు నిమిషాల్లో స్నానం కానిచ్చి, గదిలో తన షెల్ఫ్‌ దగ్గరకొచ్చాడు. కంకాళాన్ని ప్యాంటు, చొక్కాలతో ప్యాక్‌ చేశాడు.

నున్నగా తల దువ్వుకున్నాడు. మళ్లీ అద్దం ముందు నిలబడ్డాడు. ఇంకా మనిషి ఆనవాళ్లు మిగిలున్నందుకు మెదడులో ఏ మూలనో సంతోషం తాలూకు రసాయనిక చర్య పురుడు పోసుకుంది.

గదిలోని మరో ఏడు సహ అస్థిపంజరాలు కూడా తనలాగే తయారై అయిదు గంటలకంతా అధ్యయన శిబిరానికి చేరుకున్నాయి.

తలలన్నీ తన్మయత్వంతో తాళపత్రగ్రంథాల్లోకి దూరిపోయాయి.

ఓ యమభటుడు చేతిలో మారణాయుధంతో ఆ చివర్నుంచి ఈ చివరకు తిరుగుతున్నాడు.

‘తన్మయత్వం’ ఎక్కువై రెండు తలలు బొప్పి కట్టాయి. దిగ్గున పైకిలేచి, మాటలు పంచుకున్నాయి.

ఆ శబ్ద తరంగాలు త్వరితగతిన ప్రయాణించి, యమభటుడి కర్ణభేరీల్ని ఢీకొట్టాయి.

మారణాయుధం మహోగ్రరూపం దాల్చింది. రెండు తలలూ పచ్చడి కింద మిగిలాయి.

దాంతో మిగతా తలలన్నీ తన్మయత్వాన్ని తారస్థాయిలో సొంతం చేసుకుని, అధ్యయన బొరియలో మునిగిపోయాయి.

ఉదయం ఏడున్నర గంటలకు పళ్లేల మోతతో ఫలహారశాల దద్దరిల్లింది. కంకాళాలు కనీసం అక్కడైనా స్వేచ్ఛాగీతాన్ని ఆలపించాలని తరచూ పోరాటానికి దిగుతాయి. బుల్లి రాక్షసులు కొందరు చూసీచూడనట్లు వ్యవహరిస్తూ పర్యవేక్షణలో నిమగ్నమవుతారు.

పళ్లేల జోరూ, పోరాట హోరూ కాసేపటికే చప్పున చల్లారిపోతాయి. రెండొందల నలభై మూడు డిగ్రీల ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఇడ్లీలుగా మారిన ఇనపముద్దల్ని నమల్లేక, రాత్రి మిగిలిపోయిన అన్నంలో దిక్కుమాలిన దినుసులు కలిపి తయారు చేసిన కిచిడీ మింగలేక, ఉప్పు గుప్పించి వండిన ఫెవికాల్లాంటి ఉప్మా తినలేక… స్వాతంత్య్ర నినాదాలు మౌనం పాటిస్తాయి.

ఇక మధ్యాహ్నం… తుప్పు వాసన కొట్టే నీళ్లపప్పు, బొగ్గుముక్కల్లాంటి బెండకాయ వేపుడు, దుబాయ్‌ ఆయిల్లాంటి సాంబారు, పులిసిన మజ్జిగ! రాత్రి గురించి మాట్లాడుకునే ఓపిక, తీరిక ఒక్కరికీ ఉండవు.

క్రికెట్‌ బంతి లాంటి మైసూర్‌ బోండాని పరధ్యానంగా తింటూన్న విశ్లేష్‌ మెదడులో ఏవో సంభాషణలు రివైండ్‌ అవుతున్నాయి.

”భోజనం అస్సలు బాగోటం లేదు నాన్నా”

”నేనిప్పటికి నాలుగుసార్లు తిన్నా. చాలా బాగుందే”

”పేరెంట్స్‌ వచ్చేరోజు మనుషుల కోసం వండిస్తారు…” తను చెబుదామనుకునేలోపే ”అయినా, నువ్వు తింటానికొచ్చావా? చదువుకోటానికొచ్చావా?” తండ్రి ఆగ్రహజ్వాల.

”అరే విస్సూగా… నాకో పేద్ద డౌటురా. మనకిప్పుడు పొట్టలూ పేగులూ లేవుగదా! మరి మనం తిన్నది ఎక్కడికి పోతుందంటావ్‌?” పక్కనే కూచుని తింటున్న క్లాస్‌మేట్‌ భూతేష్‌ ప్రశ్న.

విశ్లేష్‌ ఏదో చెప్పబోయేలోపే అవతలి పక్క కూచున్న ప్రేతేష్‌ అందుకున్నాడు-

”పొట్ట విప్పిచూడ పురుగులుండు! అందుకే పొట్టలు తీసేశారు. పదార్థాల్ని ఎముకలు గ్రహించి, కాల్షియం ఫ్యాక్టరీల్ని స్థాపిస్తాయి”

వాడంతే. అద్భుతంగా మాట్లాడినట్లే ఉంటుంది; ఒక్క ముక్క అర్థమైచావదు.

ఉపాహార ఉదారవాదంతో లేని శక్తిని పుంజుకుని కంకాళాలన్నీ బయటికి నడుస్తున్నాయి.

”అరే, ఇవాళ ఎన్ని వికెట్లు డౌన్‌?” గుంపులోంచి ఎవరో అడిగారు.

”నాలుగు”

”ఎక్కడెక్కడ?”

”నారాయణగూడ బ్రాంచ్‌ రెండు, వైజాగ్‌ ఒకటి, కర్నూలు ఒకటి”

ఆ మాటలు వింటున్న విశ్లేష్‌కు విపరీతమైన ఆశ్చర్యం కలిగింది.

తామంతా చర్మమాత్రులుగా ఉన్నప్పుడు ఇలాంటి సంభాషణ నిత్యకృత్యం. తెల్లవారేపాటికి ఏయే బ్రాంచిలో ఎంతమంది ఆత్మహత్యలు చేసుకున్నారో ఈ శాఖ విద్యార్థులకు సమాచారమందేది. టీవీ చూడనివ్వరు. ఫోన్లు వాడనివ్వరు. పేపర్లూ అంతంతమాత్రమే. అయినా పక్కా లెక్కలందేవి.

ఆత్మహత్యల కారణంగా తమకు అన్యాయంగా చెడ్డపేరు వస్తోందని యాజమాన్య దేవుళ్లు తెగ బాధపడిపోయి, చివరికి కోట్లు వెచ్చించి విదేశాల నుంచి అత్యాధునిక పరిజ్ఞానాన్ని కొనుగోలు చేశారు. దాని సాయంతో పిల్లలందరినీ అస్థిపంజరాలుగా మార్చేశారు.

”అరే, నాకో డౌటు! స్కెలిటన్లు సూసైడ్‌ చేసుకోవటమేమిటి?” గుంపులోంచే ఎవరో అడిగారు.

”వెర్రి నాగన్నలూ… ప్రతి దానికీ ప్రత్యామ్నాయం ఉంటుంది. న్యూటనుడి మూడో సూత్రాన్ని అధ్యాపకుల కన్నా విద్యార్థులే ఎక్కువగా వంటబట్టించుకున్నారు. అప్పుడవి ఆత్మహత్యలూ… ఇప్పుడివి ప్రాయోపవేశాలూ…” ప్రేతేష్‌ మళ్లీ ప్రహేళికా భాషలో చెప్పాడు.

అస్థిపంజరాలన్నీ బుద్ధిగా తరగతి గదుల్లోకి నడిచాయి.

కొమ్ములూ కోరలూ పొడుచుకొచ్చిన వింత మానవులు బోధన మొదలెట్టారు.

***

ఆరోజు ఆదివారం. రెండు వారాల తర్వాత మరోసారి మనుషుల్ని చూడబోయే రోజు! అందరికీ తల నిండా సంతోషం. ఉదయపు అధ్యయన శిబిరం ముగియగానే, ఓ యమభటుడు మైకులో గొంతు చించుకున్నాడు.

”జాగ్రత్తగా వినండి. గ్రౌండ్‌ఫ్లోర్‌లోకి వెళ్లేముందు విధిగా ‘డిజిటల్‌ డిటెక్టర్‌’ లోంచే నడవాలి. మీ శరీరం మీకు వచ్చేస్తుంది. ఈ బాడీ డిజప్పియర్‌ టెక్నాలజీ (బీడీటీ) గురించి పేరెంట్స్‌కు చెప్పకండి”

అస్థిపంజరాలన్నీ అంతర్థానమై, విద్యార్థులంతా మనుషుల రూపంలో కిందికి చేరుకున్నారు.

తిరిగొచ్చిన తన రూపాన్ని మురిపెంగా చూసుకుని, పరుగున తన కోసం నిరీక్షిస్తున్న తల్లిదండ్రుల వద్దకు చేరుకున్నాడు విశ్లేష్‌. తల్లి గుండెలకు హత్తుకుని, నుదుటి మీద ముద్దు పెట్టింది. తండ్రి నవ్వాడో లేదో కనిపెట్టడం కష్టమైంది.

కుశలప్రశ్నలు క్లుప్తంగా ముగిశాయి. మార్కుల గురించి పోస్ట్‌మార్టం మొదలైంది.

విశ్లేష్‌ జేబులోంచి ఓ కాగితం తీసి తండ్రికందించాడు. దాని మీద గజిబిజిగా అల్లుకుపోయిన అంకెల్ని తండ్రి గాభరాగా విశ్లేషించుకుంటున్నాడు.

తల్లి తన వెంట తెచ్చిన స్వీట్లు అందించింది.

”పాయసమో పాలతాలికలో చేసి తీసుకురావచ్చు కదమ్మా!” అందామనుకున్నాడుగానీ, తల్లి బాధ పడుతుందని ఊరుకున్నాడు.

”హాయ్‌ విస్సూ” అంటూ వెనక నుంచి వచ్చాడు శశి. వాడికో స్వీటు అందించాడు విశ్లేష్‌. శశికి తల్లిదండ్రుల్లేరు. బోల్డంత ఆస్తి ఉంది. మేనమామ చదివిస్తున్నాడు. తన కూతుర్నిచ్చి పెళ్లి చేయాలన్న ప్రేమ తప్ప అతనికి ఇంకెలాంటి మానవీయ లక్షణాలూ ఉండవని శశి తేల్చి చెబుతుంటాడు.

”వీడెవడు? లాస్ట్‌ టైమ్‌ వచ్చినప్పుడు మనీష్‌ అనేవాడు నీ బెస్ట్‌ ఫ్రెండ్‌ అని చెప్పావుగా?”

”వాణ్ని ఏ1 సెక్షన్‌కు ప్రమోట్‌ చేశారు నాన్నా” విశ్లేష్‌ చెప్పాడు.

”అంటే ఐఐటీ గ్యారెంటీ అన్నమాట. మనం మాత్రం ఈ సెక్షన్‌కే అంకితమైపోయి, ఐపీఈని మమ అనిపించి, ఎమ్‌సెట్లో ఏదో అఘోరించి, ఆఖరికి అధ్వానపు కాలేజీలో అమాంబాపతు ఇంజినీరింగ్‌ కోర్సులో చతికిలబడతావ్‌. అంతేగా…” మండిపడ్డాడు తండ్రి.

”అదేం కాదు అంకుల్‌” శశి ఏదో చెప్పబోతుండగా విశ్లేష్‌ కళ్లతోనే వారించాడు.

ఇద్దరికీ పులిహోర వడ్డించింది తల్లి.

తింటున్నాడన్న మాటేగానీ, విశ్లేష్‌ మనసు గతంలో గిరికీలు కొడుతోంది.

కాలేజీలో చేరడానికి వచ్చిన రోజు రోహిత్‌ పరిచయమయ్యాడు. వారం తిరక్కుండానే ప్రాణ సమానమయ్యాడు. కలిసి తినేవారు. కలిసి తిరిగేవారు. కలిసి చదువుకునేవారు. వారాంతపు పరీక్షల్లో మార్కుల సగటు ఎక్కువ ఉందని తనను ఏ1 సెక్షన్‌కు మార్చారు. రెండు నెలలు తిరక్కుండానే స్నేహం ముక్కలైంది. మెస్‌లోనో, క్యాంపస్‌లోనో ఎప్పుడో ఓసారి కలిసేవాడు. హలో అంటే హలో.

మరో నెల తిరక్కుండానే రోహిత్‌ను మరింత కింది సెక్షన్‌కు డిమోట్‌ చేశారు. లెక్చరర్లు వాణ్ని ఓ పశువులా చూసేవారు. ఈ అవమానభారమే మోయలేక సతమతమవుతుంటే, దసరా సెలవులకు ఇంటికెళ్లినప్పుడు అమ్మానాన్నలు మరింత హీనంగా చూశారు. అంతే, వాడిక మళ్లీ కాలేజీకి రాలేదు. బెడ్‌ రూములోనే ఊపిరి తీసుకున్నాడు.

సెకండియర్‌లో మనీష్‌ మంచి మిత్రుడయ్యాడు. ఇంటలిజెంట్‌ స్టూడెంట్‌. తన కన్నా మంచి మార్కులు తెచ్చుకుని, ఏ1 కు ఎగిరిపోయాడు. తన సెక్షన్‌లోని శశి స్నేహితుడయ్యాడు.

”సరెసరే, అయిందేదో అయింది. ఇకనుంచైనా బాగా చదువు. ప్రిన్సిపల్‌తో మాట్లాడాను. ఈసారి మంత్లీ టెస్ట్‌లో మంచి మార్కులు తెచ్చుకుంటే, ఏ1కు మారుస్తానని హామీ ఇచ్చాడు” మర్యాదతో కూడిన బెదిరింపులాంటి వార్నింగ్‌ ఇచ్చాడు తండ్రి.

ఆటవిడుపు సమయం ఆవిరైంది.

తల్లిదండ్రులు ఎప్పుడు వస్తారా అని ఆవురావురంటూ ఎదురు చూసిన చాలా మొహాల్లో ఇప్పుడు ఎందుకొచ్చారా అన్న భావన కొట్టొచ్చినట్టు కనబడుతోంది.

డిజిటల్‌ డిటెక్టర్‌ దాటి అస్థిపంజరాలు కాళ్లీడ్చుకుంటూ మళ్లీ శ్మశానంలో అడుగు పెట్టాయి.

***

ఓరోజు దైనందిన శిక్షలన్నీ ముగిసిన అనంతరం, ఆ రాత్రి తన తల తీసేందుకు కారిడార్‌లోకి వచ్చాడు విశ్లేష్‌. కాకతాళీయంగా ఆకాశంలోకి చూశాడు. ఓ కాంతివలయం తమ కళాశాల భవనం మీద ఛత్రంలా విస్తరించి ఉంది. మనసేదో మేలు శంకించింది. తనవితీరా చూసి, తల తీసేసి ఫ్రీజర్‌లో పెట్టి, నిద్ర పోయాడు.

నిజంగానే ఆ కాంతివలయం కొత్త ప్రిన్సిపల్‌ శ్రీకాంత్‌ రూపంలో కిందికి దిగివచ్చింది.

ఆయన వస్తూనే విప్లవాత్మక మార్పులు తెచ్చాడు. బీడీటీపై బ్యాన్‌ విధించాడు. దూదుల్లాంటి ఇడ్లీలు, ఊరించే ఉల్లిదోసెలు, పూరేకుల్లాంటి పూరీలు; పసందైన కూరలు, కమ్మటి చారు, గడ్డ పెరుగులతో మెస్‌ కళకళలాడింది. రెండురోజులు తిరక్కుండానే కళాశాల కళకళలాడింది. రెక్కలొచ్చిన పక్షుల్లా విద్యార్థులు ఉత్సాహంతో ఉరకలు వేశారు.

ఉదయం అసెంబ్లీ పెట్టేవారు. సాయంత్రం సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నిర్వహించేవారు. మీటింగ్‌ హాల్లో ఓ సాయంత్రం పూట విశ్లేష్‌ పాడిన పాటకు ఆగకుండా చప్పట్లు మోగాయి.

కాలేజీకి వంద మీటర్ల దూరంలో ఖాళీగా ఉన్న ప్రైవేటు స్థలాన్ని లీజుకు తీసుకున్నారు. ఆరోజు మధ్యాహ్నం నుంచి క్లాసులు క్యాన్సిల్‌ చేసి, క్రికెట్‌ పోటీలు నిర్వహించారు. ఎనిమిది పరుగులిచ్చి అయిదు వికెట్లు తీసిన శశి అందరి ముందూ హీరోలా వెలిగిపోయాడు. కబడ్డీ, వాలీబాల్‌, అథ్లెటిక్స్‌… పిల్లలంతా ఎవరిష్టం వచ్చిన క్రీడలో వాళ్లు చెమట్లతో తడిసి పునీతమయ్యారు.

”ఈయనెక్కువ కాలం ఉండడు” ఓ లెక్చరర్‌ అలా ఎందుకన్నాడో విశ్లేష్‌కు అర్థం కాలేదు.

అదే నిజమైంది. మేనేజ్‌మెంటుకు నమ్మినబంటు అయిన ఓ అధ్యాపకుడు అందించిన రహస్య సమాచారంతో రీజినల్‌ హెడ్‌ అమాంతం ఊడిపడ్డాడు. పిల్లలందరి ముందే ప్రిన్సిపల్‌పై మండిపడ్డాడు.

”అసలు ఎవడ్రా నిన్ను సెలక్ట్‌ చేసింది? ఇదేమన్నా రిహాబిలిటేషన్‌ సెంటర్‌ అనుకున్నావా? ఎగ్జామ్స్‌ పట్టుమని నాలుగు నెలలు కూడా లేవు. ర్యాంకులు రాకపోతే నష్టపోయేదెవుడు? రెప్యుటేషన్‌ దెబ్బతిని, అడ్మిషన్స్‌ అడుగంటితే అడుక్కు తినేదెవుడు?”

‘శ్రీకాంత్‌’వలయం అర్ధాంతరంగా అదృశ్యమైంది.

యముడి కజిన్‌ కొత్త ప్రిన్సిపల్‌గా వచ్చాడు. బీడీటీ మళ్లీ మొదలు. చిత్రవిచిత్ర శిక్షలు. హింస రెట్టింపు. అత్యాధునిక మారణాయుధాల కొనుగోలు.

అస్థిపంజరాల ఎముకల్లోని సున్నం వెలికితీసేందుకు సరికొత్త సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఆవిష్కరణ!

***

”అరే, నాకు బతకాలని లేదు” నీరసంగా అన్నాడు శశి.

వీక్లీ టెస్టులో అతితక్కువ మార్కులు వచ్చినందుకు ఆరోజు మధ్యాహ్నం శశినీ, విశ్లేష్‌నీ లెక్చరర్‌ బండబూతులు తిట్టాడు. క్లాసులో పిల్లలందరి ఎదుటే తలలు పగలగొట్టాడు. ఆనక ప్రిన్సిపల్‌ దగ్గరకు తీసుకెళ్లాడు. ఆయన ఇద్దరికీ నరకం చూపెట్టాడు.

”నాగ్గూడా అంతేరా” చెప్పాడు విశ్లేష్‌.

”ఇద్దరం కలిసి ఆత్మహత్య చేసుకుందామా?” శశి కళ్లల్లో చిత్రమైన వెలుగు.

”ఆత్మహత్య కాదురా, ప్రాయోపవేశం అనాలి” సరిచేశాడు విశ్లేష్‌.

”ఏదో ఒకటిలేరా, మట్టిలో కలిసేదానికి ఏ పేరయితేనేం?”

”అదీ నిజమే. ఇంతకీ ఎలా పోదాం?”

శశి దీర్ఘంగా ఆలోచించి ”వద్దులేరా. బతికే సాధించాలి” అంటూ గదివైపు నడిచాడు.

***

తెల్లారక ముందే ఫ్లోరంతా కేకలతో ప్రతిధ్వనించింది. విశ్లేష్‌ ఉలిక్కిపడి లేచాడు.

తన పక్క మంచం మీద శశి విగతజీవిగా పడి ఉన్నాడు.

”అర్ధరాత్రి లేచి, ఫ్రీజర్‌లోంచి తల తెచ్చి తగిలించుకుని, బండరాయితో దాన్ని బద్దలు కొట్టుకున్నాడంట” మరణరహస్యాన్ని ఎవడో వర్ణిస్తున్నాడు.

”వీడు గ్రేట్‌ రా. సూసైడ్‌లో కొత్త టెక్నిక్‌ కనిపెట్టాడు” వేరెవరో మరణమృదంగాన్ని కీర్తిస్తున్నారు.

”ఫ్రీజర్‌కు డిజిటల్‌ లాక్‌ వెయ్యడంలో నిర్లక్ష్యంగా వ్యవహరించాడని మన బుల్లి రాక్షసుడికి మరణ దండన తప్పదనుకుంటా” ఇంకెవరో శిక్షాస్మృతిని పరామర్శిస్తున్నారు.

విశ్లేష్‌కు ఆ రోజంతా ఎలా గడిచిందో తెలియదు.

రాత్రిపూట తల తీయకుండా పడుకున్నాడు. బుల్లి రాక్షసుడు-2 హెచ్చరించినా లక్ష్యపెట్టలేదు.

రాత్రి భారంగా కరుగుతోంది. విశ్లేష్‌ మెదడులో సముద్రాల ఘోష. అలల హోరు.

అర్ధరాత్రి దాటుతుండగా లేచాడు. మెల్లగా ఒక్కో అంతస్తూ దిగాడు.

గ్రౌండ్‌ఫ్లోర్‌లో వెనక భాగానికి చేరుకున్నాడు. అస్థిపంజర దేహంతోనే అంతపెద్ద గోడను ఎక్కాడు. అవతలి వైపుకు దూకడానికి మాత్రం చాలాసేపు ఆలోచించాడు. చివరికి ఓ మూలన నీటితో నిండిన తొట్టి కనిపించింది. దబ్బున అందులోకి దూకాడు.

మెల్లగా లేచి, కాళ్ల ఎముకలపై జాగ్రత్తగా నడవడం మొదలుపెట్టాడు.

వెనక భయంకర భూతాలేవో వెంబడిస్తున్నాయి.

ఫార్ములాలు, క్వశ్చన్‌ బ్యాంకులు, సింప్లికేషన్లు, ప్రతిభాత్మక మారుపేర్లు, కంపేరిజన్‌ క్యాంపెయిన్లు, వాష్‌రూమ్‌ దయ్యాలు, విద్యార్థి ముఠాలు, అధ్యాపకుల వర్గాలు, లేడీస్టాఫ్‌ ఆరోపణలు, గెస్ట్‌హౌస్‌ లొసుగులు, డబ్బుకట్టల తరలింపులూ…

అరగంట గడిచేసరికి నగరం దాటాడు. చల్లటిగాలి వీచింది.

మరో గంట నడిచాక, దట్టమైన అడవి ప్రత్యక్షమైంది.

ఎముకల కాళ్లతోనే అందులో అడుగు పెట్టాడు.

చిత్రం! కాళ్లకు చర్మం మొలిచింది.

పరుగందుకున్నాడు. నిండు వెన్నెల్లో దట్టమైన చెట్ల నడుమ పరిగెత్తుతున్నాడు.

చేతులకు చర్మమూ అందులోకి రక్తమాంసాలూ వచ్చిచేరాయి.

పిల్లకాలువలు, చెరువులు దాటి… కుందేళ్ల గుంపు మధ్యలోంచి పరిగెత్తుతున్నాడు.

నడుం నుంచి గొంతు దాకా అవయవాలన్నీ సమకూరాయి. నిగనిగలాడే చర్మం తిరిగొచ్చింది.

గుడిసెలు దాటి… గూడేలు దాటి… మైదానాలు దాటి… కొండకోనలు దాటి… వాగువంకలు దాటి… చెట్టుచేమలు దాటి…

పరిగెత్తుతూనే ఉన్నాడు… స్వేచ్ఛా ప్రపంచంలోకి!

**** (*) ****

బెంగళూరు వర్షాల్లో తడిసి మెరిసిపోతోంది.

లేత బూడిద వర్ణపు ఆకాశం కింద పచ్చాపచ్చటి చెట్లు ఆకాశం నుంచి జలదారుల జలతారులా కురిసి ఆగిన వానలో తలారా నీళ్ళోసేసుకుని ఎర్ర తురాయి పూల చీర కట్టేసుకుని, వచ్చే పోయే వారిమీద వాననీటి జల్లులు చిలకరిస్తున్నాయి.

అప్పుడే ఆగిన బెంగళూరు నగర సారిగె సంస్థ వాహనంలోంచి దిగి చెంగున ఎగిరే జింకపిల్ల పాదాలతో తలపున మెదిలిన ఏ పాటకో తలాడిస్తూ, దానికి తనదైన పేరడీ కట్టేసుకుని పాడుకుంటూ తనలో తనే మురుస్తూ చిన్ని చిన్ని వాన చినుకుల సందడికి తన మువ్వల అలికిడి తాళం వేస్తూ భుజం మీది సంచీ సర్దుకుంటూ ఇంటి ముఖం పట్టింది మందహాసముఖి అమ్మాయి.

ఏ చినుకు నీపై కురిసి, తాను మెరిసి పోయిందో…
ఏ తళుకు నీకే అద్ది, మేను మురిసిపోయిందో…
చిలిపిగా… చెలిమిగా…
తనువునే… తడపగా…
నా మది పులకించెనో…

ఆడుకుంటూ, పేరడీలు పాడుకుంటూ ఇల్లు చేరి గేటు తెరిచీ తెరవగానే ఎదురుగా వరండాలో కుర్చీలు వేసుకుని ఎదురెదురుగా కూర్చుని కమలాఫలాలు ఒలుచుకుని తొనలు పంచుకుంటున్న అమ్మానాన్నలు, వీరి పైనుంచి చూపు నెక్కుపెట్టి చూస్తే తెరిచి ఉన్న తలుపు అవతల కొమ్మపైని జంటపూవుల్లా, గూటిలోని రెండు గువ్వల్లా కువకువలాడుతూ కబుర్లలో మునిగిన కొత్తజంట అన్నావదినలు. ఇదీ అమ్మాయి కనులబడ్డ దృశ్యం.

అమ్మాయిని చూడగానే అమ్మ ఒకసారి నవ్వి, “ఇప్పుడే అనుకుంటున్నాను, ఏదీ మా ఏడు మల్లెపూలెత్తూ అని! వచ్చావూ! దా. నీకిష్టమని ఎర్ర గోధుమనూక ఉప్మా, మాగాయ పెరుగు పచ్చడి చేశాను. పద, తిందువు గానీ” అంటూ లేచి ఇంట్లోకి నడిచింది.

నాన్న అమ్మాయిని చూసి చిరునవ్వుతోనే పలకరిస్తూ అమ్మ వెనక వెళ్ళు అన్నట్లుగా తలాడించారు, కళ్ళెగరేస్తూ.

పలకరింపులూ ఫలహారానికి పిలుపులూ అందుకుని దాటి వెళ్తూ వెళ్తూ అన్నావదినలకి “హాయ్” చెప్పి సరదాగా అమ్మ కొంగునందుకుని, అమ్మ వెనకే వెళ్ళి భోజనాల బల్ల [...]]]> శ్రావణమాసం.

బెంగళూరు వర్షాల్లో తడిసి మెరిసిపోతోంది.

లేత బూడిద వర్ణపు ఆకాశం కింద పచ్చాపచ్చటి చెట్లు ఆకాశం నుంచి జలదారుల జలతారులా కురిసి ఆగిన వానలో తలారా నీళ్ళోసేసుకుని ఎర్ర తురాయి పూల చీర కట్టేసుకుని, వచ్చే పోయే వారిమీద వాననీటి జల్లులు చిలకరిస్తున్నాయి.

అప్పుడే ఆగిన బెంగళూరు నగర సారిగె సంస్థ వాహనంలోంచి దిగి చెంగున ఎగిరే జింకపిల్ల పాదాలతో తలపున మెదిలిన ఏ పాటకో తలాడిస్తూ, దానికి తనదైన పేరడీ కట్టేసుకుని పాడుకుంటూ తనలో తనే మురుస్తూ చిన్ని చిన్ని వాన చినుకుల సందడికి తన మువ్వల అలికిడి తాళం వేస్తూ భుజం మీది సంచీ సర్దుకుంటూ ఇంటి ముఖం పట్టింది మందహాసముఖి అమ్మాయి.

ఏ చినుకు నీపై కురిసి, తాను మెరిసి పోయిందో…
ఏ తళుకు నీకే అద్ది, మేను మురిసిపోయిందో…
చిలిపిగా… చెలిమిగా…
తనువునే… తడపగా…
నా మది పులకించెనో…

ఆడుకుంటూ, పేరడీలు పాడుకుంటూ ఇల్లు చేరి గేటు తెరిచీ తెరవగానే ఎదురుగా వరండాలో కుర్చీలు వేసుకుని ఎదురెదురుగా కూర్చుని కమలాఫలాలు ఒలుచుకుని తొనలు పంచుకుంటున్న అమ్మానాన్నలు, వీరి పైనుంచి చూపు నెక్కుపెట్టి చూస్తే తెరిచి ఉన్న తలుపు అవతల కొమ్మపైని జంటపూవుల్లా, గూటిలోని రెండు గువ్వల్లా కువకువలాడుతూ కబుర్లలో మునిగిన కొత్తజంట అన్నావదినలు. ఇదీ అమ్మాయి కనులబడ్డ దృశ్యం.

అమ్మాయిని చూడగానే అమ్మ ఒకసారి నవ్వి, “ఇప్పుడే అనుకుంటున్నాను, ఏదీ మా ఏడు మల్లెపూలెత్తూ అని! వచ్చావూ! దా. నీకిష్టమని ఎర్ర గోధుమనూక ఉప్మా, మాగాయ పెరుగు పచ్చడి చేశాను. పద, తిందువు గానీ” అంటూ లేచి ఇంట్లోకి నడిచింది.

నాన్న అమ్మాయిని చూసి చిరునవ్వుతోనే పలకరిస్తూ అమ్మ వెనక వెళ్ళు అన్నట్లుగా తలాడించారు, కళ్ళెగరేస్తూ.

పలకరింపులూ ఫలహారానికి పిలుపులూ అందుకుని దాటి వెళ్తూ వెళ్తూ అన్నావదినలకి “హాయ్” చెప్పి సరదాగా అమ్మ కొంగునందుకుని, అమ్మ వెనకే వెళ్ళి భోజనాల బల్ల దగ్గర కూర్చుంది అమ్మాయి.

అమ్మ ఫలహారపు పళ్ళెం తెచ్చి, “ఆయ్! చేతులు కడుక్కోకుండానే?” అనగానే అమ్మాయి కుడి చేత్తో తల మీద “అయ్యో! మళ్ళీ మర్చిపోయానే” అన్నట్టుగా తనకు తానే చిన్నగా కొట్టుకుని, లేచి వెళ్ళి పక్కనే ఉన్న సింక్ లో చేతులు కడుక్కుని వచ్చి, ఎర్రుప్మా తినడంమొదలుపెట్టింది, ఎప్పట్లాగే ఆఫీసూ, ప్రాజెక్ట్ వర్కూ అంటూ కబుర్లేవో చెప్తూ.

“అబ్బా, కబుర్లతోనే కడుపు నింపేసుకునేలా వున్నావు. ముందు తినేసి ఆ తర్వాత చెప్పు”, అమ్మ ముద్దుగా విసుక్కుంది.

అబ్బే! వాగ్ధార సాగేదే కానీ ఆగేదా? ఆపగలిగేదా?

ఆగదూ… ఆగదూ…
ఆగితే తోచదూ…
ఆగదు ఈ వాగుడు నీ కోసమూ…
ఆగితే సాగదు ఫలహారము…
ఒంటికి పట్టదు ఉప్మా-హారము…
ఖళ్… ఖళ్… ఖళ్…

దగ్గుతో సహా పాడేసింది అమ్మాయి.

“అబ్బా, నీకు వసెక్కువ పోసినట్టున్నాము చిన్నపుడు. ఇంతకీ రేపు సెలవు పెట్టావా?” అమ్మ ప్రశ్నలో అది ఆరానో- ఆరాటమో కనిపెట్టే తీరుబాటేది అమ్మాయికీ?

“ఊ …ఊ” స్పూనెడు ఉప్మా బుగ్గలో ఉంచుకుని అమ్మాయి తీసిన ఊ రాగం

“ఊ..నా? ఉ..ఊ…నా? సరిగ్గా చెప్పు” తప్పకుండా అమ్మది ఆరాటమే.

ఒక్క నిముషం అమ్మాయి నెమరువేత ఆగింది. ఏదో తలపు నెమరేసుకోవాలన్నట్టు.

ఒక్క గుటకలో ఉప్మా మింగి “ఊ…నే తల్లీ! లేకపోతె నువ్వూరుకుంటావా? మా కృష్ణన్ గారికి చెప్పే వచ్చా”

“నే చెప్పలే, నా బంగారుతల్లి! తొందరగా తినేసి లే ఇంక. వదినతో బజారెళ్ళొద్దాం”

“బజారంటే నాకు బేజారని నీకు తెలీదా మాతా? నన్ను రమ్మని అడుగవలదు. రానంటే రానని నాచేత పలికించవలదు” మాయాబజారులో శశిరేఖ పూనింది అమ్మాయిని.

“సర్లే, ఈ రోజుకి నీ మాట చెల్లించాల్సిందే. మేమిద్దరం వెళ్ళొస్తాం ” వలసిన వరమిచ్చినట్టు వదిలేసింది అమ్మ.

అమ్మావదినకి తోడు నాన్న అన్నా కూడా అడుగులోన అడుగు కలిపి వెళ్ళగానే సోఫాలో వాలింది – Wodehouse గారితో పేజీ కలుపుతూ Carry On, Jeeves! అనుకుంటూ.

***

రెండో రోజు మళ్ళీ ఆకాశం ముందు రోజుకన్నా ఎక్కువ కాటుక పూసుకొచ్చింది మబ్బుకన్నెలకి.

మరి కర్పూరం ఎక్కువయిందో ఏమో, మబ్బుకన్నెల కాటుక కన్నుల ఊరిన నీరు నేలకు జారి చిరుచిందుల మేలమాడింది.

నల్లమబ్బుని చూస్తూ వేడివేడి తెల్లపాలు ఊదుకుంటూ తాగుతోంది తనవారిలో తానెరుపైన అమ్మాయి.

ఇంతలోనే అమ్మొచ్చి తలకి నువ్వుల నూనె పెట్టి, అదే చేత్తో చెంపకి పసుపురాసి, నలుగుగిన్నె, శీకాయ గిన్నె రెండు చేతుల్లో పెట్టింది.

“ఏ వికటకవికి వరమివ్వడానికి నాకీ అవతారం?” అమ్మాయి బుంగమూతి పెట్టి అడిగింది, రెండు చేతులూ పైకి ఎత్తి చూపిస్తూ.

“చాల్లే నీ అల్లరి. వెళ్ళి సుబ్బరంగా నలుగు పెట్టుకుని తలంటుకు రా. గుడికెళ్ళొద్దాం” అమ్మ కసిరింది.

“గుడికా? ఏ గుడి? ఎక్కడా గుడి? ఇప్పుడెందుకా గుడి? ఇది నా ఎజెండాలో లేదే?” ప్రశ్నావళే ఈ వేళ అమ్మాయి.

“ఎజెండాలో, ఏ జెండాలో తర్వాత చెప్తాను. ముందు వెళ్ళి రా. ఈలోగా మొన్న అన్న పెళ్ళికి కొన్న నీలిపువ్వుల తెల్ల చీర తీసుంచుతాను, కట్టుకుందువుగాని. అసలే సాయంత్రం వాళ్ళొస్తున్నారు కూడాను.” అప్పటికి రాబోయే పంచ గంట ప్రణాళిక చెప్పేసింది అమ్మ.

అమ్మాయికి అర్థమయిపోయింది అమ్మ చేస్తున్న కుట్ర.

“హన్నా! ఎంత వద్దని చెప్పినా తాననుకున్నది చేసేస్తోందన్నమాట! ఇప్పుడే వాళ్ళూ వీళ్ళూ వద్దూ రావద్దూ, ఓ రెండేళ్ళాగాలందా తనూ? అయినా అమ్మకి నా మాటంటే లెక్కలేదు. చెప్తా వుండు ఈ అమ్మ పని” అని కాళ్ళ పట్టీలు ఎప్పటికన్నా ఎక్కువగా మోగిస్తూ అమ్మ చెప్పిన అభ్యంగన స్నానం కానిచ్చి నైటీ వేసుకుని వచ్చింది అమ్మాయి.

వస్తూనే తలారబెట్టుకుని జడ వేయించుకుని ఏరి కోరి బాందినీ చుక్కల మెంతి, వంగ, గులాబీ మువ్వన్నె రంగుల జెండాలాంటి చీర కట్టుకుని గదిలోంచి బయటికి రాగానే అమ్మ “అదేం చీర?” అనడగబోయి ఆగింది. “ఏదో ఒకటి చీర కట్టుకుంది అంటే చాలు. ఏ కుచ్చుల స్కర్టో వేసుకోకుండా అసలే చండిక” అనుకుని.

అమ్మ కళ్ళలో మనసు చదివిందో ఏమో, అమ్మాయి పెదవి ఒంపుల పల్లకిలో పాటని మోసేసింది.

మొండీ చండిక తలదన్నే చండీ కాళిక ఎవరీమె? కాదనగానే కయ్యము చేసే కన్నె చండికే కాబోలు…

అమ్మాయి కూనిరాగాల్లో మునుగుతూ తేలుతూ గుడికి వెళ్ళారు అమ్మ, అమ్మాయి.

ఇంకెవ్వరూ తమతో రాకుండా తామిద్దరమే గుడికి వచ్చే ఏర్పాటుతో ఏదో గూడుపుఠాని జరుగుతోందని అమ్మాయికి ఏదో inkling.

అమ్మ బయటపడదు, అమ్మాయి భయపడదు. ఇద్దరూ ఇద్దరే.

గుళ్ళో విరాజిల్లుతున్న రాజరాజేశ్వరి అమ్మవారు నవ్వుతూ పలకరించింది. నల్లనిదేవి చల్లనిచూపులతో.

దండం పెట్టుకుని, ప్రసాదం పుచ్చుకుని చేతిలోని పువ్వును తల్లో తురుముకుంటూ ఇవతలకి వస్తూ అమ్మ ప్రశ్న, “ఏమని దండం పెట్టుకున్నావ్?” అంటూ.

“నీ సంగజ్జెప్పు ముందు” అంటూ నదురూ బెదురూ లేని అమ్మాయి దబాయింపు.

“ప్రశ్నకి ప్రశ్న సమాధానం కాదు. అడిగిందానికి సవ్యంగా జవాబు చెప్పు” అమ్మకి అప్పటిదాకా దాచుకున్న విసుగు కొంచెంకొంచెంగా బయటికి వస్తోంది.

“సరే విను. నువ్వేం కోరుకున్నావో అదవ్వకూడదని నే కోరుకున్నాను” అమ్మాయి బిగించిన పెదవుల్లోంచి ఒక్కొక్క అక్షరం నొక్కి పలుకుతూ చెప్పిన బదులు.

“ఎందుకెందుకని ఊరుకుంటుంటే నీ వ్యవహారం శృతి మించుతోంది. మిగిలిన విషయాల్లో మీ నాన్నా, నువ్వూ ఒకటే అయినా ఈ విషయంలో నాదీ నాన్నదీ ఒకే మాట. ఏంటనుకున్నావో?!” అమ్మ బెదిరింపు.

“మాట మీది, మనువు నాదీ. నేను కాదన్నానా?” అమ్మాయి బెదురే లేని సవాలు.

“ముద్దు చేసినందుకు బానే బుద్ధి చెప్పావు. నువ్వసలూ … ” మాటలు వెతుక్కుంది అమ్మ.

“…..” చిరునవ్వే అతికింది అమ్మాయి మొహాన.

” ఆ … అదీ నువ్వసలూ… వయోముఖవిషకుంభానివి. చూడ్డానికి అమాయకంగా ఉంటావు కానీ నీ పంతం నీదే”. అమ్మ మాటలు కోపంతో తడబడుతున్నాయి.

“హహ్హహ్హ” ఆపుకోలేని నవ్వు అమ్మాయికి.

“సిగ్గు లేనమ్మకి చిరునవ్వే సింగారం. ఎందుకా నవ్వు?”

“అదీ, పయోముఖవిషకుంభమమ్మా, వయోముఖ కాదు. పయః అంటే సంస్కృతంలో పాలు” పకపకా నవ్వుతూ అమ్మని సరిదిద్దింది అమ్మాయి.

“నీ తెలివితేటలన్నీ నాదగ్గరే. పద ఇంక ఇంటికి “, దారితప్పుతున్న దూడని కొమ్ముతో మందలిస్తూ దారిలో పెడుతున్న ఆవులా అమ్మ. అమ్మ కొమ్ము కందక గంతులు వేసే తువ్వాయిలా కిలకిలలాడుతూ అమ్మాయి. ఎలాగైతేనేం ఇల్లు చేరారు.

***

సాయంత్రం ఇంటి ముందు అప్పటిదాకా కురిసి ఆగిన వానతో పాటు ఇంటి ముందు ఆగిందో కారు. అందులోంచి దిగిన ముగ్గురికీ ఇంట్లోని నలుగురు ఎదురెళ్ళారు. పుస్తకంలో తలదూర్చి తన లోకంలో తనున్న అమ్మాయి మినహా.

Wodehouse గారి రాతకి లోపల్లోపలే నవ్వుతూ దొర్లేస్తున్నఅమ్మాయి లోపలికి వస్తున్నవాళ్ళని చూసి ఏం చేయాలో తోచక చటుక్కున లేచి నించుంది. కుడిచేతి చూపుడు వేలు చదువుతున్న పేజీ దగ్గర మడిచి పట్టుకుని.

“అరె! కూర్చో, పరాయి వాళ్ళమా ఏంటి?” అంటూ వచ్చినావిడ, వరసైన ఆవిడ, సరదాగా అమ్మాయి భుజం మీద చెయ్యేసి మెరిసే ఆ బుగ్గల నునుపుని ముచ్చటగా చూస్తున్నారు.

బిడియంగా నవ్వి అమ్మాయి “బావున్నారా?” అని పలకరించి చేయి పట్టి పొదువుకుంటున్న ఆవిడ పక్కనే సోఫాలో కూర్చుంది.

ఆవిడవెంట వచ్చిన ఆవిడ పతీ పుత్రులు ఎదురుగా ఉన్న సోఫాలో కూర్చోగా అన్న వాళ్ళ పక్కనే సోఫాలో, ఆ పక్కనే నాన్న, ఒక కుర్చీలో అమ్మా వదినా, వంటింటి గుమ్మానికి అటూఇటూ నించుని, అమర్చిపెట్టిన చదరంగపు బల్లలో చతురంగ బలాల్లా ఎవరి స్థానాల్లో వాళ్ళు కుదురుకున్నారు.

అమ్మాయి అందరినీ చూసి మొహమాటంగా నవ్వింది.

ఓ పదినిముషాలు మాటలగలగలలు, ఫలహారపు ప్లేట్ల మార్పిడులు, మంచినీటి గ్లాసుల గుటకలు – అన్నీ అయ్యాక “దొర్బాబూ! వీధి చివర పుస్తకాల షాపులో ఏదో కొనాలన్నావు కదా, తన కూడా వెళ్ళు. తను పుస్తాలు బా చదూతుంది. నీక్కావలిసినవి ఇట్టే వెతికి పెట్టేస్తుంది. వెళ్ళి రాకూడదూ?” వచ్చినావిడ వేసిన మొదటి ఎత్తు. అమ్మాయికి అదే ఆటకట్టు అన్నట్టు అమ్మ ముసిముసినవ్వు.

కోరగా అమ్మ కేసి చూసి లేచి వెళ్ళి sandals వేసుకుని, దొర్బాబుతో కలిసి పుస్తకాలషాపుకి నడిచింది అమ్మాయి.

***

వర్షపు బరువుతో మందంగా వీస్తున్న గాలి.

నడుస్తుంటే చెట్ల మీంచి ఉండుండి రాలుతున్న చినుకుల జల ధరించి జలదరిస్తున్న మేను.

చిరుచలికి భుజం చుట్టూ కొంగును కప్పుకుని అమ్మాయి. రెండు జేబుల్లో చేతులు పెట్టుకుని కొంచెం ఒంగి నడుస్తూ దొరబాబూ. రెండుగుల ఎడంతో నిశ్సబ్దంగా నడుస్తూ పుస్తకాల షాపుకి చేరుకున్నారు ఇద్దరూ.

ఇంకెప్పుడన్నా అయితే ఆ పుస్తకపు ప్రపంచంలో ఓ నవల వెతుక్కుని ఏ మూలో కూర్చుని చదువుకుంటూ తనని తాను మరిచిపోయేది అమ్మాయి.

ఈసారలా కాదు, కాలు ముందుకి పడట్లేదు. తలపు చిక్కులు విడట్లేదు. మది గందరగోళంగా వుంది. జరగబోయే అనవసర ప్రసంగాన్ని తప్పించుకోవడానికి ఎత్తులు వేస్తోంది.

ఇంతలో పక్కన నడుస్తున్న దొరబాబు నామధేయుడు అడిగాడు, “పుస్తకం తర్వాత కొందాం. పక్కనే ఉపహారదర్శినిలో కాఫీ తాగుదామా?” అంటూ.

“నాక్కాఫీ అలవాట్లేదు” అనబోయి అనకుండానే అనుకోకుండానే తలూపి, పక్కనే వున్న ఉపహారదర్శినిలోకి గబగబా వెళ్ళి ఎదురెదురుగా కూర్చోవడానికిమాత్రమే వీలుగా వున్న ఒక రెండు కుర్చీల టేబుల్ దగ్గర కూర్చునేసింది.

ఒక్క నిమిషం అమ్మాయి కదిలిన వేగానికి ఆశ్చర్యపోయినా, అలా ఎందుకు చేసిందో అర్థమవడానికి ఆట్టే సమయం పట్టలేదు దొరబాబుకి. అల్లాంటి టేబుల్ అదొక్కటే మిగిలింది. మిగిలినవి పక్కపక్కన కూర్చునే వీలున్న booth-tables మరి.

తనకో కప్పు కాఫీ, కాఫీ వద్దన్నఅమ్మాయికో కప్పు పాలు తెమ్మని చెప్పి, ఈలోగా అమ్మాయితో మాటలు కలిపాడు దొరబాబు.

“ఏం చేస్తున్నారిప్పుడు?”

“ఫైనలియర్ ప్రాజెక్ట్”

“ఎందులో?”

“అంటే?”

“అదే, ఏ లాంగ్వేజ్ లో?”

“సి++”

“హి హి హి ”

“ఏం నవ్వుతున్నారు?”

“ఏం లేదూ, మా ఆఫీసులో నేను ఇంటర్వ్యూలు చేస్తూ వుంటాను. ఇదిగో ఇలాగే మీలాగే C ఒచ్చూ, ఇంకోటొచ్చూ అనుకుంటూ వస్తారు. తీరా ఓ రెండు ప్రశ్నల తర్వాత తెలుస్తుంది చెప్పినంత ఏదీ రాదనీ”

“నేను అలా ఉద్యోగాల కోసం వచ్చే రకం కాదు లెండి”

“అదేం? చదువుకుంటున్నారు. పైగా ప్రొఫెషనల్ కోర్స్. ఉద్యోగం చేయరా?”

“నాకు ఒకళ్ళు చెప్పే మాట వినడం అలవాటు లేదు. ఉద్యోగం నా ఒంటికి పడదు”

ఇంతలో కాఫీ కప్పు, పాలకప్పు పట్టుకుని సర్వరుగారు హాజరు.

కాఫీ తాగుతూ “అంటే, ఎవరి మాటా వినరా?”

“వినను”

“మీ మంచి కోసం చెప్పినా వినరా?”

“ఉహూ!”

“అంటే, ఇదిగో ఈ కాఫీ కప్పుంది. ఇలా టేబుల్ మీద పెడ్తాను. చేయి తగిలితే కాఫీ ఒలికిపోతుంది, జాగ్రత్త అని చెప్పాననుకోండి…” ఇంకా అతని మాట పూర్తి కానే లేదు-

చివాలున లేచి “చేయి తగిలించి పారబోసి, ఒలికిపోయిన కాఫీని తుడిచి శుభ్రం చేస్తాను” అంటూ విసవిసా నడిచిపోతున్న అమ్మాయిని చూస్తుంటే అతని మదిలో మెదిలిన పాట, అప్పుడెప్పుడో అమ్మాయే పేరడీ కట్టిన పాట-

మాట కరుకు గుమ్మ ఇదీ, మౌనమైతే మేలు అదీ
అందరాని కొమ్మ ఇదీ, అందమంటే ఒప్పదిదీ…

**** (*) ****

***

ఈరోజుకి సరిగ్గా రెండు సంవత్సరాల క్రితం..

అర్జున్‌ గట్టిగా ఏడ్చాడు. ఎంత గట్టిగా అంటే ఏడ్వడం తనకు అప్పటికే అలవాటైపోయిందన్న విషయం కూడా మర్చిపోయేంతలా!

‘‘మనం ఇప్పట్లో మళ్లీ కలవం.’’ ఆ అమ్మాయి చెప్పిన మాటనే మళ్లీ మళ్లీ గుర్తుచేసుకుంటున్నాడు.

తలెత్తి చూశాడు. ఆ అమ్మాయీ ఏడ్చింది. ‘వెళ్లొస్తా’నన్న చూపు చూసింది. అర్జున్‌ లేచి నిలబడ్డాడు. ‘వెళ్లొద్ద’న్నట్టు చూశాడు. కొన్ని సెకండ్లలో ఇద్దరూ ఆ ప్రదేశంలో లేరు.

అక్కణ్నుంచి నడుస్తూ నడుస్తూ చాలా దూరం వెళ్లిపోయాడు అర్జున్‌. వెనక్కి తిరిగిరావడానికి భయపడేంత దూరం అది.

కానీ భయపడలేదు. తిరిగొచ్చాడు. అర్జున్‌కు నడవమంటే బాగా ఇష్టం. నడిస్తే ఏదో బాధంతా వెళ్లిపోయినట్లు ఉంటుందంటాడు. ఇంటికెళ్లాక అమ్మ ముందు మళ్లీ మామూలుగా కనిపించొచ్చు అంటాడు. అమ్మ ముందు అలా అబద్ధంగా నిలబడ్డానికి చాలాసార్లు మైళ్లకు మైళ్లు నడిచాడు. ఈసారది ఇంకెక్కువ.

అలిసిపోయి వచ్చిన అర్జున్‌ను చూసి ‘‘ఏమైంది? అలా ఉన్నావ్‌?’’ అని అడిగింది అమ్మ. ఎప్పుడూ అలాగే అడుగుతుంది కూడా. దానికి అతని దగ్గర ఒక సమాధానం ఉంది. ఎప్పుడూ ఉంటుంది. చెప్తాడు. అదే చెప్పాడు.

ఒకటి, రెండు, మూడు.. నాలుగు.. అర్జున్‌కి ఏదీ అర్థం కావడం లేదు. రోజులు గడవడం ఒక్కటి స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.

లైన్లో పిల్లలందరి తోపాటు శివగాడు చిన్న చిన్న అడుగులు వేస్తూ గేటు వైపు నడుస్తున్నాడు. వెనకాలున్న పిల్లాడు షూ తొక్కితే పడబోయాడు. లైన్ ఆగిపోయి పిల్లలు ఒకర్నొకరు గుద్దుకున్నారు. కలదొక్కుకుంటూ ఊరికే నవ్వుతున్నారు. ఆయా అరుస్తూ ముందుకొచ్చింది. శివగాడు కోపంగా ముఖంపెట్టి ఫిర్యాదు చెప్పాడు. లైన్లో వాడి ముందున్న పిల్ల చేయిపట్టుకు లాగింది నడవమని.

శివవాళ్ళ నాన్నకి తను లేనప్పుడు శివగాడు బయట ఎలా ఉంటాడో చూడటం ఇష్టం. అందుకని రోడ్డుకి ఇవతలే నిలబడి గేటు కమ్మీల్లోంచి చూస్తున్నాడు. పిల్లల లైను మెట్ల దాగా వచ్చి విడిపోయింది. శివగాడు పైమెట్టు మీద ఆగి పిల్లల భుజాలు తగుల్తుంటే నిలదొక్కుకుంటున్నాడు. బ్యాగ్ స్ట్రాప్స్ లోకి వేళ్లు దూర్చి, ముందుకి వంగి అటూ ఇటూ వెతుకుతున్నాడు. నాన్న కనిపిస్తే ముఖమంతా నవ్వు. మెట్ల మీంచి గెంతి వీధి దాటబోతోంటే నాన్న ‘‘జార్తరా!’’ అని ముందుకొచ్చి ఎత్తుకొన్నాడు.

అక్కడ అమ్మలూ నాన్నలూ పిల్లల్ని ఎత్తుకొంటున్నారు. వాళ్ళ భుజానున్న బాగ్గులు తమ భుజాల మీద వేసుకుంటున్నారు. వేళ్ళు పట్టుకొని నడిపిస్తున్నారు. తలలు చెరుపుతున్నారు. శివా, నాన్నా కూడా వాళ్ళిదరి లోకంలో వాళ్ళున్నారు. నాన్న శివ ముఖంలోకి చూస్తూ అడిగాడు:

‘‘చిన్నిమామా… ఏం చేసేవే ఇవాళ?’’

‘‘ఆ…?’’

‘‘స్కూల్లో ఏం చేశావూ… అంటున్నా’’

‘‘ఏబీ చదుకున్నా. చదుకుంటే… స్కేలు కొట్టింది’’

‘‘టీచరు కొట్టిందా?’’

శివగాడు ఇంకోవైపు చూస్తూ అక్కడ ఎవరో ఉన్నట్టు చూపుడువేలు గాల్లో ఆడించి, ‘‘ ‘దెబ్బపడతయ్!’ చెప్పింది. మెప్పెట్టేసింది ఇక్కడా…’’ అన్నాడు భుజం చూపిస్తూ.

‘‘మరి కొట్టరా, చదూకోపోతే?’’

‘‘స్కూల్ బాలే.’’

‘‘తప్పమ్మా. ఏబీ చదుకోవాలి. ఏబీ చదూకుంటేనే డబ్బులొస్తాయి.’’

‘‘ఆ?’’

‘‘డబ్బులొస్తే ఐస్క్రీమ్, లాలీపాపా కొనుక్కోవచ్చు’’

‘‘లాలీపాప కొనేస్తావా?’’

‘‘ఇప్పుడు కాదే. స్కూలెల్లి ఏబీ చదూకొంటే ఆఫీసెళ్ళి డబ్బులు తెచ్చుకోవచ్చు’’

‘‘లాలీపాప కావాలి.’’

‘‘రేపు కొంటా, స్కూల్ వెళ్తావ్ కదా, అప్పుడు.’’

‘‘స్కూలెల్లను అస్సల’’

‘‘తప్పలా అనకూడదు’’

‘‘స్కూల్ బాలేదే.’’

‘‘సర్సరే… రేపు చూద్దాం. అమ్మ [...]]]>

పల్లెల పచ్చదనం గురించీ, పల్లెవాసుల మానవ సంబంధాల జీవన సౌందర్యం గురించీ సాహిత్యంలో కలల ప్రపంచాన్ని సృష్టించే మధ్యతరగతి మిథ్యాజీవుల రచనా ధోరణికి భిన్నంగా – ఓ కర్కశ జీవిత వాస్తవాన్ని మరింత నిర్దాక్షిణ్యంగా కథలోకి తెచ్చిన అరుదైన రచయిత చక్రవేణు.

పిల్లల పెళ్ళిళ్ళుచేయటానికి కోవేటి (కువైట్) నుంచీ తన ఊరు వచ్చింది సావిత్రమ్మ. భర్త చనిపొయాక తన మీద అత్యాచారం చేసిన సొంత మరిది చిన్నబ్బ ఆమే వ్యభిచారం చేస్తోందని ఒకప్పుడు పెట్టించిన పంచాయితీ, భర్త పోయాక ఆదుకోవాల్సిన బంధువుల ఊరిజనాల వెలివేత, ఫలితంగా ఊరొదిలి రహెమాన్ సాహెబ్ అండదండలతో కువైట్ వెళ్ళి డబ్బు సంపాదించి వచ్చాక తిరిగి వాళ్ళే నెత్తిన పెట్టుకోవటం, తమ భార్యల్నీ కూడా కువైట్కి పంపమని తరలివచ్చిన అదే మగప్రపంచం…

కథా చిత్రణలో flashback ను ప్రతిభావంతంగా వాడుకోవటం, పాఠకుడికి ఊపిరాడనంత వేగంగా కథను పరిగెత్తించిన తీరు, సూటిగా క్లుప్తంగా మామూలు మాటల్లో జీవితపు కాఠిన్యాన్ని చిత్రించటం ఈ కథలో కొట్టొచ్చినట్టు కనపడే రచనా శైలి. కడప ప్రాంతం నుంచీ బొంబాయి వెళ్ళే కిక్కిరిసిపోయిన ఆనాటి రైళ్ళూ, ఊళ్ళూ ఈ కథా నేపద్యం.

ఈ కథ గురించి “వలస అన్నది మనిషిని ఆదుకుంటూనే ఉంది. ఒక చోట తిండి దొరకకపోతే మరో చోటకి వెళ్ళి తిండి వెతుక్కుంటాడు మనిషి. ఆ మనిషి మగ వాడైతే శ్రమ దోపిడి మాత్రమే ఎదుర్కోవాలి. ఆడది ఐతే శరీర దోపిడీని కూడా భరించాలి. ఒక వైపు స్త్రీకి కట్టడి విధించే సమాజమే అదే స్త్రీని సంతలో నిలబెట్టి బానిసను చేసి అమ్మేస్తుంది.” అన్నాడట రచయిత.

1985 నుంచీ 1993 వరకూ ఏడెనిమిదేళ్ళలోపే ‘కొత్త చదువు’, ‘కసాయి కరువు’, ‘తెగిన పేగు’, ‘మృత్యుహక్కు’ వంటి గుర్తుండి పోయే కథలు రాసిన చక్రవేణు ఒక యాక్సిడెంట్లో [...]]]>

కడప జిల్లా రాజంపేట ప్రాంతానికి చెందిన చక్రవేణు 1990 లో రాసిన ‘కువైట్ సావిత్రమ్మ’ అప్పట్లో ఒక సంచలనం.

పల్లెల పచ్చదనం గురించీ, పల్లెవాసుల మానవ సంబంధాల జీవన సౌందర్యం గురించీ సాహిత్యంలో కలల ప్రపంచాన్ని సృష్టించే మధ్యతరగతి మిథ్యాజీవుల రచనా ధోరణికి భిన్నంగా – ఓ కర్కశ జీవిత వాస్తవాన్ని మరింత నిర్దాక్షిణ్యంగా కథలోకి తెచ్చిన అరుదైన రచయిత చక్రవేణు.

పిల్లల పెళ్ళిళ్ళుచేయటానికి కోవేటి (కువైట్) నుంచీ తన ఊరు వచ్చింది సావిత్రమ్మ. భర్త చనిపొయాక తన మీద అత్యాచారం చేసిన సొంత మరిది చిన్నబ్బ ఆమే వ్యభిచారం చేస్తోందని ఒకప్పుడు పెట్టించిన పంచాయితీ, భర్త పోయాక ఆదుకోవాల్సిన బంధువుల ఊరిజనాల వెలివేత, ఫలితంగా ఊరొదిలి రహెమాన్ సాహెబ్ అండదండలతో కువైట్ వెళ్ళి డబ్బు సంపాదించి వచ్చాక తిరిగి వాళ్ళే నెత్తిన పెట్టుకోవటం, తమ భార్యల్నీ కూడా కువైట్కి పంపమని తరలివచ్చిన అదే మగప్రపంచం…

కథా చిత్రణలో flashback ను ప్రతిభావంతంగా వాడుకోవటం, పాఠకుడికి ఊపిరాడనంత వేగంగా కథను పరిగెత్తించిన తీరు, సూటిగా క్లుప్తంగా మామూలు మాటల్లో జీవితపు కాఠిన్యాన్ని చిత్రించటం ఈ కథలో కొట్టొచ్చినట్టు కనపడే రచనా శైలి. కడప ప్రాంతం నుంచీ బొంబాయి వెళ్ళే కిక్కిరిసిపోయిన ఆనాటి రైళ్ళూ, ఊళ్ళూ ఈ కథా నేపద్యం.

ఈ కథ గురించి “వలస అన్నది మనిషిని ఆదుకుంటూనే ఉంది. ఒక చోట తిండి దొరకకపోతే మరో చోటకి వెళ్ళి తిండి వెతుక్కుంటాడు మనిషి. ఆ మనిషి మగ వాడైతే శ్రమ దోపిడి మాత్రమే ఎదుర్కోవాలి. ఆడది ఐతే శరీర దోపిడీని కూడా భరించాలి. ఒక వైపు స్త్రీకి కట్టడి విధించే సమాజమే అదే స్త్రీని సంతలో నిలబెట్టి బానిసను చేసి అమ్మేస్తుంది.” అన్నాడట రచయిత.

1985 నుంచీ 1993 వరకూ ఏడెనిమిదేళ్ళలోపే ‘కొత్త చదువు’, ‘కసాయి కరువు’, ‘తెగిన పేగు’, ‘మృత్యుహక్కు’ వంటి గుర్తుండి పోయే కథలు రాసిన చక్రవేణు ఒక యాక్సిడెంట్లో తన మూడు పదుల వయసులోనే మరణించటం తెలుగు కథకు ఎంత నష్టమో ఈ కథ చదివితే మనకు అర్ధమవుతుంది.

- సురేష్

కువైట్ సావిత్రమ్మ

చక్రవేణు

సావిత్రమ్మ కొడుకూ, కూతురూ- ఇద్దరికీ ఒకే రోజు ముహూర్తాలు నిర్ణయించి ఘనంగా పెండ్లి జరిపించింది. ఆ పెండ్లి గురించి చుట్టుపక్కల నాలుగు గ్రామాల వాళ్లూ ఘనంగా చెప్పుకున్నారు. ఇంతవరకూ ఆవైపు అంత గొప్పగా పెండ్లి జరిపినవారే లేరని కీర్తించారు.

‘ఆహా…దేశం కాని దేశానికి పోయి, సిగ్గూ శరమూ లేకుండా అయి పుట్టినోడి కిందల్లా కొంగు పరిచి సంపాయిచ్చి, తగుదునమ్మా అంటూ ముదరపెట్టి ముదరపెట్టి ముసిలోళ్లను చేసినాక బిడ్డలకు పెండ్లి చేసింది. అదీ గొప్పేనా,’ అని పెదవి విరచి మాట్లాడిన ఇల్లాళ్లు వున్నారు!

‘కడుపు నిండా కూడుపెట్టి లడ్డూ కారాలూ, చేసుకున్న పలారాలన్నీ కొరవ లేకుండా పెట్టించింది సాయిత్రమ్మ. పనీ పాటోళ్లను మరిసిపోకుండా చూసింది, నా తల్లి. ఈ చుట్టుపక్కల ఏ పెద్ద రైతన్నా ఇట్టా పెండ్లి కూడుపెట్టినోళ్లుండారంటమ్మే! పొద్దిట్నించీ మాయిటాల్దాకా పెండ్లింటి ముందు కూకోపెట్టి ఆకిరికి అంతా అయిపోనిచ్చి అడుగుబుడుగు ఊడిచేసింది సిలుం కూడు- చారునీళ్లు మన మొకాన పోస్తారు. ఇట్టా మన సాయిత్రమ్మలాగా ఎవురన్నా మంచి కూడుగానీ, పలారాలుగానీ పెట్టినోల్లుండారా!’ అని మాలపల్లి ఆడోళ్లు సాయిత్రమ్మను గురించి మరీ మరి పొగుడుకుంటూ చర్చించుకుంటున్నారు.

సావిత్రమ్మను అందరూ ‘కువైట్‌ సావిత్రమ్మ’ అని పిలుస్తారు. ‘కువైట్‌’ అనేది ఇంటి పేరుగా మారడానికీ, ఆమె ఆ ప్రాంతానికంతటికి మొదటిసారిగా డబ్బులు సంపాదించుకోవడానికి కువైట్‌ వెళ్లడమే కారణం. అప్పటి నుండీ ఆమెను ‘కువైట్‌ సావిత్రమ్మా!’ అని పిలవడం అలవాటయింది.

‘ఇప్పుడు గనక తన భర్త వుండి వుంటే, కొడుకూ, కూతురికీ ఇంత ఘనంగా పెండ్లి జరిగినందుకు ఎంత సంతోషపడునో… అయినా నా పిచ్చిగాని, ఆయన వుంటే నేను కువైట్‌కు ఎందుకు పోదును, కష్టమో- సుఖమో ఇక్కడే అందరితోనూ నేనూ వుండేదాన్ని కదా,’ అనుకొంటూ భర్తను గుర్తుకు తెచ్చుకొని బాధపడింది.

కొత్తగా కట్టించిన యింటిని తేరిపార చూసింది. ఊరి వాతావరణం మనసులో మెదిలింది. తన భర్తతో కలిసి జీవించిన రోజులు గుర్తుకొచ్చాయి, కన్నీళ్లు కొంగుతో ఒత్తుకుంది. భర్తలేని ఒంటరితనం, ఆయనతో కలసి వుండిన ఈ ఊరులో, ఇంటిలో ఎక్కువకాలం వుండలేననుకొంది. అందుకే తిరిగి కువైట్‌కు వెళ్లాలని నిర్ణయించుకొంది. అయితే ఈసారి కొడుకు లేకుండా తాను ఒక్కతే పోవాలనుకుంది. తన దగ్గర ‘ఆజా వీసా’ వుంది కాబట్టి సంవత్సరానికి ఒక పర్యాయం వచ్చి కొడుకు కోడల్ని, కూతురు అల్లుడిని చూసుకొని వెళ్తూ వుంటే సరిపోతుంది. సావిత్రమ్మ అట్లా ఆలోచిస్తూ నిట్టూర్పు విడిచింది.

కుటుంబాన్ని ఒడ్డుకు చేర్చుకొన్నందుకు, బరువు దించుకొన్నట్లుగా ఊపిరి పీల్చుకొంది.

ఇప్పుడైతే తనను అందరూ ఎంతో మర్యాదగా పలకరిస్తున్నారు. ప్రతి ఒక్కరూ సహాయం చేయమని కోరుతున్నారు. తమ పిల్లలకు ‘వీసా’లు పంపమనీ, పరపతిచ్చి ఆదుకొమ్మని కొందరూ!

‘నీ రుణం వుంచుకోములే సాయిత్రమ్మా! మమ్మల్ని కూడా ఒక కంటి కనిపెట్టి చూడు, ఆదుకో పుణ్యముంటుందిలే,’ అని ప్రాధేయపడుతున్నారు.

‘వీళ్ల మాటలు, పలకరింపులు అంతా మనస్పూర్తిగానే చేస్తున్నారా, లేకుంటే నా దగ్గర డబ్బులున్నాయి కాబట్టి గౌరవిస్తున్నారా! మరి వీళ్లంతా ఒకప్పుడు నన్ను ఎంత కించిత్తుగా చూసేవాళ్లు!’

సావిత్రమ్మ అట్లా ఆలోచిస్తూ వుంటే, వెనకటి రోజుల్లో, తన బతుకులో మర్చిపోలేని సంఘటన గుర్తు కొచ్చింది.

ఆ రోజు గురించి తలుచుకుంటే పీడకలలాగా అనిపిస్తుంది. అందుకే ఆ రోజును ఎప్పటికీ మర్చిపోదు సావిత్రమ్మ.

***

ఆ రాత్రి బాగా పొద్దుపోయింది. అందరూ అన్నాలు తినడం పూర్తయింది. రాత్రి పండుకోవడానికి సిద్ధమయ్యే సమయంలో, యింటి ముందు ఎవరో నిలబడి పిలిస్తే సావిత్రమ్మ బయటకొచ్చి చూసింది.

‘‘సాయిత్రమ్మా! పెద్దబ్బోల్లింటికాడ మద్దిచ్చ మంట నిన్ను రమ్మంటన్నారమ్మో,’’ అని ఊరి పెద్ద చాకలి వెంకటయ్య వచ్చి చెప్పినాడు.

‘‘నేనెప్పుడన్నా మద్దిచ్చాల కాడకు వచ్చినానా ఎంగటన్నా? కాదు కూడదంటే మా యింటాయన పోతా వుండె, ఇంక ఆయన చచ్చిపోయినాక ఎవరుండారు మా యింట్లో మద్దిచ్చాం కాడకు రాను?’’ సావిత్రమ్మ చెప్పింది.

‘‘మద్దిచ్చంకాడకు ఇనే దానిక్కాదు సాయిత్రమ్మ, ఆడ మీ ఓల్లే నీ మీద మద్దిచ్చం పెడతన్నారమ్మా, అందుకని గబాన పోయి పిల్చుకోని రాపోరా! అంటే వచ్చినాను తల్లీ,’’ వెంకటన్న వివరించినాడు.

‘‘నాపైన మద్దిచ్చమా…దేనికంట, నేనెవుర్నన్నా పొడిసినానా…లేకుంటే ఎవరి కొంపన్నా ముంచినానంటనా… సరేగాని ఆడెవురూరు వచ్చినారు ఎంగటన్నా,’’ సావిత్రమ్మ అడిగింది.

‘‘అంతా మీ చుట్టాలే వుండారమ్మా…పెద్దబ్బి గోరి రామయ్య వుండాడు. మీ మరిది చిన్నబ్బ వుండాడు. సావుకారి నాగయ్యను పిలిపించినారు. ఇంకా మీ ఓల్లు ఆడోల్లంతా వుండారమ్మ,’’ చాకలి వెంకటయ్య పేర్లన్నీ గుర్తుకు తెచ్చుకుంటూ ఎవరు వచ్చిందీ చెప్పాడు.

ఆ మద్దిస్తం తనపైన ఎందుకు పెడుతున్నారో సావిత్రమ్మ మనసుకు అర్థమైపోయింది. అయినా పోయి తీరాలి. ఏదైతే అది అవుతుంది, వెళ్లక తప్పదు అనుకొనింది.

‘‘సరేలే నువ్వు పో ఎంగటన్నా, మా యమ్మ కోమిటోల్లింటి కాడికి వక్కల కోసం పోయింది. ఇంట్లో పిల్లోల్లంతా నిద్దరపోతున్నారు. ఆమె రాంగానే చెప్పొస్తాను నువ్వు పదా.’’

‘‘ఎందుకులే సాయిత్రమ్మా పెద్దామెను రానిచ్చే పోదాములే! బాగా పొద్ది పోయింది ఒక్కదానివే రాలేవులే అమ్మా!’’ వెంకటయ్య సౌమ్యంగా చెప్పాడు.

వెంకటయ్య మాట్లాడుతూ వుండగానే, సావిత్రమ్మ తల్లి లక్షమ్మ అంగడి నుండి వచ్చింది.

‘‘ఏం ఎంగటా ఊర్లో అన్నం పెట్టిచ్చుకునేదయిపోయిందా,’’ లక్ష్మమ్మ వెంకటయ్యను పలకరించింది.

వెంకటయ్య ఔనని తల వూపి, వచ్చిన సంగతి చెప్పాడు.

సావిత్రమ్మ మద్దిచ్చం సంగతి వినగానే దిగులుగా నిలబడిపోయింది. అప్పటికే తన భర్త మీద మద్దిస్తాలు ఎన్నోసార్లు జరిగాయి. ఈరోజు మల్లా ఏది మాట్లాడతారో, చుట్టాలు పగపట్టినట్టుండారు కదా అనుకొని బాధపడింది.

సావిత్రమ్మ తల్లికి చెప్పేసి వెంకటయ్యతో పాటు పెద్దబ్బగారింటి కాడికి బయలుదేరింది….

పెద్దబ్బగారిల్లంటె తన భర్త పుట్టి పెరిగిన ఇల్లు. తన భర్త తాతగారి పేరు. పెద్దబ్బ పెత్తనం వచ్చేటప్పటికి ఐశ్వర్యం బాగా తగ్గిపోయింది. కొడుకు రాజయ్యగానీ, కోడలు సావిత్రమ్మగానీ అతని మాటను కాదనకుండా నడుచుకున్నారు.

తండ్రి వ్యాపారం చేస్తానంటే కొడుకు రాజయ్య ఎలాంటి అభ్యంతరం చెప్పకుండా ఎట్లా ఇష్టముంటె, అట్లా చేయమన్నాడు. తండ్రి వ్యాపారం చేస్తూ వుంటే రాజయ్య శ్రద్ధగా వ్యవసాయం చేయడం సాగించాడు. నాలుగైదేళ్లకు బాకీలన్నీ తీరిపోతాయి కదా అనుకున్నారు. కాని అనుకున్నది తారుమారై తండ్రి హఠాత్తుగా చనిపోవడంతో అప్పుల వాళ్లంతా రాజయ్య మీదకు రావడం, విధిలేక భూములమ్మి తండ్రి చేసిన బాకీలు తీర్చడం, దాయాదుల దగ్గర తక్కువచూపుగా బతకడం ఇష్టం లేక ఇంటి జాగాతో సహా అన్నగార్లకే ఇచ్చేసి, ప్రక్కనే ఆనుకొని వున్న దిగవపల్లెలో ఇల్లు తీసుకొని కాపురం పెట్టాడు. తండ్రి పోయాక సంవత్సరం కూడా తిరగకుండానే ‘రాజయ్య’ కూడా గుండెనొప్పితో హఠాత్తుగా చనిపోవడం అంతా ఒక కలలాగా జరిగిపోయింది. భర్త రాజయ్య చనిపోయాక, సావిత్రమ్మ కుటుంబానికి ఎవరి ఆదరణ లేక ఒంటరిదయింది. చివరికి ఇల్లు కూడా జరగని పరిస్థితిలో దిక్కులేనిదైపోయింది.

దిగవ పల్లెకూ- పెద్దూరికి మధ్యన చిన్న ఒంక మాత్రమే అడ్డముంది. ఒంక దాటుకొని ఊర్లోకి పోయేటప్పటికి పెద్దబ్బగారింటి కాడ వీధి కరెంటు లైటు కింద జనమంతా గుంపు కూడి, సావిత్రమ్మ కోసమే ఎదురుచూస్తున్నారు.

పెద్దబ్బగారింటి పందిరి కింద వేసిన పట్టెమంచంపై సావిత్రమ్మ బావగారు రామయ్య ఒక వైపు, షావుకారి నాగయ్య మరొక వైపు కూర్చున్నారు. వాళ్లకు ఎదురుగా వీధిలో తూర్పుదిక్కు కరెంటు స్తంభం దగ్గర రాతి బండలపైన సావిత్రమ్మ మరిది చిన్నబ్బ, ఆయనతో పాటు ఇంకా కొంతమంది మగవాళ్లు పెద్దలు కూర్చున్నారు.

వీధికి వారగా ఉత్తరం దిక్కున కొందరు, దక్షిణం దిక్కున కొందరు ఆడవాళ్లు కూర్చొని ఉత్సాహంగా చర్చించుకుంటూ గుసగుసలాడుకున్నారు. కొందరేమో ఎవరి వాకిళ్లలో వాళ్లు కూర్చొని జరగబోయే దానికోసం ఎదురు చూస్తున్నారు. సావిత్రమ్మ అక్కడికి రాగానే అందరూ ఒక్కసారిగా మాట్లాడ్డం ఆపారు. సావిత్రమ్మ నేరుగా వెళ్లి తన తోడుకోడళ్లు కూర్చున్న చోటకు వెళ్లింది. సావిత్రమ్మ కూర్చోగానే తోడికోడళ్లు ఇద్దరూ దూరంగా జరిగిపోయారు. సావిత్రమ్మ ఒక్కతే నేరం చేసిన దానిలాగా బోనులో వున్న తీరుగా కూర్చుంది.

షావుకారు నాగయ్య సావిత్రమ్మను కళ్లద్దాల్లోంచి తేరిపార చూసి, ‘‘ఒరే చిన్నబ్బా…మరి మీ వదిన వచ్చింది,’’ అన్నాడు.

నాగయ్య మాట పూర్తిగాక ముందే చిన్నబ్బ అభ్యంతరం చెప్పాడు. ‘‘మామా ఇంకోసారి ఆ మాటనగాకు, అది నాకు వదిన కాదు! మా అన్న చచ్చిన రోజే అది నాకు వదిన కాకుండా పోయింది.’’

‘అవును నిజమేకదా! వాడన్న వుండి వుంటే నేను వదిన. అన్న చచ్చినాడు కాబట్టే, నెల కూడా తిరగక ముందే నన్ను బెదిరించి బలవంతంగా చెడిచినోడికి నేను వదిన వరస ఎట్టవుతానులే!’ సావిత్రమ్మ మనసులోనే గొనిగింది.

‘‘నువ్వు అనకున్నా, మేము అట్లా అనాల్సిందే కదరా!… సరేలే ఆమె వచ్చింది మరి…నువ్వేదో చెప్పాలంటివి కాదా చెప్పు,’’ నాగయ్య మద్దిస్తం ప్రారంభించాడు.

నాగయ్య మద్దిస్తం జరుపుతున్నాడంటే, ‘జిత్తులమారి నక్క పంచాయితీ పెట్టింది,’ అనేది ఆ  గ్రామంలో ప్రతీతి. అందుకే జనంలో నుండి, ‘‘చెప్పు నాయనా – నక్క తీర్పు చెప్పు,’’ అన్నారు.

‘‘ఏమిరా చిన్నబ్బా. కానీ మరి,’’ నాగయ్య అన్నాడు.

‘‘నన్నడిగేదేముండాది మామా! అది చేసే పని, మమ్మల్ని నలుగుర్లో తలెత్తుకోకుండా చేస్తోంది. ఊర్లో ఎవురు పట్టినా దీని మాటే చెపుతా మమ్మల్నీ, మా కుటుంబాన్నీ నవ్వులపాలు చేస్తన్నాది. ఆ సంగతి అందరికీ తెలుసుకదా!’’

చిన్నబ్బ ఆవేశంతో రొప్పుతూ అరిచాడు.

‘‘ఓరి చిన్నబ్బా అరిస్తే పొయ్యేది మన పరువేరా! దానికేమి సిగ్గూ మానం అనేది వుండేది కదా!’’ సావిత్రమ్మ బావగారు రామయ్య ఎత్తిపొడుపుగా అన్నాడు.

‘‘ఏమిరా చిన్నబ్బా, ఆయమ్మి సంగతి ఏం చెబుతావో చెప్పేసెయ్‌, ఈ పొద్దు ఏదో ఒకటి తేలాల.’’

రామయ్య గట్టిగా అరిచాడు.

‘‘నేను చెప్పాల్నా నువ్వు చెప్పకూడదా!’’ అంటూ చిన్నబ్బ, అన్ననే చెప్పమన్నాడు.

‘‘కడుపు చించుకుంటే కాళ్ల కాడ పడ్తాదని, ఆ పాడు మాటలన్నీ పెద్దోడు, దరమాత్తుడు నోటి బడీతా ఎందుకులే, నువ్వే చెప్పరా అబ్బా.’’

ముందుగానే అనుకున్న పథకాన్ని గుర్తుచేశాడు నాగయ్య.

అనుకున్న పథకం ప్రకారం ఏదో ఒకటి తొందరగా తేల్చాలి లేకుంటే మద్దిస్తం తారుమారవుతుందని చిన్నబ్బ గ్రహించి చెప్పడం ప్రారంభించాడు.

‘‘మామా, ఊర్లో యిన్ని రోజులా ఇది, ఎవురెవురితోనో వ్యభిచారం చేసింది. ఎన్నిసార్లో కొట్టినాం, తిట్టినాం. అయినా మానుకోలా. నలుగుర్లో మా పరువు తీసింది. ఇప్పుడు అక్కడెక్కడి నుంచో కువైట్‌కు పోయి ఒక నా కొడుకు వచ్చి వున్నాడు. ఈళ్లమ్మగారి వూరంట. రహిమాన్‌ అంట, ఆడితో కులకతా వుండింది. మా వంశాన్ని నాశనం చేయడానికే ఇది మా యింటికొచ్చింది.’’ చిన్నబ్బ ఆవేశంతో రొప్పుతూ అసలు విషయం బయటపెట్టాడు.

‘‘ఏమమ్మే, వాడు చిన్నబ్బ చెప్పేది నిజమేనా!’’ నాగయ్య సావిత్రమ్మను విచారించాడు.

‘‘ఏందయ్యా, దాన్నిచారించేది. అది ఈ వూళ్లో వుంటే మా పిల్లోళ్లకు పెండ్లిళ్లు కూడా కాకుండా, దాని బతుకును ఏలెత్తి చూపుతారు. ఉంటే వూర్లో అదన్నా వుండాల, లేకుంటే మేమన్నా వూరొదిలి పోవాల. అంతే ఏదో వొకటి తేల్చాలి ఈ రోజు,’’ రామయ్య తమ్ముని మాటలకు జత కలిపి అరిచాడు.

సావిత్రమ్మకు కళ్లల్లో నీళ్లు ఉబికి జలజలా రాలిపోతుంటే మౌనంగా రోదిస్తూ కూర్చుంది. జనంలో మరలా శబ్దం మొదలైంది.

‘‘ఏం సాయిత్రమ్మా తలొంచుకొని ఏడిసేదెందుకు. ఈడందరూ పతివర్తలైపోయి లోకానికి విరుద్ధంగా నువ్వు ఒక్కదానివే వ్యభిచారం చెయిలేదులే. ముసుగులో కనపడకుండా చేస్తే అందరూ పతివర్తలే, ముసుగు తీసితే అందరి గుట్టు ఎత్తిపోసినంతుంటాది. నీకేం భయంలేదు. నువ్వు చెప్పాలనుకొనేదేదో తెగేసి చెప్పేయ్‌.’’

మేమందరం నీకు మద్దతుగా వున్నాము, ఫరవాలేదన్నట్లు, చెంగవ్వ ధైర్యం చెప్పి, సావిత్రమ్మను మాట్లాడమనింది.

‘‘ఏమమ్మే! వాళ్లు చెబుతా వుండేది యినపడతా వుండాది కదా! గమ్మున మూగెద్దులాగా వుంటే ఎట్ట. ఏం చెబుతావో చెప్పు,’’ నాగయ్య గట్టిగా దబాయించినట్టు అన్నాడు.

‘‘ఏముండాదని చెప్పేదన్నా! బలమున్నోళ్లది, నోరున్నోళ్లది చెల్లుబాటవుతాది. మీరంతా వాళ్ల దిక్కు మాట్లాడేదానికి వచ్చినారేగాని, నా మాట కూడ పట్టించుకోని న్యాయం చెప్పాలనుండారా!’’

సావిత్రమ్మ ఏడుస్తూనే మాట్లాడతా వుండాది. కొద్దిసేపు అందరూ నిశ్శబ్దంగా వుండిపోయారు. సావిత్రమ్మ చెప్పడం మొదలుపెట్టింది. అందరూ సావిత్రమ్మను సానుభూతితో చూస్తూ వింటున్నారు.

‘‘ఈళ్ల కందరికీ నేనేదో తల తీసేసినట్టు, లోకానికి విరుద్ధంగా నేనొక్కదాన్నే కాని పని చేస్తావున్నట్లు మాట్లాడతన్నారే. ఇన్ని రోజులూ ఈళ్లవురన్నా మమ్మల్ని ఆదుకున్నారా? మా యింటాయన పోయినాక, పాపం బిడ్డల గల్లదే అని విచారించి, ఒకపూటకు అన్నానికి సేరు గింజలుగానీ, రూపాయి డబ్బుగానీ ఇచ్చినోళ్లున్నారా? చెప్పమనండి చూద్దాం? సిగ్గు, మానం లేని బతుకంటున్నారే. అది నా పిల్లోళ్లను కాపాడుకొనేదానికే చేస్తున్నాగాని, ఒళ్లు బలిసి కొవ్వెక్కి చెయ్యలేదు. కూలికి పోయో, నాలికి పోయో నా బిడ్డలూ, నేనూ పస్తులుంటున్నామో, తింటున్నామో నా కొంపలో నేను పడున్నాను. ఎట్లనో నా బతుకు నేను బతికితే వీళ్లకేం బాధ. ఇప్పుడు ఆ కొంప కూడా లేకుండా తరిమికొట్టాలంటున్నారు. సరే అట్లనే కానీండి. నా బిడ్డలూ, నేనూ వూరొదిలి పోతాము, వాళ్లనే నా బతుకు కూడా బతికి రాజ్యమేలుకోమనండి.’’

సావిత్రమ్మ గబగబ ఆ మాటలనేసి, ఏడుస్తూనే తిరిగి వెనక్కి చూడకుండా పరుగెత్తుకొని ఇంటికొచ్చింది.

తల్లికి జరిగినదంతా చెప్పింది. అదే రోజు తెల్లవారుఝామున పాసింజరు రైలులో తల్లితోపాటు బిడ్డల్ని తీసుకొని పుట్టినూరుకు చేరుకొనింది.

పుట్టినింటి తరపున బంధువుల సహాయంతో రహిమాన్‌ సాహెబ్‌ అండదండలతో అతనితో కలసి కువైట్‌కి బయలుదేరిపోయింది. డబ్బులు బాగా సంపాదించి, ఇన్నాళ్లకు మరలా ఒక ఆస్తిపరురాలుగా భర్త వూరిలో కాలుపెట్టడం, పోయిన ప్రతిష్ట మరలా రావడం, అంతా విచిత్రంగా వుంది సావిత్రమ్మకు.

***

సావిత్రమ్మ మిద్దె వరండాలో మంచంపైన మేను వాల్చి గతాన్ని ఆలోచిస్తా వుంటే, అంతా ఆశ్చర్యంగానే వుంది. తనను ఈసడించి తరిమికొట్టిన బంధువులంతా ఇప్పుడు గౌరవించడం చూస్తే, వాళ్లది నటనే కానీ గౌరవం కాదని తెలుసుకొంది…ఎవరో వస్తున్నట్లు అలికిడైతే తలతిప్పి చూసింది.

మరిది చిన్నబ్బ, చిన్నబ్బ భార్య రామలక్ష్మమ్మ వచ్చి పిల్చేటప్పటికి, ఆలోచనల నుండి తేరుకొని లేచి కూర్చుంది.

‘‘భోజనానికి రమ్మని చెప్పి పంపితే రాకుండా, ఏడుస్తా కూకున్నావా! అక్కా!…అయినా ఆడబిడ్డను ఎన్ని రోజులు సాకినా అత్తగారింటికి పోయేవాళ్లేగాని, మనింట్లో వుంటారా,’’ రామలక్ష్మమ్మ అక్కకు ఓదార్పు చెబుతున్నట్టు చెప్పింది.

సావిత్రమ్మ దుఃఖించేది బిడ్డను అత్తగారింటికి సాగనంపినందుక్కాదని, సాటి బంధువులైన తనవాళ్లే తనను అవమానపరచి, వూరెళ్లగొట్టారని, గతాన్ని తల్చుకొని కళ్లల్లో నీరు కార్చిందని తోడికోడలు రామలక్ష్మమ్మ వూహించలేకపోయింది.

గతంలో వేర్లు పోకమునుపు కూడాగా వున్నప్పుడు కూడా తోడికోడలు రామలక్ష్మమ్మ తనతో వ్యతిరేకంగా వుండింది కాదు. అయితే మరిది చిన్నబ్బ చేసిన కట్టుదిట్టానికి భయపడి తనతో సన్నిహితంగా వుండేది కాదు. ఆ విషయం సావిత్రమ్మ ముందు నుంచి కూడా అర్థం చేసుకొన్నందువల్లనే, సావిత్రమ్మ; రామలక్ష్మమ్మ పట్ల అభిమానంగా వుండేది.

‘‘పోదాం పదక్కా అన్నం తినేసొద్దువు,’’ రామలక్ష్మమ్మ అక్కను బతిమాలింది.

‘‘ఎందుకులే రామలక్ష్మమ్మా నేను కూడా అన్నం చేసిపెట్టినా,’’ సావిత్రమ్మ జవాబిచ్చింది.

ఎంతసేపూ రామలక్ష్మమ్మ మాట్లాడుతుందేగాని, చిన్నబ్బ మాత్రం, సావిత్రమ్మతో ముఖాముఖి మాట్లాడలేదు. గతంలో అతని/తన ప్రవర్తన గుర్తుకు తెచ్చుకొని తల వంచుకొని నిలబడ్డాడు. సావిత్రమ్మ కూడా మరిది విషయాన్ని గమనించింది, అయినా పలకరించకుండానే వుండిపోయింది.

‘‘ఈ వారంలోనే కోవేటికి పోతన్నావన్నారు నిజమేనా అక్కా?’’

‘‘అవునమ్మే! పెళ్లికోసమని నిలబడినాగాని, లేకుంటే ఈపాటికే పోయుండాల్సింది. వచ్చే ఆదివారం జనతా ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో బొంబాయికి పోయి, ఆడ్నించి కోవేటికి పోతాను,’’ సావిత్రమ్మ ఏమాత్రం కోపం లేకుండా మాట్లాడింది.

కొద్దిసేపు అందరి మధ్యన నిశ్శబ్దం ఏర్పడింది. వచ్చిన పని గుర్తుచేస్తూ, భార్యను అసలు విషయం మాట్లాడు అని సైగ ద్వారా చెప్పాడు చిన్నబ్బ.

‘‘మీ మరిది కూడా కోవేటికి రావాలంటున్నాడు అక్కా,’’ రామలక్ష్మమ్మ నసుగుతూ భర్త గురించి చెప్పింది.

తన దగ్గర వీసాలు ఏమన్నా వున్నాయని, వాటిని విచారించుకోవడానికే వచ్చినారని సావిత్రమ్మ గుర్తించింది.

‘‘నేను ఈసారి ఈసాలు తీసక రాలేదమ్మే, పెండ్లి విషయంలో పడి తొందరగా వచ్చేసినాను. ఒకేల రహిమాన్‌ మామ గనక తెచ్చుంటే అడిగి చెబుతాను,’’ సావిత్రమ్మ వివరించి చెప్పింది.

‘‘రహిమానన్నను అడిగితే మొగోళ్లకు తేలేదు. ఆడోళ్లకు కావాలంటే  వీసాలు తెచ్చినామని చెప్పినాడు వదినా!’’

ఎట్టకేలకు చిన్నబ్బ వదినతో మాట్లాడాడు. కాని సావిత్రమ్మ మాత్రం అతని మాటలకు జవాబివ్వకుండా వుండిపోయింది.

ఒకప్పుడు రహిమాన్‌ సాహెబ్‌ను, తనను ఇంట్లో వేసి అగ్గిపెడతానని గలాటా చేసిన చిన్నబ్బ, ఈరోజు ‘రహిమానన్న’ అని అనడం సావిత్రమ్మకు ఆశ్చర్యం అనిపించింది.

‘‘మొగోళ్లకు ఈసాలు తేలేదు కదా, అందుకని మీ మరిది నన్ను పంపించాలంటన్నాడక్కా…నువ్వు రమ్మంటే వస్తానక్కా…!’’ రామలక్ష్మమ్మ ప్రాధేయపడ్తున్నట్లుగా అడిగింది.

‘‘నాదేముండాది… రహిమాన్‌ మామ రమ్మనుంటే అట్లే రండి…కానీ అక్కడ చానా యిబ్బందులుంటాయి. వాటిని ఓర్చుకొంటామనేటుగా వుంటేనే రావాల. ఒకేల వచ్చినాక అక్కడి పనులు చేయలేమనుకుంటే మీకే నష్టం… అందుకుని ముందుగానే ఆలోచించుకోండి,’’ సావిత్రమ్మ, తోడికోడలుకే కాకుండా మరిది కూడా వినాలని గట్టిగా చెప్పింది.

‘‘నేను చేను కాడికి పోయ్యేసొస్తా,’’ చిన్నబ్బ భార్యతో అనేసి వెళ్లిపోయాడు.

సావిత్రమ్మ, రామలక్ష్మమ్మ ఇద్దరూ ఏం మాట్లాడకుండా కొద్దిసేపు వున్నారు. తర్వాత సావిత్రమ్మ మాట్లాడింది.

‘‘నేను నేరుగా బొంబాయికి పోతూనే ఎక్కువ రోజులుండకుండానే కోవేటికి పోతాను. నువ్వు నానంబడే వచ్చేదానికి వీలుపడదు రామలక్ష్మమ్మా, నీకు బొంబాయిలో డాక్టర్లు పరీచ్చలు చేసి, పాస్‌ పోటో, ఈసా తనికీ చేసేసినాక అన్నీ రెడీ అయ్యేటప్పటికి సుమారుగా ఎంత లేదన్నా రెండు, మూడునెల్లన్నా పడతాది,’’ సావిత్రమ్మ వివరించింది.

‘‘రహిమాన్‌ మామ కూడా మా యింటాయనతో అదే మాట చెప్పినాడంటక్కా!’’

‘‘సరే నీ బడీతా మీ యింటాయన్ను కూడా బొంబాయిదాకా రమ్మన్నాడా, లేకుంటే వద్దులే అన్నాడా.’’

‘‘నీకు మర్లా ఖర్చు దేనికి చిన్నబ్బా… నేను బడీతా వుండి నీ భార్యను జాగర్తగా పిల్చకపోతాను కదా, అని రహిమాన్‌ మామ చెప్పినాడంటక్కా!’’

రామలక్ష్మమ్మ అమాయకంగా చెపుతాంటే సావిత్రమ్మకు ఒక విధమైన సానుభూతి కల్గింది. రామలక్ష్మమ్మకు భర్త ఏమీ చెప్పినట్టుగా లేదనుకొనింది. రహిమాన్‌ ఉపాయం ఏమిటో కూడా ఆమెకు తెలిసినట్లుగా లేదనుకొనింది.

‘‘కాని రామలక్ష్మమ్మ నీకొక సంగతి చెప్పాలమ్మే! మర్లా ఇదిగో చూడు ఆ యక్కయినా ఒక మాటన్నా చెప్పలేదు చూడు అనుకోగాకు… బొంబాయికి పోయినాక ఎట్టలేదన్నా నీవు రెండు మూడు నెలలు అక్కడే వుండొచ్చు. ఈ రెండు నెలలు, నిన్ను తీసకపోతా వుండారే ఏజెంట్లు, వాళ్లు మర్యాదగా చూస్తారనుకోగాకు. అక్కడ వాళ్లకు కావాల్సిన మొగోళ్ల దగ్గరికల్లా నిన్ను పంపిస్తారు. నేను చెప్పేది మాత్రం అచ్చరాల నిజం. నీకు ఇష్టమున్నా లేకున్నా సరే వాళ్లు చెప్పింది చేయకుండా మాత్రం కోవేటికి పోలేవు. నీమీద నాకు దయుండాది కాబట్టే నీకు ఈ సంగతి చెబుతున్నా. ఆడోల్లు కోవేటికి పోతన్నారంటె అంత సులభంగా పోతన్నారనుకోవద్దు. అందుకని బాగా ఆలోచించుకో.’’

సావిత్రమ్మ ఏజంట్ల గుట్టునూ, దళారీతనాన్నీ పూసగుచ్చినట్టు వివరించింది.

సావిత్రమ్మ చెప్పినదంతా విన్నాక, రామలక్ష్మమ్మ బోరుమని ఏడ్చింది.

‘‘మా యింటాయనకు ఆ సంగతులన్నీ తెలిసి కూడా నన్ను పంపిస్తన్నాడక్కా…! వాళ్లు ఏమి చెప్పినా నన్ను ఒప్పుకొమ్మని చెప్పినాడు, నేను ఆ మాదిరిగా చేయను, పోనంటె నన్ను పట్టుకొని కొడతన్నాడు. ఇంక ఈ దెబ్బలతో ఇక్కడ చచ్చేదానికన్నా, ఆడికిపోయి బతకడమే మేలనిపిస్తా వుంది,’’ అంటూ రామలక్ష్మమ్మ ఏడుస్తూనే వివరించింది.

‘‘నాకు ఎందనా యిదిలేక బిడ్డల్ని పస్తులు పండుకోమని చెప్పలేక, వాళ్ల తిండి కోసమని, కానికూడని పనికి కక్కుర్తిపడితే, నీ మొగుడు పంచాయతీ పెట్టి వూరెళ్లగొట్టినాడు, ఇప్పుడు నిన్నేమో తెలిసి కూడా అతనే ఎబిచారంలోకి దింపుతున్నాడు. దీన్నేమంటారో అడగలేకపోయినావా?’’

సావిత్రమ్మ మనసులో అణచుకోలేక అడిగేసింది.

‘‘అన్నీ తెలిసినదానివి, నువ్వే నన్నడిగితే నేను ఏమి చెప్పాలి అక్కా,’’ రామలక్ష్మమ్మ జవాబిచ్చింది.

‘‘అంతేనమ్మే దండిగా డబ్బులొచ్చేట్టుగా వుంటే, వాళ్లు, పాలుడ్డ పడేది కాకుండా, పెండ్లాలను కూడా అమ్మేస్తారు, నీ మొగుడులాంటోళ్లు…’’ సావిత్రమ్మ మనసులోని కోపాన్ని బయటకు వెలిబుచ్చింది.

కొద్దిసేపటికి తన కోపాన్ని అణచుకొని మనసును ప్రశాంతతలోకి తెచ్చుకొనింది.

‘‘నేను ఆదివారం రోజు రైలుకు జనతాలో బొంబాయికి వెడతాను. నువ్వు వచ్చేటుగా వుంటే ఆ రోజుకు ముందుగానే టిక్కెట్టు తీసుకోవాలి. కనీసం బొంబాయిలో నీకు తోడుగా పదిరోజులన్నా ఉంటాను.’’

సావిత్రమ్మ అన్ని విషయాలు వివరంగా చెప్పినాక రామలక్ష్మమ్మ ఆలోచిస్తూ యింటికి వెళ్లిపోయింది.

***

ఆరోజు సాయంకాలం బొంబాయికి వెళ్లే జనతా ఎక్స్‌ప్రెస్‌ కోసం, కోడూరు రైల్వేస్టేషన్‌లో జనం విపరీతంగా కిక్కిరిసి వున్నారు. సావిత్రమ్మనూ, రామలక్ష్మమ్మను ట్రైన్‌ ఎక్కించి వీడ్కోలు చెప్పడం కోసం పెద్దూరు జనమంతా కదిలి స్టేషన్‌కు వచ్చారు.

వారానికి ఒకరిద్దరు తప్పకుండా, ఆ స్టేషన్‌ నుంచి కువైట్‌కు వెళ్లే ప్రయాణీకులుంటారు. ఆరోజు చాలామంది వున్నట్టు వుంది. వారి బంధువులను పట్టుకొని ఏడుస్తున్నారు. ‘పోతానే ఎట్టెట్ట చేరినావో అన్ని సంగతులూ, జాబు రాయి,’ అని కొందరు హెచ్చరిస్తున్నారు.

ఇంతలోనే పెద్దగా ఏడ్చుకుంటూ కొందరు ప్లాట్‌ ఫారం పైకి పెద్ద గుంపుగా కదిలి రావడంతో అందరి దృష్టి అటువైపు మళ్లింది. ఒక ముస్లిం అమ్మాయి, పెండ్లి కూడా కాని పదిహేడు సంవత్సరాల అమ్మాయిని వాళ్ల తల్లిదండ్రులు కువైట్‌కు పంపుతూ వుంటే, ఆ పాప దిక్కులన్నీ దద్దరిల్లేటట్లు శోకాలు తీస్తూ వుంది.

‘‘నీకేం భయం లేదులే బిడ్డా! మీ మామ వెంబడే వస్తల్లా, నీకేం దిగుల్లేకుండా అన్నీ చూసుకుంటాడులే…రెండు సంస్తరాలు గట్టిగా వుంటే సాల్‌, మల్లి వద్దు వచ్చేసెయ్‌ బాగా పెండ్లి చేస్తామ్,’’ అంటూ తల్లి బిడ్డకు నచ్చచెప్పుతూ వుంది.

‘‘పెండ్లికాని పసిబిడ్డను, కాని దేశానికి తరిమి ఆ డబ్బులూ, సంపాదన లేకుంటే ఏమి! ఛీ… దానికన్న ఇక్కడే అడుక్కోని బతికినా గౌరవమే!’’

‘‘అమ్మా, నాయిన దగ్గరుండి కసాయికి గొడ్డును తోలినట్టు తోల్తున్నారే, మనుషులేనంటయ్యా!!’’

చూస్తున్నవాళ్లు ఎవరికి తోచినట్లు వాళ్లు మాట్లాడుతున్నారు.

రైలుబండి స్టేషన్లోకి రాగానే జనం ఒకరినొకరు తోసుకొంటూ పెట్టెల దగ్గరకు పరుగుతీశారు.

సావిత్రమ్మ పెట్టెలోకి వెళ్లి తన రిజర్వేషన్‌ సీట్లో కూర్చుని వుంది. కొడుకూ కోడలూ, కూతురూ అల్లుడూ, బంధువులందరూ వచ్చి వీడ్కోలు చెప్పారు.

రామలక్ష్మమ్మను బంధువులందరూ పట్టుకొని ఏడుస్తున్నారు. చిన్నబ్బ భార్యను వదలలేక వదులుతున్నట్లుగా బాధపడిపోతున్నాడు. పెద్దవాళ్లు కొందరు ధైర్యం చెబుతూ వుంటే రైలు కదిలింది.

రహిమాన్‌ సాహెబ్‌ కంపార్ట్‌మెంట్‌ డోర్‌ దగ్గర నిలబడి రామలక్ష్మమ్మను పెట్టెలోకి లాగాడు. కదిలి వెళ్తున్న రైలు శబ్దం కన్నా, ప్లాట్‌ఫారంపై నిల్చొని ఏడుస్తున్న జనం అరుపులే బిగ్గరగా వినిపిస్తా వున్నాయి.

రైలు కనుమరుగయ్యేంతవరకూ ప్లాట్‌ఫారంపై జనాలు చేయూపుతూనే వున్నారు.

రామలక్ష్మమ్మ కన్నీరుమున్నీరుగా ఏడుస్తూ వుంటే పెట్టెలోని జనమంతా సానుభూతితో ఆమె వైపే చూస్తున్నారు. ఉన్న వూరినీ, కన్నవారినీ, బంధువుల్నీ వదలాలంటే రామలక్ష్మమ్మకు సాధ్యం కావటంలేదు. అందుకని అంతగా దుఃఖిస్తూ వుంది.

సావిత్రమ్మకు ఆశ్చర్యంకానీ, పెద్దగా బాధకానీ లేదు. తనకు అది మామూలైపోయింది. కళ్లల్లో నీళ్లు వుబికి అక్కడే ఆగిపోయాయి. మనసంతా భారంగా వుంటే సీట్లో వెనక్కి వాలి కూర్చుంది.

సావిత్రమ్మకు తాను భరించిన కష్టాల జీవితానుభవం, అవి నేర్పిన పాఠాలు, బతుకుసూత్రాన్ని వడగాచి తెలుసుకున్నట్లుంది. అందుకే కొడుకూ-కోడలు, కూతురూ-అల్లుడూ, బంధువులంతా కనుమరుగవుతున్నా కళ్లల్లో కన్నీరు మాత్రం కారలేదు. మనుషులూ మాయలూ-మర్మాల్నీ చదువుతున్నట్లుగా కళ్లు మూసుకుని, విరక్తిగా నవ్వుతూ ఆలోచిస్తా వుంది సావిత్రమ్మ.

**** (*) ****

మొదటి ముద్రణ: ఆంధ్రజ్యోతి 20 జూలై 1990, ఆంధ్రజ్యోతి దీపావళి ప్రత్యేక సంచిక 99
అచ్చుప్రతి Credit: కథానిలయం
Illustration credit: ఆంధ్రజ్యోతి

BB.R.Cell Point… ఆ బోర్డుని చూడగానే ప్రసాద్‌ అడుగులు నెమ్మదించాయి. నుదుటికి పట్టిన చెమటని తుడుచుకుంటూ అటువైపు నడవటం మొదలుపెట్టాడు. ఈ పూట తను తిరిగిన సెల్‌ఫోన్‌ షాపుల్లో అది పదవదో, పన్నెండవదో అయి ఉంటుంది. ఇక్కడైనా తన సమస్యకి పరిష్కారం దొరుకుతుందో లేదో తెలియదు. దొరకదు అని విచక్షణ చెబుతోంది. దొరుకుతుందేమో అన్న ఆశ, విచక్షణకి అడ్డుపడుతోంది. ప్రసాద్‌ షాప్‌ దగ్గరికి చేరుకునేసరికి ఎవరెవరో నిల్చొని ఉన్నారు. వాళ్లంతా వెళ్లిపోయేదాకా ఓపికపట్టాడు. ఈలోగా, షాపునిండా వేళ్లాడదీసి ఉన్న ఫోన్ కవర్లూ, మెమరీ కార్డులూ, సెల్‌ఫోన్‌ డొప్పలని చూస్తూ నిల్చొన్నాడు. తన దగ్గర ఉన్న ఫోన్‌లో ఎలాంటి సౌకర్యాలు ఉన్నాయి? దాన్ని ఎలా అలంకరించాలి? అన్న బాదరబందీ ఎప్పుడూ ప్రసాద్‌కి లేకపోయింది. తన ఫోన్‌తో అతనికి ఉన్న అనుబంధం వేరు. ఇప్పుడు తనకి వచ్చిన సమస్యా వేరు!

“చెప్పండి!” అన్నాడు షాపతను ఒకింత చిరునవ్వుతో ప్రసాద్‌ వంక చూస్తూ.

ప్రసాద్‌, నిదానంగా తన జేబులోంచి ఒక మాసిపోయిన ఫోన్‌ని బయటకు తీశాడు, ‘ఇందులో బాల్ ఫాల్‌ అనే గేమ్ ఉంది’ అని చెబుతుండగానే షాపతను చనువుగా ఆ ఫోన్‌ని చేతిలోకి తీసుకుని అందులో ఆప్షన్లన్నీ చకచకా చూసేసి “అవును! బాగానే పనిచేస్తోందిగా,” అనేశాడు.

“అది కాదు! మొన్న ఒకసారి అనుకోకుండా రెస్టోర్‌ ఫ్యాక్టరీ సెట్టింగ్స్‌ అన్న ఆప్షన్‌ నొక్కాను. దాంతో ఇంతవరకూ బాల్‌ ఫాల్‌ గేమ్‌లో నేను చేసిన స్కోర్లన్నీ పోయాయి,” ఆ విషయాన్ని ఎంత నిదానంగా చెబుదామన్నా అతని శ్వాస ఎగిసిపడుతోంది. కళ్లు మసకబారుతున్నాయి.

అప్పటివరకూ ఫోన్లో ఆప్షన్లన్నీ ఎడాపెడా నొక్కుతున్న షాపతను ఒక్కసారిగా తలెత్తి చూశాడు. గేమ్‌లో స్కోర్లు పోయాయని బాధపడుతున్న సదరు కస్టమరు చిన్నపిల్లవాడేం కాదు. కుర్రవాడు అంతకన్నా కాదు. నుదుటినుంచి చెంపల దాకా జుత్తు నెరిసిన యాభై ఏళ్ల పెద్దాయన. వెన్ను వంగిపోయి, భుజాలు జారిపోయిన పెద్దమనిషి. షాపతనికి అర్థమైపోయింది…వచ్చినవాడు రోజువారీ కస్టమరు కాదని! తన చిన్నపాటి [...]]]>