మనందరికీ స్వాతంత్ర్యమంటే ఇష్టమే. వీరావేశముకూడా ఎత్తుతూంటుంది ఏడాదికి రెండుసార్లో మూడు సార్లో. మన ఆలోచనల్లో ఈ దేశానికి పట్టిన దరిద్రాన్ని వదిలించడానికి మనం కొన్ని వేల పథకాలు రచించి ఉంటాము కూడా. కానీ, మన స్వతంత్రేఛ్చకూడా పైన చెప్పిన ఆవు లాగే బంధనాలను ఎలాగైనా ఛేదించుకోవాలని ఉవ్విళ్ళూరుతుంది. మనం ఒకటిరెండు చిన్నపాటి ప్రయత్నాలు చేస్తాము. అదికూడా కాసేపే. వద్దన్న పని చెయ్యడం, ఒకరు తప్పన్నది రైటని వాదించడం, సిద్ధాంతమని ప్రకటించినదానిలో తప్పులు వెదకడం చేస్తుంటాం. మంచిదే. అసలు మార్పు అన్నది అటువంటి వాటిద్వారానే వస్తుంది. కానీ, మన స్వేచ్ఛాప్రకటన, కట్టుబాట్లని ఎదిరించడంలోనే తప్ప, దానివెనకగల తాత్త్విక చింతనలోని చెడు ఏదైనా ఉంటే దాన్ని ఖండించడానికో ఎదిరించడానికో చెయ్యం. ఈ లాంఛనప్రాయమైన తిరుగుబాటుతో మనకి సంతృప్తి వస్తుంది. మళ్ళీ మన పూర్వ జీవితానికి రాజీ పడిపోతాం. మనం ఏది తప్పుకాదని మన పెద్దలనీ, మన చిన్నప్పటి సమాజాన్నీ ఎదిరించేమో, బహుశా మనపిల్లలకి అవే తప్పులని చెబతాము కూడా. నిజాయితీగా ఎదిరించలేని సంప్రదాయపు శక్తి అలాంటిది. ఇది సంప్రదాయమే కానక్కరలేదు నిజానికి. అది సమాజం విధించిన కట్టుబాట్లు కావచ్చు, మతం, శాస్త్రం విధించిన కట్టుబాట్లు కావచ్చు, చివరకి విజ్ఞానం ప్రకటించిన పరిమితులు కావచ్చు. మనం చివరకి ఆ శక్తికి బానిసలుగా ఉండడానికే ఇష్టపడతాం. కొంతమంది మాత్రమే అన్ని రకాల భావదాస్యాలనుండి విముక్తులై జీవితాంతమూ నిజమైన స్వేఛ్ఛని అనుభవించగలరు.

సరిగ్గా ఇదే భావనని కవి చాలా సమర్థవంతంగా చెప్పాడు ఈ కవితలో. తర్వాత మనం మన బానిసత్వంలోనే అనందాన్ని వెతుక్కుంటాం. ఇంత సీను ఉందా ఈ కవితలో అని కొందరికి అనిపించవచ్చు. చతురుడైన కవి తన [...]]]> ఈ మలయాళీ కవిత చదువుతుంటే మనకు నవ్వుగా అనిపించినా, కవి చూపిన చమత్కారం అందులోనే ఉంది. ఇందులో చాలా సున్నితమూ, సునిశితమూ అయిన విమర్శ ఉంది. ఆవుని ఒక ఆసరాచేసుకుని కవి సమాజాన్నీ, అందులో భాగస్వాములమైన మనలనందరినీ ఎంతఘాటుగా విమర్శిస్తున్నాడో గమనించండి.

మనందరికీ స్వాతంత్ర్యమంటే ఇష్టమే. వీరావేశముకూడా ఎత్తుతూంటుంది ఏడాదికి రెండుసార్లో మూడు సార్లో. మన ఆలోచనల్లో ఈ దేశానికి పట్టిన దరిద్రాన్ని వదిలించడానికి మనం కొన్ని వేల పథకాలు రచించి ఉంటాము కూడా. కానీ, మన స్వతంత్రేఛ్చకూడా పైన చెప్పిన ఆవు లాగే బంధనాలను ఎలాగైనా ఛేదించుకోవాలని ఉవ్విళ్ళూరుతుంది. మనం ఒకటిరెండు చిన్నపాటి ప్రయత్నాలు చేస్తాము. అదికూడా కాసేపే. వద్దన్న పని చెయ్యడం, ఒకరు తప్పన్నది రైటని వాదించడం, సిద్ధాంతమని ప్రకటించినదానిలో తప్పులు వెదకడం చేస్తుంటాం. మంచిదే. అసలు మార్పు అన్నది అటువంటి వాటిద్వారానే వస్తుంది. కానీ, మన స్వేచ్ఛాప్రకటన, కట్టుబాట్లని ఎదిరించడంలోనే తప్ప, దానివెనకగల తాత్త్విక చింతనలోని చెడు ఏదైనా ఉంటే దాన్ని ఖండించడానికో ఎదిరించడానికో చెయ్యం. ఈ లాంఛనప్రాయమైన తిరుగుబాటుతో మనకి సంతృప్తి వస్తుంది. మళ్ళీ మన పూర్వ జీవితానికి రాజీ పడిపోతాం. మనం ఏది తప్పుకాదని మన పెద్దలనీ, మన చిన్నప్పటి సమాజాన్నీ ఎదిరించేమో, బహుశా మనపిల్లలకి అవే తప్పులని చెబతాము కూడా. నిజాయితీగా ఎదిరించలేని సంప్రదాయపు శక్తి అలాంటిది. ఇది సంప్రదాయమే కానక్కరలేదు నిజానికి. అది సమాజం విధించిన కట్టుబాట్లు కావచ్చు, మతం, శాస్త్రం విధించిన కట్టుబాట్లు కావచ్చు, చివరకి విజ్ఞానం ప్రకటించిన పరిమితులు కావచ్చు. మనం చివరకి ఆ శక్తికి బానిసలుగా ఉండడానికే ఇష్టపడతాం. కొంతమంది మాత్రమే అన్ని రకాల భావదాస్యాలనుండి విముక్తులై జీవితాంతమూ నిజమైన స్వేఛ్ఛని అనుభవించగలరు.

సరిగ్గా ఇదే భావనని కవి చాలా సమర్థవంతంగా చెప్పాడు ఈ కవితలో. తర్వాత మనం మన బానిసత్వంలోనే అనందాన్ని వెతుక్కుంటాం. ఇంత సీను ఉందా ఈ కవితలో అని కొందరికి అనిపించవచ్చు. చతురుడైన కవి తన కవిత తాత్పర్యాన్ని వాచ్యం చెయ్యకుండా, Treasure Hunt ఆటలో లా కొన్ని గుర్తులు అక్కడక్కడ ఉంచి వదిలెస్తాడు.

మొట్టమొదటి వాక్యం చూడండి…”కనీసం ఒక్కరోజైనా… పొరబడే అవకాశం ఉంది” అంటే, మనది Token స్వాతంత్రేఛ్ఛ. నిజమైనది కాదు. మన బలహీనతల్లోంచి … మనకు అనిపించినపుడో, పక్కవాడు వెక్కిరించడమో, ఆక్షేపించడమో చేసినపుడో, ఒక్కసారి ఒళ్ళు విదుల్చుకుని కాసేపు మనకీ స్వాతంత్ర్యం ఉన్నట్టు ప్రకటించడానికి ప్రయత్నిస్తాము.
చివరి వాక్యం చూడండి: “ఆ రెండు కిలో మీటర్ల పరుగునే స్వేఛ్చ అని నెమరువేసుకుంటుంటుంది ఎప్పుడూ”. మన స్వాతంత్ర్యప్రకటనకూడా పదిమందితో కలిసి నినాదాలివ్వడంతొనో, రాస్తారోకోలుచెయ్యడంతొనో, ముగుస్తుంది. అంతకుమించి ఎక్కువగా ప్రయత్నించం. ప్రయత్నించడానికి మన ఉద్యోగాలూ, మన అవసరాలూ అడ్డొస్తాయి మరి.

*** * ***

కర్రి ఆవు

కనీసం ఒక్క రోజుకైనా బంధనాలు విదిల్చుకుని పారిపోకపోతే
మనం స్వేఛ్ఛాకాముకులం కాదని
పొరపడే అవకాశం ఉంది…
అందుకనే నేమో
మా మేనత్త పెంచుకునే కర్రావు
కొబ్బరిపీచు పలుపు తెంచుకుని
అప్పుడప్పుడు పారిపోతుంటుంది

ముందు కర్రావూ,
వెనక మా అత్తా
పరిగెడుతుంటే, చూడాలీ!
ఎదురొచ్చినదేదైనా
రెండుముక్కలయిపోతుందేమోనని
అందరూ పక్కకి ఒక్కటే పరుగుతీస్తారు.
“బాబాయ్ దాన్ని పట్టుకో!
ఒరే అబ్బాయ్ దాన్ని ఒకసారి అందుకో”
అంటూ మా అత్త కేకలేస్తుంటుంది.
అసలు సంగతేమిటో అర్థమయేలోగా
అత్తా ఆవూ ఇద్దరూ సుడిగాలిలా పారిపోతారు.

ఒక రెండు కిలో మీటర్లు
అలా పరిగెత్తిన తర్వాత
ఆవుకి దాని స్వాతంత్రేఛ్ఛ తీరుతుంది.
చివరకి రొప్పుతూ, రోజుతూ అది ఆగుతుంది,
“ఎంత ఏడిపించావే”
దాని వీపుమీద దెబ్బ పడుతుంది
తర్వాత ఇద్దరూ ఇంటిదారి పడతారు.
అచ్చప్ప దుకాణం దగ్గర
టీ చప్పరిస్తున్న వాళ్లంతా
ఈ సాధు జంతువులను
ఆశ్చర్యంతో
కళ్ళప్పగించి మరీ చూస్తారు
“రెండు క్షణాలక్రింద
అంత హాడావుడిగా పరిగెత్తింది
వీళ్లిద్దరేనా?” అని

బహుశా, ఆ పశువు
ఈ రెండు కిలోమీటర్ల పరుగునే “స్వేఛ్ఛ”గా
నిరంతరం నెమరువేసుకుంటోందేమో!

విష్ణు ప్రసాద్ (మలయాళీ కవి)

*** * ***

The Cow

Unless it breaks free and scoot
At least for a day,
it could be mistaken for a
total lack of
desire for freedom
Aunt’s cow
Escaped from the coir noose
And ran away occasionally
just for that!

The cow in the front …
The aunt running behind
As if everything else on the way
Will be forked down!
And all give way …

‘Stop it please
Catch it please’
The aunt blares.

By the time you make it out
both would have whizzed past.
A scamper just for two kilometers!
The cow’s liberaton requirement is met!

The cow halts wheezing and panting.
‘Damn the cow!’
a blow strikes its back.
And then….
Both begin the journey back home
Lazily at their own pace

Onlookers
Sipping hot tea at
Achuettan’s
Tea stall
Roll the eyes in
Astonishment
at the gentle beings -

‘Are they the same as
those who stormed past
a while ago?’

It could be the two kilometre lap to freedom
that the cow for ever seems to chew like cud.

Malayalam Original: Vishnu Prasad
English Translation: Jayashree Thottekkat

కవితలోకి వస్తే, వస్తువులో కొత్తదనం లేదు… ‘అంతా శూన్యం చివరకి ఏదీ మిగలదు’ అని ఇంతకుముందు చాలా మంది చెప్పిన విషయమే. ఆ మాటకొస్తే, మనం ఇంతవరకు వచ్చిన సాహిత్యాన్ని పూర్తిగా చదవలేము గాని, వస్తువువిషయంలో, శ్రీశ్రీ చెప్పినట్టు “ఎప్పుడో ఒకప్పుడు మనకంటే ముందు ఎవడో ఒకడు ఆ విషయం చెప్పే ఉంటాడు చెప్పింది మనకంటే బాగా చెప్పిఉంటాడు కూడా”. కానీ, వస్తువుకి దేశకాలావధులతో నిమిత్తం లేకుండా కవిత్వస్వభావాన్ని కల్పించేది ఆ చెప్పే తీరే. అంతేకాదు, మారుతున్న కాలంతోపాటు, సంపుటీకరించుకున్న/ అందుబాటులో ఉన్న జ్ఞానాన్ని లేదా విజ్ఞానాన్ని అనుసరించి, పాత వస్తువుకే సమకాలీన వ్యాఖ్య చెయ్యడం గాని, సమకాలీన ప్రతీకలతో హత్తుకునేలా చెప్పడం గాని చెయ్యొచ్చు. భావుకుడైన కవి, దూరదర్శి అయిన కవి, తన అంతర్నేత్రంతో కనుగొన్న విషయాలని, ఊహించిన విషయాలని కాగితం మీద పెడితే, అవి నిజం అవుతాయి. (ఆ నిజమవడం అతను చెప్పేడని కాదు, కవి ఊహించినట్టుగా కాలక్రమంలో జరిగే సహజ పరిణామాల వల్ల. ఆ ప్రతిభ అతని దర్శనశక్తిది. ఇక్కడ మనం From The Earth To The Moon రాసిన జూల్స్ వెర్న్ నీ, “శరశ్చంద్రిక” (ఖడ్గసృష్టి) ‘త్వరలో మా వాళ్ళు నిన్ను కలుసుకోడానికి వస్తారులే’ అని అపోలో 11 చంద్రుడిమీద దిగకముందే వ్రాసిన శ్రీశ్రీని ఉదాహరణలుగా చెప్పుకోవచ్చు.)

చావుని పల్కిన భయానక సర్పం కూడా /నీటిమీద గీతమల్లే చెరిగిపోతుంది ;

ఏ పుర్రె యెమికో మిగుల్తుంది /ఎండలో దుమ్ములో దొర్లుతో,/నక్కలు కూడా కాదని [...]]]> మొన్నీమధ్య సారంగలో ఆర్. ఎం. ఉమామహేశ్వరరావుగారి వ్యాసం చదువుతున్నప్పుడు మధ్యలో ఆయన ప్రస్తావించిన వజీర్ రెహ్మాన్ కవిత నన్ను ఆకర్షించింది. ఆ కవిత పూర్తిపాఠం కావాలని కోరగానే సహృదయతో ఆయన పంపించారు. నాకు సాహిత్యంతో ఏకాంతసేవ చెయ్యడం ఇష్టం అవడంతో చాలామంది కవుల కవిత్వం చదవలేదు. ఈ కవిత చదివిన తర్వాత ఒక మంచి కవిని చదవలేదే అని బాధపడిన మాట వాస్తవం.

కవితలోకి వస్తే, వస్తువులో కొత్తదనం లేదు… ‘అంతా శూన్యం చివరకి ఏదీ మిగలదు’ అని ఇంతకుముందు చాలా మంది చెప్పిన విషయమే. ఆ మాటకొస్తే, మనం ఇంతవరకు వచ్చిన సాహిత్యాన్ని పూర్తిగా చదవలేము గాని, వస్తువువిషయంలో, శ్రీశ్రీ చెప్పినట్టు “ఎప్పుడో ఒకప్పుడు మనకంటే ముందు ఎవడో ఒకడు ఆ విషయం చెప్పే ఉంటాడు చెప్పింది మనకంటే బాగా చెప్పిఉంటాడు కూడా”. కానీ, వస్తువుకి దేశకాలావధులతో నిమిత్తం లేకుండా కవిత్వస్వభావాన్ని కల్పించేది ఆ చెప్పే తీరే. అంతేకాదు, మారుతున్న కాలంతోపాటు, సంపుటీకరించుకున్న/ అందుబాటులో ఉన్న జ్ఞానాన్ని లేదా విజ్ఞానాన్ని అనుసరించి, పాత వస్తువుకే సమకాలీన వ్యాఖ్య చెయ్యడం గాని, సమకాలీన ప్రతీకలతో హత్తుకునేలా చెప్పడం గాని చెయ్యొచ్చు. భావుకుడైన కవి, దూరదర్శి అయిన కవి, తన అంతర్నేత్రంతో కనుగొన్న విషయాలని, ఊహించిన విషయాలని కాగితం మీద పెడితే, అవి నిజం అవుతాయి. (ఆ నిజమవడం అతను చెప్పేడని కాదు, కవి ఊహించినట్టుగా కాలక్రమంలో జరిగే సహజ పరిణామాల వల్ల. ఆ ప్రతిభ అతని దర్శనశక్తిది. ఇక్కడ మనం From The Earth To The Moon రాసిన జూల్స్ వెర్న్ నీ, “శరశ్చంద్రిక” (ఖడ్గసృష్టి) ‘త్వరలో మా వాళ్ళు నిన్ను కలుసుకోడానికి వస్తారులే’ అని అపోలో 11 చంద్రుడిమీద దిగకముందే వ్రాసిన శ్రీశ్రీని ఉదాహరణలుగా చెప్పుకోవచ్చు.)

చావుని పల్కిన భయానక సర్పం కూడా /నీటిమీద గీతమల్లే చెరిగిపోతుంది ;

ఏ పుర్రె యెమికో మిగుల్తుంది /ఎండలో దుమ్ములో దొర్లుతో,/నక్కలు కూడా కాదని వొదిలే చిన్న మురికి బొమికె /ఇంతే- చివరికేం మిగలదు!
అనిప్రారంభించి,
దేహమోహ సీమని / మైక సంగీత మయం చేసిన / “యవ్వన మృదు పుష్పం” సైతం మన్నులో మన్నై మలినమై / ఎమికపై నూగారు గుర్తు కూడా!

(ఇక్కడ ఎమికపై నూగారు గుర్తు గమనించదగ్గ భావుకత… జాషువాగారు “కాళిదాస భారవుల శరీరముల్ ప్రకృతిరంగమునం దిపు డెంతలేసి రేణువులయి మృత్తికన్ గలసెనో గద కుమ్మరివాని సారెపై అంటారు శ్మశానవాటిలో.) అనిచెప్పి,
చివరకి
వొక జామురాత్రి / చమురు తాగే ఎర్రతోక పిట్ట / అకస్మాత్ / ఎగిరిపోక తప్పదు శూన్యంలోకి (ప్రాణానికీ దీపానికీ అనాది పోలిక)

ఇక్కడివరకు ఎన్ని చెప్పినా, చమత్కారాలూ, పదబంధాలూ మినహాయిస్తే సీదాసాదా కవితే.

ఇక్కడ గడుసుగా మనల్ని పక్కతోవ పట్టించడానికి ‘పునర్జన్మ’ గురించిన ప్రస్తావన ఉంటుంది.

అయితే అది మనుషులు పాపపుణ్యాలు చేసేరని తీర్పుగా సంక్రమించే పునర్జన్మ కాదు. భూమిమీద ఉన్న ధాతువులతో పుట్టి, వాటితోనే అభివృద్ధిచెంది, తిరిగివాటిలోకే మారిపోయే మనిషి, అవేధాతువులద్వారా సృష్టిలో పరిణామంచెందే ఇతర జీవరాశులుగా జన్మించడం, వృద్ధిచెందడం, నశించడం. ఈ జనన-మరణ చక్రం భూమిమీద జీవరాశి ఉండగలిగినంతవరకే ఉంటుంది. ఖగోళశాస్త్రం ప్రకారం, ఇప్పటినుండి 1 బిల్లియను సంవత్సరాలలో సూర్యుడి వెలుగు 10శాతం అధికమౌతుంది. దానివల్ల సముద్రాలు ఆవిరైపోయి భూమిమీద ఏరకమైన జీవకోటి ఉండడానికి ఆస్కారం ఉండదు. 7.9 బిల్లియను సంవత్సరాలలో సూర్యుడు ఇప్పటికన్నా 256 రెట్లు పెరిగి, బుధుడ్నీ, శుక్రుడినీ కబళించడంతో పాటు, బహుశా భూమిని కూడా మింగేయవచ్చు.

కనుక చివరకి ఏమీ మిగలదు.

“అప్పటివరకు మనం
అనేక యుగాల్లో రూపాల్లో
పుడుతో నశిస్తో మిగులుతాం-
ఎక్కడో ఏ కొండ పంచనో
గడ్డిపూల గుంపులోనో నించుని
సృష్టి వైచిత్రికి తలలూపుతో మిగులుతాం-
ఏ చీమల బారులోనో
హడావుడిగ నడిచి వెడుతో
నరజీవుల వికృత చేతలకి నివ్వెరపోతో మిగులుతాం- “

***

(జయంతి తే సుకృతినో రస సిద్ధాః కవీశ్వరః నాస్తితేషాం యశః కాయో జరా మరణజం భయం.) అని ఊరకే అనలేదు కదా.

చివరికి

చివరికేం మిగలదు!
చావుని పల్కిన భయానక సర్పం కూడా
నీటిమీద గీతమల్లే చెరిగిపోతుంది
దేహసారాన్ని పీల్చుకుని
సమాధిని చీల్చుకుని
ఏ పిచ్చి మొక్కో మత్తుగా తలెత్తి మాయమౌతుంది
ఏ పుర్రె యెమికో మిగుల్తుంది
ఎండలో దుమ్ములో దొర్లుతో,
నక్కలు కూడా కాదని వొదిలే చిన్న మురికి బొమికె
ఇంతే- చివరికేం మిగలదు!
దేహమోహ సీమని
మైక సంగీత మయం చేసిన
యవ్వన మృదు పుష్పం సైతం మన్నులో మన్నై మలినమై
ఎమికపై నూగారు గుర్తు కూడా!
చివికిన చలిబారిన స్తనాలని,
వెక్కిరించే ప్రేతరోత జ్ఞాపకాలని,
అసహ్యించి దుల్పుకుంటో
దేహాలయ శిధిలాలు వొదిలి
విషణ్ణుడై వెళ్లక తప్పదు రసికుడు
తప్పదు
వొక జామురాత్రి
చమురు తాగే ఎర్రతోక పిట్ట
అకస్మాత్
ఎగిరిపోక తప్పదు శూన్యంలోకి
ఇంతే-
చివరికేం మిగలదు!
ప్రతి వుదయం వొక వాగ్దానం వెక్కిరింపు!
ప్రతి వుదయం వొక సరికొత్త సప్తకట్ల సవారి!
చివరికేం మిగలదా?
కాదు!
చివరికి మళ్ళీ
అనేక యుగాల్లో రూపాల్లో
పుడుతో నశిస్తో మిగులుతాం-
ఎక్కడో ఏ కొండ పంచనో
గడ్డిపూల గుంపులోనో నించుని
సృష్టి వైచిత్రికి తలలూపుతో మిగులుతాం-
ఏ చీమల బారులోనో
హడావుడిగ నడిచి వెడుతో
నరజీవుల వికృత చేతలకి నివ్వెరపోతో మిగులుతాం-
చివరికి మళ్ళీ
నిరంతరం!

-వజీర్ రహ్మాన్

———————————————————————————-

In The End

Nothing remains in the end!
Even the dreadful snake… that herald of death
Dissolves like a scrawl on water.
Some wild plant peeps out with passion
Breaking through the grave
Sapping the essence of the bod
Only to wither away soon.
Some small dirty cranial bone remains
Wallowing in sun and dust…
Rejected even by a hungry fox.

That’s it! Nothing remains in the end!
Even that ethereal flower of youth
That morphed the captivating carnal expanse
Into an exuberant intoxicating music
Shall have to bite dust
With its hairline fracture on the bone.

The libertine must pack up and depart dejected
Leaving behind the ruins of body- temple
Abhorring the cold flaccid breasts
And the dead loathsome mocking memories

It’s inviolable
For the red-tailed wicky-bird feeding on oil
In the dead of night
To rise up suddenly into flames
And pass into nothingness.

That’s all!
Nothing remains in the end!
Every morning is a teasing promise.
Every morning is a new seven-knot cessation.
Won’t anything remain?
Not exactly.
In the end,
At different times, and in different forms
We remain
In the cycle of birth and death.
We stand … nodding our heads
At the wonders of the Nature
Somewhere amidst flowers of grass
Or in the hollows of hills.
Or walking hurriedly in an ant line
We express our bewilderment
At the heinous acts of humankind.

We remain
In the end…
Eternally.

- Vazir Rehman

*** * ***

“నన్ను నేను సీసాలోకి ఒంపుకుని, బిరడా బిగించి, టై కాప్స్యూల్ లో పడేసుకున్నాను.”
ఈ ఎత్తుగడ ఒకసారి గమనించండి. మనిషికి వాడి విశ్వాసాలను మించిన మత్తు మందు మరొకటి ఉండదు. అది వ్యక్తి Comfort Zone. మనందరమూ, ఏ మినహాయింపులూ లేకుండా, చాలమందిమి తెలియకా, కొద్దిమందికి తెలిసీ కూడా ఈ వ్యసనానికి బానిసలమే. ఈ విశ్వాసాలు … ఆర్థిక, సాంఘిక, రాజకీయ, సామాజిక విషయాలు మొదలుకుని తాత్త్విక విషయాలు ఏవైనా కావొచ్చు…

పక్కనే చెప్పిన మాటలు : ” నాకు అనుభవం ఉంది, జ్ఞానం ఉంది, కానీ నేను మాత్రం సీసాలోనే మిగిలిపోయాను.”

ఈ అనడంలో, మనం కొన్ని సందర్భాలలో ఎంత Dogmatic గ ( దానివల్ల కలిగిన నిస్సహాయతలో) ఉంటామో దాని సూచన ఉంది. మన అనుభవాలకంటే, మన జ్ఞానం కంటే, మనం మన విశ్వాసాలకే ప్రాధాన్యత ఇస్తాం జీవితంలో నిజమైన పరీక్ష ఎదురైనప్పుడు.ఆ విశ్వాసాలే సీసా. మన నమ్మకాలు దాటి ఆలోచించకపోవడమే బిరడా బిగించుకోవడం. ఏ మాత్రం ఇంగితం ఉన్నవాడికైనా “శాశ్వతం” అన్నది ఒక మిధ్య అని తెలుస్తుంది. కానీ, అదొక మాయలేడి. దాని Infatuation నుండి ఎవ్వడూ తప్పించుకో లేడు. కొందరికి బాగా తాగిన తర్వాత తత్త్వాలు నోటికి వచ్చినట్టు, మనకి అప్పుడప్పుడు మన ఆలోచనలు తప్పేమో నన్న భయం (అదికూడా ఈ శాశ్వతత్త్వపు బండిలో మనకి చోటు దొరకదేమో నన్న భయం వల్లే) వెంటాడుతుంటుంది. మనం తప్పు చేస్తున్నామేమో అన్న భయం అయితే [...]]]> ఈ మధ్య నేను చదివిన కొన్ని మంచి కవితల్లో కత్తి మహేష్ కుమార్ గారి నా జిన్నీ భూతం ఒకటి. పైకి ఒక వ్యసనానికి బానిస అయిన వ్యక్తి, యథాప్రకారం, తాగిన తర్వాత, అంతర్ముఖుడై, చేసిన తాత్త్విక వివేచనలా బయటకి కనిపిస్తుంది. గడుసైన కవులు చేసే కొన్ని చిలిపి ప్రయోగాల్లో ఇదొకటి. కానీ, ఈ కవిత సందేశం వేరే అని నాకు అనిపిస్తుంది.

“నన్ను నేను సీసాలోకి ఒంపుకుని, బిరడా బిగించి, టై కాప్స్యూల్ లో పడేసుకున్నాను.”
ఈ ఎత్తుగడ ఒకసారి గమనించండి. మనిషికి వాడి విశ్వాసాలను మించిన మత్తు మందు మరొకటి ఉండదు. అది వ్యక్తి Comfort Zone. మనందరమూ, ఏ మినహాయింపులూ లేకుండా, చాలమందిమి తెలియకా, కొద్దిమందికి తెలిసీ కూడా ఈ వ్యసనానికి బానిసలమే. ఈ విశ్వాసాలు … ఆర్థిక, సాంఘిక, రాజకీయ, సామాజిక విషయాలు మొదలుకుని తాత్త్విక విషయాలు ఏవైనా కావొచ్చు…

పక్కనే చెప్పిన మాటలు : ” నాకు అనుభవం ఉంది, జ్ఞానం ఉంది, కానీ నేను మాత్రం సీసాలోనే మిగిలిపోయాను.”

ఈ అనడంలో, మనం కొన్ని సందర్భాలలో ఎంత Dogmatic గ ( దానివల్ల కలిగిన నిస్సహాయతలో) ఉంటామో దాని సూచన ఉంది. మన అనుభవాలకంటే, మన జ్ఞానం కంటే, మనం మన విశ్వాసాలకే ప్రాధాన్యత ఇస్తాం జీవితంలో నిజమైన పరీక్ష ఎదురైనప్పుడు.ఆ విశ్వాసాలే సీసా. మన నమ్మకాలు దాటి ఆలోచించకపోవడమే బిరడా బిగించుకోవడం. ఏ మాత్రం ఇంగితం ఉన్నవాడికైనా “శాశ్వతం” అన్నది ఒక మిధ్య అని తెలుస్తుంది. కానీ, అదొక మాయలేడి. దాని Infatuation నుండి ఎవ్వడూ తప్పించుకో లేడు. కొందరికి బాగా తాగిన తర్వాత తత్త్వాలు నోటికి వచ్చినట్టు, మనకి అప్పుడప్పుడు మన ఆలోచనలు తప్పేమో నన్న భయం (అదికూడా ఈ శాశ్వతత్త్వపు బండిలో మనకి చోటు దొరకదేమో నన్న భయం వల్లే) వెంటాడుతుంటుంది. మనం తప్పు చేస్తున్నామేమో అన్న భయం అయితే ఉంటుంది గానీ, మన నమ్మకాలని పరీక్షించుకుని, తప్పైతే సరిదిద్దుకునే Openness ఉండదు. అందుకే భయం. బెంగ. మ్యూజియంలో వస్తువుగా మిగిలిపోతానేమో, అసలు గుర్తింపే లేకుండా, కాలం అనే ఇసకలో ఇంకిపోతానేమో నని. కొన్నాళ్ళు అలా సీసాలో మిగిలిపోతే, మనం Outdated అయిపోతాం. బిరడా తియ్యడమన్నది సాహసమైన చర్యే. అందులోంచి కరడుగట్టిన నమ్మకాలన్న భూతాలు విరుచుకుపడతాయి… (కాకపోతే మనందరికీ అల్లా ఉద్దీన్ అద్భుత దీపం లాగ సేవచేసే భూతాలొస్తే బాగుండునని అనిపిస్తుంది). మనకి పాత ఆనవాళ్ళే తప్ప కొత్తవి దొరకవు. ఇవి ప్రస్తుతానికి (బిరడా వేసుకున్ననాటికి భవిష్యత్తు) పనికొస్తాయో లేదో తెలీదు. మనందరం రిప్ వాన్ వింకిల్ లా ఉంటాం. కానీ, మనం మాత్రం పనికొచ్చినా రాకపోయినా, ఒక కాల శకలంగా మిగులుతాం.

కవి గానీ, తాత్త్వికుడు గానీ, భవిష్యత్తుపై ఆశావహమైన దృక్పథం ఉండగోరే వాడు గానీ, వదుల్చుకోవలసిన లక్షణాలు చెబుతోంది, పరోక్షంగా, ఈ కవిత. విశ్వాసాల మత్తులో పడకపోవడం, అవి తప్పైతే సరిదిద్దుకుని కాలంతో పాటు ప్రవహించేగుణం అలవరచుకోవడం (దాని వల్ల మనం currencyలో ఉంటాం). ఈ రకమైన మత్తులో పడ్డవారు తప్పకుండా  భూతాల్ని పైకి తరమ వలసిందే.

***

నా జిన్నీ భూతం
—————-
నన్ను నేను సీసాలోకి ఒంపుకుని
బిరడా బిగించి, టైం కాప్స్యూల్ లో పడేసుకున్నాను.
అనుభవం ఉంది. జ్ఞానం ఉంది.
కానీ నేను మాత్రం ఆ సీసాలోనే మిగిలిపోయాను.
నన్ను నేను వృధా చేసుకున్నానా!
రాబోయేకాలానికి నమూనాగా మలుచుకున్నానా
లేక ఒక మ్యూజియం పీస్ గా మిగిలిపోతానా
అసలు గుర్తింపేలేకుండా ఇంకిపోతానో తెలీదు
కొన్ని బిరడాలు తీస్తే భూతాలు వస్తాయి
కానీ ఈ సీసాలోంచీ భూతకాలపు అనవాళ్ళు
వర్తమానపు జ్ఞాపకాలు వస్తాయి
అవిభవిష్యత్తుకు పనికొస్తాయోలేదో తెలీదు
కానీ నన్ను కోల్పోయిన నేను కాలంగా మిగిలాను

-కత్తి మహేష్ కుమార్

***

The Translation:

Emptying myself into the bottle
Putting the lid, I sealed myself into a time-capsule.
I had experience; and knowledge enough.
But I settled in the bottle.
Did I waste myself?
Or moulded into a model for the future?
Shall I reduce to an exhibit in a museum ultimately?
Or shall I dry up without trace? I don’t know.
Devils come out, if you open some lids.
But out of this bottle come the signatures of the past
And the memories of the present.
I am not sure if they be of any use to future.
But losing me to myself, I remained as time itself.

-Mahesh Kumar Kathi

వీడ్కోలు తరవాత
*************

వొక వంతెన మీంచి నడుచుకుంటూ వెళ్ళిపోతుంది ఆమె
ఇంకో పూవుని తన మెత్తని చేతులతో తాకినట్టు
ఇంకో రెమ్మని ఎరుపెక్కిన తన చెంపకి ఆనించుకున్నట్టు-
వొక వసంతంలో మునిగి తేలుతుంది వంతెన
తానే వొక పూవై,
ఆకుపచ్చ రెమ్మయి-
ఆ వంతెన దాటాక
వొక్క క్షణం ఆమె వెనక్కి తిరిగి చూస్తుంది
చకచకా వెళ్ళిపోతుంది తన దారిన తానై!
ఆమె చూపుని తన వొంటి మీద వలయంలా చుట్టేసుకుని
ఆ వలయమ్మీద ఆకాశాన్ని కప్పేసుకుని
ఇక్కడితో జీవితం అంతమైతే చాలని
మొండికేసి అలాగే నిల్చుంది వంతెన.

ఇది చూడడానికి ప్రేమ కవితలా కనిపిస్తుంది కాని, నాకైతే ఇది కాలానికీ, వయసుకీ సంకేతంలా కనిపిస్తుంది. అఫ్సర్ ఇప్పుడు ప్రేమకవితలు రాస్తాడని అనుకోను… అది పెద్ద నేరమో అపరాధమో కాకపోయినా. మనకు తెలియకుండనే వయసు మీద పడ్డట్టు, మనకి తెలియకుండానే పెద్దరికంకూడా వచ్చేస్తుంది. మన ఆలోచనలూ, మన రచనల్లో వస్తువూ మనకు తెలియకుండానే ఒక్కొక్కమెట్టు ఎక్కుతుంటాయి. నిన్నటివరకూ మనకి మంచి కవితా వస్తువుగా కనిపించినది ఈరోజు అలా కనిపించకపోవచ్చు. మానసిక పరిణతి, పరివర్తనలకి అనుగుణంగా వస్తువుల్ని, వ్యక్తుల్నీ వేర్వేరు కోణాలలో చూడడం తటస్థిస్తుంది. దానికనుగుణంగానే మన అభివ్యక్తికూడా మారుతుంటుంది. సరిగ్గా ఆ సందర్భం పురస్కరించుకునే, అఫ్సర్ ఇప్పుడు ప్రేమకవితలు రాస్తాడని అనుకోను అని నేనన్నది.

ఇక్కడ ‘ఆమె’ మన యవ్వనం అవొచ్చు,మన మాతృత్వం (పితృత్వం) కావొచ్చు మన జీవితంలో ఒకానొక మధురమైన సంఘటనో, అద్భుతమైన సందర్భమో కూడా కావొచ్చు. ఆమె … మన యవ్వనం అనుకుంటే, వంతెన మన శరీరం;ఆమె ఒక సంఘటనో, సందర్భమో అనుకుంటే, వంతెన మన జీవితంలో అలా వెళిపోయిన మధురమైన క్షణం…మనం తల్లిదండ్రులమైనప్పటికంటే, మనం తాతలమూ అమ్మమ్మలమూ అయినప్పుడు ఆ మాతృత్వ మధురిమ ఇంకా ఎక్కువగా అవగాహన వుతుంది.

ఇప్పుడేం … పదేళ్ల నుంచీ చెబుతూనే ఉన్నాను
నిజమే … కాస్త ఎర్రగానే చెబుతున్నాను
విద్యార్థి ఇంజనీరో డాక్టరో ఇంకేదో అవ్వాలంటాడు
కానీ మొదట అతను మనిషి కావాలి గదా -
మరి ఎర్రగా కాక ఇంకెలా చెప్పను …
జీవితం గురించి కాక దేనిగురించి చెప్పను …
దారుల గురించి చెప్పొద్దూ …
ఏ దారి ఎక్కడికెళ్తుందో తెలపొద్దూ …
ఎవరు ఏ దారిని ఎందుకు వేశారో అవగతమైతేనే గదా
తను వెళ్లాల్సిన దారిని వెదికి పట్టుకోగలడు –
నీ కోసం నా కోసం పణమయ్యే ప్రాణాలుంటాయని తెలియొద్దూ …
కన్నీళ్లను కోరని త్యాగాలుంటాయని తెలియొద్దూ …
అడవి పాడే పాటలుంటాయని
నిషిద్ధగానపు నిజాలుంటాయని
మరణంతో ఆగని రణాలుంటాయని తెలియొద్దూ …
పాఠాలను కాస్త ఎర్రగానే చెబుతున్నాను
చెప్పాల్సిందే చెబుతున్నాను చేయాల్సిందే చేస్తున్నాను.
ఆలోచన రేపొద్దూ …
గొంతులోనే ఆగిపోయిన పాటలెందుకున్నాయో
కళ్లలోనే ఇంకిపోయిన కలలు ఎందుకున్నాయో
మధ్యరాత్రే ఆరిపోయిన మంటలెందుకున్నాయో – ఆలోచన రేపొద్దూ ..
నడుస్తున్న నాటకం అర్థమైతేనే గదా
తను ధరించాల్సిన పాత్రేదో తరచి చూసుకోగలడు -
పల్లవికీ చరణాలకూ మధ్య చరణాలకూ చరణాలకూ
మధ్య నడకసాగని కాలముండొచ్చు
వేచి ఉండే ఓపికివ్వొద్దా …
ఎక్కడో ఏ మలుపువద్దో ద్రోహమెదురై గాయమవ్వొచ్చు
గుండె చెదరని ధైర్యమివ్వొద్దా …
అడుగు కలిపిన పాదమేదో మధ్యదారిన జారిపోవచ్చు
పట్టు సడలని స్ఫూర్తినివ్వొద్దా …
– చెప్పాల్సిందే చెబుతున్నాను చేయాల్సిందే చేస్తున్నాను
పాఠం కాస్త ఎర్రగానే చెబుతున్నాను.

***

పాఠం ఎవరికి? ఎప్పుడు? ఎక్కడ? ఎందుకు? ప్రశ్నలు [...]]]> పాఠం చెబుతున్నాను

ఇప్పుడేం … పదేళ్ల నుంచీ చెబుతూనే ఉన్నాను
నిజమే … కాస్త ఎర్రగానే చెబుతున్నాను
విద్యార్థి ఇంజనీరో డాక్టరో ఇంకేదో అవ్వాలంటాడు
కానీ మొదట అతను మనిషి కావాలి గదా -
మరి ఎర్రగా కాక ఇంకెలా చెప్పను …
జీవితం గురించి కాక దేనిగురించి చెప్పను …
దారుల గురించి చెప్పొద్దూ …
ఏ దారి ఎక్కడికెళ్తుందో తెలపొద్దూ …
ఎవరు ఏ దారిని ఎందుకు వేశారో అవగతమైతేనే గదా
తను వెళ్లాల్సిన దారిని వెదికి పట్టుకోగలడు –
నీ కోసం నా కోసం పణమయ్యే ప్రాణాలుంటాయని తెలియొద్దూ …
కన్నీళ్లను కోరని త్యాగాలుంటాయని తెలియొద్దూ …
అడవి పాడే పాటలుంటాయని
నిషిద్ధగానపు నిజాలుంటాయని
మరణంతో ఆగని రణాలుంటాయని తెలియొద్దూ …
పాఠాలను కాస్త ఎర్రగానే చెబుతున్నాను
చెప్పాల్సిందే చెబుతున్నాను చేయాల్సిందే చేస్తున్నాను.
ఆలోచన రేపొద్దూ …
గొంతులోనే ఆగిపోయిన పాటలెందుకున్నాయో
కళ్లలోనే ఇంకిపోయిన కలలు ఎందుకున్నాయో
మధ్యరాత్రే ఆరిపోయిన మంటలెందుకున్నాయో – ఆలోచన రేపొద్దూ ..
నడుస్తున్న నాటకం అర్థమైతేనే గదా
తను ధరించాల్సిన పాత్రేదో తరచి చూసుకోగలడు -
పల్లవికీ చరణాలకూ మధ్య చరణాలకూ చరణాలకూ
మధ్య నడకసాగని కాలముండొచ్చు
వేచి ఉండే ఓపికివ్వొద్దా …
ఎక్కడో ఏ మలుపువద్దో ద్రోహమెదురై గాయమవ్వొచ్చు
గుండె చెదరని ధైర్యమివ్వొద్దా …
అడుగు కలిపిన పాదమేదో మధ్యదారిన జారిపోవచ్చు
పట్టు సడలని స్ఫూర్తినివ్వొద్దా …
– చెప్పాల్సిందే చెబుతున్నాను చేయాల్సిందే చేస్తున్నాను
పాఠం కాస్త ఎర్రగానే చెబుతున్నాను.

***

పాఠం ఎవరికి? ఎప్పుడు? ఎక్కడ? ఎందుకు? ప్రశ్నలు రేకేత్తుతూ…

పాఠం అనగానే బడి . తరగతి గదులు. ఆ గదుల్లో కుర్చీలూ, బల్లలూ, బ్లాక్ బోర్డు, కిటకిటలాడే పారం కోళ్ళ లాంటి పిల్లలు, జీతం రాళ్ళకు బానిసలై జవాబుదారీతనం లేకుండా ఏదో పాఠం చెప్పే ఉపాధ్యాయులు, వారిచ్చే హొమ్ వర్క్, పనిష్మెంట్లు , గంటల గంటల పుస్తకాల నూర్పిడి, వార్షిక పరీక్షలు , అర్హత పరీక్షలు , ఎంపిక పరీక్షల రాపిడి .. సారం లేని చదువులతో నిస్సారం అవుతున్న మెదళ్ళు .. బండ బారుతున్న బాల్యం . కళ్ళ ముందు కదలాడుతూ . ఎప్పుడు మారుతుందీ ఒరవడి అని మదనపడుతూ . . అందుకు భిన్నంగా ఏ దారి ఎక్కడికి వెళుతుందో తెలుపుతూ చెప్పే పాఠం విన్పిస్తుందేమోనని ఆశగా వెతుకులాడుతూ ..

విద్యార్థుల మెదళ్ళు రుబ్బు రోళ్లలా పాఠాలు రుబ్బుతూనే .. అసలీ పరీక్షలు విద్యార్థుల జ్ఞాపక శక్తికా ? జ్ఞానశక్తికా ? అర్ధం కాక కొట్టుమిట్టాడుతూన్న క్షణంలో వినిపిందింది ఓ స్వరం. అది ఎడారిలో ఒయాసిస్సులా రాఘవరెడ్డి గారి స్వరంలో “పాఠం చెబుతున్నాను”. ఆనందం. నాలో పట్టలేని ఆనందం .

‘విద్యార్థి ఇంజనీరో డాక్టరో ఇంకేదో అవ్వాలంటాడు
కానీ మొదట అతను మనిషి కావాలి గదా .’

ఆ స్వరం, ఆ పాఠం నాలో ఆశను రేపింది. భవిష్యత్తుపై నమ్మకం పెంచింది. అవును నిజం, అతను మనిషి కాకుండా , జీవితం గురించి తెలుసుకోకుండా , తన దారిని ఎలా వెతికి పట్టుకోగలడు?

“పాఠంచెబుతున్నాను” నాకెన్నో చెప్పింది. అసమానతల అంతరాలు పూడుస్తూ, రేపటి భవిష్యత్తుకు పునాదులు వేస్తూ , అభివృద్ధికి నూతన గవాక్షాలు తెరుస్తూ, బోస్లూ .. భగత్సింగ్ లూ .. బోన్సాయ్ లను గుర్తిస్తూ, గొంతులోనే ఇంకిపోయిన పాటల్ని, కళ్ళలోనే ఇంకిపోయిన కలల్ని సాకారం చేసుకునేలా మట్టిగొట్టుకు పోతున్న మాణిక్యాలను వెన్నుతట్టి లేపుతూ, తను ధరించాల్సిన పాత్రేదో అర్ధం చేస్తూ కొత్తలోకం సాక్షాత్కరింప జేస్తూ ..

మాయమై పోతున్న నిబద్దత, నైపుణ్యం , అంకిత భావం, ఆత్మ పరిశీలన తెలియచేయాల్సిందే. అది గురుస్వభావం. చెప్పే పాఠం అక్షర జ్ఞానం ఇవ్వడం కోసమేనా? కాదు ఆలోచన రేపాల్సిందే. పదును పెట్టాల్సిందే. మేధోమధనం జరగాల్సిందే. ప్రజ్ఞా పాటవం, ప్రపంచ జ్ఞానం అందించాల్సిందే. సామాజిక విలువలూ, సాంఘిక బాధ్యతలూ, బాంధవ్యాలూ, స్వేచ్చా స్వాతంత్ర్యాలు పూయించాల్సిందే . మనో వికాసం కలిగించాల్సిందే , విశాల దృక్పధం ఏర్పరచాల్సిందే. నూతన జీవన మార్గాన్వేషణ మార్గాలు ఎరుక చేయాల్సిందే.

చెప్పాల్సింది చెప్పాల్సిందే .. చెయ్యాల్సింది చెయ్యాల్సిందే .. అది గురువు బాధ్యత. ఆ ఎరుక గురువులందరూ కలిగి ఉండాల్సిందే

నీ కోసం నా కోసం పణమయ్యే ప్రాణాలుంటాయని తెలియొద్దూ …

‘కన్నీళ్లను కోరని త్యాగాలుంటాయని తెలియొద్దూ …
అడవి పాడే పాటలుంటాయని
నిషిద్ధగానపు నిజాలుంటాయని
మరణంతో ఆగని రణాలుంటాయని తెలియొద్దూ ‘

రాఘవరెడ్డి గారి అక్షర విన్యాసాల్లో, పదచిత్రాల్లో నవ్యత, గాఢత. సామాజిక బాధ్యత కనిపిస్తుంది. సాధారణ పదాలతో అసాధారణ వ్యక్తీకరణ . ఆ వ్యక్తీకరణలో మానవీయ దృక్కోణం . చదువరికి హాయిగొలుపుతూ, నర్మగర్భంగా భావాన్ని పలికిస్తూ, కొత్త అనుభూతిని మిగులుస్తూ, తనవెంట తీసుకుపోతూ, తట్టి లేపుతూ, స్ఫూర్తినిస్తూ సాగుతుంది రాఘవరెడ్డి గారి కవిత్వం.

(రాఘవరెడ్డి)

ఈ కవితకు మూర్తి గారి ఇంగ్లీష్ అనువాదం ఇక్కడ చదవొచ్చు:
http://teluguanuvaadaalu.wordpress.com/2013/10/13/i-teach-a-lesson-raghavareddy-ramireddy-telugu-indian/

వాళ్ళు నీటిప్రవాహాన్ని ఎన్నిరకాలప్రతీకగా వాడొచ్చో అన్నిరకాలుగా బాహిరంతరప్రతీకగా వాడి కవితకి కొత్త అందాలు కూరుస్తారు. అదిగో సరిగ్గా అలాంటికవితే అఫ్సర్ రాసిన “కావేరి వొడ్డున”.

మీరెప్పుడైనా అనుభూతిచెందేరో లేదో తెలీదుగాని, నాకు సముద్రపుటొడ్డున కూర్చున్నా, నదీతీరంలో కూర్చున్నా, భూమిఉపరితలం అంచున కూర్చున్న అనుభూతి కలుగుతుంది (అది ప్రతిక్షణమూ నిజమే అయినా మిగతా సందర్భాల్లో ఆ తలపు ఉండదు). ఒక్కోసారి కవిత శీర్షికకూడా కవిత చదవకముందే కొన్ని Expectations రేకెత్తించి మానసికంగా సిద్ధంచేస్తుంది (దానివల్ల కొన్ని మంచికవితలుకూడా మొదటిసారి సరిగ్గా ఆశ్వాదించలేకపోయిన సందర్భాలున్నై నా వరకు). దీనికితోడు అఫ్సర్ ఆ కవిత రాసిన సందర్భంకూడ కొంతతెలిసి ఉండడం ఆ మూడ్ క్రియేట్ అవడానికి సహకరించింది. ఆఫ్సర్ కి Reader Response Theory ఇష్టమైన విషయం కాబట్టి ఆ క్రమంలో పాఠకుడిగా ఆ కవిత చదివినప్పుడు (ఇప్పటికీ) నాలోకలిగే స్పందనని తెలియజెయ్యడానికి ప్రయత్నిస్తాను.

నది ఒక ప్రవాహం… జీవితం… స్త్రీ… ఒక గొప్ప సంస్కృతి… ఒకటేమిటి చైతన్యవంతమై, ప్రవాహసదృశమై, కాలగతికి మార్పుకాగలిగిన ఏ వస్తువుకైనా దీన్ని ప్రతీకగా వాడుకోగలడు, తన ప్రతిభద్వారా కవి దాన్ని సమర్థించుకోగలడు గూడా. అఫ్సర్ వెతుక్కుంటూ వెళ్ళినది సూఫీ మూలాల్ని… హిందూమతవ్యాప్తికి సాధువులూ, సంత్ లూ ఎంత కృషిచేసారో, హిందూసమాజంలో పాలూనీళ్ళలా ఇస్లాం కలిసిపోడానికీ, ఈ సూఫీ సెయింట్ లు కూడా అంత కృషిచేశారు. నిజానికి నా చిన్నతనంలో మతం వేరన్న భావనతప్ప, ఒకరి పండగలు ఒకరుచేసుకోవడమే కాదు, మా ఊర్లో పీర్లపండగలో చాలామంది హిందువులు (అందులో బ్రాహ్మలుకూడా ఉన్నారు) గుండంతొక్కడం నాకు అనుభవంలోని విషయమే. స్వాతంత్ర్యంవచ్చే వేళ రాజకీయ ఎత్తుగడలకీ, కొందరి స్వార్థప్రయోజనాలకీ గురికాకుంటే, [...]]]> నీటికీ మనిషికీ ఏదో అనుబంధం ఉందని అనుకుంటాను… బహుశా తొమ్మిదినెలలపాటు ఉమ్మనీటిలో తేలుతూ ఉండబట్టేమో… సముద్రాన్ని చూసినా, అనంతమైన నీటిప్రవాహాల్ని చూసినా, వేసవిలో చిక్కి సగమైన నదుల్ని చూసినా కవులుకానివాళ్లకి కూడ ఏదో చెప్పాలన్న మాట గుండెలో కొట్టాడుతుంది. ఇక కవులైనవాళ్ళ సంగతి చెప్పక్కరలేదు కదా!

వాళ్ళు నీటిప్రవాహాన్ని ఎన్నిరకాలప్రతీకగా వాడొచ్చో అన్నిరకాలుగా బాహిరంతరప్రతీకగా వాడి కవితకి కొత్త అందాలు కూరుస్తారు. అదిగో సరిగ్గా అలాంటికవితే అఫ్సర్ రాసిన “కావేరి వొడ్డున”.

మీరెప్పుడైనా అనుభూతిచెందేరో లేదో తెలీదుగాని, నాకు సముద్రపుటొడ్డున కూర్చున్నా, నదీతీరంలో కూర్చున్నా, భూమిఉపరితలం అంచున కూర్చున్న అనుభూతి కలుగుతుంది (అది ప్రతిక్షణమూ నిజమే అయినా మిగతా సందర్భాల్లో ఆ తలపు ఉండదు). ఒక్కోసారి కవిత శీర్షికకూడా కవిత చదవకముందే కొన్ని Expectations రేకెత్తించి మానసికంగా సిద్ధంచేస్తుంది (దానివల్ల కొన్ని మంచికవితలుకూడా మొదటిసారి సరిగ్గా ఆశ్వాదించలేకపోయిన సందర్భాలున్నై నా వరకు). దీనికితోడు అఫ్సర్ ఆ కవిత రాసిన సందర్భంకూడ కొంతతెలిసి ఉండడం ఆ మూడ్ క్రియేట్ అవడానికి సహకరించింది. ఆఫ్సర్ కి Reader Response Theory ఇష్టమైన విషయం కాబట్టి ఆ క్రమంలో పాఠకుడిగా ఆ కవిత చదివినప్పుడు (ఇప్పటికీ) నాలోకలిగే స్పందనని తెలియజెయ్యడానికి ప్రయత్నిస్తాను.

నది ఒక ప్రవాహం… జీవితం… స్త్రీ… ఒక గొప్ప సంస్కృతి… ఒకటేమిటి చైతన్యవంతమై, ప్రవాహసదృశమై, కాలగతికి మార్పుకాగలిగిన ఏ వస్తువుకైనా దీన్ని ప్రతీకగా వాడుకోగలడు, తన ప్రతిభద్వారా కవి దాన్ని సమర్థించుకోగలడు గూడా. అఫ్సర్ వెతుక్కుంటూ వెళ్ళినది సూఫీ మూలాల్ని… హిందూమతవ్యాప్తికి సాధువులూ, సంత్ లూ ఎంత కృషిచేసారో, హిందూసమాజంలో పాలూనీళ్ళలా ఇస్లాం కలిసిపోడానికీ, ఈ సూఫీ సెయింట్ లు కూడా అంత కృషిచేశారు. నిజానికి నా చిన్నతనంలో మతం వేరన్న భావనతప్ప, ఒకరి పండగలు ఒకరుచేసుకోవడమే కాదు, మా ఊర్లో పీర్లపండగలో చాలామంది హిందువులు (అందులో బ్రాహ్మలుకూడా ఉన్నారు) గుండంతొక్కడం నాకు అనుభవంలోని విషయమే. స్వాతంత్ర్యంవచ్చే వేళ రాజకీయ ఎత్తుగడలకీ, కొందరి స్వార్థప్రయోజనాలకీ గురికాకుంటే, ఇప్పుడు మనదేశ పరిస్థితి మరోలా ఉండేది.

ఈ రెండూ రెండు గొప్పస్రవంతులు. విశాల కాలమైదానం మీద వందలఏళ్ళు ప్రవహించిన జీవధారలు. కనుక కావేరిని చూసినప్పుడు లౌకికంగా ఆ ప్రవాహపు ఉచ్ఛదశలో (కడుపుతో పొంగిపొర్లుతున్నప్పుడు) కాగితప్పడవనై మునిగిపోలేదే అనే ఒక తపనలాంటి భావన ఆఫ్సర్ కి రావడంలో ఆశ్చర్యంలేదు. మనం మనల్ని బిందువులుగా ఊహించుకుంటే (మనం ఏదో ఒకప్పుడు నీటి బిందువులమై ఉండి ఉండకపోము; భవిష్యత్తులో అవకపోము కూడా) ఆ నడుమువంపులో అరనీటిబిందువై ఆడుకోలేదే అనిపించడమూ సహజమే. (అరనవ్వు అని తిక్కనసోమయాజి ఒక సందర్భంలో అద్భుతమైన ప్రయోగం చేస్తాడు మహాభారతంలో). చాలారోజుల విరహం తర్వాత మీరు ఎదురైనప్పుడు మీ ప్రేమికురాలి కళ్ళలో పెల్లుబికిన తొలిబాష్పకణంలో ప్రతిఫలించిన ఆకాశాన్నెపుడైనా గమనించేరా? లేకపోతే మాయాబజారు సినిమాలో సావిత్రికళ్ళలో ఒక్కసారి చూడండి. ఆ ఆనందం, అనుభూతి అనిర్వచనీయమైనవి. అదే అనుభూతి, కంటి తడీ మనమూలాలు మనం చూసుకున్నప్పుడూ, వాటిగురించి తమకంతో ఆలోచించినప్పుడూ వస్తాయి.

కాలం సమవర్తి. మహా నిర్లిప్తమైనది. సముద్రాల్ని ఎడారులుగా, ఎడారుల్ని సముద్రాలుగా మారుస్తుంది. జీవనదులైనా పిల్లకాలువలస్థాయికి కృశించుకుపోవలసిందే… కారణం ఏదైతేనేం. అవి నడిచొచ్చిన జాడలే ఇప్పుడు మిగుల్తాయి. శ్మాశానంలో కాటికాపరిగా హరిశ్చంద్రుణ్ణి చూసినపుడు ఎటువంటి జాలి కలుగుతుందో, ఆ మహానదీప్రవాహాలు ఈ దశకి చేరుకున్నాయికదా అన్న జాలితో ఒక్కసారి శరీరం గగుర్పొడుస్తుంది. తెరచాపలెత్తవలసిన వోడలవంటి మనం ఇసుకలో కూరుకుపోతాం. ఇక మనకి మిగిలింది పసిపిల్లల్లా మిగిలిన ఆ కొద్దిపాటి పచ్చని జ్ఞాపకాల్లోకి వెళ్లి ఆడుకోవడమే.

ఉంటుంది. సంతృప్తి ఉంటుంది. విడిచివచ్చిన ఊరులో పాడుపడ్ద ఇంటినీ చూసినపుడూ, బోసిపోయిన దేవాలయాన్నీ, చేలతో కళకళలాడవలసిన పల్లెటూర్లు సమాధుల్లా నిలుచున్న ఇళ్లస్థలాల రాళ్లతోనిండడం చూసినపుడూ; గుడులూ, మసీదులూ, చర్చిలూ సమాధిరాళ్లలా మిగిలిపోయి జనజీవితం ప్రవహించవలసినచోట, నిశ్చైతన్యం ఘనీభవించినపుడూ… ఒకపక్క బాధ దహిస్తున్నా, కనీసం మనలో ఆ ఊరు… ఆ జ్ఞాపకం… ఆ సంస్కృతి… సజీవంగా ఉందికదా అన్న Vicarious Pleasure ఏ మూలనో ఉండకపోదు.
కాని ఆ ఊరువచ్చిన లక్ష్యం వేరు… తనివితీరా కాగలించుకుందికీ, చిన్ననాటి బాల్యంలో మునకలెయ్యడానికీని. కాని, మనకి చివరకి మిగిలేది… ఏవి తల్లీ నిరుడుకురిసిన హిమ సమూహములు? అని నిట్టూర్చడమే. అది సంస్కృతి అయినా, నది అయినా, జ్ఞాపకమైనా… ఒక్కటే.

నాకు ఈ కవిత చదివినపుడల్లా అదే బాధ కలుగుతుంది. పడుగూ పేకల్లా కలిసిపోయిన సంస్కృతీ, సంప్రదాయం, సంగీతాలని, కాలం ఎంత నిర్దాక్షిణ్యంగా పలచనచేసిందే అని అనిపిస్తుంది. అందుకే నాకు నచ్చిన మంచికవితల్లో ఇదొకటి.

—————————————————

కావేరి వొడ్డున

1
బెంగ
నువ్వు కడుపుతో పొంగి పొర్లుతున్నప్పుడు
నీలోపల కాయితప్పడవనై మునిగిపోలేదే అని!
నీ తొలి యవ్వనపు నడుం మెలిక మీద
అరనీటి బిందువై ఆడుకోలేదే అని!
నీ తడిచూపులో నిలిచి
వొక ఆకాశమయినా నీతో కలిసి పంచుకోలేదే అని.
2
కావేరీ,
నువ్విప్పుడు చిక్కి సగమయిన పద్యానివి.
నీ వొడ్డు మీద నేనొక అలసిపోయిన పడవని.
నీ వొంటిని ఆరేస్తున్న ఆ పసుపు చీరల
మడతల్లోకి పారిపోయిన పసితనాన్ని.
3
తృప్తికేం, వుంది!
ఈ కళ్ల చివర ఏదో వొక మూల
నువ్వున్నావన్న తృప్తి లేకపోలేదు.
4
కానీ
కంటి నిండా సముద్రాన్ని
దాచుకోవాలని కదా, నేనొచ్చా.
నీ పక్కటెముక చుట్టూ అలల చేతుల ప్రవాహమవ్వాలని కదా, వచ్చా.
5
కాదా మరి కావేరీ!

-అప్సర్
(శ్రీరంగంలో కావేరీ వొడ్డున వొక పొద్దున)
29-07-2012

 ఇంగ్లీషు అనువాదం: http://vaakili.com/patrika/?p=2790

ఎప్పుడో చాలకాలం క్రిందట రాసుకున్న వాక్యాలివి. అంతగా దూసుకుపోయే కవితలు చాలా అరుదుగా కనిపిస్తుంటాయ్. అలా నాకు కన్పించిన రెండు కవితలు ఒకే కవివి కావడం ఇంకో విశేషం గా చెప్పుకోవచ్చు. అవి పి.రామకృష్ణ గారి, భగవాన్ ఉవాచ, ఎప్పట్లాగే.

రెండవకవిత “ఎప్పట్లాగే ‘” చదవగానే ఇంత ఆలోచనత్మకంగా, ఇంత సులభంగా చిన్న ఘటనను కవితగా మలచిన తీరు ఆకట్టుకుంటుంది. అరే, ఇలా మనం రాయలేకపోయామే అనిపిస్తుంది కూడా.

బడిపిల్లల పాఠ్యపుస్తకాలలో ఉంచదగిన కవిత ఇది నా దృష్టిలో. చేపలు ఇవ్వడం కాదు, చేపలు పట్టడం నేర్పండి అన్న సామెత గుర్తుకొస్తుంది. ఒక చిన్న సంఘటనను, ఒక మంచి మార్గాన్ని సూచిస్తుందీ కవిత. ప్రకృతి పట్ల ప్రేమని, పర్యావరణం పట్ల బాధ్యతను చాలా సరళంగా స్పృశిస్తుంది. పిట్టగోడలు తప్ప పచ్చని చెట్లు కనిపించని నగరవాతావరణాన్ని ప్రశ్నిస్తుంది కూడా.

—————-

పి.రామకృష్ణ // ఎప్పట్లాగే

గుప్పెడు గింజల్నీ,
గిన్నెడు నీళ్ళనీ,
పిట్టగోడపై వుంచి
ఎదురుచూస్తున్నాను.
చెట్లను వెతుక్కుంటూ-
ఈ పక్షులన్నీ
ఎక్కడికి వెళ్ళాయో?

** ** **

ఎప్పట్లాగే
గుప్పెడు గింజల్ని చల్లి,
వాటిమీద-
గిన్నెడు నీళ్ళను పోసాను.
నాకు తెలుసు
పిట్టల కోసం వెతుక్కుంటూ
ఈ చెట్టు
ఎక్కడికీ వెళ్ళదు.

———-

కవిత్వాన్ని విభజించు అని నాకెవరైన అవకాశం ఇస్తే సజీవకవిత్వం, నిర్జీవకవిత్వం అని రెండు భాగాలుగా విడదీస్తానేమో! దేని ప్రాధాన్యత దానిదే అయినా కొన్ని సార్లు చటుక్కున జీవం ఆకట్టుకున్నంత సహజంగా ఇంకోటి ఆకట్టుకోదు.

పదాడంబరం చేతనో, లయచేతనో, కవి చేసే కనికట్టు వల్లనో కవిత్వం ఆకట్టుకోవచ్చు కాని మనుసు పొరల్లో తెరలు తెరలుగా అలలు, ఒక అలజడి రేకెత్తించలేకపోతే అది వస్తు కవిత్వమే.

కఠినమైన వాస్తవాన్ని, సత్యాన్ని, ఒక తాత్వికతను ఇంత సున్నితంగా చేయి [...]]]> పొట్టిదానా అన్నాను హేళనగా,
భావం పిడిబాకై పొడిచేసింది.

ఎప్పుడో చాలకాలం క్రిందట రాసుకున్న వాక్యాలివి. అంతగా దూసుకుపోయే కవితలు చాలా అరుదుగా కనిపిస్తుంటాయ్. అలా నాకు కన్పించిన రెండు కవితలు ఒకే కవివి కావడం ఇంకో విశేషం గా చెప్పుకోవచ్చు. అవి పి.రామకృష్ణ గారి, భగవాన్ ఉవాచ, ఎప్పట్లాగే.

రెండవకవిత “ఎప్పట్లాగే ‘” చదవగానే ఇంత ఆలోచనత్మకంగా, ఇంత సులభంగా చిన్న ఘటనను కవితగా మలచిన తీరు ఆకట్టుకుంటుంది. అరే, ఇలా మనం రాయలేకపోయామే అనిపిస్తుంది కూడా.

బడిపిల్లల పాఠ్యపుస్తకాలలో ఉంచదగిన కవిత ఇది నా దృష్టిలో. చేపలు ఇవ్వడం కాదు, చేపలు పట్టడం నేర్పండి అన్న సామెత గుర్తుకొస్తుంది. ఒక చిన్న సంఘటనను, ఒక మంచి మార్గాన్ని సూచిస్తుందీ కవిత. ప్రకృతి పట్ల ప్రేమని, పర్యావరణం పట్ల బాధ్యతను చాలా సరళంగా స్పృశిస్తుంది. పిట్టగోడలు తప్ప పచ్చని చెట్లు కనిపించని నగరవాతావరణాన్ని ప్రశ్నిస్తుంది కూడా.

—————-

పి.రామకృష్ణ // ఎప్పట్లాగే

గుప్పెడు గింజల్నీ,
గిన్నెడు నీళ్ళనీ,
పిట్టగోడపై వుంచి
ఎదురుచూస్తున్నాను.
చెట్లను వెతుక్కుంటూ-
ఈ పక్షులన్నీ
ఎక్కడికి వెళ్ళాయో?

** ** **

ఎప్పట్లాగే
గుప్పెడు గింజల్ని చల్లి,
వాటిమీద-
గిన్నెడు నీళ్ళను పోసాను.
నాకు తెలుసు
పిట్టల కోసం వెతుక్కుంటూ
ఈ చెట్టు
ఎక్కడికీ వెళ్ళదు.

———-

కవిత్వాన్ని విభజించు అని నాకెవరైన అవకాశం ఇస్తే సజీవకవిత్వం, నిర్జీవకవిత్వం అని రెండు భాగాలుగా విడదీస్తానేమో! దేని ప్రాధాన్యత దానిదే అయినా కొన్ని సార్లు చటుక్కున జీవం ఆకట్టుకున్నంత సహజంగా ఇంకోటి ఆకట్టుకోదు.

పదాడంబరం చేతనో, లయచేతనో, కవి చేసే కనికట్టు వల్లనో కవిత్వం ఆకట్టుకోవచ్చు కాని మనుసు పొరల్లో తెరలు తెరలుగా అలలు, ఒక అలజడి రేకెత్తించలేకపోతే అది వస్తు కవిత్వమే.

కఠినమైన వాస్తవాన్ని, సత్యాన్ని, ఒక తాత్వికతను ఇంత సున్నితంగా చేయి తిరిగిన చిత్రకారుడిలా కేవలం రెండే రెండు దృశ్యాలతో హృదయపు కాన్వాస్ పై చిత్రించడం సామాన్యమైన విషమేమి కాదు.

మొదటి కవిత “భగవాన్ ఉవాచ” చదవగానే మొదటి దృశ్యం సర్వసాధారణంగా అనిపిస్తుంది. రెండో దృశ్యం జతకూడగానే ఎవరో చెంప చెళ్లుమనిపించినట్లు కళ్లలో నీరు సుడితిరగక మానదు. మనసు మూగగా రోదిస్తుంది భగవంతుడు ఎంత నిర్ధయుడో కదా అని.

ఎక్కడా అయోమయం ఉండదు, అస్పష్టతా ఉండదు. చెప్పదలుచుకున్నది అలవోకగా గుండెకు అతకబడుతుంది. అలజడి తగ్గి స్థిమితంగా ఆలోచించడం మొదలు పెడితే గీతాసారాంశం కళ్లకు కడుతుంది. జరిగేది జరగక మానదని హైదరాబాద్ బాంబు ప్రేలుడు సమయంలో ఓ అమ్మ తన బిడ్డ భవిష్యత్తు ఉజ్వలంగా వుండాలని దేవునికి మొరపెట్టుకుంటు వున్నట్లు, ఇంకొంచెం తిక్కగా ఆలోచిస్తే నాస్తికత్వాన్ని భుజాన మోస్తున్న కవిత గా చెప్పుకోవచ్చు. ( కవికి ఆ ఉద్దేశ్యమే లేక పోవచ్చు అది వేరే విషయం) రెండు ఒకటి అని ఇచ్చిన సృజనాత్మక నెంబరింగ్ కూడా ఆకట్టుకుంటుంది ఈ చిన్న కవితలో. ఎక్కడైనా ఆదివారం అని కనిపిస్తే చాలు కవిత మొత్తం కళ్లముందు నిలబడిపోతుంది. బహుశా ఏ ప్రయత్నం చేయకుండా నాకు పూర్తిగా కంఠస్తమైన కవితకూడా ఇదొక్కటేనేమో.

—————-

పి.రామకృష్ణ // భగవాన్ ఉవాచ

2. ఆ ఆదివారపు మధ్యాహ్నం
ఓ చిన్నారి కోడిపిల్ల
అమ్మకోసం వెతుకుతూ, వెతుకుతూ..
దార్లో-
కారు టైరు క్రిందపడి,
చనిపోయింది.

1. అదే ఆదివారపు ఉదయం
తల్లికోడి-
కసాయి కత్తిక్రింద కంఠాన్ని వుంచి,
కళ్లు మూసుకుని, ఇలా ప్రార్థించింది.
“భగవంతుడా ఇలాంటి చావు-
నా బిడ్డకు రాకుండా చూడు” అని.

———–

మొదటగా చెప్పుకోవలసిన రెండు మాటలు చివరలో చెప్తున్నాను.

కవిత్వం నచ్చడమనేది వ్యక్తిగతం.
కవిత్వమనేది ఓ కనెక్టివిటి. కవిత ఫ్రీక్వెన్సీ పాఠకుడి ఫ్రీక్వెన్సీ కలవగలిగితేనే అది హత్తుకుంటుందనుకుంటాను నేను. ప్రతి పాఠకుడి ఫ్రీక్వెన్సీకి అడ్జస్ట్ అయ్యే కవితలు గొప్ప కవితలవుతాయ్. ప్రతి కవిత ఫ్రీక్వెన్సీకి అడ్జస్ట్ అయ్యే పాఠకుడు గొప్ప పాఠకుడౌతాడేమో?!

రెండో విషయం కనెక్టవిటి. కవి కుక్క గురించి ఫీలై కవిత రాస్తే చదివిన పాఠకుడు ఏనుగనుకుని కవిని నెత్తిన పెట్టుకొని పొగిడేస్తే ఆ కవిత ఫెయిలైనట్లే. కవి కూడా…
కవి ఏమనుకున్నాడో కవిత దాన్నే ప్రతిఫలించాలి. అదే పాఠకుడికి కనెక్ట్ అవ్వాలి. ఆ విషయంలో పై రెండు కవితలు పూర్తిగా విజయం సాధించాయనుకుంటాను. బహూశా కొంత మందికి నచ్చకపోవచ్చు. కవిత్వం నచ్చడం వ్యక్తిగతం కావడంవల్ల.

వర్షానికి నిర్వచనాలు, సూత్రీకరణలు, కొన్ని చిత్రాలు, అనుభూతి చెందడం ఎలా!, వాటివెనుక కొన్ని జ్ఞాపకాలు కన్పిస్తాయి. బీద ధనిక, గుడిసెలపైన భవంతులపైనా వకేలా కురుస్తుందని చెప్తూ

“వర్షం ఒక సమతా సూత్రం
భూమిని ఆకాశాన్ని కలిపి కుట్టే నీటి దారాల కండె”

ఆకాశానికి భూమికి మధ్య వున్న వేలకిలోమీటర్లను లెక్కిస్తున్న శాస్త్రపరిజ్ఞాన్ని చాలా సులువుగా సూత్రీకరిస్తున్నట్టు కన్పిస్తుంది. సమాంతరంగా వుండే రెండిటినీ కలిపి వుంచడానికి కలిపికుట్టే దారపుకండె అని ప్రతిపాదిస్తాడు.
మన నిత్యజీవితంలో దారం జీవన సౌందర్యానికి అంతర్భాగమయ్యింది. అలంకరించుకొనే దుస్తుల్లో దారము వుంటే, వాటిని మన శరీర ఆకృతుల్లోకి వాటికి సంసిద్ధత చేయడానికి కుట్టేది కూడా దారమే. దుస్తులు చిరిగిపోవచ్చేమో గాని వాటిని కుట్టిన దారం మాత్రం చెదరకుండా వుంటుంది కదా! అలా భూమిని ఆకాశాన్ని కలిపి కుట్టి వుంచడానికి వర్షం ఒక నీటి దారాల కండె అంటాడు.

“మట్టికి పురుడుపోసే మంత్రసాని

వాడిపోతున్న పచ్చదనానికి
వన్నె తెచ్చే పసరు మందు

రైతుకి భూమికి అనాది రక్తసంబంధపు దగ్గరి చుట్టం”
పచ్చదనన్ని మొలకెత్తించే ప్రక్రియలోని భాగస్వామ్యాన్ని గుర్తుచేస్తూ పురుడుపోసే మంత్రసానితో పోలుస్తూ, రైతుకు కుండే సంబంధాన్ని తెలియచేస్తాడు.

వాన పాత్ర, దానికున్న సంబంధాన్ని, వాన కురిసిపోవడమే కాకుండా కురుస్తూ కురుస్తూ తెచ్చే ఒక విధానాన్ని, అందులోని అంతసూత్ర జీవాన్ని తెలియచేస్తుంటాడు.

ఎన్ని చిత్రాలను మనసు కేన్వాసుపై చిత్రిస్తాడో చూడొచ్చు.

కవిత్వాన్ని పదచిత్రాలుగా వ్యక్తీకరిస్తున్న నేపద్యంలో గొప్ప అనుభూతిని కలిగించేవే ఈ పద చిత్రాలు. కవిత్వంలో పదచిత్రాలు అనే అంశంపై శ్రీ లంకా వెంకటేశ్వర్లు పరిశొదనా అంశములో కూడా ఈ కవితను కోట్ చేసిన గుర్తు.

గుండెను చింపుకుని నేలమీద నీటి దీపాలుగా వాలుతున్న
కమనీయ దృశ్యం
చాలా కాలం క్రితం చదివిన తుమ్మల దేవరావు గారి ఈ కవిత చాలాసార్లు నన్ను వెంటాడుతూ వచ్చింది. ఇందులో వున్న పదచిత్రాలు నన్ను బాగా అకర్షించాయి.

వర్షానికి నిర్వచనాలు, సూత్రీకరణలు, కొన్ని చిత్రాలు, అనుభూతి చెందడం ఎలా!, వాటివెనుక కొన్ని జ్ఞాపకాలు కన్పిస్తాయి. బీద ధనిక, గుడిసెలపైన భవంతులపైనా వకేలా కురుస్తుందని చెప్తూ

“వర్షం ఒక సమతా సూత్రం
భూమిని ఆకాశాన్ని కలిపి కుట్టే నీటి దారాల కండె”

ఆకాశానికి భూమికి మధ్య వున్న వేలకిలోమీటర్లను లెక్కిస్తున్న శాస్త్రపరిజ్ఞాన్ని చాలా సులువుగా సూత్రీకరిస్తున్నట్టు కన్పిస్తుంది. సమాంతరంగా వుండే రెండిటినీ కలిపి వుంచడానికి కలిపికుట్టే దారపుకండె అని ప్రతిపాదిస్తాడు.
మన నిత్యజీవితంలో దారం జీవన సౌందర్యానికి అంతర్భాగమయ్యింది. అలంకరించుకొనే దుస్తుల్లో దారము వుంటే, వాటిని మన శరీర ఆకృతుల్లోకి వాటికి సంసిద్ధత చేయడానికి కుట్టేది కూడా దారమే. దుస్తులు చిరిగిపోవచ్చేమో గాని వాటిని కుట్టిన దారం మాత్రం చెదరకుండా వుంటుంది కదా! అలా భూమిని ఆకాశాన్ని కలిపి కుట్టి వుంచడానికి వర్షం ఒక నీటి దారాల కండె అంటాడు.

“మట్టికి పురుడుపోసే మంత్రసాని

వాడిపోతున్న పచ్చదనానికి
వన్నె తెచ్చే పసరు మందు

రైతుకి భూమికి అనాది రక్తసంబంధపు దగ్గరి చుట్టం”
పచ్చదనన్ని మొలకెత్తించే ప్రక్రియలోని భాగస్వామ్యాన్ని గుర్తుచేస్తూ పురుడుపోసే మంత్రసానితో పోలుస్తూ, రైతుకు కుండే సంబంధాన్ని తెలియచేస్తాడు.

వాన పాత్ర, దానికున్న సంబంధాన్ని, వాన కురిసిపోవడమే కాకుండా కురుస్తూ కురుస్తూ తెచ్చే ఒక విధానాన్ని, అందులోని అంతసూత్ర జీవాన్ని తెలియచేస్తుంటాడు.

ఎన్ని చిత్రాలను మనసు కేన్వాసుపై చిత్రిస్తాడో చూడొచ్చు.

కవిత్వాన్ని పదచిత్రాలుగా వ్యక్తీకరిస్తున్న నేపద్యంలో గొప్ప అనుభూతిని కలిగించేవే ఈ పద చిత్రాలు. కవిత్వంలో పదచిత్రాలు అనే అంశంపై శ్రీ లంకా వెంకటేశ్వర్లు పరిశొదనా అంశములో కూడా ఈ కవితను కోట్ చేసిన గుర్తు.

గుండెను చింపుకుని నేలమీద నీటి దీపాలుగా వాలుతున్న
కమనీయ దృశ్యం
పరుగులెట్టే పాయలమీద
పొడుచుకు వచ్చిన కనుపాపలు … పాయలుగా పారుతున్న నీటిపై ఒక్కసారిగా పడిన చినుకుతో ఏర్పడే నీటి బుడగలను నుపాపలుగా ఊహించడం వాటిని అక్షరీకరించడం కమనీయంగా
అన్పించక మానదు కదా!

వర్షం ధారలు… ధారులుగా వెండి జలతారుగ!

ఎండిన బీడు డొక్కలను ప్రేమతో తడిపేది

కాగితపు పడవల మీద బాల్యాన్ని పరిగెత్తించుకునే
చిన్నారుల ఆప్త మిత్రుడు … బాల్యంలో కాగితపు పడవలతొ ఆడుకోవడం ఒక అనిర్వనీచయనీయమైన అనుభూతి. ప్రస్తుత నేపద్యంలో బాల్యాన్ని కోల్పోతున్న పరిస్థితులు కన్పిస్తాయి.

గొడుక్రింద బసచేసి గుండె బాసలు
విప్పుకుంటున్న జంటలకు
రాయబారి వర్షం … “చిటపట చినుకులు పడుతూవుంటే అనే పాట దశబ్దలుగా మనల్ని రంజింపచేస్తునే వుంది. జంటలు ఒకే గొడుగును పంచుకోవడంలో కలిగే తడితనమూ, చలితనమూ మధ్య స్పర్శతో పుట్టే వెచ్చదనము వీటికి రాయబారిగా వాన మారటం ఎప్పుడొ ఒకప్పుడు ప్రతివొక్కరికి అనుభవమయ్యేదే కదా!

దుమ్ము ధూళి మీద ధారలు … ధారలుగా వర్షం

మట్టి పరిమళాన్ని శ్వాసిస్తూ
లేగదూడ గంతులేసినపుడు చిరుగాలితో స్వాగతం పలికి చినుకులతో వీపు మీటే కామధేనువు … లేగదూడ తన ఆనందాన్ని వ్యక్తీకరించే సాధమే గంతులు వేయడం. ఆ గంతులు చూడటానికి భలే ముచ్చట గా అన్పిస్తాయి. వీపును నిమిరే కామదేనువుతో పొందే మధురమైన ఆప్యాయతానుభూతిని మన ముందుంచుతుందీ పదచిత్రం

చెరువు నిటిలో వెండి ముగ్గులు పెట్టే నవ వధువు …నన్ను అమితంగా ఆకర్షించిన పదచిత్రం. స్త్రీలు ముగ్గులు పెట్టడంలో సృజన మరియు సౌందర్యము కనిపిస్తుంది. అటువంటిది నవవధువు కొత్త శోభతో, కొత్త అలంకరణలతో, సౌందర్యముతో ముగ్గుల కోసం చుక్కలు పెడుతుంటే ఆ దృశ్యం ఎంత సౌందర్యంగా వుంటుందో కదా! అలాంటి ఒక వాతావరణ సౌందర్యాన్ని చెరువును వాకిలిగా చేసుకొని ప్రకృతి వానతో కలిసి చుక్కలు పెడ్తున్నట్టు దృశ్యాన్ని మన ముందుంచాడానికి చేసే ప్రయత్నం.

కొండలను కరిగించే కొంటె సమ్మెట
వర్షం ధారలు… ధారలుగా … అప్పుడప్పుడూ ఎడతెగని వాన వల్ల కొండచరియలు విరిగి పడ్డాయని వింటూవుంటాం. కరుకుగా వున్న కొండలను సహితం ప్రభావితం చెయ్యగల శక్తి కన్పిస్తుంది

వొక పద్యంలా… జానపదంలా.. చుక్కల వనంలా.. …పద్యానికి పొందిన అనుభూతిని వానతో కలుపుకొని ఆనందించడం. మనిషి మూలమైన జానపదం వానతోనే ముడిపడివుంటుంది. సమయ సమయాలలో పడే వానకొరకు ఎదురు తెన్నులు చూస్తూ, దానితో
ముడిపడిన వ్యవసాయ పనితనం జానపదం వుంటుందని వేరే చెప్పాలా!

రండి పిల్లలారా!
బడులు వదిలి – గుడులు వదిలి
వర్షోత్సవంలో కేరింతలు కొడుతూ తడిసి తరిద్దాం!!

రండి పిచ్చుకలారా!
గూళ్ళువదిలి
ఎండిపోతున్న గుండెలను
చూరునీళ్లతో తడుకుండాం
పత్రాల మీద పడుతున్న నీటి చప్పుళ్లను
చెవులుపెట్టి విందాం

మనుషులారా రండి!
కాంక్రీటు భవనాల ఖైది చెరను వదిలి
పచ్చిక బీళ్లలో వర్ష సంగీత విభావరి తిలకిద్దాం
వికృతంగా మారుతున్న మనోఃకృతిని
కొత్తగా ఆవిష్కరించుకుందాం!

తను తడిసిన వానలో తనతో పాటు మనల్నీ ఆనందించడాన్కి, అనుభూతి చెందడాన్కి ఆహ్వానం పలుకుతాడు. మనం ఏ పరిస్థితుల్లో ఇరుక్కుపోయినా వాటిని వదిలించుకుని వచ్చినప్పుడు ప్రకృతి అందించే వానలో తడసి అనిర్వచనీయమైన అనుభూతిని ఎవరకువారే
పొందమంటాడు.

వర్షంచేసే సవ్వడులను తిలకిస్తూ, ఆలకిస్తూ మనల్ని మనం కొత్తగా అవిష్కరించుకుందాం అని పిలుస్తుంటాడు.

————————————————————————————

వర్షోత్సవం …వర్షోత్సవం …

బీడు భూములపైన, పచ్చని వరిపైరుల మీద
గడ్డితో కట్టుకున్న పూరి గుడిసెల మీద
పాలరాతి భవంతులపై – దేవాలయాలపై !
ధారలు … ధారలుగా వర్షం

వర్షం ఒక సమతా సూత్రం
భూమిని ఆకాశాన్ని కలిపి కుట్టే నీటి దారాల కండె

మట్టికి పురుడుపోసే మంత్రసాని

వాడిపోతున్న పచ్చదనానికి
వన్నె తెచ్చే పసరు మందు

రైతుకి భూమికి అనాది రక్తసంబంధపు దగ్గరి చుట్టం
గుండెను చింపుకుని నేలమీద నీటి దీపాలుగా వాలుతున్న
కమనీయ దృశ్యం

పరుగులెట్టే పాయలమీద
పొడుచుకు వచ్చిన కనుపాపలు
వర్షం ధారలు… ధారులుగా వెండి జలతారుగ!
ఎండిన బీడు డొక్కలను ప్రేమతో తడిపేది

కాగితపు పడవల మీద బాల్యాన్ని పరిగెత్తించుకునే
చిన్నారుల ఆప్త మిత్రుడు

గొడుక్రింద బసచేసి గుండె బాసలు
విప్పుకుంటున్న జంటలకు
రాయబారి వర్షం
దుమ్ము ధూళి మీద ధారలు … ధారలుగా వర్షం

మట్టి పరిమళాన్ని శ్వాసిస్తూ
లేగదూడ గంతులేసినపుడు చిరుగాలితో స్వాగతం పలికి
చినుకులతో వీపు మీటే కామధేనువు

చెరువు నిటిలో వెండి ముగ్గులు పెట్టే నవ వధువు

కొండలను కరిగించే కొంటె సమ్మెట
వర్షం ధారలు… ధారలుగా
వొక పద్యంలా… జానపదంలా.. చుక్కల వనంలా..
ఇంధ్రధనువులా!

రండి పిల్లలారా!
బడులు వదిలి – గుడులు వదిలి
వర్షోత్సవంలో కేరింతలు కొడుతూ తడిసి తరిద్దాం!!

రండి పిచ్చుకలారా!
గూళ్ళువదిలి
ఎండిపోతున్న గుండెలను
చూరునీళ్లతో తడుకుండాం
పత్రాల మీద పడుతున్న నీటి చప్పుళ్లను
చెవులుపెట్టి విందాం

మనుషులారా రండి!
కాంక్రీటు భవనాల ఖైది చెరను వదిలి
పచ్చిక బీళ్లలో వర్ష సంగీత విభావరి తిలకిద్దాం
వికృతంగా మారుతున్న మనోఃకృతిని
కొత్తగా ఆవిష్కరించుకుండాం!

-తుమ్మల దేవరావు
21 జనవరి, 2000 ఆంధ్రజ్యోతి వారపత్రికలో ప్రచురణ (1999 రంజని కుందుర్తి అవార్డు పొందినది)

——————————————————————————————–

తుమ్మల దేవరావుతో చిన్న సంభాషణ

కవిత రాసిన 1998 నుండి 2013 వరకూ సాగిన మీ కవిత్వ పయనంలో పొందిన అనుభవాన్నుంచి ఇదే కవితను/వస్తువును ఇప్పుడు రాయమంటే ఇలాగే రాస్తారా లేదా వేరేగా రాయొచ్చు అంటారా?

తప్పకుండా ఒక వస్తువును ఎప్పుడు రాసినా కొత్త భావాలు వస్తాయి. నదిలో నీళ్ళు పాదం మోపినప్పుడు అనుభూతి వేరువేరుగా వుంటుంది.. నీరు అలాగే వున్నట్టు కన్పించినా అందులో ప్రవాహముంటుంది కదా!
ఆలోచనా పరిథి పెరిగిన తర్వాత వైవిధ్యభరితమైన ఆలోచనలు వస్తాయి. ఒక్కోసారి ముందు రాసిన దానికంటే గొప్పగా రాయొచ్చు, ఒక్కోసారి రాయనూ లేకపోవచ్చు. అందులో మనల్ని ప్రభావితం చేసిన అంశాలు చాల వుంటాయి కాబట్టి ఆ సమయానికి ఎలా రాసామన్నదే ముఖ్యం.

మిమ్మల్ని పలకరించి చాలా కాలం అయ్యింది. కారణాలు ఏమైనా మనం కలవలేకపోయాం. చాలా కాలం తర్వాత మీ కవిత్వంతో మిమ్మల్ని వెతుక్కుంటూ రావడం మీకెలా అన్పిస్తుంది?

కొంచెం ఉత్కంట కలిగింది. మళ్ళి మీనుంచి ఫోను రావటం ఆనందానికి గురిచేసింది. మనకు నచ్చిన కవులుంటే సంబందాలు దెబ్బతిన్నా, తర్వాత ఇలా కలిస్తే ప్రేమ సాంద్రత తగ్గదు కదా!

ఈ కవిత లేదా ఈ సంపుటిపై(కచ్చురం) ఇదివరకే కొన్ని అభిప్రాయాలు వచ్చాయికదా వాటిని ఏమైనా పంచుకో గలరా?

ముఖ్యంగా శ్రీ నాగభైరవ కోటేశ్వర రావు వార్తలో రాసిన పరిచయం నాకు మరుపు రానిది. రమణీయమైన ప్రతిరూపాలు ఇందులోని పదచిత్రాలు అని అభివర్ణించడం గొప్ప అనుభూతి.

మిమ్మల్ని ప్రభావితంచేసిన అంశాలు, కవులు కవిత్వం గురించి చెప్తారా?

పుట్టిపెరిగిన నేపద్యమే కారణం. బాల్యం కథల ప్రపంచంలో తేలియాడిన అనుభవాలు.
కాలేజీకి వచ్చాక కొంతమంది కవులను చదవటంవల్ల కవిత్వంపై మక్కువ ఏర్పడింది. బహుశ గుంటూరు శేశేంద్ర శర్మ, తిలక్ ప్రభావం నాపై వుందని అన్పిస్తుంది.
రాసినది చదివే పాఠకునికి గొప్ప అనుభూతి కగాలనేదే నాకు అనిపించేది.

విస్తృతమౌతున్న అంతర్జాలంలో కనబడటంలేదు ఎందుకని?

నిర్మల్, అదిలాబాదు జిల్లాలో పనిచేస్తూ సాంకేతికతను అందిపుచ్చుకోవడంలో వెనుకబడటమే కారణం కావొచ్చు. ఇతర వ్యాసాలమీద దృష్టి పెట్టడం కారణం కావొచ్చు.
అదిలాబాదు జిల్లా చారితక వ్యాసాలను, జిల్లాలోని కవులను గురించిన వివరాలను, జిల్లాలోని దేవాలయాల చరిత్ర, నేపద్యాలు అధ్యయనం చేస్తున్నందువల్ల కావొచ్చు.

మీ రచనలు గురించి?

కచ్చురం – కవిత్వం
గడ్డిపూలు – హైకూలు….. వచ్చినవి
జంగిడి కవిత్వం
నిర్మల్ కథలు
అదిలాబాదు చరిత్ర
సాహిత్య వ్యాసాలు … రావాల్సినవి… రాబోయేవి.

ప్రతి కవి ఎప్పుడో ఏదో ఒక నది చుట్టూ అందంగా అక్షరాల చేతులు వేసి ఏదో ఒకటి రాసే వుంటారు కదా! నది తీరాన్ని ప్రేయసి లేదా ప్రియుడి  చెంపల కన్నా అందంగా ముద్దాడే వుంటారు కదా! ఇస్మాయిల్ గారు గోదావరి మీద రాసిన ఈ పద్యాన్ని నేను ఎన్ని సార్లు ఇష్టంగా చదువుకున్నానో గుర్తే లేదు. ఆయనకెంతో ఇష్టమయిన ఈ గోదారిని నిజంగా నేను ఒక్క సారే చూశాను.  ఆ ఒక్క సారీ  పనిమాలా ఈ గోదావరి పద్యం తీసుకు వెళ్ళి ఒక స్నేహితురాలికి పైకే వినిపిస్తే కవిత్వమేమిటో తెలియని ఆ స్నేహితురాలు ఎంత ముచ్చటపడిందో చెప్పలేను.

ఇంతా చేస్తే, నేను గోదావరి ప్రేమికుడిని కాదు.

నేను పుట్టింది కృష్ణ ఒడ్డున – పెరిగిందీ చదువుకుందీ ఆ కృష్ణ ఒడ్డున్నే! మా బడి పక్కనించే కృష్ణ ప్రవహించేది. బడి నించి వస్తూ కృష్ణా నది పక్కన కూర్చొని, ఆ ఆకాశాన్నీ, రెండు వేపులా ఆకుపచ్చని చేలనీ, చూస్తూ చూస్తూ గడిపిన బాల్యం. కానీ, ఇస్మాయిల్ గారి గోదావరిని చదవగానే ఇంకో ఏ ఆధునిక కవీ నాకు మహా ఇష్టమయిన కృష్ణా నది గురించి రాయలేదు కదా అని ప్రతి సారీ బాధపడుతూనే వుంటా. కానీ, నేను చేసిన చిలిపి పని ఏమిటంటే, ఈ పద్యం చదివిన ప్రతి సారీ గోదావరి అన్న చోటల్లా మా కృష్ణమ్మ పేరు పెట్టేశా. అలాంటప్పుడు ఇక ఈ గోదావరి పద్యం నాదే – ముమ్మాటికీ నాదే- కదా!

కొన్ని సాయంత్రాలు ఏదో ఒక కవిత్వ పుస్తకం పట్టుకొని ప్రకాశం బ్యారేజీ దగ్గిర కృష్ణమ్మ పక్కన కూర్చొని చదువుకునేప్పుడు ఆ నీటి గలగలల్లో ఎన్ని కొత్త వ్యాఖ్యానాలు విన్నానో నాకూ కృష్ణమ్మకే తెలుసు. ఆ బ్యరేజ్ మీద నుంచి నడుచుకుంటూ వెళ్తూ చేతిలో కవిత్వ పుస్తకం వున్నప్పుడు నాకు నేను [...]]]> నది మీద పద్యం ఎవరికిష్టం వుండదనీ!

ప్రతి కవి ఎప్పుడో ఏదో ఒక నది చుట్టూ అందంగా అక్షరాల చేతులు వేసి ఏదో ఒకటి రాసే వుంటారు కదా! నది తీరాన్ని ప్రేయసి లేదా ప్రియుడి  చెంపల కన్నా అందంగా ముద్దాడే వుంటారు కదా! ఇస్మాయిల్ గారు గోదావరి మీద రాసిన ఈ పద్యాన్ని నేను ఎన్ని సార్లు ఇష్టంగా చదువుకున్నానో గుర్తే లేదు. ఆయనకెంతో ఇష్టమయిన ఈ గోదారిని నిజంగా నేను ఒక్క సారే చూశాను.  ఆ ఒక్క సారీ  పనిమాలా ఈ గోదావరి పద్యం తీసుకు వెళ్ళి ఒక స్నేహితురాలికి పైకే వినిపిస్తే కవిత్వమేమిటో తెలియని ఆ స్నేహితురాలు ఎంత ముచ్చటపడిందో చెప్పలేను.

ఇంతా చేస్తే, నేను గోదావరి ప్రేమికుడిని కాదు.

నేను పుట్టింది కృష్ణ ఒడ్డున – పెరిగిందీ చదువుకుందీ ఆ కృష్ణ ఒడ్డున్నే! మా బడి పక్కనించే కృష్ణ ప్రవహించేది. బడి నించి వస్తూ కృష్ణా నది పక్కన కూర్చొని, ఆ ఆకాశాన్నీ, రెండు వేపులా ఆకుపచ్చని చేలనీ, చూస్తూ చూస్తూ గడిపిన బాల్యం. కానీ, ఇస్మాయిల్ గారి గోదావరిని చదవగానే ఇంకో ఏ ఆధునిక కవీ నాకు మహా ఇష్టమయిన కృష్ణా నది గురించి రాయలేదు కదా అని ప్రతి సారీ బాధపడుతూనే వుంటా. కానీ, నేను చేసిన చిలిపి పని ఏమిటంటే, ఈ పద్యం చదివిన ప్రతి సారీ గోదావరి అన్న చోటల్లా మా కృష్ణమ్మ పేరు పెట్టేశా. అలాంటప్పుడు ఇక ఈ గోదావరి పద్యం నాదే – ముమ్మాటికీ నాదే- కదా!

కొన్ని సాయంత్రాలు ఏదో ఒక కవిత్వ పుస్తకం పట్టుకొని ప్రకాశం బ్యారేజీ దగ్గిర కృష్ణమ్మ పక్కన కూర్చొని చదువుకునేప్పుడు ఆ నీటి గలగలల్లో ఎన్ని కొత్త వ్యాఖ్యానాలు విన్నానో నాకూ కృష్ణమ్మకే తెలుసు. ఆ బ్యరేజ్ మీద నుంచి నడుచుకుంటూ వెళ్తూ చేతిలో కవిత్వ పుస్తకం వున్నప్పుడు నాకు నేను ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తూ, నా లోపల ఏదో ఒక కవిత వినిపిస్తూ ..వెళ్ళే సమయాల్లో ఇస్మాయిల్ గారి ఈ కవిత రెండు మూడు సార్లు చదువుకున్నాను.

పంట కాలవల్ని దాటి,
కెరటాలుగా తాకే
తరుచ్ఛాయల వాత్సల్యాన్ని దాటి,
చెయివేసి మెడచుట్టూ
చెవిలో గుసగుసలాడే
చిరుగాలుల నేస్తాన్ని దాటి,

అని ఇస్మాయిల్ గారు గోదావరి గురించి మాత్రమే చెప్పుకున్నారా? కాదు. ..కాదు.                       .

ఈ కవితలో నాకు గోదావరి కంటే ఎక్కువ ఒక అందమయిన స్నేహం, అది జీవితాన్ని నడిపించే సూత్రంగా ఎట్లా మారుతుందో చెప్పినట్టు అనిపించింది.

అవును, నది లేని నేల, స్నేహం లేని మనిషి…అంత కంటే విషాదం ఇంకేమీ వుండదు కదా!

ఈ కవిత చదివిన తరవాత మీకూ అలాగే అనిపిస్తుందా? ఒక సారి ఆలోచించండి, అంత కంటే ముందు అనుభవించండి ఈ కవితని.

————————————————————————————————-

గోదావరి దాటాం

ఆకాశప్పాఠాలని
ఆగి ఆగి
వప్పగించే
వరిమళ్ళని దాటి,
ఎక్కాల పట్టీల్లా
ఎడతెగని
బాతుల
బారుల్ని దాటి,
కొమ్ముల
కుండలీకరణాలతో
లెక్కచెయ్యకండా నిలబడ్డ

లెక్కల్లాంటి గేదెల్ని దాటి
ఊళ్ళమ్మట వేదుతో
ఇళ్ళరుగుల పెదిమలపై
పలకరించే చిరునవ్వుల్లా
కలకలలాడే జనాన్ని దాటి,
చరిత్ర గమనంలా
విచిత్ర దృశ్యాల్ని మార్చి చూపించే
కలైడస్కోపు మలుపుల్లాంటి
మలుపుల్ని దాటి,
గొణుక్కుంటో గలగలమని
వణుక్కుంటో ముసలినౌకరులా
వెంటవచ్చే

పంట కాలవల్ని దాటి,
కెరటాలుగా తాకే
తరుచ్ఛాయల వాత్సల్యాన్ని దాటి,
చెయివేసి మెడచుట్టూ
చెవిలో గుసగుసలాడే
చిరుగాలుల నేస్తాన్ని దాటి,
చివరికి
చేరుకొన్నాం కోటిపల్లి.

రంగురంగుల చిట్టి బాల్యదృశ్యాలపై
చెంగుచెంగున గెంతే మా పిచికిమనసు
ఆచ్ఛాదన లేని
ఆకాశాన్నీ
సీమలూడ్చిన
భూమినీ చూసి
రెక్కలు చాచలేక
బిక్కు బిక్కుమంది.

ఇసకతిన్నెల
పసిడికండువా
పల్లెవాటు వేసుకొని మేనువాల్చి
పెళ్ళికొడుకులా నిరీక్షిస్తున్న నదిని చూసి
విస్తుపోయి, శోభనం గదిముందు
పెళ్ళికూతురులా
బిడియంగా భయంగా
అడుగువేసి ఆగాము.
అరచెయ్యిలాంటి దోనెని చాపి
ఆప్యాయంగా చేరదీసి
పగిలిన గాజుపెంకుల్లా
పదునుగా మెరుస్తున్న గుండెల్లో

పడవంత చోటివ్వగా,
ఉడువీధిలో విహరించిన
మా మనోవిహంగం
పక్షాల్నిడుల్చేసి
నగ్నంగా చేపై
నదీప్రవేశం చేసింది.

—————————————————————————————————————

ఇప్పుడిప్పుడే కవిత్వం చదవడం నేర్చుకుంటున్న నాకు కవిత్వ రహస్యాలు పెద్దగా తెలియవు. కానీ, కవిత్వం చదవడానికి – అది ఎంత తేలికది అయినా- ఎంతో కొంత మానసిక శిక్షణ అవసరమని అనిపిస్తుంది. ఇస్మాయిల్ గారి ఈ కవిత చదవడానికి అంత లోతయిన శిక్షణ అక్కరలేదు. జీవితంలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు ఒక నదిని చూసిన, ఆ నది చుట్టూ కొన్ని ఊహల్ని అల్లుకున్న అనుభూతి వుంటే చాలు అనిపిస్తుంది. వరిమళ్లు, వూళ్ళమ్మట అరుగులూ, గేదెల పరుగులు …ఇవన్నీ మన అనుభవాలే కదా! కానీ, కవి ఎక్కడున్నాడంటే

రంగురంగుల చిట్టి బాల్యదృశ్యాలపై
చెంగుచెంగున గెంతే మా పిచికిమనసు

ఆ పిచ్చిక మనసు కవికి కావాలి. ఆ పిచ్చిక మనసు వుంటే

పడవంత చోటివ్వగా,
ఉడువీధిలో విహరించిన
మా మనోవిహంగం
పక్షాల్నిడుల్చేసి
నగ్నంగా చేపై
నదీప్రవేశం చేసింది.

ఈ కవిత ఒక మానసిక స్వేచ్చని అందుకోడానికి మనిషి పడే సంఘర్షణని కూడా చెప్పడం లేదూ?

నా స్వీయానుభవం వల్లనేమో నన్ను చాలా కాలం వెంటాడిన కవితల్లో ఈ కవిత కూడా ఒకటి. తెలుగులో ఇస్మాయిల్ , వేగుంట మోహన ప్రసాద్ గార్లతో పాటు అనుభూతి కవిత్వానికి ఆద్యుడుగా ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత శర్మ గారిని కుడా చెప్పుకుంటారు. శ్రీకాంత శర్మ గారి అనుభూతి గీతాల్లోని కవిత ఇది. కవి వైయక్తిక అనుభవం ఇక్కడ సార్వత్రికమవడం మనం గమనించవచ్చు. నీ దుఃఖం నీదే, నా దుఃఖం నాదే అంటే అక్కడ కవిత్వం ఏముంది? కవి వేదన మనలో కూడా పలకాలి. అప్పుడే అది కవిత్వమౌతుంది. సూర్యకాంతి, నది, పడవ, అలల మీద దర్భపుల్లలూ మొదలైన బలమైన పదచిత్రాల సాయంతో తండ్రి అస్థికలని నిమజ్జనం చేయడం అనే జీవితంలోని అనివార్యమైన ఒక అనుభవాన్ని కవి గొప్పగా చిత్రించగలిగాడు. ఇంతకంటే విశ్లేషించి ఈ కవిత పవిత్రతని భగ్నం చెయ్యదల్చుకోలేదు. ఇక కవితలోకి….

సూర్యకిరణాల జీవధార
నిద్రపోయే నది గుండెని తట్టి
పడవను మేలుకొలుప్తుంది-
ఇంత వెలుగు.. ఇంత గాలి..
పడవని ఊగించి లాలిస్తాయి-
లోతైన నది గుండెలోకి
స్తిమితంగా మునకవేసిన వెదురుగడ
అనుభవాల్లో సారూప్యత లేని ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య భాష నిరర్ధకమే. కవిత్వం కూడా ఒక విధమైన భాషే. అందుకే సంవత్సరాల తరబడి అర్ధం కాని కవితలు కూడా, ఏదో క్షణంలో చటుక్కున అర్ధమౌతాయి ఒక మెరుపు మెరిసినట్టు. ఆ క్షణంలో పాఠకుడు పొందే ఆనందం మాటల్లో చెప్పలేనిది. అక్కడ కవిత మారలేదు. మారింది పాఠకుడు. పెరిగింది అతని అనుభవ విస్తృతి. ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత శర్మ గారి అనుభూతి గీతాలు అంతకు ముందు ఎన్ని సార్లో చదివినా, ఈ కవిత చదివినట్టే గుర్తులేదు. కానీ తర్వాత 2005 లో మా నాన్న గారి మరణం తర్వాత మళ్ళీ ఏదో సందర్భంలో అనుభూతి గీతాలు చదవడం తటస్థించింది. అప్పుడు ఈ కవిత చదివినప్పటి అనుభూతిని మాటల్లో వర్ణించలేను.

నా స్వీయానుభవం వల్లనేమో నన్ను చాలా కాలం వెంటాడిన కవితల్లో ఈ కవిత కూడా ఒకటి. తెలుగులో ఇస్మాయిల్ , వేగుంట మోహన ప్రసాద్ గార్లతో పాటు అనుభూతి కవిత్వానికి ఆద్యుడుగా ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత శర్మ గారిని కుడా చెప్పుకుంటారు. శ్రీకాంత శర్మ గారి అనుభూతి గీతాల్లోని కవిత ఇది. కవి వైయక్తిక అనుభవం ఇక్కడ సార్వత్రికమవడం మనం గమనించవచ్చు. నీ దుఃఖం నీదే, నా దుఃఖం నాదే అంటే అక్కడ కవిత్వం ఏముంది? కవి వేదన మనలో కూడా పలకాలి. అప్పుడే అది కవిత్వమౌతుంది. సూర్యకాంతి, నది, పడవ, అలల మీద దర్భపుల్లలూ మొదలైన బలమైన పదచిత్రాల సాయంతో తండ్రి అస్థికలని నిమజ్జనం చేయడం అనే జీవితంలోని అనివార్యమైన ఒక అనుభవాన్ని కవి గొప్పగా చిత్రించగలిగాడు. ఇంతకంటే విశ్లేషించి ఈ కవిత పవిత్రతని భగ్నం చెయ్యదల్చుకోలేదు. ఇక కవితలోకి….

సూర్యకిరణాల జీవధార
నిద్రపోయే నది గుండెని తట్టి
పడవను మేలుకొలుప్తుంది-
ఇంత వెలుగు.. ఇంత గాలి..
పడవని ఊగించి లాలిస్తాయి-
లోతైన నది గుండెలోకి
స్తిమితంగా మునకవేసిన వెదురుగడ
పడవ చేతిలో తంబురా..
పడుకున్న పక్షిని
పాటలతో మేలుకొలుపుతుంది-
పక్షి పంజరం దాటుకుని
వెళ్ళిపోయిన శూన్య సమయం..
అలలమీద దర్భ పుల్లలూ, నందివర్ధనం పూలూ..
మంత్రాలు గొణిగే బ్రాహ్మడూ
నిర్గమన సాక్షులుగా
మనిషి పేరిట వేషం విప్పేసిన
నా తండ్రి సంస్కృతి నిమజ్జనమైన వేళ..
నది కాసేపు అరమోడ్పు కళ్ళతో నిలిచింది
ఒడ్డున ఒంటరిగా నన్ను వదిలేసి
తంబురా మీటుకుంటూ
పక్షుల్ని మేలుకొలుపుకుంటూ
పడవ మాత్రం
మరో తీరం వైపు –

ఆ పడవ మీటే తంబురా నాదంలో అలలు అలలుగా తేలి వచ్చే నా తండ్రి జ్ఞాపకాలు ఎప్పుడు ఈ కవిత చదివినా నన్ను తాకుతునే ఉంటాయి.