వాకిలి » కిటికీలో ఆకాశం

సంస్కారం మరిచిపోతున్న లోకం కోసం రాజేసిన అగ్గి- దర్భశయనం ‘అగ్ని సంస్కారం కోసం’

వాకిలి — Sat, 03 Feb 2018 20:12:10 +0000

ఉదయం నిద్ర లేచి బయటికి వెళ్ళినపుడు, మన వీధి అవతలి వీధిలో రాత్రి ఒక ఆడపిల్ల మీద జరిగిన యాసిడ్ దాడి గురించి ఎవరో మనకొక వార్త చేరవేస్తారు. ఒక్క క్షణం నిట్టూర్చి, మనం తిరిగి మన రోజువారీ నడకలో ముందుకు వెళ్లి పోతాం.

ఇంటికి వచ్చి కాఫీ తాగుతూ వార్తా పేపరు తెరిస్తే, వరకట్నం తేలేదన్న కోపంతో భార్యను కాల్చి చంపిన ఒక కిరాతక భర్త గురించిన వార్త కనిపిస్తుంది. మరొక నిట్టూర్పు విడిచి, పేజీ తిరిగేసి సినిమా పేజీ లోకి వెళ్లి పోతాం.

ఎందుకంటే, మనం చల్లబడిన వాళ్ళం. ఒంట్లోని వేడి చల్లారిపోయిన వాళ్ళం.

కానీ, సున్నిత మనస్కుడైన కవి అట్లా నిశ్శబ్దంగా ముందుకు వెళ్ళ లేడు. చుట్టూ మానవత్వాన్ని, మానవ సంస్కారాన్ని మరచిన సంఘటనలు జరుగుతున్నపుడు, ఆ నిశ్శబ్దాన్ని చేదిస్తూ ఆగ్రహ ప్రకటన చేస్తాడు. కేవలం ఆ అమానవీయ సంఘటన పట్ల నిరసనని ప్రకటించడం దగ్గరే ఆగిపోకుండా, ఆ అమానవీయ సంఘటన జరిగేంత వరకూ పరిస్థితిని దిగజార్చిన సమాజాన్ని కూడా నిలదీస్తాడు.

“Poets have the toughest job in the universe- of turning silence into eloquence.” ― Sanober Khan

దర్భశయనం నిశబ్దంగా వుండలేని కవి. నిశ్శబ్దంలో గడ్డ కట్టుకు పోయిన లోకాన్ని తన కవితా వాక్యాలతో తట్టి లేపే ప్రయత్నం చేసే కవి.

అందుకే, అతని కవిత్వం మసక మసక నైరూప్య పదాల వెనుక దాక్కుని మంద్రంగా పలకకుండా, ఆరుబయట గద్దె మీద నిలుచుని ఆగ్రహ ప్రకటన చేస్తుంది. అటుగా వెళ్ళే మన పైకి కూడా ఆగ్రహ జ్వాలల్ని విసురుతుంది.

ఉదాహరణకు, ఒక పసిపిల్ల ఒక కిరాతకుని చేతిలో అత్యాచారానికి గురయిన వార్త తెలిసినపుడు పెద్దగా పట్టనట్టుగా ఎంత యాంత్రికంగా లోకం కదిలి ముందుకు వెళ్లి పోయిందో చెప్పడానికి దర్భశయనం ‘అగ్ని సంస్కారం కోసం’ అన్న కవితను మొదలు పెట్టిన తీరు చూడండి…

అగ్ని సంస్కారం కోసం

పసిపిల్ల కిరాతకుడి చేతిలో
ఛిద్రమై ధ్వంసమైనపుడు
మార్కెట్‌ చెదర్లేదు కూల్లేదుగానీ
ఆకాశం మాత్రం తప్పక ఆగ్రహించే వుంటుంది
దుఃఖిస్తూ-
అపుడు భూమి విచలించిందన్న నిజాన్ని
అటు డాలరూ ఇటు రూపాయీ
పట్టించుకోలేదు కానీ
పసిపిల్లల్లాంటి పూలు గుర్తెరిగి తెగి
రాలిపడి వుంటాయి తడిగా-
అపుడు పలు ఛానెల్స్‌ పోటీపడి
అమానుష ఘటనను పదేపదే ఫోకస్‌ చేశాయి కానీ
మర్నాడే కుతంత్రాల చాంతాళ్ల సీరియళ్లతో
రాత్రి క్రైమ్‌ కథనాల్తో వెర్రి విన్యాసాల్తో
టీఆర్‌పీ రేటింగ్‌ పరుగులో మునిగిపోయాయి
అపుడు దారుణం దారుణం అని
ఉత్తి గొంతుకల్తో నేతలు తీవ్ర దిగ్భ్రాంతిని
ఊగిపోతూ ప్రకటించారు కానీ
ఆ తెల్లవారే సింహాసనాల కోసం
యాత్రల్నీ, సరికొత్త డెడ్‌లైన్లను
రూపొందించే నాటకీయతలోకి
వడివడిగా మళ్లిపోయారు
అపుడు మాల్సూ పబ్బులూ మల్టీప్లెక్సులూ
మౌనపడలేదు మూతపడలేదు కానీ
ఇంటా బయటా ఆడపిల్లలకు
కత్తులదారులే మిగిలినందుకు
ఇళ్లల్లో తల్లులు భయచిత్తులై
‘ఇందుకా కొడుకుల్ని కనేది’ అని
కడుపు తరుక్కుపోయేట్టు రోదిస్తూ
కుప్పకూలారు శోకగర్భాల్తో`
ఐనా ఏమనుకుని ఏం లాభం
అగ్ని చల్లారిన కాలం ఇట్లా కాక
ఇంకెట్లా వుంటుంది
పెంపకాల్లో అగ్ని లేదు
పరిసరాల్లో అగ్ని లేదు
దూరతీరాలకూ భారీ ప్యాకేజీలకు
ఎగరడమొక్కటే నేర్పే
చదువుల వాకిళ్లలో అగ్ని అసలే లేదు
చేతులు కీబోర్డులకే అంకితమైనాక
పిడికిళ్లెందుకుంటాయి
సంపాదనలే సర్వస్వాలైన
జీవన ప్రణాళికల్లో అగ్నికి చోటేది
జెండాల ఎజెండాల్లో జీవితాలు కాక
సింహాసనాలే చేరిపోయాక
అగ్ని ఎలా వీస్తుంది విస్తరిస్తుంది
అంతటా సర్దుబాట్ల శీతల ఒడంబడికలు
కుదిరిపోతున్నపుడు
అగ్ని ఎలా బతుకుతుంది
అగ్ని చల్లారిన కాలం
మృతశిశువులాగా కాక ఇంకెలా వుంటుంది
కిరాతకుల్ని క్షణాల్లో బూడిద చేసే
కణకణమండే అగ్నిని తెచ్చేవారి కోసం
ఈ నేల ఎదురు చూస్తున్నది
ఒక్క నేలేనా!
ఆడపిల్లను కన్న ప్రతి తల్లీ
ఎదురుచూస్తున్నది మోదుగుపూల కళ్లతో!

‘మార్కెట్ కూలలేదు గానీ / ఆకాశం తప్పక ఆగ్రహించే వుంటుంది’ అంటున్నాడు.

‘business as usual’ అని ఇంగ్లీష్ లో ఒక మాట వుంటుంది. ఇక్కడ మానవత్వం మంట గలిసి పోతున్నా వర్తమాన తరం రోజువారీ వ్యాపార లావాదేవీలు క్షణ మాత్రం కూడా స్తంభించకుండా సాగిపోతుంటాయి. కానీ, సంస్కారాన్ని నేర్పిన గత తరాలు మాత్రం తప్పక ఆగ్రహిస్తాయి. అందుకే అంటున్నాడు – ‘ఆకాశం ఆగ్రహించే వుంటుంది’ అని!

పసిపిల్లల్ని కూడా వదలని కిరాతకం నిర్భయంగా, నిర్లజ్జగా తిరుగుతున్నదంటే నమ్ముకున్న కాళ్ళ కింది నేల కూడా కొండచరియలలా విరిగి కిందకు పడిపోతున్నదని కదా! ఆ ఉత్పాతాన్ని గ్రహించే సున్నితత్వం నేల మీది పూలకు కాక, నింగికీ, నేలకూ నడుమ విహరించే గరుకు డాలర్లకూ, రూపాయలకూ ఎక్కడిది?

‘పూల వంటి పసిపిల్లలు’ అని కాకుండా ‘పసిపిల్లల వంటి పూలు’ అంటున్నాడు కవి. సౌకుమార్యానికీ, సౌందర్యానికీ ప్రతీకలు కదా పూలు – పిల్లలూ.

ఇటువంటి అమానవీయ సంఘటన జరుగగానే, బాధ్యతగా వ్యవహరించవలసిన ఎలక్ట్రానిక్ మీడియా ఏం చేస్తున్నది? పగలు ఈ సంఘటనను పదే పదే చూపి, రాత్రయే సరికి తమ టి ఆర్ పి మెరుగు కోసం ‘కుతంత్రాల చాంతాడు సీరియళ్ళ, క్రైం కథనాల ప్రసారాల పరుగులో మునిగిపోతాయి’ అంటున్నాడు.

ప్రసారం చేసే ప్రతీ కార్యక్రమాన్ని ‘పెరిగే వీక్షకుల సంఖ్య – మెరుగు పడే వ్యాపార అవకాశాలు’ గా మాత్రమె చూసే ఎలక్ట్రానిక్ మీడియా నుండి ఇంతకన్నా ఏమి ఆశించగలం?

బాధ్యతగా వ్యవహరించవలసిన మీడియా ఇట్లా వుంటే, ప్రజలకు జవాబుదారీగా వుండవలసిన నాయకులు ఎట్లా వున్నారట?
‘తీవ్ర దిగ్భ్రాంతిని ఊగిపోతూ ప్రకటించారు కానీ ఆ తెల్లవారే సింహాసనాల కోసం
నాటకీయతలోకి వడివడిగా మళ్లిపోయారు’ అని బాధతో వెక్కిరిస్తున్నాడు. దేనినైనా తుడిచేసుకుని వెళ్ళిపోయే ఈ అరుదైన జాతికి ఈ కవుల వెక్కిరింతలు మాత్రం ఒక లెక్కా?

మరి, ‘ ఇంటా బయటా ఆడ పిల్లలకు కత్తుల దారులే మిగిలాయని’ భయకంపితులై ఇళ్ళల్లో రోదించే తల్లులకు సమాధానం ఇచ్చే వాళ్ళెవరు? వాళ్ళను సముదాయించే వాళ్ళెవరు? ఆ తల్లులు, ‘కిరాతకుల్ని క్షణాల్లో బూడిద చేసే’ అగ్నిని తెచ్చే వారి కోసం ఎదురు చూస్తున్నారని చెబుతున్నాడు కవి చివరలో.

సరేగానీ, ఇంతకూ మనుషులలో ఇంత కిరాతకత్వం ఒక మాయదారి రోగంలా ఎప్పుడు ప్రబలింది?

‘పెంపకాల్లో అగ్ని లేదు / పరిసరాల్లో అగ్ని లేదు / దూరతీరాలకూ భారీ ప్యాకేజీలకు / ఎగరడమొక్కటే నేర్పే / చదువుల వాకిళ్లలో అగ్ని అసలే లేదు’ అని ఈ మాయదారి రోగం మూల కారణాల లోలోకి మనల్ని తీసుకు వెళ్తున్నాడు కవి.

అంతేనా?

‘చేతులు కీబోర్డులకే అంకితమైనాక / పిడికిళ్లెందుకుంటాయి / సంపాదనలే సర్వస్వాలైన / జీవన ప్రణాళికల్లో అగ్నికి చోటేది’ అని వాపోతున్నాడు కవి.

ఈ ఎత్తిన పిడికిళ్ళు దేనికి సంకేతం?

‘సమాజంలో ఒక వెచ్చని మానవీయ స్పర్శని నిరంతరం రక్షించవలసిన రాజకీయాల జెండాల ఎజెండాలలో అమూల్యమైన ప్రజల జీవితాలు కాక సింహాసనాలే చేరడం వల్ల కదా ఇప్పటి ఈ దిక్కుమాలిన పరిస్థితి’ అని నిలదీస్తున్నాడు కవి.

కవిత చివరకు వచ్చేసరికి, మృత శిశువుగా మారిన ఈ వర్తమాన కాలస్థితికి అసలైన కారణం ఏమిటో చెప్పకనే చెప్పాడు కవి.

నిజానికి, ఈ వేదన, ఈ ఆగ్రహం ఈ కవి ఒక్కడిదేనా?

కాదు కదా … ఇవి మన వేదనలు, మన ఆగ్రహ ప్రకటనలు కూడా కదా!

మరి, ఈ కవిత ద్వారా ఈ కవి చేసిందేమిటి?

Jane Kenyon చెప్పినట్టు -

“The poet’s job is to put into words those feelings we all have that are so deep, so important, and yet so difficult to name, to tell the truth in such a beautiful way, that people cannot live without it”

**** (*) ****

కూలిన విశ్వాసాల పైన ఎగిరేసిన నిరసన పద్యం

వాకిలి — Thu, 30 Nov 2017 22:04:45 +0000

కాళ్ళకింది భూమి కదిలిపోయే భూకంపం ఎప్పుడైనా అనుభవంలోకి వచ్చిందా?

నీడలా కొమ్ముకాసే ఆకాశం భళ్ళున ముక్కలై పోయి శరీరాన్ని గాయాల కూడలి చేయడం ఎన్నడైనా అనుభవం లోకి వచ్చిందా? ఒక గుడ్డి నమ్మకంతో పీల్చే ప్రాణ వాయువు మరుక్షణంలో విష పూరితమై నాసికల్ని భగ్గున మండించడం ఏ రోజైనా అనుభవం లోకి వచ్చిందా?

1992వ సంవత్సరం డిసెంబర్ 6వ తేదీన ఒక సంఘటన ఈ దేశం లోని ముస్లింలకు అట్లాంటి గగుర్పొడిచే అనుభవాన్ని మిగిల్చింది. ఈ దేశాన్ని లౌకిక రాజ్యంగా నడుపుకుందామని ఈ దేశ ప్రజలు చేసుకున్న ఒక చారిత్రక ఒడంబడిక ఇచ్చిన విశ్వాసానికి ప్రమాదం సంభవించిన చీకటి రోజు అది. అది ఎంతటి చీకటి రోజుగా పరిణమించిందంటే, స్వాతంత్రానంతర దేశ చరిత్ర మొత్తం ‘ఆ చీకటి రోజుకు ముందు – ఆ చీకటి రోజు తరువాత’ గా మారిపోయింది.

అయితే, చరిత్రలో ఇది ఆకస్మికంగా ప్రత్యక్షమైన రోజా?! కానే కాదనీ, అసలు ఈ దేశంలో స్వాతంత్రం ఉదయించిన 1947 వ సంవత్సరంలోనే 06 డిసెంబర్ 1992 చీకటి రోజుకు బీజం పడిందనీ, ఆ మాటకొస్తే ముస్లిములను ఈ నేలకు పరాయివాళ్ళను చేసే కుట్ర శతాబ్దాలుగా జరుగుతున్నదే అని సత్యాగ్రహంతో తన పద్యం ‘నాకే జన్మభూమీ లేదు’ లో చెబుతున్నాడు కవి అఫ్సర్!

బహుశా, ఒక్క తెలుగు భాషలోనే కాదు – అన్ని భారతీయ భాషలలో, బాబ్రీ మజిద్ కూల్చివేత నేపథ్యంలో వెలువడిన అత్యంత శక్తివంతమైన పద్యాలలో అఫ్సర్ రాసిన ‘నాకే జన్మభూమీ లేదు’ పద్యం ఒకటనుకుంటాను.

వ్యక్తిగత దుఃఖాన్ని పద్యం చేయడం కన్నా, ఒకానొక సందర్భంలో అనేక రాజకీయ, చారిత్రక కారణాలతో ముడిపడి వున్న ఒక సామూహిక సామాజిక దుఃఖాన్ని పద్యం చేయడం ఎప్పుడైనా పెద్ద సవాలు! అయితే, కవి ఆ సామూహిక సామాజిక దుఃఖాన్ని తన అనుభవంలోకి తీసుకున్నప్పుడు ఆ పద్యం ఆ బాధిత సమూహాలకవతలివాళ్ళని కూడా కదిలిస్తుంది.

అఫ్సర్ పద్యాలలో ఒక పసి లక్షణం మనల్ని చాలాసార్లు కట్టిపడేస్తుంది. అది వ్యక్తిగత దుఖమైనా, సామాజిక దుఖమైనా, దానిని పద్యం చేసినపుడు, ఆ దుఖానికి కారణమైన వాళ్ళ పట్ల తీవ్ర స్వరంతో ఆగ్రహం వ్యక్తం చేయడంకన్నా, ఒక చిన్న పిల్లవాడు అలకను ప్రదర్శిస్తూ ఫిర్యాదులు చేయడం లాంటిది అఫ్సర్ పద్యంలో కనిపిస్తుంది. కొన్ని సార్లు ప్రత్యక్ష ఆగ్రహ వాక్యాల కన్నా ఈ అలక వాక్యాలే సున్నిత మనస్కులైన చదువరులకు తీవ్రంగా గుచ్చుకుంటాయి.

‘నాకే జన్మభూమీ లేదు’ అన్న శీర్షికతో పద్యాన్ని ఎత్తుకోవడంలోనే మనకు ఈ సంగతి తెలిసిపోతుంది.

నాకే జన్మభూమీ లేదు – అఫ్సర్

శూన్యం తల కింద
నేనేదో ఒక అవయవాన్ని

నేనెక్కణ్ణించి పుట్టానో
ఎలా పెరిగానో
47 దగ్గరే ఎలా విరిగానో
మీరెవరూ చెప్పలేదుగా

దేవుడి అంగాంగాన్నీ
కోసుకుని పంచుకునీ
లేదంటే, దోచుకునీ
వెళ్లిన మీరంతా
నాకేమీ మిగల్చలేదుగా

నేను శరీరం లేని నీడని
లేదంటే, ఏ గోడ మీంచో
రహస్యంగా పారేయబడిన ఆత్మని

దేశ దేశాలూ పట్టుకు తిరుగుతున్నాను
అన్ని దేశాలూ నావే అనుకుంటున్నాను
ఊరూరూ ఇల్లిల్లూ నాది నాదనే అనుకుంటున్నాను
ఏ తుమ్మెదా నా చిరునామా చెప్పదు

ఇక్కడెక్కడో నా కాళ్ళ కింద నేలను
కుంకుమ చేతులు కోసుకెళ్లి పోయాయి
అక్కడెక్కడో కూలిన గోపురాల దుమ్మంతా
రెపరెపలాడుతున్న నా దేహమ్మీద సమాధి కడుతోంది

రెప్పల వస్త్రాలు కళ్ళకి కప్పి
నా వొంటి మీది చల్లని మాంసాన్ని
ఎవరెవరో అపహరిస్తున్నారు
నా వొళ్ళు వొక అల్ కబీర్

నాకు నేనే గుర్తు తెలియని శవాన్నయి
బొంబాయి నెత్తుటి రోడ్ల మీద కుప్పకూలిపోతున్నాను
నేనెవ్వరికీ అంతు దొరకని కూడలిని
నా మీంచి ఎవరెటు వెళ్తారో తెలియదు

నిజంగా నేను శూన్యలోక వాసిని
ఎక్కడైనా ఎప్పుడైనా ప్రవాసిని
నాలో సగాన్ని చీకట్లో ముంచి
ఇంకో సగం అంతా వెలుగే వెలుగు అనుకుంటున్న భ్రమని

నా లోపలి వలయాల్లో నేనే దూకి
కాలం ఆత్మని క్షణ క్షణం హత్య చేస్తున్న వాడిని
అగ్ర రాజ్యాలూ అంగ రాజ్యాలూ కోరను
నా నాడుల్ని నాకు కోసిమ్మనడానికి
ఏ భాషా లేని వాడిని

శవమయి దాక్కోవడానికి వున్నా లేకున్నా
తల దాచుకోవడానికి చారెడు నెల చాలంటాను
ఉన్న చోటే పవిత్రమనుకుంటున్న వాణ్ని
ఎక్కడెక్కడో ఆంటీ ముట్టని బట్టలా విసిరేయొద్దంటాను

నలభై ఏడుతో కాదు
నాతో నన్నే భాగించమంటాను

నా నవ్వులూ నా ఏడ్పులూ
నా అవమానాలూ, నా అనుమానాలూ
నా మాన భంగాలూ హత్యలూ
అన్నీ మీవి కూడా అంటాను.

నా తల్లి వుమ్మ నీరుని వుమ్మి చెయ్యొద్దంటాను.

విభజించి పాలించే నా శత్రువులారా,
నన్నెవరూ రెండుగా చీల్చలేరు.
నా కనుపాపల్ని ఎవరూ పేల్చలేరు

తీవ్రమైన కత్తిపోట్లకు గురైన బాధితుడు ఇరుకు గల్లీలో నుండి పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చి రొప్పుతూ చెప్పిన మాటల్లా ‘శూన్యం తల కింద నేనేదో ఒక అవయవాన్ని’ అని ఆకస్మికంగా పద్యం మొదలవుతుంది. ఆ తరువాత, ఆ బాధితుడు కాసింత స్థిమితపడి తన గోడుని వెళ్ళబోసుకున్నట్టు ఒక్కొక్క పొరనే విప్పుతూ సాగుతుంది ఈ పద్యం.

బాబ్రీ మజిద్ విధ్వంసం పైన ప్రముఖ మరాటీ కవి ఆనంద్ గైక్వాడ్ రాసిన పద్యం రోడ్ల మీది చెత్తను ఊడ్చి వేసే ఒక దళితుడికి, ఖుల్ఫీ ఐస్ క్రీం అమ్ముకునే ఒక ముస్లిం యువకునికి నడుమ సంభాషణగా సాగుతుంది. డిసెంబర్ 6 వ తేదీన ఎదురుపడిన తన దళిత మిత్రుడిని ‘ఇవాళ నువ్వు ఖుల్ఫీ తినడం లేదా?’ అని ముస్లిం యువకుడు అడిగినపుడు ‘ఇవాళ బాబా సాహెబ్ నిర్వాణ దినం’ అని బదులిస్తాడు. ‘మరి నువ్వెందుకు ఇవాళ ఖుల్ఫీ బండి నడపడం లేదు?’ అని తిరిగి ఆ దళిత మిత్రుడు తన ముస్లిం మిత్రుడిని అడిగినపుడు ‘ఇవాళ బాబ్రీ మజిద్ ను ధ్వంసం చేసిన రోజు’ అని అతడు బదులిస్తాడు. ఇక్కడ సంభాషణను ఆపివేసి, ఆ మరాటీ కవి పద్యాన్ని ఇట్లా ముగిస్తాడు – ‘ భయానక నిశ్శబ్దం వీధిని ముంచెత్తింది / మిత్రుల చుట్టూ వాతావరణం ఖుల్ఫీ డబ్బాలా గడ్డ కట్టుకుపోయింది’.

అఫ్సర్ రాసిన ఈ తెలుగు పద్యం చదువుతూ ముందుకు సాగినపుడు శరీరమంతా అట్లాంటి గడ్డకట్టిన గగుర్పాటుకు లోనవుతాము. ‘దేవుడి అంగాగాన్నీ కోసుకునీ పంచుకునీ’ అని చెప్పడంలో దేవుడి ఒక్కో అంగంలోంచి ఉద్భవించిన కుల సమూహాలుగా దేశ ప్రజలను విభజించిన మనుధర్మ శాస్త్రాన్ని నిష్టూరమాడడంతో పాటు, ఈ విభజనలో తనకు ఏ స్థానమూ ఇవ్వని కుట్రని ఈసడించుకోవడం కూడా ధ్వనిస్తుంది. ఈ కుట్ర వల్లనే, తనను ఆకస్మికంగా 47 దగ్గర పరాయిని చేసి, ‘గోడ మీంచి విసిరేయబడిన ఆత్మని చేశారు’ అని వాపోతున్నాడు.

పద్యాన్ని కొంత దూరం పరోక్షంగా చెప్పిన కవి, ‘ఇక్కడెక్కడో నా కాళ్ళ కింద నేలను / కుంకుమ చేతులు కోసుకెళ్లి పోయాయి / అక్కడెక్కడో కూలిన గోపురాల దుమ్మంతా / రెపరెపలాడుతున్న నా దేహమ్మీద సమాధి కడుతోంది’ అన్న పంక్తుల నుండి 6 డిసెంబర్ 1992 తన జీవితంలో తీసుకు వచ్చిన పెను మార్పుల గురించి ప్రత్యక్షంగా ఏకరువు పెడుతున్నాడు.

‘కుంకుమ చేతులు’ అని అనడంలోనే తన జీవితాన్ని అతలాకుతలం చేసిన శక్తుల ప్రస్తావన తెచ్చాడు. ‘అక్కడెక్కడో’ ‘ఇక్కడెక్కడో’, ‘నా దేహమ్మీద సమాధి కడుతోంది’ అనడంలో గోపురాల కూల్చివేత అంతిమ లక్ష్యం ఏమిటో వివరిస్తున్నాడు. అందుకే, ఆ వాక్యాలకు కొనసాగింపుగా ‘నా వొంటి మీది చల్లని మాంసాన్ని/ఎవరెవరో అపహరిస్తున్నారు’ అనీ, ‘బొంబాయి నెత్తుటి రోడ్ల మీద కుప్పకూలిపోతున్నాను’ అనీ అంటున్నాడు.

మరింత ముందుకు వెళ్లి, తన చుట్టూ జరిగే రాజకీయాలను కూడా ప్రస్తావిస్తూ ‘నేనెవ్వరికీ అంతు దొరకని కూడలిని / నా మీంచి ఎవరెటు వెళ్తారో తెలియదు’ అంటాడు.

ఈ పద్యంలో గమనించవలసిన మరొక అంశం- ముస్లిం సంప్రదాయాల పరోక్ష ప్రస్తావన.

‘నాలో సగాన్ని చీకట్లో ముంచి / ఇంకో సగం అంతా వెలుగే వెలుగు అనుకుంటున్న భ్రమని’ అంటున్నాడు. ‘శవమయి దాక్కోవడానికి వున్నా లేకున్నా / తల దాచుకోవడానికి చారెడు నేల చాలంటాను’ అంటున్నాడు.

పద్యమంతా తన వేదనని వివిధ సంగతులతో ప్రస్తావించిన కవి, చివరలో ‘నలభై ఏడుతో కాదు / నాతో నన్నే భాగించమంటాను’, ‘నన్నెవరూ రెండుగా చీల్చలేరు’ అన్న వాక్యాలతో తనను ఈ దేశ పౌరుడిగా, సాటి మనిషిగా చూడమని చెబుతున్నాడు.

పద్యం చదవడం పూర్తి చేసిన తరువాత, భారత రాజ్యాంగ విలువల్ని విశ్వసించే సున్నిత మనస్కుడైన ఈ దేశ పౌరుడిగా ‘ప్రతీ 6 డిసెంబర్ నాడు చదవ వలసిన పద్యం ఇది’ అని మీరు భావిస్తే, అందుకు ఈ పద్యం రాసిన కవిని బాద్యుడిగా ప్రకటించవలసి వుంటుంది!

**** (*) ****

ఒక తీయని ప్రణయ ప్రయాణం – సీతారాం పద్యం

వాకిలి — Fri, 31 Mar 2017 21:39:30 +0000

ప్రేమలో ఉన్నప్పటి స్థితి బహు విచిత్రమైనది. మరీ ముఖ్యంగా, ఎదుటి మనిషి కూడా తన పట్ల ఒక ఇష్టాన్ని ఏదో కలిగి వున్నారని ఒక ఊహలాంటిదేదో మనసులో కదలాడినపుడు ఇక ఆ ఊహ ఆ మనిషిని భూమికి కొన్ని అడుగుల ఎత్తున నడిపిస్తుంది.

ప్రేమలో వున్నపుడు లోకం లోని కాలమంతా తన సొంతమై పోవాలనీ, సొంతమైన ఆ కాలమంతా నిరంతరం ఆమె సమక్షం లోనే గడిచి పోవాలనీ, ఎన్నెన్ని ఊహలో కదలాడి ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి కదా!

అలాంటి స్థితిలో, ఆమెతో కలిసి చేసిన ఒక చిన్ని బస్సు ప్రయాణ అనుభవాన్ని కూడా కవి సీతారాం ఒక అందమైన పద్యంగా ఎట్లా మనతో పంచుకుంటున్నాడో చూడండి!

ఆమె పక్కన

చుట్టూ ఎవరూ లేకుండా ఆమెతో
ఎంతకూ రాని గమ్యం వరకు చేరుతూ వుండాలని -
చిన్న పిల్లయి మారాం చేసినపుడు
ఆ అలిగిన కళ్ళను బతిమాలాలని
పెద్ద పిల్లలా నన్నే కోపం చేస్తుంటే
మళ్ళీ నా కన్నీటి కళ్ళు కనిపించకుండా
మోచేత్తో కళ్ళు తుడుచుకోవాలని
నా ప్రక్కనే కూర్చుని
చెప్పే కబుర్లలో నేనూ ఓ కబుర్నై మిగలాలని

సీటు దొరక్క నుంచున్నాను
ఆమె సమీపాన
కూర్చుందనే కానీ
తన కాళ్ళకీ నెప్పులే
తన కనురెప్పల గొడుగులెత్తి
కూర్చోమని పిలుస్తుంది
అలా పిలిపించుకుంటూ
ఆమె కోసం నుంచోవడమే ఆనందమంటే

ఆగిపోయిన మాటల్ని మళ్ళీ ఏదో మాటతో
మొదలు పెట్టే సంభాషణలో
ఒకరితో ఒకరు చెప్పుకునే సంభాషణలో
ఒకరితో ఒకరు చెప్పుకునే పదాల్లో
ఇద్దరికీ ఇద్దరమూ
ఒక్కరికి మరొక్కరమూ
మరే ఆమె సమీపాన్నే నుంచున్నాను

ఏం జయించానో తెలీదు గానీ
గుండెలో ఆమె పెదవులు విత్తిన
మాటలు మొలుస్తున్నాయి
వాటి నీడలు
ఆ నీడల్లోనే ఆమె దిగిపోయాక
నేను మిగిలాను
ఆ సీటు పక్కన
నా ఆలోచనల్లో నుంచున్నాను
బహుశా ఆమె
ఇంటికెళ్ళే దారిలో
ప్రక్కనే నిలబడి వెళ్తున్నానేమో!

కవిత మొదటి భాగంలో కవి అత్యాశ (?) వంటి ఒక ఊహని చేస్తున్నాడు.

చుట్టూ ఎవరూ లేకుండా, బస్సులో తనూ, తాను ప్రేమించిన అమ్మాయి మాత్రమే వుండి, ‘ఎంతకూ రాని గమ్యం వరకు చేరుతూ వుండాలని’.

ఈ ‘ఎంతకూ రాని గమ్యం వరకు చేరుతూ వుండడం’ అనడంలో చమత్కారం ధ్వనిస్తున్నా, ఇద్దరు మనుషులు కలిసి చేయవలసిన ప్రయాణంలో ఆస్వాదించవలసినది ప్రయాణమే తప్ప గమ్యాలు కాదన్న ఒక తాత్విక చింతన మనల్ని తాకుతుంది.

ఆమె చిన్న పిల్లలా మారాం చేస్తే, అలిగిన ఆమె కళ్ళని బతిమాలాలని, ఆమె పెద్ద పిల్లలా తనని కోపం చేస్తే, తడిసిన తన కళ్ళు కనిపించకుండా మోచేత్తో తుడుచుకోవాలనీ, యిట్లా ఏవేవో ఊహలు చేస్తూ చివరికి ఆమె తన పక్కన కూర్చుని చెప్పే కబుర్లలో తానూ ఒక కబురై పోవాలని ఆశపడుతున్నాడు.

ప్రేమలో వున్నపుడు, ఆమె కబుర్లలో కబురై పోవడం కన్నా ఎక్కువ ఆశపడేది ఏముంటుంది?

కవిత రెండవ భాగంలో ‘సీటు దొరక్క నుంచున్నాను’ అంటూ ఒక సాదా సీదా మాటతో కవి బస్సులో ప్రయాణ దృశ్య వర్ణనని ప్రారంభించాడు.

అయితే, ప్రేమలో వుండడం వలన, అందులోనూ తాను ప్రేమించిన స్త్రీ కూడా తాను ప్రయాణిస్తోన్న బస్సులోనే వుండడం వలన ‘తన కనురెప్పల గొడుగులెత్తి కూర్చోమని పిలుస్తుంది’ అంటూ వెంటనే గొప్ప ఊహ చేస్తాడు.

‘కనురెప్పల గొడుగులు’ అనే వర్ణన లో ఆమె చూపుల నీడలోనే అతడికి స్వాంతన లభించేది అన్న భావం లేదూ?

ఇక్కడ గమ్మత్తైన సంగతి ఏమిటంటే, ఆమె అట్లా కూర్చోమని పిలుస్తూ వున్నా సరే, ‘ఆమె కోసం నుంచోవడమే ఆనందమంటే’ అంటున్నాడు.

‘ఒకరికి మరొకరం’ లా ఆ ప్రయాణంలో ఆమెతో సంభాషణలు సాగాయని, ఆమె దిగిపోయాక ఆమె పెదాలు తన గుండెలో నాటిన మాటల నీడల్లో ఆమె ఖాళీ చేసిన సీటు పక్కన నుంచున్నానని అంటున్నాడు.

అక్కడితో ఆగకుండా, ఆమె వాళ్ళ ఇంటికి వెళ్ళే దారిలో ‘ పక్కనే నిలబడి వెళ్తున్నానేమో’ అని కూడా అనుమానంలో పడిపోయాడు కవి!

ఎన్ని అందమైన ఊహలు, ఎంత సున్నితమైన ఊహలు…! భావుకుడైన మనిషిలో ప్రేమ ఎన్ని అందమైన ఊహల్ని సృష్టిస్తుందో కదా?!
హై ఎండ్ స్మార్ట్ ఫోన్ కాలపు ప్రేమలకు ఇదంతా ‘పెద్ద ట్రాష్’ , ‘నాన్సెన్స్’ అని అనిపిస్తుందా? ఏమో ?!

**** (*) ****

మనిషి పతన కథను విప్పిన జింబో పద్యం

వాకిలి — Sat, 05 Nov 2016 15:59:41 +0000

“Poetry is just the evidence of life. If your life is burning well, poetry is just the ash” -Leonard Cohen

‘నువ్వు జీవించి వున్నావనడానికి కవిత్వమే సాక్ష్యం. నీ జీవితం దగ్ధమవుతున్నపుడు, రాలిపడే బూడిదే కవిత్వం’ అంటాడు ‘లియోనార్డ్ కోహెన్’ అనే కవి.

కొందరు కవులు తమ జీవితం దుఃఖ పూరితమైనపుడు, తమ జీవితం దగ్ధమవుతున్నపుడు మాత్రమే కవిత్వంగా రాలి ఆగిపోరు. అటువంటి కవులకు చుట్టూ వున్న మనుషులూ, వాళ్ళు నివసించే సమాజం, ప్రకృతీ ఇవన్నీ వేర్వేరు అంశాలు కావు. ఒక అంశంలో పతనానికి మరొక అంశం పతనంతో కార్యకారణ సంబంధం వుంటుందనీ, అట్లాంటి విడి విడి పతనాలు మొత్తంగా మానవ సమాజాన్ని ధ్వంసం చేస్తాయనీ, దుఃఖభరితం చేస్తాయనీ భావిస్తారు.

అందుకే, వాళ్ళ కవిత్వం పైకి వ్యాఖ్యానంగా కనిపించినా, విశ్వ మానవునికి సంబంధించిన వేదన ఏదో ఆ కవిత్వంలో అంతర్లీనంగా వుంటుంది. బహుశా, అందుకే శతక కారుని పద్యాలలో కనిపించే క్లుప్తత, గాడత, మానవ సమాజం పట్ల ఆవేదన ఆ కవిత్వంలో గోచరిస్తాయి.

కవిత్వంలో ధ్వనించే ఈ సుకవుల వేదన ఇప్పటిదా?

“మానిషాద ప్రతిష్టాం త్వమగమ: శాశ్వతీ: స్సమా:
యత్ క్రౌంచ మిధునాదేక మవధీ: కామ మోహితమ్” అన్న ఆదికవి కాలం నుండీ వున్న వేదనే కదా!

బహుశా, అందుకే కవి ‘జింబో’ అట్లాంటి మానవ విషాదాన్ని మనతో పంచుకోవడానికి రచించిన తన కవితకు ‘అనగనగా‘ అనే శీర్షిక పెట్టారు. ‘ జింబో’ గా తెలుగు కవిత్వ లోకానికి సుపరిచితుడైన మంగారి రాజేందర్ గారు న్యాయస్థానం తీర్పుని తెలుగు భాషలో వెలువరించిన న్యాయమూర్తి కూడా కావడం మరొక విశేషం.

అనగనగా

అనగనగా ఓ వాగుండేది
ఏ నగరం దాని మీద దాడి చేసిందో ఏమో
నీళ్ళే కాదు – ఇసుక కూడా లేకుండా పోయింది

అనగనగా ఓ చెరువుండేది
ఎవరి కాంక్షకి బలయ్యిందో ఏమో
దాన్నిండా సర్కారు తుమ్మల్లా ఇండ్లు మొలిచాయి

అనగనగా ఓ ఇల్లుండేది
ఎందరి స్పేస్ ప్రాబ్లమో ఏమో
దాని గుండె బరువుకి మించి ఫ్లాట్లు కట్టారు

అనగనగా ఓ ఊరుండేది
ఎవరి కండ్లు పడ్డాయో ఏమో
ఊరు మాయమై పోయింది

అనగనగా ఓ కోడి వుండేది
అది ఉదయాన్నే నిద్ర లేపడం
ఎవరికీ నచ్చలేదో ఏమో
దాని గొంతు నొక్కేసారు

అనగనగా ఓ సంస్కృతి వుండేది
ఏ పడమటి గాలి కాటేసిందో ఏమో
అది శిల్పారామంలో అవశేశమై పోయింది

అనగనగా ఓ మనిషి వుండేవాడు
అతని మీద అతనికే కోపం వచ్చి
తలని తీసి మానిటర్ని తగిలించుకున్నాడు

అనగనగా ఓ కథ వుండేది
వినే నాథుడే లేడు

ఇల్లు, ఊరు, వాగు, పక్షి వగైరాలన్నీ ఎట్లా అద్రుశ్యమైపోయాయో కవి ఒక కథ లాగా చెప్పడం ఈ కవితలో మనం గమనించవచ్చు. ఇందులో విచిత్రమైన సంగతి ఏమిటంటే, ఈ బాధనంతా ఒక కథలాగా పంచుకున్న కవి, చివర్లో ‘ఈ కథ వినే నాథుడే లేడు’ అని వాపోతున్నాడు. అంటే, ఏ పాఠకులతో అయితే తన బాధను కవిత రూపంలో పంచుకుంటున్నాడో కనీసం వాళ్లైనా శ్రద్ధగా వింటున్నారా అన్న ఒక సందేహం కవికి వొచ్చి వుంటుంది.

అంతేకాదు – కవిత నడకలో ఒక వ్యంగ్యం, ఒక నిష్ఠూరం ద్యోతకమవుతాయి. మరి, అవి పైకి స్పురించే వ్యంగ్యం, నిష్ఠూరం మాత్రమేనా? కాదుగదా. పట్టరాని వేదనని వ్యక్తీకరించడానికి కవి ఎంచుకున్న వాహిక!

కొత్తగా చొచ్చుకు వచ్చిన నగరం వాగుని మాయం చేయడం, సర్కారు తుమ్మల్లాంటి ఇండ్లు చెరువుల్ని మాయం చేయడం, ఇల్లు మాయమై అపార్ట్ మెంట్లు రావడం, చివరికి ఊరే మాయమై పోవడం – ఇక్కడిదాకా మనిషి మనుగడ కోసం ప్రకృతి ఇచ్చిన విలువైన సంపదను, మనిషి అత్యాశ ఎట్లా ధ్వంసం చేసిందో చెబుతూ, తదుపరి పాదాలలో ఈ చర్యల పర్యవసానాన్ని ‘ఏ పడమటి గాలి కాటేయడం వల్లనో సంస్కృతి శిల్పారామంలో అవశేషమై మిగిలింది’ అని చెబుతున్నాడు. పర్యవసానంగా, ఆధునిక సాంకేతిక సాధనాలకు మనిషి ఎట్లా దాసోహమయ్యాడో చెప్పడానికి ‘తలని తీసి మానిటర్ని తగిలించుకున్నాడు’ అంటున్నాడు.

గంభీరమైన మాటలూ, క్లిష్టమైన పోలికలూ వగయిరా లేకుండా ఒక విశ్వజనీన పద్యం రచించవచ్చని నిరూపించిన పద్యం ఈ ‘అనగనగా’ !

**** (*) ****

తోడుని కోల్పోయిన మనిషి దుఃఖం – దేవరాజు మహారాజు పద్యం

వాకిలి — Fri, 30 Sep 2016 22:16:38 +0000

భూమినీ, సముద్రాన్నీ, చెట్లనూ, పశు పక్ష్యాదులను సృష్టించిన తరువాత, దేవుడు పురుషుడిని సృష్టించాడట! ఆ ఒంటరి పురుషుడు దిగాలుగా వుండడం చూసి, చలించిపోయిన దేవుడు, మాట్లాడుకోవదానికైనా, పోట్లాడుకోవదానికైనా అతడికి ఒక తోడు వుంటే బాగుంటుందని భావించి ఒక స్త్రీని సృష్టించాడట దేవుడు.

ఎంతో సానుభూతితో, కరుణతో అతడికి ఒక తోడుని ఇచ్చిన ఆ దేవుడే అర్థాంతరంగా అతడి నుండి ఆమెను వేరు చేసి, ఆమెను తన వద్దకు తిరిగి తీసుకు వెళ్ళిపోతే ఎంత దుఃఖం? సంక్లిష్ట నగర జీవన విధానంలో భారంగా రోజులు గడిపే, వయసు పైబడిన మగ వాడికి ఆ కష్టం ఎంత దుర్భరం?

ఎంతో భారమైన ఆ దుఃఖాన్ని కవిత్వం చేసి, పాటకుల గుండెల్ని బరువెక్కించిన కవి దేవరాజు మహారాజు.

ఒక్కొక్క సారి, భాషకు సంబంధించి, కవిత రూపానికీ, శైలికీ సంబంధించి ఆ కవిత చదువరులను అబ్బురపరచకపోయినా, ఆ కవిత లోని వస్తువు తాలూకు సార్వజనీనత, కవిత లోని ఆర్తి కట్టి పడవేస్తుంది. అట్లాంటి ఒక అరుదైన మంచి కవిత, దేవరాజు మహారాజు గారి ఈ కవిత.
అందమైన బంధం ఏదైనా లోకం ముందు అనవసర ఆర్భాటాలను ప్రదర్శించదు.

బహుశా, అందుకే ఎంతగానో సహచరిని ప్రేమించిన మనిషి సంవేదన కూడా చాలా సాదా సీదాగా అగుపిస్తూనే ఆర్తితో తొనికిసలాడుతున్నది. అక్కడక్కడా వాచ్యంగా తోచినా, కవిత చివరికి వచ్చేసరికి దిగులు నిండిన ఒంటరి శూన్యంలోకి నెట్టివేస్తుంది.

ఒంటరి గూటి పక్షి

నిశ్శబ్దం లోంచి శబ్దం లోకి రావడం – పుట్టుక
శబ్దం లోంచి నిశ్శబ్దం లోకి పోవడం – చావు
ఇవ సహజాలని అందరికీ తెలుసు
అయినా, ఒక్కోసారి అసహజాలని భ్రమిస్తాం!
కలలు ఊహలు భ్రమలు మనిషి ఔన్నత్యానికి కొలబద్దలు
అవి కాలంతో పెనవేసుకు పోయేవి

కాలానికి అల్లుకు పోయిన కలే – జీవితం
ఆ కల కరిగిపోవడమే – కాలం చేయడం

అనూహ్యంగా అకస్మాత్తుగా జీవిత భాగస్వామిని కోల్పోవడం
బతుకులో కరెంట్ పోవడం – శాశ్వత అందత్వమే!
మరీ వయసు పైబడినపుడు ఆ బాధ
మరింత లోతుగా మరింత గాడంగా మరింత చిక్కగా

ప్రేమ అనుబంధం అనురాగం ఉన్నఫళాన తెగిపోతే
తపించే ఏ హృదయమూ తట్టుకోలేదు
బిగుసుకునే పిడికిలి లోంచి, భాగస్వామి ఇసుకలా రాలిపోతే
ఒంటరితనం ఒంటిమేడై పెరిగిపోతుంది
భవిష్యత్తు భయపెడుతుంది

స్మృతిని ఊతకర్రగా చేసుకుని
ముందుకు నడిచిపోవడం చెప్పినంత తేలిక కాదు
మొక్కవోని ధైర్య సాహసాలు కావాలి, గుండె రాయి కావాలి

ఏళ్లకేల్ల దాంపత్య జీవితం తర్వాత
ఏర్పడ్డ వెలితిని ఎలా పూడ్చుకుంటారు ఎవరైనా?
జ్ఞాపకాల్ని అదిమిపెట్టి, తోడుని తనతోనే భావించుకుని
ఇద్దరిలా కనిపించడం మాటలా?
అలాంటి ద్విపాత్రాభినయం మృత్యు సమానమే కదా!
మేత కోసం దేశ విదేశాలకు ఎగిరిపోయిన పిట్టలు
కబురు పెడితే మాత్రం, తను ఎగిరేదెలా?
వారిలో ఇమిడేది ఎలా?

ఆ మాట, ఆ అలికిడి, ఆ స్పర్శ
ఆ చూసుకోవడం, ఆ పంచుకోవడం,
మనసున మనసై కొట్టుకోవడం
మారు మూల పల్లెలో, వేసవి మధ్యాహ్నంలో
ఇప్పుడిక జీవితపు ఆగాథాలు ఎవరితో పంచుకోవడం?
బతుకులో లేని తీపిని, ఆశని ఎవరి కళ్ళలో చూసుకోవడం?

పరిచితాలన్నీ అపరిచితాలై
తనింట్లో తానే అవసరం లేని అతిథి ఐపోవడం
ప్రతి ఊపిరిలో అభద్రత – ప్రతి చూపులో బెరుకు
బతుకు రథం కుంగిపోతున్న సంకేతం
కాలానికి నమస్కరించే నిబ్బరం తప్ప మరొకటి పనికి రాదు

చీకటిని మించిన చీకటి – ఒంటరితనం
మరణాన్ని మించిన మహా విషాదం – తోడు లేకపోవడం!

ఆమె సమక్షంలో జీవితం గొప్ప వెలుగుతో ప్రకాశించేది అన్న విషయాన్ని చెప్పడానికి, ‘జీవిత భాగస్వామిని పోగొట్టుకోవడం అంటే బతుకులో కరెంటు లేకపోవడం’ అంటున్నాడు కవి.

అప్పటిదాకా అతడికి అసహజాల భ్రమల రంగుల ఆకాశంలో కనిపించిన జీవితం, ఆమె నిష్క్రమణతో ఒక్కసారిగా నేల పైన పడిపోయి, ఒక తత్వ చింతన లోకీ, వేదాంతం లోకీ జారి పోవడం ఈ కవితలో మనకు కనిపిస్తుంది.

సంతోషాన్నైనా, దుఃఖాన్ని అయినా, తను బతికే ఇంట్లో కలిసి పంచుకోవడానికి ఒక మనిషి లేకపోతే అది ‘ మరణాన్ని మించిన మహా విషాదం ‘ అని వాపోతున్నాడు కవి.

అంతేనా?
విదేశాలకు ఎగిరెళ్లి పోయిన పిల్లల్ని ‘ మేత కోసం ఎగిరిపోయిన పిట్టలతో ‘ పోలుస్తూ, ‘ వాళ్ళు రమ్మని పిలిస్తే మాత్రం, వెళ్లి వాళ్ళతో ఇమిడేది ఎలా అని కూడా వాపోతున్నాడు.

ఈ కవితలో గమనించవలసిన మరొక ముఖ్యమైన అంశం ఏమిటంటే, చాలా కొద్ది కాలమే కొనసాగి తెగిపోయిన భార్యా భర్తల బంధం గురించి కాదు ఇక్కడ ప్రస్తావించింది … ‘ఏళ్లకేల్ల దాంపత్య జీవితం తర్వాత ఏర్పడ్డ వెలితిని’ గురించి’ ఈ కవిత మాట్లాడింది.

అందుకే, దేవరాజు మహారాజు గారి ఈ కవిత, ఒక మంచి కవితగా మిగిలిపోయింది.

**** (*) ****

లోపలి అంతరాలను ప్రశ్నించిన కవి యాకూబ్ గళం – అవ్వల్ కల్మ

వాకిలి — Wed, 31 Aug 2016 21:31:51 +0000

పీడనకు గురవుతున్న సమాజం నుండి కొన్ని బలమైన నిరసన గళాలు వినిపించినపుడు, ఆ మొత్తం సమాజం గాయాలని ఆ గళాలు గానం చేస్తున్నాయనీ, పీడనకు గురవుతున్న ఆ సమాజం మొత్తానికి బలమైన ఆ కొన్ని గళాలే ప్రాతినిథ్యం వహిస్తున్నాయనీ ఆ సమాజం అవతలి వాళ్ళు భావిస్తారు. కానీ, క్రమక్రమంగా ఈ బలమైన గళాల వలన అవమానాలకూ, పీడనకూ గురైన ఆ సమాజం లోపలి అట్టడుగు గళాలు, మరి ఈ సమాజం లోలోపల పీడనకు గురవుతున్న మా సంగతేమిటని ప్రశ్నల్ని సంధిస్తాయి. పీడనకు గురి అయ్యే ఏ సమాజమైనా తన దుస్థితికి కారణమైన మహా బలమైన వ్యవస్థతో తలపడే ముందు అంతర్గతంగా పరిష్కరించుకోవలసిన అంతరాలను ఈ అట్టడుగు గళాలే చర్చకు పెట్టి నిరసనలను ప్రజాస్వామికీకరిస్తాయి.

తెలుగు కవిత్వంలో ముస్లిం మైనారిటీ వాదం బలంగా ముందుకు వచ్చినపుడు, ముఖ్యంగా బాబ్రీ మసీదు విధ్వంసం చుట్టూ అల్లుకుని వచ్చిన ముస్లిం కవిత్వం తెలుగు సాహిత్యాన్ని తన వైపు తిప్పుకున్నపుడు, మొత్తం ముస్లిం మైనారిటీ సమాజమంతా ఎదుర్కుంటూ వున్న వివక్ష ఒక్కటేననీ, ఆ సమాజం లోపల నిచ్చెన మెట్లేవీ లేవనీ, మెజారిటీ సమాజం భావించింది. అట్లాంటి కాలంలో వచ్చిన ఒక అరుదైన కవిత – కవి యాకూబ్ రాసిన ‘అవ్వల్ కల్మ’!

అవ్వల్ కల్మ

‘చెబితే నమ్మరు గానీ మా బాధనెవరూ మాట్లాడడం లేదు
మళ్ళీ ఇక్కడ కూడా పదో, పదకొండో తరం వాళ్ళే
తాము కోల్పోయిన వైభవాల తలపోతల్నే
అందరి భాషగా మాట్లాడుతున్నారు
అనుభవాల దోపిడీ అంటే ఇదేనేమో

నిజానికి- నవాబు, ముస్లిం, సాయిబు, తురక
ఎవరెవరు ఏ పేర్లతో పిలవబడుతున్నారో అదే వాళ్ళ వర్గం – వర్ణం
చేజారిన రాజరికం, జాగీరు, నవాబీ, పటేలు దర్పాల్లో
బతికిన వాళ్లకు కోల్పోయిన సుఖాల ఆనవాళ్ళయినా మిగిలాయి
రెక్కకూ డొక్కకూ బతుకు బందీఖానా ఐనవాళ్ళం
ఎప్పుడూ మిగుల్చుకోవడానికి ఏమీ లేనివాళ్ళం
చెప్పుకోవడానికి మాకేం మిగుల్తుంది

‘ ఓయమ్మా ‘ అని పిలిచే మా అమ్మల్ని
‘అమీజాన్’ అని పిలవాలని తెలియదు
అబ్బూ, అబ్బాజాన్, పప్పా అని పిలవాలంట నాన్నల్ని
మాకేం తెలుసు – మా అయ్యలు నేర్పనేలేదు
హవేలీ, చార్ దీవార్, ఖిల్వత్, పరదాలంటే ఏమిటో
మా తడికెల అంతఃపురం గాళ్ళకు ఏం తెలుసు?
నమాజులంటే ఒంగి లేవటమేనని మా తాత చెప్పేవాడు
ఈ బిస్మిల్లా హిర్రహిమాన్, అల్లాహో అక్బర్, జీహాద్ ల
భాషనెప్పుడూ నేర్వలేదు

పండగలంటే పచ్చడన్నం మాకు
బిర్యానీలు, తలాప్ లు, పలావ్ లు, షీర్ ఖుర్మాలు మీకు
షేర్వానీలు, రూమీ టోపీలు, సలీం షాహిం బూట్లు
ఘుమ ఘుమలాడే ఈదర్లతో మీ వస్త్రాలు
వాయు వస్త్రాల నగిషీల్తో మేము
చెబితే నమ్మరు గానీ చెప్పుకుంటే మీ ముందు
పలుచనైపోతామని భయం

పెంటుసాబు, ఉద్ధండు, దస్తగిరి, నాగులు, చిన ఆదాం
లాలు, పెద మౌలా, చినమౌలా, షేకు శ్రీనివాసు
బేతంచెర్ల మెయిను, పాటికట్ట మల్సూరు – ఇవే కదూ మా పేర్లు
షేకు, సయ్యద్, పరాస్ – మీ దర్పాల హోదాల కాన్దాన్ల
పేర్లు చెప్పి దగ్గరకైనా చేరనిచ్చారా?
లద్దాఫ్, దూదేకుల, కసాబ్, పింజారీ -
వృత్తిని కులమై కరిచిన కాలపు గుర్తులమయ్యాం
మీ ఇళ్ళల్లో నీళ్ళు నింపి ‘ బెనిస్తీలమై’
గుడ్డలుతికితే దోభీ దోభన్ లమై
జుట్టు గొరిగితే హజ్జాం లమై
దొడ్లు కడిగితే మెహతర్, మెహతరానీలమై పోయాం
మీరన్నట్లు అందరమూ ముసల్మానులమే
కాదనం – కానీ ఈ వివక్ష సంగతేమిటి?

మాకూ ఇష్టమే – తవ్వకాలలో ఎప్పటి నుంచో తేలని లెక్కలు
ఇప్పుడు తేలిపోతాయంటే ఇష్టం కాదూ ?
ఉమ్మడి శత్రువు గురించి కాదిప్పుడు
ఉమ్మడి మిత్రుత్వ మర్మం తేలాలిప్పుడు
అణచివేయబడిన వాళ్ళంతా దళితులే – కాదనం
కానీ, అణచివేతల నిర్వచనం తేలాలి

చిత్రం – మాకొచ్చిన భాష మాది కాదట
మాదనే భాష మాకు రాదు
చివరికిలా మాతృభాష లేని సంకటంలో పడ్డాం
‘ ముసల్మానువై వుండి కూడా తెలుగులో బాగా మాట్లాడుతావే ‘
నవ్వాలో, ఏడవాలో తెలియని విచిత్ర సందిగ్ధం
తుదకి కలలన్నీ తెలుగే, కన్నీళ్ళూ తెలుగే
ఆకలై అన్నం అడిగినా, ఆర్తనాదం చేసినా
మొత్తం భావ వ్యక్తీకరణమంతా తెలుగే

నమాజు చేయమంటే దిక్కులు చూశాం
ఆజాలు విని అదిరిపడ్దాం
సూరాల శ్రుతుల్లో రాగాలు మాత్రం వెతుక్కున్నాం
మాకు రాని భాషలో పూజించమంటే
చివరికి ఆరాధనానందాన్ని కూడా కోల్పోయాం
చెబితే నమ్మరు గానీ మా బాధనెవరూ మాట్లాడడం లేదు

***

ఆత్మ గౌరవం అందరి ముందూ పరిచిన ‘దస్తర్ఖాన్’
అది ఐనింటి వాళ్ళు మాత్రమే అనుభవించే హక్కు కాదు
తోటి వాడి గౌరవంతో ఆడుకునేది
ఎవరైనా ద్రోహం ద్రోహమే
అనుభవాల దోపిడీ అంతకంటే మరీ ద్రోహం ‘

ఈ కవిత లోని ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, తర తరాలుగా అనుభవిస్తూ వస్తోన్న బాధ లోపల సుళ్ళు తిరుగుతూ వున్నా, తమను పీడనకు గురి చేసిన తమ సమాజం వారి పైన బిగ్గరగా అరవడం లాంటిది లేకుండా, లోలోపలి బాధని లోలోపలే గొణుక్కుంటూ వున్నట్టుగా, ‘చెప్పుకుంటే మీ ముందు పలుచనైపోతామని భయంగా’ పలకడం!

అవును కదా! పీడనకు గురవుతున్న మైనారిటీ సమాజం ఆవేదనను, ఆగ్రహాన్నీ మెజారిటీ సమాజం ముందు పెట్టే సమయంలో, అంతర్గతంగా వున్న ఈ అంతరాల దుఃఖ గానం ఇప్పుడు ఎందుకని ప్రశ్నలు ఎదురయే ప్రమాదం ఒకటుంది కదా! అట్లా అని, మైనారిటీ సమాజం లోని ఈ అట్టడుగు బలహీన గళాలకు మెజారిటీ సమాజం ప్రదర్శించే పీడనతో ఫిర్యాదులు లేవని కాదు గదా! ఏక కాలంలో, ఒక వైపు మెజారిటీ సమాజం ఆధిపత్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి తన మైనారిటీ సమాజంతో కలిసి నడుస్తూ, మరొక వైపు తన సమాజం ప్రదర్శించే ఆధిపత్యంతో తలపడడం ఒక సవాలు.

మాటలూ, మర్మాల వెనుక దాక్కునే కళలు నేర్వని అట్టడుగు మనుషుల స్వరం ఈ కవిత నిండా పరుచుకుని వినిపిస్తుంది. చివరికి, బాధల్ని ఏకరువు పెట్టుకునే దగ్గర కూడా ఐన వాళ్ళే ముందు నిలబడి, తాము కోల్పోయిన సంపదల, విలాసాల గురించే చెబుతూ, తమ స్వరాన్ని వెనుక వరుసల లోకి నెట్టి వేయడం ఏమిటని కొంత మృదువుగానే ఈ కవిత ప్రశ్నిస్తుంది.

నిజానికి ఈ కవితకు అద్భుతమైన శీర్షిక పెట్టడంలోనే కవి సగం విజయం సాధించాడు.

ఇస్లామీయ సంప్రదాయంలో పిల్లలకు నేర్పించే ఆరు బీజాక్షరాలలోని తొలి బీజాక్షరమే ‘అవ్వల్ కలిమ’.
ఇంతకూ, ఈ తొలి బీజాక్షరం చెప్పిందేమిటి?

“lā ilaha illa Allahu, Muhammad ur-rasul Ullah”
(ఆరాధించదగిన దేవుడు అల్లా ఒక్కడే – మహమ్మద్ అతడి వార్తాహరుడు)

దేవుడొక్కడే అని చెప్పిన పవిత్ర మతంలో ఈ తారతమ్యాల మాటేమిటని, మతం లోపలి అంతరాల నిచ్చెన మెట్ల అట్టడుగున వున్న తమ బాధలని గురించి ఎవరూ మాట్లాడరెందుకని కవి వాపోతున్నాడు!

బాబ్రీ మసీదు విధ్వంసం నేపథ్యంలో ‘తవ్వకాలలో తేలే లెక్కలు’ తేలనీయమంటూనే, ఉమ్మడి మిత్రుత్వ మర్మం తేలిపోవాలని అంటున్నాడు! (‘మాకూ ఇష్టమే – తవ్వకాలలో ఎప్పటి నుంచో తేలని లెక్కలు / ఇప్పుడు తేలిపోతాయంటే ఇష్టం కాదూ ? / ఉమ్మడి శత్రువు గురించి కాదిప్పుడు / ఉమ్మడి మిత్రుత్వ మర్మం తేలాలిప్పుడు’)

ఒక వైపు భయభక్తులతో తన బాధని చెప్పుకుంటున్నట్లు కనిపిస్తూనే, మరొక వైపు వ్యంగ్యంగా చెప్పడం కూడా ఈ కవితలో కనిపిస్తుంది- (హవేలీ, చార్ దీవార్, ఖిల్వత్, పరదాలంటే ఏమిటో / మా తడికెల అంతఃపురం గాళ్ళకు ఏం తెలుసు?)

ఇస్లామీయ సంప్రదాయం లోని తొలి బీజాక్షరమే కాదు – మహమ్మద్ ప్రవక్త చివరి మాటల సంగతేమిటి?
‘ఒకరు ఎక్కువ, మరొకరు తక్కువ అన్న భేదాలు లేవు. వర్ణ భేదం లేదు. మనుషులందరూ ఒక్కటే! అందరి తండ్రీ, దైవం ఒక్కరే!’

మరి, ఇన్ని పవిత్ర భావనలతో ఏర్పడిన మతంలో, మనుషులు లద్దాఫ్, దూదేకుల, కసాబ్, పింజారీ, మెహతర్, దోభీ, హజ్జం వగైరాలుగా ఎందుకు వివక్షకు గురవుతున్నట్టు? హిందూ మతం లోని నిచ్చెన మెట్ల కుల వ్యవస్థ అవమానాలనూ, అణచివేతనలనూ భరించలేక ఒకింత గౌరవం కోసం వేరొక మతంలోకి వెళ్లి కూడా, పాత మతం వాసనలను వదలక, పెంటుసాబు, ఉద్ధండు, దస్తగిరి, నాగులు, చిన ఆదాం, లాలు, పెద మౌలా, చినమౌలా, షేకు శ్రీనివాసు, బేతంచెర్ల మెయిను, పాటికట్ట మల్సూరు లుగా ఇంకా అవమానాలు ఎదుర్కుంటున్నారా? అందుకే, ఒక ఊరడింపు కోసం తరాల కిందట ఇస్లాము లోకి వలస వెళ్లి, చివరికి ఆరాధనానందాన్ని కూడా కోల్పోయారా ? అందుకే, ‘తుదకి కలలన్నీ తెలుగే, కన్నీళ్ళూ తెలుగే’ అని భాషకు సంబంధించి కూడా ఎదుర్కుంటూ వున్న సమస్యని తలుచుకుని కవి బాధపడి పోయాడా?

బహుశా, అందుకే -

ఆత్మ గౌరవం అందరి ముందూ పరిచిన ‘దస్తర్ఖాన్’

అది ఐనింటి వాళ్ళు మాత్రమే అనుభవించే హక్కు కాదు

అని ఒకింత ధిక్కార స్వరంతో ఈ కవితని ముగించాడు!

జయహో కవిత్వం !!

**** (*) ****

దయనీయ వృద్ధాప్యాన్ని కళ్ళకు కట్టిన శివారెడ్డి పద్యం

వాకిలి — Sun, 31 Jul 2016 16:42:20 +0000

మనిషి జీవితానికి సంబంధించిన బాల్య, కౌమార, యౌవన, వృద్ధాప్య దశలలో అత్యంత దయనీయమైన దశ ఏదంటే, అది నిస్సందేహంగా వృద్ధాప్యమే!

చూస్తూ వుండగానే, ఖడ్గ ఖచితంగా భ్రమింపజేసిన దేహం పటుత్వం తప్పి కదలికలను కట్టడి చేస్తుంది. విశాల లోకాన్ని చుట్టి వచ్చిన జ్ఞాపకాలు ఒక చిన్ని గదికి పరిమితమైన స్థితిని చూసి భోరున విలపిస్తాయి. చూస్తూ వుండగానే కనీస పలకరింపులు కూడా కరువయే అస్తిత్వం మరింతగా భయపెడుతుంది!

మ్యాథ్యూ ఆర్నాల్డ్ అంటాడు -

It is to spend long days
And not once feel that we were ever young;
It is to add, immured
In the hot prison of the present, month
To month with weary pain
(Growing Old)

చదువరీ! పై మాటలు చాలా నిస్తేజంగా, నిస్పృహతో నిండినవిగా అనిపిస్తున్నాయా?

అయితే, శివారెడ్డి రాసిన ‘వృద్ధాప్యం’ పద్యం చదవండి ఒకసారి.

మీరు ఇంకా మీ యవ్వనంలోనో, లేక నడి వయసులోనో ఉన్నట్లయితే, ఇది మీరు జీవితంలో తప్పకుండా చదవ వలసిన పద్యం. బహుశా, ఈ పద్యం మిమ్మల్ని భయపెట్టే పద్యం. మనమెవరమైనా, ఎంతటి ఆజానుబాహువులమైనా చివరాఖరున ఒకనాటికి దాటవలసిన ఈ భయానక అగాధ స్థితిని మనకు కరకు కరకుగా జ్ఞాపకం చేసే పద్యం ఇది. దయనీయ వృద్ధాప్య స్థితిని భౌతిక, సామాజిక, ఆర్ధిక, సకల మానవ సంబంధాల కోణాల నుండి దర్శించి వ్యాఖ్యానించిన అరుదైన శివారెడ్డి పద్యం ఇది. చదవండి!

వృద్ధాప్యం – కే శివారెడ్డి

వృద్ధాప్యం కుడితిలో ఈగ
వృద్ధాప్యం సంతానం సాలెగూట్లో పురుగు
వెచ్చదనం ఎటో ఎగిరిపోతే మంచుగడ్డ శరీరం
కళ్ళ ముందు పొంగి పొరలే కన్నీటి తెరలు
వృద్ధాప్యం మృత వృక్షం – కొడుకులూ కూతుళ్ళూ
చుట్టాలూ పక్కాలూ అందరూ నన్ను తెగ్గోసిన ప్రవాహం
అవతల గుడ్డి వెన్నెట్లో గుర్తు తెలియని మంచు తుంపరల నీడలు

వృద్ధాప్యం నరకకూపం మంచం
వృద్ధాప్యం సర్వ ప్రపంచం మంచం
ఇదొక బావి లోలోపలికి జారిపోయే కత్తుల ఊబి
పొలిమేరల్లేని నికృష్టపు ఏకాంతపు ఎడారి
క్షణ క్షణాత్మ హత్యా ఊహల
ఏవగింపుల విదిలింపుల చీదరింపుల బతుకు
పడి పోయిన నిస్సహాయ అవయవాలు
కదల్లేని శరీరాన్ని పట్టుకున్న చీమలు
మనుషులకి లోకువ చీమలకు లోకువ ఈగలకు లోకువ

మంచం దగ్గర నుండి మెల్లగా శరీరాన్ని
లాక్కొచ్చి గడప దగ్గరికి చేర్చితే
కూలిపోయిన శరీరాన్కి వాకిలి దివ్యనేత్రం
నా విశాల నేత్రం వాకిట్లోంచి చూస్తే
ఎదురుగ్గా చావిట్లో మేకుకు కట్టేసిన గేదె
ఉచ్చలో పేడలో రొచ్చులో అరుస్తూ మేకు చుట్టూ తిరుగుతూ
పెంటపోగు, పెంటపోగు పక్క మురిక్కాలవ- యింకాస్త జరిగితే దొడ్డి
మంచమూ – దొడ్డీ, ఈ రెండు ప్రపంచాల మధ్య
వేళ్ళాడే దండెం – ఎప్పుడో చచ్చిపోయిన ఈ ‘నేను’
తలెత్తితే – వాకిట్లోంచి కన్పించే బూరుజుముక్క – ఆకాశం
‘ఎవరదీ ఎవరదీ ‘ జవాబుల్లేవు
పశువుల మూగతనం కన్న రాళ్ళ మూగతనం కన్న
క్రూరాతిక్రూరమైన మనుషుల మూగతనం
ఎదుటివాడి సమాధానాన్ని బట్టి పోల్చుకోవాల్సిన స్థితిలో
సమాధానాల్లేవు – సమాధానాల్ రావు
ఒక రాక్షస నిర్లక్ష్యపు కదలికలే
నా చుట్టూ తగలబడుతున్న సంబంధాల కమురు కంపులే
కొడుకులంతా తండ్రులవగానే వాళ్ళ తలిదండ్రులు
సుఖంగా అకస్మాత్తుగా చనిపోవాలని మీరంతా ప్రార్థించండి
సంతానాలు నేరాలవుతున్నాయి
సంబంధాలు నేరాలవుతున్నాయి
వృద్ధాప్యం నేరమవుతుంది
జీవించడం నేరమవుతుంది
గోడ పక్కన విసిరేసిన పనికిరాని
తుప్పు పట్టిన చిల్లులు పడ్డ పాత డబ్బా ఈ వృద్ధాప్యం
దిక్కుమాలిన వృద్ధాప్యం – డబ్బులు లేని వృద్ధాప్యం!

కవి, పద్యం ప్రారంభంలోని మొదటి రెండు పంక్తులలో వృద్ధాప్యాన్ని ‘కుడితిలో ఈగ’, ‘సాలెగూట్లో పురుగు’ లతో పోల్చడంలోనే మనల్ని వృద్ధాప్య స్థితి ముందు నిలబెడుతాడు. వృద్ధులైన తలిదండ్రులను విదిలించ వలసిన పురుగులుగా చూసే సంతానాన్ని పరోక్షంగా ప్రస్తావిస్తూ, ‘సంతానం సాలెగూట్లో పురుగు’ అంటున్నాడు. చెట్టంత ఎదిగిన మనిషిని, ఒక్కసారి వృద్ధాప్య స్థితిలోకి జారిపోయేక కొడుకులూ, కూతుళ్ళూ చుట్టపక్కాల నిర్లక్ష్యపు చూపులు అడ్డంగా తెగ్గోసి మృత వృక్షంగా మార్చివేస్తాయి అంటున్నాడు. మంచంలోని ముసలి దేహం చుట్టూ ముసురుకునే ఈగల్ని చూసి, ‘చీమలకు లోకువ ఈగలకు లోకువ‘ అని బాధపడుతున్నాడు. వృద్ధాప్యం కమ్ముకున్న దేహాన్ని ‘కూలిపోయిన శరీరం’ అనడం ఎంతగా గుండెని మెలిపెట్టే మాట.

స్వర్గమనీ, నరకమనీ ఏవేవో వర్ణిస్తారు గానీ, శక్తులన్నీ ఉడిగిపోయి, ఐదడుగుల మంచానికి పరిమితమయే జబ్బులు కమ్ముకున్న వృద్ధాప్య దేహాన్ని మించిన నరకం మరేం వుంటుంది? అందుకే కవి అంటున్నాడు – “వృద్ధాప్యం నరకకూపం మంచం / వృద్ధాప్యం సర్వ ప్రపంచం మంచం”.

బహుశా, వృద్ధాప్యం లోని రాత్రుళ్ళు మరింత నరకం. అందుకే, “ఇదొక బావి లోలోపలికి జారిపోయే కత్తుల ఊబి” అని వృద్ధాప్యాన్ని వర్ణిస్తున్నాడు!

కేవలం వృద్ధాప్యం లోని భౌతిక స్థితిని మాత్రమే వర్ణించి వదిలి వేయకుండా కాస్త ముందుకు వెళ్లి, “మంచం దగ్గర నుండి మెల్లగా శరీరాన్ని / లాక్కొచ్చి గడప దగ్గరికి చేర్చితే” అనుభవంలోకి వచ్చే దృశ్యాలను కూడా మన ముందు చిత్రిక కడతాడు కవి. “చావిట్లో మేకుకు కట్టేసిన గేదె / ఉచ్చలో పేడలో రొచ్చులో అరుస్తూ మేకు చుట్టూ తిరుగుతూ “ తన స్థితికీ, మంచానికి పరిమితమైన వృద్ధాప్యానికీ తేడా లేని చేదు నిజాన్ని చెబుతుంది.

కాదు – “పశువుల మూగతనం కన్న రాళ్ళ మూగతనం కన్న / క్రూరాతిక్రూరమైన మనుషుల మూగతనం” అవగతమై, చావిట్లో మేకుకు కట్టేసిన గేదె స్థితి కన్నా మంచానికి పరిమితమైన వృద్ధాప్యం మరీ దయనీయమైనదన్న సంగతి చెబుతుంది.

ఈ తెలిసి రావడం ఒక్కోసారి ఎంత నిస్పృహ లోకి నెట్టి వేస్తుంది అంటే – “కొడుకులంతా తండ్రులవగానే వాళ్ళ తలిదండ్రులు / సుఖంగా అకస్మాత్తుగా చనిపోవాలని మీరంతా ప్రార్థించండి” అనీ, “సంబంధాలు / సంతానాలు నేరాలవుతున్నాయి” అనీ లోకానికి బిగ్గరగా చెప్పాలని అనిపించేంతగా!

ఒక్కసారిగా మీదపడిన అలవలె చదువరిని విస్మయపరిచే ఎత్తుగడతో తీసుకువెళ్ళే ఈ పద్యం, ఒక భయానక సామాజిక వాస్తవాన్ని, సకల మానవ సంబంధాల లోని డొల్ల తనాలని కప్పి పెట్టి వుంచే, మనిషి వృద్ధాప్యాన్ని మరింత దయనీయం చేసే మాయతెర రహస్యాన్ని విప్పుతూ ముగుస్తుంది! బహుశా, అందుకే ఈ పద్యం ఆధునిక తెలుగు కవిత్వంలోని అపురూపమైన కవితలలో ఒకటి అయింది.

అవును -
మనిషికి ‘వృద్ధాప్యం దిక్కుమాలినదైతే’,
మరి, ‘డబ్బులు లేని వృద్ధాప్యం’?

(ఆగష్టు 6, కవి శివారెడ్డి 74 వ పుట్టిన రోజు )

***** (*) *****

కనుపాప లోని కరుణ – శిఖామణి పద్యం

వాకిలి — Thu, 30 Jun 2016 18:59:02 +0000

కవిత్వాన్ని ఎందుకు ఇష్టపడతాము?

బహుశా, మనలో అడుగంటి పోతున్న కొన్ని సున్నిత భావాలను తట్టి లేపే గుణమేదో కవిత్వంలో వుండడం వలన అనుకుంటాను.

బహుశా, మనిషిగా సాటి మనుషుల పట్ల ఇంత ప్రేమా, ఇంత దయా కలిగి వుండ వలసిన కనీస ధర్మాన్ని మనకు జ్ఞాపకం చేసే లక్షణమేదో కవిత్వంలో వుండడం వలన అనుకుంటాను.

మన రోజు వారీ యాంత్రిక జీవితంలో సరిగా చూడని, పట్టించుకోని కొన్ని దృశ్యాలను, కొందరు మనుషులను కవి దర్శిస్తాడు అనుకుంటాను.
పై పై చూపులతో, ఉపరితల స్పర్శలతో మనం సరి పెట్టిన అనేక దృశ్యాల, మానవుల, మనుషుల సంబంధాల, రాజకీయాల, ఇతరత్రా అనేక అంశాల లోలోపలికి వెళ్లి అందలి మానవీయ అంశని మనతో పంచుకునే ఒక ప్రయత్నమేదో కవిత్వం చేస్తుంది అనుకుంటాను.

లేకపోతే, విశాఖపట్నం వీధులలో మిగిలిన బాటసారులు ఎవరూ పట్టించుకోకుండా వెళ్లి పోతున్నపుడు, రోడ్డు పక్క చింపిరి జుత్తుతో వున్న ఒక భిక్షగత్తెని చూసి, ‘దారి పక్క చెట్టు కింద / ఆరిన కుంపటి విధాన / కూర్చున్నది ముసల్దొకతె’ అని శ్రీ శ్రీ ఎందుకు వాపోయి వుంటాడు? అక్కడితో ఆగక, ‘ఆ అవ్వే మరణిస్తే / ఆ పాపం ఎవ్వరిదని / వెర్రి గాలి ప్రశ్నిస్తూ వెళిపోయింది’ అని ఎందుకు ఆగ్రహిస్తాడు?

శ్రీ శ్రీ ఎప్పుడో 1934 లో వ్రాసిన పద్యం అది!

కాలమైతే గడిచింది గానీ, కూడళ్ళ దగ్గర భిక్షాటన చేసే స్త్రీ మూర్తులు అట్లానే వున్నారు. అందుకే, శ్రీ శ్రీ ‘భిక్షువర్షీయసి’ వెలువడిన డెబ్భై ఏళ్ళ తరువాత కూడలిలో తారస పడిన ఒక అంధురాలైన భిక్షగత్తెని చూసి కవి శిఖామణి తన ‘కనుపాప’ వచన పద్యంలో ఏమంటున్నాడో చదవండి!

సాదా సీదా వర్ణనలతో, ఒకింత కథన శైలితో పద్యం ఆవరణ లోనికి చదువరిని ప్రవేశ పెట్టడం శిఖామణి ప్రత్యేకత! ఈ ప్రయాణం ఒక్కోసారి ఎంత హాయిగా ఉంటుందంటే, పడవ నడిపే ఒడుపు తెలిసిన సరంగు ఎట్లాంటి కుదుపూ లేకుండా మిమ్మల్ని ఒడ్డు నుండి నది లోపలి అట్లా అలవోకగా తీసుకు వెళ్ళినట్లు వుంటుంది.

ఒక దృశ్యాన్ని గానీ, ఒక స్థలాన్ని గానీ లేక ఒక మనిషిని గానీ పద్యం ద్వారా చదువరి కళ్ళ ముందు శిఖామణి నిలిపే తీరు, ఒక నేర్పరి ఐన చాయాగ్రాహకుడు తీసిన జీవ చిత్రంలా వుంటుంది. ఎటువంటి నైరూప్యతకు, గందరగోళానికీ తావు ఇవ్వని కవిత్వం శిఖామణి కవిత్వం !
ఒక సారి, ఈ ‘కనుపాప’ చదవండి!

కనుపాప

ఎర్రటి నట్ట నడి ఎండలో
జన సమ్మర్ధపు రోడ్డు మూల మలుపులో
ఎప్పుడూ ఒకే భంగిమలో దోసిలి పట్టి
ఒక నడి వయసు ఆవిడ
నూనె పెట్టి నున్నగా దువ్విన తల
నుదుటి మీద బొట్టు స్థానంలో
చుట్టతో కాల్చిన చిన్న నాటి పెద్ద మచ్చ
ఎవరో ఒద్దికగా కట్టి, భుజాల చుట్టూ కప్పి
బొడ్లో దోపిన చీర కొంగు
చేతులకు పాతవే అయినా కాంతులీనుతున్న
ఎరుపూ నీలం ముదురు రంగు మట్టి గాజులు
పరీక్షగా చూస్తే తప్ప కాళ్ళనూ నేలనూ విడిగా గుర్తించలేని మట్టి పాదాలు
రోడ్డు పక్క చెట్టుని పాతినట్లు
ఎవరో ఆమెను అక్కడ నాటారు
మోడై వుంటే మొలకేత్తేదేమో …. మనిషై ఆమె మోడుగా మిగిలింది

ఆమె సజల నేత్రాల స్థానంలో
నీరింకి పోయిన పాడుబడ్డ రెండు బావులు
పలక లాంతరు దీపం పై కప్పులో పేరుకున్న వెలిగారంలా
ఆమె కళ్ళ స్థానంలో కమిలిన రెండు కరి మబ్బులు
అంతరిక్షంలో చోటులేని బ్లాకు హోల్స్ ఆమె ముఖ మండలాన్ని ఆశ్రయించినట్టు
మిలమిలల తారకలు మెరవాల్సిన ఆ నేత్రాకాశంలో పెంజీకట్ల మహాబిలాలు
అక్బర్ గీసిన కళ్ళు లేని అబ్ స్ట్రాక్ట్ చిత్రంలా
ఎందుకనో ఆమె మోహంలో
కళ్ళ ఆనవాలే తప్ప కనులు లేవు
జీవం లేని ఆ కంటి రెప్పలని ఊరకనే పైకీ కిందకీ అల్లాడిస్తుంటే
రెక్కలు తెగిన పక్షి నేల కూలుతున్న మౌన శబ్దమే వినిపిస్తుంది
కన్వేయర్ బెల్ట్ మీద ముడి ఖనిజం ప్రయానిస్తున్నంత యాంత్రికంగా
నగరం రోడ్డు మీద జనం ప్రవహిస్తున్నారు
రోడ్డు వార దోసిలి పట్టి నిల్చున్న ఆమె
పోటెత్తిన జనసముద్రం మధ్యన నిలబడి
కన్నీటిని అర్ఘ్యమిస్తున్నట్టే వుంది
ధూళి ధూసరమైన శిథిల జనాంతః పురంలో
కాళ్ళు విరిగి మూలన పడ్డ ధీర వనిత విగ్రహంలా వుంది
ఆకొన్న చేను దూడకు మేఘం పొదుగును చేపమని
ఆకాశ ధేనువును అభ్యర్తిస్తున్నట్టుంది
అనో బేడో ఆ దోసిలిలో పెట్టాల్సి వస్తుందని
మొహం తిప్పేసుకున్న మర్యాదస్తులకు
‘కాస్త కరుణ కలిగి బతకండ్రా’ అని
ఆ దోసిలి ఇంత దయను లోకంమీద వొంపుతుంది
లోకం చూడలేని ఆమెకంటే ఆమెని చూడలేని లోకమే
ఎంత గుడ్డిదో అర్థమైంది
కనులు లేకపోవడం కంటే హృదయం లేకపోవడం
ఎంత కటినమైన అందత్వమో తెలిసొచ్చింది
మళ్ళీ జన్మంటూ వుంటే
ఆమె కనుల్లో కనుపాపై పుట్టాలని వుంది.

నూనె పెట్టి దువ్విన జుత్తు, బొద్దు లోకి దోపిన చీర, ఎర్రటి నట్ట నడి ఎండ లాంటివి చదివినపుడు, ఒక వైపు అంధురాలైన ఆ భిక్షగత్తె భౌతిక రూపాన్ని వర్ణిస్తూ, మరొక వైపు ఆమె నిలబడిన రోడ్డు మలుపు వున్న స్థితికి సంబంధించిన వర్ణనను కూడా మనం ఈ కవితలో గమనించవచ్చును.

అయితే, శిఖామణి పద్యంలో ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, పద్యం వాచ్యంగా వెళుతున్నది అని చదువరి భావించే లోపే, ఒక అద్భుతమైన పోలికతో పద్యానికి కట్టి పడేస్తాడు. మరొకసారి, ఈ పాదాలు చదవండి -

‘పరీక్షగా చూస్తే తప్ప కాళ్ళనూ నేలనూ విడిగా గుర్తించలేని మట్టి పాదాలు’
‘ఆమె సజల నేత్రాల స్థానంలో / నీరింకి పోయిన పాడుబడ్డ రెండు బావులు ‘
‘ఆకొన్న చేను దూడకు మేఘం పొదుగును చేపమని / ఆకాశ ధేనువును అభ్యర్తిస్తున్నట్టుంది’

అయితే, ‘మళ్ళీ జన్మంటూ వుంటే / ఆమె కనుల్లో కనుపాపై పుట్టాలని వుంది’ అంటూ పద్యం చివరలో కవి ఒక నాటకీయ ముగింపును యిచ్చినా, ‘కనులు లేకపోవడం కంటే హృదయం లేకపోవడం / ఎంత కటినమైన అందత్వమో తెలిసొచ్చింది ‘ అని చెప్పడమే ఈ పద్యం పరమార్థం!

1934 లో, రోడ్డు పక్క చేటు కింద ఆరిన కుంపటి విధాన కూర్చున్న భిక్షగత్తెని చూసి పద్యం చెప్పిన ఒక కవి ‘ఇది నా పాపం కాదనే ఎగిరి వచ్చి ఎంగిలాకు’ అని ముగిస్తే, 2006 లో రోడ్డు మలుపులో ఎదురైన అంధురాలైన భిక్షగత్తెని చూసి ‘మళ్ళీ జన్మంటూ వుంటే / ఆమె కనుల్లో కనుపాపై పుట్టాలని వుంది’ అని మరొక కవి ముగించాడు.

ఇంతకూ, ఈ 70 ఏళ్ళ కాలంలో మారిందేమిటి?

**** (*) ****

ముక్కలైన గుండెలో వికసించిన ప్రేమ పద్యం పెన్నా శివరామకృష్ణ కవిత

వాకిలి — Tue, 31 May 2016 21:57:59 +0000

విఫల ప్రేమని వర్ణిస్తూ రాగయుక్త ద్విపదలలో సాగే గజల్ లో గొప్ప సౌందర్యం వుంటుంది. అది ఏక కాలంలో విఫల ప్రేమ లోని బాధనీ, జయాపజయాలతో సంబంధం లేని ప్రేమ లోని మాధుర్యాన్నీ మన అనుభవం లోకి తెస్తుంది. గజల్ శకలాలు శకలాలుగా కనిపించినా, రంగుల పూసలను కలిపే దారం వలె దాని అంతః సౌందర్యం వుంటుంది. స్త్రీ మెడ లోని హారం చివరన మెరిసే లాకెట్ వలె ప్రతిభావంతుడైన కవి వ్రాసిన గజల్ చిట్ట చివరి పంక్తులు మనల్ని కాసేపు దుఃఖం లాంటి ఒక అలౌకిక ఆనందం లోకి నెట్టి వేస్తాయి. ఇంతా చేసి, ఆ గొప్పదనం గజల్ ప్రక్రియదా, లేక ప్రేమదా?

ఉర్దూ గజల్ నడకనీ, శిల్పాన్నీ ఆధారం చేసుకుని తెలుగులో వెలువడిన ప్రేమ కవితలు తక్కువ.
బహుశా, అచ్చంగా భారతీయ భాష ఐన ఉర్దూ భాష పట్ల, గజల్ ప్రక్రియ పట్ల అవ్యాజమైన ప్రేమ వుంటే తప్ప తెలుగులో అట్లా వ్రాయగలిగే అవకాశం లేకపోవడం ఒక కారణం కావొచ్చు!

గజల్ చాయలతో తెలుగులో వెలువడిన అట్లాంటి కొన్ని అరుదైన కవితలలో ఒకటి కవి, పండితుడు పెన్నా శివరామ కృష్ణ వ్రాసిన ‘ ముక్కలైన పద్యం’ కవిత. నిజానికి, మెదడు కిటికీలను మూసివేసి, హృదయ ద్వారాలను బార్లా తెరిచి ఆస్వాదించ వలసిన కవిత యిది.
చదవండి !

ముక్కలైన పద్యం

నువ్వు దారి మరచిన చోటూ
నేను రోజూ వెళ్ళకుండా వుండలేని చోటూ ఒక్కటే
మనం విడిపోయిన చోటు

***

పరిచయాలన్నీ అపరిచయాలుగా
ముగియాలనుకుంటావు నువ్వు
అన్నీ తిరిగి అపరిచయత్వం నుండి
మొదలవ్వాలనుకుంటాను నేను

***

నా ఆలోచన ప్రతిక్షణం నీ గురించి
నీవు ఎదురుపడగానే నా గురించి
ఇంతకూ ఎవరు ఎవరిని అనుకరిస్తున్నాం

***

లోకాన్ని చూశాక
మెలకువలో నిద్రిస్తున్నాయి నా కళ్ళు
నీ కళ్ళు చూశాక
నిద్రలో మెలకువగా వుంటోంది నా జీవితం

***

మౌనం మనం నిర్మించుకున్న తొలి సమాధి
ఒకరి సమాధి మరొకరికి నిఘంటువు

***

నన్ను వేధించేవి జ్ఞాపకాలు మాత్రమె కావు
జీవితంలో ఇమడని అనుభూతుల్లా
వాక్యంలో ఒదగని పదాలు

***

తెలియక అడుగుతాను
అద్దం అణువణువునా
నువ్వే ఉన్నావో లేవో తేల్చుకోవడానికి
నిలువెత్తు పద్యాన్ని ఇన్ని ముక్కలు చేయాలా?

మొదట చిన్న పాయలుగా కనిపించిన జలపాతం చివరన ఉధృతంగా మారినట్లు, కవిత ముగింపు మనల్ని పూర్తిగా తడిపి వేస్తుంది.

కవిత లోని ఒక్కొక్క పాయనీ చదువుతూ రండి!

ఏ పాయకు ఆ పాయ ఒక స్వతంత్ర పద్యంగా కనిపించడమే దీని ప్రత్యేకత. ఉదాహరణకు ‘మౌనం మనం నిర్మించుకున్న తొలి సమాధి / ఒకరి సమాధి మరొకరికి నిఘంటువు’ అంటున్నాడు. చదివి అనుభవంలోకి తెచ్చుకోవడమే తప్ప, ప్రయాసపడి అర్థం చేసుకొనవలసింది ఏమీ లేదు ఈ చరణాలలో!

కవిత ప్రారంభంలోనే ‘ నువ్వు దారి మరచిన చోటూ / నేను రోజూ వెళ్ళకుండా వుండలేని చోటూ’ అంటూ ప్రేయసిని నిందించినట్టుగా ధ్వనిస్తుంది గానీ ఇదంతా ఒక అలక పూనిన వాడి దుఃఖ గీతం!

ఇక ఈ కవిత ముగింపు లోని అందం ఏమిటంటే, ప్రియురాలు విడిచి వెళ్ళిపోయాక అట్లా చరణాలు చరణాలుగా బాధని పద్యం చేస్తూ వెళ్ళిన కవి, చివరన ‘అద్దం అణువణువునా / నువ్వే ఉన్నావో లేవో తేల్చుకోవడానికి / నిలువెత్తు పద్యాన్ని ఇన్ని ముక్కలు చేయాలా?’ అని తనకు తానే ఒక పెద్ద ప్రశ్న వేసుకుని చకితుడయ్యాడు. ఇంకొక అందం, తనని తాను అద్దంతో పోల్చుకుంటూ, అందులో ప్రేయసి వుందో లేదో తెలుసుకోవడానికి నిలువెత్తు పద్యాన్ని ఇట్లా ముక్కలు చేయాలా అని విరక్తిగా అనుకుంటూ ఆ వ్రాసిన పద్యాన్ని తృనీకరించడం.

కవీ … మేము కూడా తెలియకే అడుగుతున్నాము – ముక్కలయింది పద్యమేనా?

అన్నీ తిరిగి అపరిచయత్వం నుండి మొదలవ్వాలని కోరుకుంటున్నది ఒక్క నువ్వు మాత్రమేనా?

**** (*) ****

జీవన సౌందర్య సౌరభం – ఇస్మాయిల్ పద్యం.

వాకిలి — Thu, 31 Mar 2016 22:21:23 +0000

జీవితంలో నిజమైన సౌందర్యం ఎక్కడ దాగి వుంది? బహుశా, దాని సరళత్వంలోనే వుంది!

దేనినీ హెచ్చవేసి చూపించకుండా, దేనినీ తక్కువ చేసి చూపకుండా, ఎటువంటి హంగూ ఆర్భాటాలు లేకుండా, వున్నది ఉన్నట్లుగా చూడగలిగే హృదయం వుంటే జీవితంలోని అనేక మలుపుల్లో గొప్ప సౌందర్యం దాగి వుంది.

చూడగలిగే కన్ను ఒకటి జీవంతో వుండాలే గానీ, జీవితం లోని చిన్న చిన్న అంశాలలో దాగి వున్న ఆనందాన్ని మించినది మనిషికి ఇంకెక్కడ దొరుకుతుంది? ఇంద్రియాలు సంస్పందనలతో సజీవంగా వుండాలే గానీ, పచ్చని చెట్లతో నిండిన ప్రకృతి కన్నా గొప్ప సాంత్వన నిచ్చే లోగిలి మనిషికి ఇంకేముంటుంది?

ఈ రహస్యం తెలిసిన కవి కాబట్టే కవి ఇస్మాయిల్ గారు ‘చెట్టు నా ఆదర్శం’ అన్నారు.

కవిత్వం లో అనవసర శబ్దాల వినియోగం వలన ఒక అనుభవం కవితగా రూపు దిద్దుకోవడంలో విఫలమవుతున్న సంగతిని తెలుగు కవిత్వ లోకానికి తొలి సారి వివరించిన అపురూపమైన కవి ఇస్మాయిల్ గారు.

ఇస్మాయిల్ గారు తన ‘కవిత్వంలో నిశ్శబ్దం’ వ్యాసంలో ఏమంటున్నారో చూడండి -

“మన చుట్టూ ఉన్న అనుభవిక ప్రపంచాన్ని ఆవిష్కరించటమే కవిత్వ లక్ష్యం. దీనికై సాధనాలు శబ్దాలు లేక మాటలు. మాటలు మన మనస్సు సృష్టించినవి. అనుభవాలు పంచేంద్రియాలకు సంబంధించినవి. మాటలు అనుభవాన్ని యథాతధంగా అనుసరిస్తున్నాయని గ్యారంటీ ఏమిటి? సామాన్య భాష అనుభవాన్ని ఆవిష్కరించక పోగా, ఆచ్ఛాదించటం తరచూ చూస్తుంటాం. అనుభవాన్ని అనుభవంగానే ప్రత్యక్షం గా అందించటం కవిత్వం పని”

నిజమే, అచ్చమైన కవిత అనుభవించ వలసిందే తప్ప, అర్థం చేసుకోవలసింది కాదు. బహుశా, అందుకే టి ఎస్ ఇలియట్ అంటాడు … ‘genuine poetry can communicate before it is understood’

ఉదాహరణకు, ఇస్మాయిల్ గారు రాసిన ‘లాండ్రీ’ కవితను చదవండి -

మన వీధి మలుపులో, వీధి లోని కుటుంబాల వాళ్ళు ఇచ్చిన బట్టలను ఇస్త్రీ చేసి పెట్టి, పొట్ట పోసుకునే ఒక శ్రమజీవి పైన ఇస్మాయిల్ గారు రాసిన చిన్న కవిత ఈ ‘ఇస్త్రీ’ !
కవితలో ఎక్కడా అనవసర వర్ణనలు గానీ, కవి తన ఒకానొక అనుభవాన్ని మనకు తన కవిత ద్వారా పంచే క్రమంలో అడ్డంకులుగా ఎదురుపడే శుష్క శబ్దాల రొద గానీ ఈ కవితలో మీకు ఎక్కడా కనిపించవు. ఇస్మాయిల్ గారి మొత్తం కవిత్వ ప్రత్యేకత కూడా అదే!

లాండ్రీ

చల్లటి బల్బు కాంతిలో
తెల్లటి దుప్పట్లు పరిచిన
ఇస్త్రీ బల్లతో
మా వీధి చివర లాండ్రి
మాటి మాటికీ నన్ను ఆహ్వానిస్తోంది
పాలతరకల దుప్పటితో
పలకరించే ఇస్త్రీ బల్లపై
పరిగెత్తుకు పోయి
పవ్వళించాలని వుంటుంది

అప్పుడు లాండ్రీ అతను
చప్పున నను సరిదిద్ది
నడతలో నా వంకర్లనీ
ముడతలు పడ్డ నా ఆలోచనల్నీ
ఇస్త్రీ పెట్టెతో రుద్ది
శాస్త్రీయంగా సాఫు చేసి,
నీటుగా నన్ను మడత పెట్టి
దీటుగా హేంగరుకు తగిలించి
మోసుకుపోయి నన్ను
మా ఆవిడ కప్పగించి
ఇదుగోనమ్మా తీసుకో
ఇస్త్రీ చేసిన నీ భర్తనంటే
ఎంత సంతోషిస్తుందో ఏమో
ఇంతింతని చెప్పలేం

పైపైన చదివితే, ‘ఏముంది ఇందులో?’ అని పొరబడే ప్రమాదం వుంది. ఇప్పుడు ధ్యాన స్థితిలో, ప్రశాంత చిత్తంతో ఈ కవితను మళ్ళీ చదువుకోండి!

కవిత మొత్తాన్ని ఒక ప్రశాంత చిత్తంతో మళ్ళీ చదవండి!

కవి కేవలం తన ఇంటి వీధి చివరి లాండ్రీ షాపు గురించి మాత్రమే మనకు చెబుతున్నాడా?

లేదు కదూ?

కవిత మొదటి సగంలో వీధి చివరి లాండ్రీ షాపుని వర్ణిస్తూ, ఆ షాపు లోని ఇస్త్రీ బల్లపైని ‘పాల తరకల’ తెల్లని దుప్పటిని చూసినపుడు వెళ్లి పవ్వళించ మనసవుతుందని అంటున్నాడు కవి.

ఎందుకు ఈ మడతల్లేని పాల తరకల తెల్లని దుప్పటి పట్ల ఇంత ఇష్టం? బహుశా, మనం మరీ ముఖ్యంగా పురుషులు, అంత స్వచ్చంగా వుండాలని మనసులో ఏ మూలో బలంగా ఒక కోరిక వుండి కూడా అట్లా వుండలేక పోవడం వలన అనుకుంటాను.

కవిత రెండవ సగం లోకి వచ్చేసరికి

‘నడతలో నా వంకర్లనీ
ముడతలు పడ్డ నా ఆలోచనల్నీ
ఇస్త్రీ పెట్టెతో రుద్ది
శాస్త్రీయంగా సాఫు చేసి
నీటుగా నన్ను మడత పెట్టి’
తన స్త్రీకి అందివ్వాలి అంటున్నాడు.

ఉతికిన దుస్తుల లోని ముడతలని ఇస్త్రీ చేసి ఇచ్చే లాండ్రీ వాడు, దుస్తులతో పాటు, దుస్తుల్ని ధరించే మనిషి నడత లోని వంకర్లనీ, ముడతలు పడ్డ అతడి ఆలోచనలనీ కూడా ఇస్త్రీ పెట్టెతో రుద్ది పెట్టి సాపు చేస్తే ఎంత బాగుంటుంది అన్న ఊహ చేస్తున్నాడు కవి.

అక్కడితో ఆగి పోలేదు.

అట్లా సాపు చేసి ఇస్త్రీ చేసిన తరువాత, నీటుగా మడత పెట్టి, ‘ఇస్త్రీ చేయబడిన భర్త’ ని అతడి స్త్రీ కి అప్పగిస్తే ఆవిడెంత సంతోషిస్తుందో కదా అంటూ కవితను ముగించాడు.
నడతలో వంకర్లు లేని, ఆలోచనలలో ముడతలు లేని పురుషుడినే కదా ఏ స్త్రీ అయినా భర్తగా కోరుకునేది. అంత పెద్ద విషయాన్ని, మన దైనందిన జీవితంలో మన వీధి చివరన కనిపించే ఒక లాండ్రీ షాపు పైని కవితతో ఎంత హృద్యంగా చెప్పాడు కవి! ఇస్మాయిల్ గారి కవిత్వం లోని గొప్పదనం ఇదే!

పురుషుడి నుండి స్త్రీ కోరుకునేదేమిటో తన ‘నత్త ప్రణయ యాత్ర’ లో ఒక చోట ఇస్మాయిల్ గారే ఇట్లా చెబుతారు -

‘ఆమెకు కుక్కపిల్లంటే ఇష్టం
కుక్కపిల్ల స్థాయికి ఎదగాలని
ప్రస్తుతం నా ప్రయత్నం’

పైకి మామూలుగా చదివితే సరదాగా అనిపించినా ఎంత లోతైన కవితా పంక్తులివి!

అనుభవించి పలవరిస్తే తప్ప ఇంత సున్నిత కవితా వాక్యాలను రాయడం సాధ్యమవుతుందా?

తన అనుభవం లోకి వచ్చిన దానిని కవిత్వం చేయడం గురించి ఇస్మాయిల్ గారే తన ‘కవిత్వంలో నిశ్శబ్దం’ వ్యాసంలో మరొక చోట ఇట్లా చెబుతారు -
‘దీనికై కవిత్వం ఉపయోగించే సాధనాలు పదచిత్రాలు. వీటినే ప్రతీకలంటారు. వీటి వివిధ ప్రక్రియలే రూపకాది అలంకారాలు. పదచిత్రాలు అమూర్త ( abstract ) భావాలు కావు. మూర్త( concrete ) విషయాలు. ఇవి మన ఇంద్రియాల్ని తాకి, ఐంద్రియక అనుభూతుల్ని మేల్కొలుపుతాయి. మాటల కందని సంశ్లిష్టమైన అనుభవాలతో జటిలమైన అనుభవిక ప్రపంచం ఈ పద చిత్రాల మార్గం ద్వారా మన అనుభూతి ఆవరణలోకి ప్రవేశించ గలుగుతోంది. కవిత్వంలోకి విశాలమైన జీవితాన్ని ఆహ్వానించే కిటికీలన్నమాటి ఇవి. మన గది కిటికీలు ఆకాశాన్ని ఆహ్వానించినట్టు’

చివరిగా, కవిత్వం చేసే పని గురించి ఇస్మాయిల్ గారు అన్న మాటతో ముగిస్తాను-

‘కవిత్వం చేసే పని హృదయంలో ఒక దీపం వెలిగించడమే’

**** (*) ****

Photo Credit: సాహితీ-యానం blog.