వాకిలి » చలువ పందిరి

సాహిర్

వాకిలి — Fri, 28 Feb 2014 20:58:47 +0000

चलो एक बार फिर से.. :

“..मुझसे पहले कितने शायर, आए और आकर चले गए,
कुछ आहें भरकर लौट गए, कुछ नग़मे गाकर चले गए
वो भी एक पल का किस्सा थे, मै भी एक पल का किस्सा हूँ
कल तुमसे जुदा हो जाऊँगा, जो आज तुम्हारा हिस्सा हूँ”
అన్న “సాహిర్” నాకెంతో ప్రియమైన హిందీ సినీకవులలో ఒకరు..!

సాహిర్ ఇంకా ఏమన్నాడంటే..

“ये दुनियाँ जहाँ आदमी कुछ नहीं है
वफ़ा कुछ नहीं, दोस्ती कुछ नहीं हैं
यहाँ प्यार की कद्र ही कुछ नहीं है
ये दुनियाँ अगर मिल भी जाये तो क्या हैं”
(ప్యాసా)

“ये पुरपेच गलियाँ, ये बदनाम बाज़ार
ये ग़ुमनाम राही, ये सिक्कों की झन्कार
ये इस्मत के सौदे, ये सौदों पे तकरार
जिन्हें नाज़ है हिन्द पर वो कहाँ हैं..”
(ప్యాసా)

“इस को ही जीना कहते हैं तो, यूँही जी लेंगे
उफ़ ना करेंगे, लब सी लेंगे, आँसू पी लेंगे
गम से अब घबराना कैसा, गम सौ बार मिला”
(ప్యాసా)

సాహిత్యానికీ, కవిత్వానికీ, హిందీ చిత్రగీతాలకూ ఆయన చేసిన సేవలకు గానూ గత ఏడాది భారత తపాలాశాఖ ద్వారా సాహిర్ లుధియాన్వీ స్మృతిలో ఒక స్టాంప్ కూడా విడుదలైంది! కనుమరుగౌతున్న మానవతావిలువలు, అర్థంలేని రాజకీయ చదరంగాలు, భగ్నహృదయాలు, ప్రేమ, అన్నింటికన్నా విలువైన జీవితం గురించిన నేపథ్యాలతో ఎన్నో కవితలూ, పాటలు రాసాడు. ఎన్నో కష్టాలను ఎదుర్కొన్నవాడు, జీవితాన్ని దగ్గర నుండి చూసినవాడు, రెండుసార్లు భగ్నప్రేమికుడైపోయి చివరిదాకా ఒంటరిగా మిగిలిపోయినవాడు కావడం వల్లనే ఆయన రచనలకు ఆ విలువల జిలుగులు! ముఖ్యంగా అందమైన ఉర్దూ పదాలెన్నింటినో ఈయన పాటల ద్వారానే తెలుసుకున్నా నేను.

మరికొన్ని సాహిర్ లుధియాన్వీ పాటలు:

* తుమ్ అగర్ సాథ్ దేనె కా వాదా కరో
* నీలే గగన్ కె తలే
* న మూ ఛుపాకే కె జియో
* కిసీ పత్థర్ కీ మూరత్ సే మహోబ్బత్ కా ఇరాదా హై(హమ్రాజ్)
* కభీ కభీ మేరే దిల్ మే
* మేరే ఘర్ ఆయీ ఎక్ నన్హీ పరీ
* మై పల్ దో పల్ కా శాయర్ హూ(కభీ కభీ)
* జానే వో కైసే లోగ్ థే జిన్ కే ప్యార్ కో ప్యార్ మిలా..
* యే దునియా అగర్ మిల్ భీ జాయె తో క్యా హై..
* జిన్హే నాజ్ హై హింద్ పర్ వో కహా హై..
* జానె క్యా తూ నే కహీ..(ప్యాసా)
* అల్లా తేరొ నామ్..
* మై జిందగీ కా సాథ్ నిభాతా చలా గయా..
* అభీ నా జావో ఛోడ్ కే..
* జహా మే ఐసా కోన్ హై..(హమ్ దోనో)
* ఓ మేరే జొహరా జబీ..
* ఆగే భీ జానే నా తూ..(వక్త్)
* మన్ రే తు కాహే న ధీర్ ధరే..
* సంసార్ సే భాగే ఫిర్తే హో..(చిత్రలేఖ)

ఇలా రాసుకుంటూ పోతే ఎన్నో..! గంభీరమైనవే కాదు ఈయన ఖాతాలో సరదా పాటలు కూడా బోలెడున్నాయ్..! మరి ఇలాంటి హేమాహేమీల్లాంటి పాటల్లోంచి ఏది ఎన్నుకోవాలా అని ఆలోచిస్తే ‘Gumrah’చిత్రంలోని “చలో ఎక్ బార్” తట్టింది. ఈ పాటకు కూడా చిన్న కథ ఉంది. “గుమ్ రాహ్”, “హమ్ రాజ్” రెండు చిత్రాల పాటలూ ఉన్న ఒక కేసెట్ చిన్నప్పుడు మా ఇంట్లో ఉండేది. అటుఇటు, అటుఇటు ఎడాపెడా తెగ వినేసేవాళ్లం. అందులో మూడొంతులు పాటలు ‘మహేంద్ర కపూర్’ పాడినవే! ఆ కెసెట్ ద్వారా నాకు సాహిర్, మహేంద్ర కపూర్ ఇద్దరూ బాగా ఇష్టమైనవాళ్ళయిపోయారు. ముఖ్యంగా ఈ “చలో ఎక్ బార్..” పాట.. అందులోని ఉర్దూ పదాలు వినడానికి చాలా అందంగా తోచేవి. कशमकश, पेशकदमी, दिलनवाज़ी, तार्रुफ़, ताल्लुक మొదలైన పదాలన్నీ భలే తమాషాగా ఉండేవి. వీటిని వేదనాభరితంగా మహేంద్రకపూర్ పలుకుతూంటే గొంతు కలిపేసేదాన్ని. అప్పట్లో అర్థాలు తెలీవు కానీ ఎందువల్లో బాగా నచ్చేసేది ఈ పాట. అర్థం తెలిసాకా మాత్రం “సలాం సాహిర్ సాబ్” అనుకోకుండా ఉండలేకపోయాను!

ఇంతకీ ఈ ‘gumrah’ సినిమ కథ ఏమిటో తెలుసా? ఈ కథనే క్లైమాక్స్ కాస్త మార్చి “అభినందన” పేరుతో మన తెలుగులో తీసారు. రెండు ముగింపుల్లో ఏది కరక్టు? ఏది న్యాయం? అన్న పాయింట్ పక్కన పెడితే ఆయా కాలమాన పరిస్థితులను బట్టి రెండు సినిమాలూ బాగా ఆడాయి. ఈ పాట వచ్చే సందర్భం ఏంటంటే ఒకప్పుడు తన భార్య ప్రేమించిన ప్రియుడిని ఓ అమ్మాయి భర్త ఇంటికి పిలుస్తాడు. అప్పుడా ఇల్లాలు సంగ్దిగ్థం, కలవరం ఒకవైపు, భర్త కుతూహలం ఒక వైపు ఉండగా; మధ్యన పెద్ద పియానో వద్ద కూచుని, సీరియస్ గా వాయించేస్తూ ఆ భగ్నప్రేమికుడు ఈ పాటను పాడతాడు! అశోక్ కుమార్(భర్త) సీరియస్ గా గుప్పుగుప్పు మని పైప్ లోంచి వదిలే పొగ సింబాలిక్ గా అనిపిస్తుంది..! మహేంద్రకపూర్ పాడిన అద్భుతమైన గీతాల్లో ఒకటిది. చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయేలా సంగీతాన్ని సమకూర్చినది రవి. దు:ఖపూరితమైనదైనా, మరువలేనిదీ గీతసాహిత్యం.

“चलो एक बार फिर से.. ” వాక్యర్థం:

ప: चलो एक बार फिर से अजनबी बन जाए हम दोनों
రా..! మరొక్కమారు అపరిచితులమైపోదాం మనమిద్దరం..

1 చ: न मैं तुमसे कोई उम्मीद रक्खूँ, दिलनवाज़ी की
न तुम मेरी तरफ़ देखो ग़लत अंदाज़ नज़रों से
न मेरे दिल की धड़कन लड़खड़ाये मेरी बातों में
न ज़ाहिर हो तुम्हारी कशमकश का राज़ नज़रों से

चलो एक बार फिर से अजनबी बन जाए हम दोनों

అప్పుడిక నీ అనుగ్రహాన్ని నేను ఆశించాల్సిన అవసరమూ ఉండదు
నువ్వు నా వంక అపార్థపు దృష్టితోనూ చూడనక్కర్లేదు
అప్పుడిక నా మాటల్లో నా హృదయపు తడబాటూ కనబడదు
నీ చూపుల్లో నీ మనసు ఊగిసలాటా వెల్లడి కాదు

రా..! మరొక్కమారు అపరిచితులమైపోదాం మనమిద్దరం..

2 చ: तुम्हें भी कोई उलझन रोकती है पेशकदमी से
मुझे भी लोग कहते हैं कि ये जलवे पराये हैं
मेरे हमराह भी रुसवाइयां हैं मेरे माज़ी की
तुम्हारे साथ भी गुज़री हुई रातों के साये हैं

चलो एक बार फिर से अजनबी बन जाए हम दोनों

ఏదో ఇబ్బంది నిన్ను కూడా ముందడుగు వెయ్యనివ్వడం లేదు కదా..
ఈ అందాలన్నీ పరాయివే అని నాక్కూడా లోకం చెబుతోంది
గతం మిగిల్చిన అపనిందలు కూడా నాకిప్పుడు తోడైయ్యాయి
గతించిన రాత్రుల స్మృతుల నీడలు నీక్కూడా తోడున్నాయిగా..

రా..! మరొక్కమారు అపరిచితులమైపోదాం మనమిద్దరం..

3 చ: तार्रुफ़ रोग हो जाये तो उसको भूलना बेहतर
ताल्लुक बोझ बन जाये तो उसको तोड़ना अच्छा
वो अफ़साना जिसे अंजाम तक लाना न हो मुमकिन
उसे इक खूबसूरत मोड़ दे कर छोड़ना अच्छा..

चलो एक बार फिर से अजनबी बन जाए हम दोनों

పరిచయం జాడ్యమైపోతే దాన్ని మరచిపోవడమే నయం
బంధం బరువైపోతే దాన్ని తెంచివెయ్యడమే మంచిది
ముగింపు దాకా తేలేకపోయిన కథను
ఒక అందమైన మలుపు తిప్పి వదిలెయ్యడమే మంచిది..

రా..! మరొక్కమారు అపరిచితులమైపోదాం మనమిద్దరం..

ఈ పాటను క్రింద లింక్ లో చూడవచ్చు:

मोन्टा रे!

వాకిలి — Sat, 01 Feb 2014 00:13:06 +0000

సినీ రంగంలో సంగీతసాహిత్యమిళితమైన అద్భుతమైన పాటలు మనకందించిన కొన్ని చెప్పుకోదగ్గ జంటలు ఉన్నాయి. ఎస్.డి.బర్మన్-సాహిర్ లుధియాన్వీ, ఆర్.డి.బర్మన్-గుల్జార్, శంకర్ జైకిషన్-శైలేంద్ర., రాజా మెహదీ అలీ ఖాన్-మదన్ మోహన్… అలాగన్నమాట. అలా కొత్తతరం హిందీ సినీగీతాకాశంలో ఓ జంట హరివిల్లులాంటి అందమైన పాటలను మనకందిస్తున్నారు. వారే అమిత్ త్రివేదీ-అమితాబ్ భట్టాచార్య ! ఈ రణగుణధ్వనులకాలంలో పాటలంటే హోరు, వాయిద్యాల మోత మాత్రమే కాదు నాణ్యమైన సాహిత్యానికి సరిపడే సంగీతాన్ని జోడిస్తే, పదికాలాలు నిలబడిపోయే గీతాలు జన్మించగలవనే నమ్మకాన్ని ఇస్తున్న జంట వీరిద్దరూ.

Dev D, Wake up Sid, Ishaqzaade, Kai Po Che, Trishna, Ek mein aur Ek tu మొదలైన చిత్రాలకు సంగీతం అందించి, చిన్న వయసులోనే ఎంతో పేరుప్రఖ్యాతలు సొంతంచేసుకున్న “అమిత్ త్రివేదీ” పాడగలడు, రాయగలడు, వాద్యకారుడు కూడానూ! రచయిత “అమితాబ్ భట్టాచార్య” కూడా గాయకుడే! ఇతడు “అగ్నిపథ్” చిత్రానికి రాసిన గీతసాహిత్యం ఎంత అద్భుతంగా ఉంటుందో! ఈ జంట ఇటీవలి కాలంలో “లుటేరా” అనే అందమైన చిత్రానికి సాహిత్యసంగీతాలను అందించారు. ఈ ఆల్బం లో అన్ని పాటలూ వేటికవే ప్రత్యేకం. అన్నింటిలోనూ “మెంటా రే” అనే పాట చాలా ప్రజాదరణ పొందింది. ఆ పాట గురించే ఇవాళ మనం చెప్పుకోబోతున్నాం!

“లుటేరా(2013)” చిత్రకథ బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో అంతరిస్తూ ఉన్న జమిందారీ వ్యవస్థకు సంబంధించిన కథ. వెస్ట్ బెంగాల్ లోని మానిక్ పూర్ అనే ఊళ్ళోని జమిందారు,ఆయన కుమార్తెల కథ! పల్లె వాతావరణంలోని కథ కాబట్టి కథాపరంగా కీలకమైన మొంటా రే పాటకు గ్రామీణపరమైన సంగీతాన్ని సమకూర్చారు. వేదాంతపరమైన బెంగాలీ జానపద సంగీతరీతుల్లో “బౌల్ సంగీత్” ఒక రీతి. (మన తెలుగు తత్వాల్లాంటివన్నమాట.) టాగూర్ కూడా తన పాటల్ని ఎక్కువగా ఈ జానపదరీతిలోనే స్వరపరిచారు. ఈ బౌల సంగీతకారుల గురించి టాగూర్ తన ప్రసంగాల ఆధారంగా రాసిన ’The Religion of Man ’ అనే పుస్తకంలో “The Baul Singers of Bengal” అనే అధ్యాయంలో కూడా ప్రస్తావించారు. ఈ బౌల గీతవాయిద్యాల్లో దోతార, ఖమాక్, ఢోల్, దుగ్గీ మొదలైన వాయిద్యాలతో పాటూ “ఏక్తార” అనే తంత్రీ వాయిద్యాన్ని ఎక్కువగా వాడతారు. గ్రామీణవాతావరణాన్ని ప్రతిబింబించేలా ఉండే ఆ బౌల జానపదగీతాల మాదిరిగా ఈ మోంటా రే పాటని రూపొందించి, ఏక్తార, ఢోల్ మొదలైన వాయిద్యాలను కూడా ఎక్కువగా వాడారు అమిత్ త్రివేదీ. పాట మధ్యన పల్లెపదాల్లా వినబడే బెంగాలీ వాక్యాలకు స్వరకర్త అమితాబ్ భట్టాచర్య గాత్రం బాగా నప్పింది.

గాయకుడు “స్వానంద్ కిర్కిరే” కూడా గీతరచయిత, సంభాషణా రచయిత. పరిణిత లో “పియు బోలే”, కై పో చీ లో “మాంఝా”, త్రీ ఇడియట్స్ లోని అవార్డ్ పొందిన “బెహతీ హవా సా థా వో” లతో పాటూ ఎన్నో విలువైన సాహిత్యాలను అందించారాయన. అవటానికి ఇది చిన్న పాటే అయినా, ప్రతిభావంతులైన రచయిత, స్వరకర్త, గాయకుడు త్రిమూర్తుల్లా వెనుక నిలబడ్డ ఉత్తమ గీతంగా ఈ పాటను చెప్పుకోవచ్చు.

సందర్భం: ఆర్కియాలజిస్ట్ గా ఆ ఊళ్ళోకొచ్చిన వరుణ్ పై మనసుపడుతుంది జామిందారు కుమార్తె పాఖీ. వరుణ్ కూడా ఆమె పట్ల ఆకర్షితుడైనా, తనకున్న వృత్తిపరమైన నిబంధనల వల్ల మనసుని అదుపులోకి పెట్టుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తూ ఉంటాడు. కానీ మాట వినే గుణం మనసుకు ఉంటే లోకంలో ఇన్ని అనర్థాలు ఎందుకు జరుగుతాయి?! తన అదుపులో లేకుండా, చిత్తం వచ్చినట్లు ప్రవర్తించే మనసుని ఉద్దేశిస్తూ రాసిన పాట ఇది. కథలో నాయికానాయకుల మనస్థితినీ, ప్రేమ లక్షణాలనూ తెలియజేసే సందర్భోచితమైన గీతం..

‘మోంటా రే’ స్వేఛ్ఛానువాదం:

कागज़ के दो पंख लेके, उड़ा चला जाए रे
जहाँ नहीं जाना था ये वहीँ चला हाय रे
उमर का ये ताना-बाना समझ ना पाए रे
ज़ुबां पे जो मोह-माया, नमक लगाये रे
के देखे ना, भाले ना, जाने ना दायरे
दिशा हारा कैमोन बोका, मोन्टा रे!

రెండు కాగితపు రెక్కల్ని తీసుకుని ఎగిరి వెళ్పోతుందిరా..
ఎక్కడికైతే వెళ్ళకూడదో.. అయ్యో! అది అక్కడికే వెళ్తుందిరా..
వయసు తాలూకూ పడుగుపేకలు అర్థం చేసుకోదుగదరా..
మోహావేశాల రుచి చూపి మరులుగొలుపుతుందిరా
ముందువెనుకలు చూడని మనసు హద్దులెరుగదు..
దిశారహితమైపోతుందిరా ఈ వెర్రి మనసు !

భావం: “कैमोन बोका, मोन्टा रे!” అనేవి బెంగాలీ పదాలు. అంటే “మనసెంత వెర్రిదో కదా..” అని అర్థమట! ఈ పల్లవిలో “ज़ुबां पे जो मोह-माया, नमक लगाये रे” అనే ప్రయోగం నాకైతే అద్భుతంగా తోచింది. చప్పబడిపోయిన జిహ్వ ఉప్పు తగలగానే ఎలా ఉత్తేజితమౌతుందో.. అలాగ మిథ్యామోహాల రుచి చూపించి మనసుని ఊరిస్తుందిట ప్రేమ. అలా మాయలో పడిపోయి ముందు వెనుకలూ, పరిస్థితులు గుర్తించక, హద్దులు మర్చిపోయి, ఎటువైపు పయనిస్తోందో తెలియకుండా దిశారహితంగా పరిగెత్తుతూపోతుందిట ప్రేమలో ఉన్న వెర్రి మనసు.

చ: फ़तह करे किले सारे, भेद जाए दीवारें..
प्रेम कोई सेंध लागे.. ((लागे रे लागे))
अगर मगर बारी बारी, जिया को यूँ उछाले
जिया नहीं गेंद लागे.. ((लागे रे लागे))
माटी को ये चंदन सा, माथे पे सजाये रे
ज़ुबां पे जो मोह-माया, नमक लगाये रे
के देखे ना, भाले ना, जाने ना दायरॆ
दिशा हारा कैमोन बोका, मोन्टा रे!
కోటలని జయించి, గోడలు దాటి రహస్యాలను భేదించే ఏదో కన్నమేమో.. అనిపిస్తుందీ ప్రేమ
అవుననీ.. కాదనీ.. వంతులవారీగా గెంతులువేయిస్తూ
మనసు కాదు బంతేమో అనిపిస్తుంది..
మట్టిని చందనంలా నుదుటిపై అలంకరించుకుంటుందిరా
మోహావేశాల రుచి చూపి మరులుగొలుపుతుందిరా
ముందువెనుకలు చూడని మనసు హద్దులెరుగదు..
దిశారహితమైపోతుందిరా ఈ వెర్రి మనసు !

భావం: ఈ చరణంలో ప్రేమ ఎటువంటిదో, మనసుని ఎలా ఆడిస్తుందో తెలుపుతాడు రచయిత. “सेंध ” అంటే దొంగతనంగా వేసే కన్నం అని అర్థం. అలా దొంగతనంగా మనసుకి కన్నమేసి, మనసనే కోటను జయించి, గోడల్లాంటి మనసుపొరలెన్నో దాటి లోపలి రహస్యాలను భేదించే కన్నమనిపిస్తోందట ప్రేమ. ఓసారి ఔననీ, మరోసారి కాదనీ వంతులవారీగా మాటమారుస్తూ, బంతిని ఎలాగైతే అటు ఇటు తంతామో అలా మనసుని బంతిని చేసి ఆడేసుకుంటుందిట ప్రేమ! ఉచితానుచితాలు మరిచిపోయేట్లు చేసే ఈ ప్రేమ మట్టిని సైతం చందనమని భ్రమించేలా చేస్తుందిట. తత్వ ధోరణిలో సాగే పాట కాబట్టి ప్రతి వాక్యానికీ చివరన “రే” అనే ప్రయోగం చేసారు.

ఈ పాటను ఇక్కడ చూడవచ్చు:

https://www.youtube.com/watch?v=yj998MmDzVc

“कोइ ये कैसे बताये..”

వాకిలి — Tue, 31 Dec 2013 16:13:47 +0000

ప్రముఖ ఉర్దూకవి, పద్మశ్రీ, సాహిత్య అకాడమీ మొదలైన పలు పురస్కారాల గ్రహీత, ఎన్నో అద్భుతగీతాల సృష్టికర్త “కైఫీ ఆజ్మీ”. ఈ సిరీస్ మొదట్లో ఆయనది “కుచ్ దిల్ నే కహా” అనే ‘అనుపమ’లోని గీతాన్ని గురించి రాసాను. కైఫీ ఆజ్మీ రాసిన మరికొన్ని ప్రముఖ సినీగీతాలు…

* “ధీరే ధీరే మచల్” (అనుపమ), * “భీగి భీగి ఫజా..” (అనుపమ), * “కర్ చలే హమ్ ఫిదా జానొతన్ సాథియో.. అబ్ తుమ్హారే హవాలే వతన్ సాథియో..”(హకీకత్), * “వక్త్ నే కియా క్యా హసి సితమ్..”(కాగజ్ కే ఫూల్), * చల్తే చల్తే యు హి కోయీ మిల్గయా..”(పాకీజా), * “తుమ్ ఇత్నా జో” (అర్థ్), * “ఝుకీ ఝుకీ సీ నజర్ (అర్థ్), * “కోయీ యే కైసే బతాయే..” (అర్థ్), * “ఓ బేకరార్ దిల్..” (కొహ్రా), * “ఆజ్ సోచా తొ ఆసూ భర్ ఆయే..” (హస్తే ఝక్మ్), *బహారో మేరా జీవన్ భీ సవారో..” (ఆఖ్రీ ఖత్) మొదలైనవి.

సంచలనాత్మక దర్శక,నిర్మాత మహేష్ భట్ తీసిన ‘అర్థ్’ చిత్రం కొరకు కైఫీ ఆజ్మీ మూడు గజల్స్ రచించారు. అర్థ్ చిత్రంలో “తుమ్ ఇత్నా జో ముస్కురా రహే హో..”, “తేరీ ఖుష్బూ మే బసే ఖత్..”, “తూ నహీ తో జిందగీ మే..”, “ఝుకీ ఝుకీ సీ నజర్..”, “కోయి యే కైసే బతాయే..” అనే ఐదుగీతాల్లో చివరి మూడింటికీ కైఫీ సాహిత్యాన్ని అందించగా వాటికి ప్రముఖ్ గజల్ గాయకుడు, సంగీత దర్శకుడు జగ్జీత్ సింగ్ స్వరాలనిచ్చారు. ఒక గజల్ ని ఆయన భార్య చిత్రా సింగ్ పాడగా మిగిలిన నాలుగూ కూడా జగ్జీత్ పాడారు. ఈ ఆల్బమ్ లోని అన్ని పాటలూ సినీసంగీతప్రేమికులందరికీ ఎంతో ప్రియమైనవి. కైఫీ ఆజ్మీ రచించిన మూడింటిలో ఒకటైన “కోయీ యే కైసే బతాయే..” గీతాన్ని గురించే ఇవాళ చెప్పుబోయేది! అప్పట్లో పాటలన్నీ చిత్రకథనో, కథానాయకుడు లేదా నాయకురాలి మనోభావాలను తెలియజేసేలాగ సందర్భానుసారంగా ఉండేవి. ఈ గీతం కూడా అలాంటిదే.

మహేష్ భట్ తీసిన చిత్రాల్లో “అర్థ్” చిత్రం ఎన్నో పురస్కారాలనూ, ప్రశంసలను అందుకుని, భట్ తీసిన మేటి చిత్రాల జాబితాలో నిలుస్తుంది. ఈ చిత్రకథకు భట్ జీవితంలోని కొన్ని ఘటనలే ఆధారమని అంటారు. ఇందర్ జీవితంలో ‘కవిత’ అనే సినీనటి ప్రవేశం వల్ల పూజ,ఇందర్ అనే భార్యాభర్తల మధ్య కల్లోలం ఏర్పడుతుంది. విడిపోయిన ఆ భార్యాభర్తల బంధం చివరికి ఏమౌతుంది? తన జీవితానికి ఓ అర్థాన్ని నిర్ణయించుకుంటూ పూజ తీసుకునే నిర్ణయం ఏమిటనేది చిత్ర సారాంశం. ఈ చిత్రం క్లైమాక్స్ చాలా బావుంటుంది. ఈ చిత్రంలో పూజ గా నటి ‘షబానా అజ్మీ’ నటన అత్యద్భుతం. ఈ ఒక్క సినిమా చాలు ఆమె అభిమానిగా మారిపోవడానికి. కేవలం కళ్లతో వంద మాటల అర్థాన్ని ప్రదర్శించగల సహజ నటి ఆమె. కవిత గా తనది చిన్న పాత్రే అయినా, ప్రేక్షకులను మెప్పిస్తారు మరో మేటి నటి స్మితాపాటిల్.

కథానాయకురాలు పూజ, తన భర్త మరొక స్త్రీతో సన్నిహితంగా ఉంటున్నాడని తెలిసిన తర్వాత చాలా మానసిక వేదనకు గురౌతుంది. తన భవిష్యత్తు అగమ్యగోచరంగా ఉండి ఏమి చేయాలో తెలీక మధనపడుతుండగా, అమె స్నేహితులు కాస్త జనంలోకి వచ్చి మనసు మరుల్చుకోమని చెప్పి, తమకు తెలిసిన ఒక పార్టీకి పంపిస్తారు. అక్కడ ఒంటరిగా కూర్చున్న పూజకు రాజ్ అనే గాయకుడు పరిచయమౌతాడు. అతను ఆ పార్టీలో ఈ గీతాన్ని పాడుతుండగా ఇందర్, తన కొత్త స్నేహితురాలు కవితతో ఆ పార్టీకి వస్తాడు. ఆ సందర్భంలో పూజ మనోభావాలు ఎలా ఉంటాయో తెలియజెప్పే పాట ఇది. అంతేకాక రాజ్ దృష్టికోణం నుండి ఆమెను చూపిస్తాడు దర్శకుడు ఈ గీతంలో! ఎంతో అర్థవంతంగా సాగే ఈ గీతం ఎన్నిసార్లు విన్నా తనివితీరదు. ముఖ్యంగా ఎవరైనా జంట విడిపోయారనే వార్తలు విన్నప్పుడు గీతంలోని “है जनम का जो ये रिश्ता तो बदलता क्यों है?” అనే వాక్యం పదే పదే గుర్తుకొస్తూ ఉంటుంది నాకు.. !

ఈ పాటలో ఒకటి రెండు వాక్యాలకు తప్ప మొత్తానికి స్వేచ్ఛానువాదం అక్కర్లేదు. అందుకని చాలావరకూ వాక్యార్థాన్నే రాసాను.

“कोइ ये कैसे बताये..” వాక్యార్థం:

कोइ ये कैसे बताये के वो तनहा क्यों है
वो जो अपना था, वहीं और किसी का क्यों है
यही दुनियां है तो फिर, एसी ये दुनियां क्यों है
यही होता है तो, आखिर यही होता क्यों है?

ఆమె ఒంటరితనాన్ని ఎవరైనా ఎలా వివరించగలరు?
తనదైన మనిషి వేరొకరికి ఎలా సొంతమవగలరు?
ఇదే లోకం తీరైతే, లోకమీ తీరుగా ఎందుకుంది?
ఇదే జరిగేటట్టయితే, అసలిలా ఎందుకు జరుగుతుంది?

इक ज़रा हाथ बढ़ा दे तो, पकड़ ले दामन
उस के सीने मे समा जाए, हमारी धड़कन
इतनी कुरबत है तो फिर फासला इतना क्यों है?

కాస్తంత చెయ్యి అందిస్తే ఆమెకు దగ్గరవ్వగలను
నా గుండెసవ్వడి ఆమె హృదయానికి వినబడగలదు
ఇంత చేరువలో ఉంటే మరి అంత దూరమెలా ఉంది?

दिल-ए-बरबाद से निकला नही अब तक कोइ
इक लुटे घर पे दिया करता है दस्तक कोइ
आस जो टूट गई है फिर से बंधाता क्यों है?

పగిలిన హృదయపు శిధిలాల్లోంచి ఎవరూ బయటపడలేదింతవరకూ
కొల్లగొట్టబడిన మనసుగది తలుపులను ఎవరో తడుతున్నారు..
భగ్నమైన ఆశలను మళ్ళీ చిగురింపజేస్తున్నారెందుకు?

तुम मसर्रत का कहो या इसे गम का रिश्ता
कहते है प्यार का रिश्ता है जनम का रिश्ता
है जनम का जो ये रिश्ता तो बदलता क्यों है?

దీనిని సంతోషకరమైన బంధమను లేదా దు:ఖమయమైన బాంధవ్యమను..
ప్రేమబంధాన్ని జన్మజన్మల బంధమంటారు కదా
ఇది జన్మజన్మలబంధమే అయితే మరెందుకు మారిపోతుంది?

***

ఈ పాటను ఇక్కడ చూడవచ్చు:

‘అర్థ్’ పూర్తి చిత్రం లింక్:

http://www.youtube.com/watch?v=wBqXGxr-ChU

ये कौन चित्रकार है..

వాకిలి — Sat, 30 Nov 2013 23:12:10 +0000

నటుడు, నిర్మాత, దర్శకుడు అయిన శ్రీ వి.శాంతారామ్ ఎక్కువగా దర్శకుడిగానే మనకు తెలుసు. మన దేశంలో చెప్పుకోదగ్గ ఉత్తమ దర్శకుల్లో ఒకరు శాంతారామ్. ‘నవ్ రంగ్’, ‘దో ఆంఖే బారహ్ హాత్’, ‘డా.కోట్నిస్ కీ అమర్ కహానీ’, ‘ఝనక్ ఝనక్ పాయల్ బాజే’ మొదలైన ప్రయోగాత్మకమైన, కళాత్మకమైన చిత్రాలను తీసారు. శాంతారామ్ చిత్రాలు కళాత్మకంగానే కాక సందేశాత్మకంగా, సంగీతభరితంగా కూడా ఉంటాయి. తన చిత్రాల్లోని పాటలను ప్రత్యేకం సంగీతదర్శకుడి దగ్గర ఉండీ లేదా ఒకోసారి తానే స్వయంగా బాణీ కట్టి చేయించుకునేవారుట శాంతారామ్. సంగీతం పట్ల ప్రేమతో, అంత అపురూపంగా బాణీలు కట్టించుకునేవారు కాబట్టే వారి చిత్రాల్లోని పాటలు ఇప్పటికీ ప్రజాభిమానాన్ని పొందుతూ ఉంటాయి. శాంతారామ్ రూపొందించిన ఓ సందేశాత్మక చిత్రమే “బూంద్ జో బన్ గయీ మోతీ”! అందులోనిదే గీతకర్త ‘భరత్ వ్యాస్‘ రచించిన “ये कौन चित्रकार है.. ” అనే అందమైన పాట.

రాసి తక్కువైనా, వాటి ఖ్యాతి మాత్రం ఎక్కువే. అటువంటి ప్రఖ్యాత సినీగీతాలను రాసిన రచయిత భరత్ వ్యాస్. ఏభైల్లో, అరవైల్లో హిందీ చిత్రాలకు గీతరచన చేసారు. ‘దో ఆంఖే బారహ్ హాత్’ చిత్రంలో అన్ని పాటల్లోనూ ఎంతో అద్భుతమైన ‘ऎ मालिक तेरॆ बिंदॆ हम’ పాటను రాసినది ఈయనే. “నవరంగ్” లో ‘आधा है चंद्रमा रात आधी’, ‘जा रॆ नट्खट ‘ పాటలను, ఇంకా ‘ज्यॊत सॆ ज्यॊत जलातॆ चलॊ.. प्रॆम की गम्गा बहातॆ चलॊ’, ‘तॆरॆ सुर और मॆरॆ गीत’, ‘तुम गगन की चंद्रमा ‘, ‘आ लौट कॆ आजा मॆरॆ मीत’ మొదలైన చిరస్మరణీయమైన గీతాలకు రచన చేసారు భరత్ వ్యాస్.

ఇక “బూంద్ జో బన్ గయీ మోతీ” చిత్రకథలోకి వస్తే, ఇది ఒక ఆదర్శవంతుడైన స్కుల్ టీచర్ సత్యప్రకాష్ కథ. ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయుడుగా అతడు వెళ్ళిన మారుమూల గ్రామంలో, తాను నమ్మిన సిధ్ధాంతాలు, విద్యావిధానాలు అమలు జరపడం వల్ల, అవి నచ్చని కొందరు గ్రామస్తుల వల్ల అతను కొన్ని ఇబ్బందుల్లో ఇరుక్కుంటాడు. ఆ ఇక్కట్ల నుండి అతను ఎలా బయట పడతాడన్నది మిగిలిన చిత్రకథ. శాంతినికేతన్ లో లాగ పచ్చని ప్రకృతి ఒడిలో పిల్లలకు చదువు చెప్పాలనుకుంటాడు సత్యప్రకాష్. ఆ తరహా విద్యావిధానాన్ని అమలుజరిపే సందర్భంలో “యే కౌన్ చిత్రకార్ హై..” పాట వస్తుంది. ఇది చాలా చక్కని సరళమైన గీతం. పచ్చని చెట్లను, కొండలోయలను, అందమైన పూలనూ తయారుచేసిన కళాకారుడెవరు? ఇంత అందమైన ప్రకృతిని పుడమిపై చిత్రీకరించిన ఆ చిత్రకారుడెవరు? అంటూ కవి ప్రశ్నిస్తాడు. సృష్టికారకుడైన ఆ అంతర్యామిని మెచ్చుకుంటూ, ప్రకృతిలోని అందాలను వర్ణిస్తూ సాగే ఈ పాట ప్రకృతిని ఆరాధించేవారందరికీ ఎంతో నచ్చుతుంది.

ఈ చిత్రానికి సతీష్ భాటియా సంగీతాన్ని అందించగా ప్రముఖ గాయకుడు ముఖేష్ ఈ గీతాన్ని ఆలపించారు. ముఖేష్ అరుదుగా పాడిన ఉత్సాహభరితమైన గీతాల్లో ఇదీ ఒకటి. ఇక ఈ పాట వాక్యార్థం చూద్దామా..

‘ये कौन चित्रकार है..‘ వాక్యర్థం:

ప: हरी हरी वसुंधरा पॆ नीला नीला ये गगन
के जिसपे बादलों की पालकी उड़ा रहा पवन
दिशाएं देखो रंग भरी..
दिशाएं देखो रंग भरी चमक रहीं उमंग भरी
ये किसने फूल फूल पॆ(౨) किया सिंगार है
ये कौन चित्रकार है? ये कौन चित्रकार?

హరితవర్ణ భూమి.. దానిపై ఈ నీలాకాశం..
ఆ నీలాకాశంపై మబ్బుల పల్లకీని ఊరేగిస్తున్న పవనం..
వర్ణాలతో నిండిన నలుదిశలనూ తళుకులీనే ఉత్సాహంతో నింపి,
ప్రతి పువ్వునీ అందంగా అలంకరించిన
ఈ చిత్రకారుడెవరు? ఈ కళాకారుడెవరు?

చ: तपस्वियों सी हैं अटल ये पर्वतॊं की चोटियाँ
ये सर्प सी घुमॆरदार घेरदार घाटियाँ
ध्वजा से ये खड़े हुए..
ध्वजा से ये खड़े हुए हैं वृक्ष देवदार के
गलीचे ये गुलाब के.. बगीचे ये बहार के
ये किस कवि की कल्पना..
ये किस कवि की कल्पना का चमत्कार है
ये कौन चित्रकार है.. ये कौन चित्रकार

నిశ్చల తాపసుల్లాగ ఉన్న ఈ వర్వతశిఖరాలు
సర్పంలా మెలికలు తిరిగి నలువైపులా వ్యాపించిన కొండలోయలు
పతాకధ్వజాల్లా నిటారుగా నిలబడి ఉన్న ఈ దేవదారు వృక్షాలు
ఈ గులాబీల తివాచీలు.. ఆమని తోటలు..
ఇవన్నీ ఏ కవి కల్పనలు? ఏ కవి సృష్టించిన అద్భుతాలు?
ఈ చిత్రకారుడెవరు? ఈ కళాకారుడెవరు?

చ: कुदरत की इस पवित्रता को तुम निहार लो
इसके गुणों को अपने मन में तुम उतार लो
चमका लॊ आज लालिमा…
चमका लॊ आज लालिमा अपने ललाट की
कण कण से झांकती तुम्हॆ छवी विराट की
अपनी तो आँख एक है, उसकी हज़ार है
ये कौन चित्रकार है.. ये कौन चित्रकार

పవిత్రమైన ఈ ప్రకృతిని నీవూ తిలకించు
ఈ ప్రకృతితత్వాన్ని నీవూ మనసునిండా నింపుకో
నీ భవితవ్యాన్ని ఇవాళ ప్రకాశింపచేసుకో
అణువణువులోంచీ అంతర్యామి నిన్ను వీక్షిస్తూనే ఉంటాడు
మనకున్న చూపు ఒకటే, ఆయనకు సహస్ర వీక్షణాలు..
ఈ చిత్రకారుడెవరు? ఈ కళాకారుడెవరు?

ఈ అందమైన పాటను ఇక్కడ చూడవచ్చు: http://www.youtube.com/watch?v=K9b63nSt9jY

దిఖాయీ దియే యూ

వాకిలి — Thu, 31 Oct 2013 20:53:28 +0000

“గజల్స్ ఫ్రమ్ ఫిల్మ్స్” అని లతా పాడిన ఓ పాతిక గజల్స్ ఉన్న ఆల్బం(రెండు కేసెట్లు) కొన్నారు నాన్నగారు నా కాలేజి రోజుల్లో. నా ఫేవొరేట్ ఆల్బంస్ లో ఒకటి అది. ఆ గజల్స్ లో వాడిన ఉర్దూ పదాలకు అర్థాలు తెలియకున్నా అవన్నీ నాకెంతగానో నచ్చేవి. కొన్నళ్ళయ్యాకా డిక్షనరీ కొనుక్కుని మరీ ఆ ఉర్దూ పదాలకు అర్థాలు వెతుక్కుని, అర్థాన్ని ఆస్వాదిస్తూ ఆ గజల్స్ వినేదాన్ని. అసలా భాషకున్న మధురిమవల్లనే అనుకుంటా ఓ చిత్రకథానాయకుడు “జిస్కీ జుబా ఉర్దు కీ తర్హా..” అని నాయికను వర్ణిస్తూ పాడతాడు! అలా నే పదే పదే వింటూ వచ్చిన ఆ సినీ గజల్స్ ఆల్బంలోదే ‘Bazaar’ చిత్రంలోని “దిఖాయీ దియే యూ..” అన్న గజల్. నాకెంతో ప్రియమైన పాటల జాబితాలోది. వినేకొద్ది వినాలనిపించే ఈ గజల్ లో దాదాపు అన్నీ ఉర్దూ పదాలే. పాటల డైరీలో రాసుకున్న గజల్ లోని ప్రతి పదానికీ అర్థం రాసుకుని, మొత్తం అర్థాన్ని గ్రహించటానికి ప్రయత్నించేదాన్ని అప్పట్లో. ఆ ఇష్టంతోనే ఈ సిరీస్ లో ఈ పాట గురించి రాయడానికి సాహసిస్తున్నా..

‘Bazaar’ చిత్రాన్ని గురించి చెప్పేకన్నా ముందుగా ఈ గీత రచయిత గురించి కొంత చెప్పాలి. 18వ శతాబ్దానికి చెందిన గొప్ప పేరుగాంచిన ఉర్దూ కవి “Mir taqi mir” రాసిన గజల్ ఇది. ఉర్దూ సాహిత్యానికీ, ప్రేమ కవిత్వానికీ తన వంతుగా ఉత్తమమైన రచనలను అందించిన మేటి ఉర్దూకవి. ఈ కవి గురించి తాను రాసుకున్న ఆత్మకథలో తప్ప మరెక్కడా ఎక్కువ వివరాలు లేకపోవడం, అతని జీవితకాలంలోనే అతనికి సరైన గుర్తింపు లభించకపోవడం చాలా విచారకరం. ఎంతో వేదనకూ, నిరాశకూ గురైన బాధాతప్త జీవితగాథ అతనిది. అయినా ఎన్నో విలువైన రచనలను ఉర్దూ సాహిత్యానికి అందించాడు కాబట్టే మీర్ ను “Khuda-e-Sukhan” (God of poetry) అని తలుచుకుంటారు ఉర్దూకవులు నేటికీ. “రెఖ్తా కే తుమ్హీ ఉస్తాద్ నహీ హో గాలిబ్, కెహ్తే హై జమానే మే కోయీ మీర్ భీ థా…” అన్నాడట మిర్జాగాలిబ్. (అంటే, ఉర్దూ కవిత్వంలో నువ్వొక్కడివే పండితుడివి కాదు, మీర్ అనే నిన్ను మించిన నేర్పరి కూడా గతంలో ఉండేవాడంటారు” అని అర్థం) మీర్ గొప్పతనం అంతటిదన్నమాట. ఎంతవరకూ నిజమో తెలీదు కానీ మీర్ తండ్రి ఒక ‘సూఫీ యోగి’ అనీ, అందువల్ల అతని కవిత్వంలో సూఫీ తత్వం, సిధ్ధాంతాలూ కనబడతాయి అని కొందరంటారు.

కవి ‘Mir’ ఇతర కవితలు కొన్నింటిని ఇక్కడ చూడవచ్చు:
http://www.kavitakosh.org/kk/%E0%A4%AE%E0%A5%80%E0%A4%B0_%E0%A4%A4%E0%A4%95%E0%A4%BC%E0%A5%80_%27%E0%A4%AE%E0%A5%80%E0%A4%B0%27#.UmjK71PN2St

‘Mir’ తాలూకూ చిన్న చిన్న జీవితవిశేషాలను ఇక్కడ చదవవచ్చు:
http://universalpoetries.wordpress.com/2012/04/04/the-chronicles-of-mir-taqi-mir/

ఇక “బాజార్” చిత్రకథ లోకి వస్తే, నిరుపేద కుటుంబాల్లోని ఆడపిల్లలను పెళ్ళి పేరుతో గల్ఫ్ దేశాల్లో ఉండే భారతీయులకు అమ్మివేసే వ్యాపారం గురించి తెల్పే కథ ఇది. తన స్వార్థం కోసం ఒక స్త్రీ, ఓ నిరుపేద కుటుంబంలోని అమ్మాయిని ఓ గల్ఫ్ దేశస్థుడితో పెళ్ళికి కుదురుస్తుంది. డబ్బు కోసం కూతురి ప్రేమను కాలరాసి, ఆ కుటుంబం వారు బలవంతంగా ఆ ఆమ్మాయిని ఆమెను కొనుక్కున్న ముసలాడికిచ్చి పెళ్ళి చేసేస్తారు. అందువల్ల ఇద్దరు అమాయక ప్రేమికులు విడిపోతారు. విషాదాంతమైన ఈ కథను చూస్తున్నంత సేపు బాహ్యప్రపంచాన్ని మర్చిపోతాం మనం. పాటలు బావుంటాయని సరదాపడి సీడీ కొనుక్కుని, చూసిన తర్వాత రెండురోజులపటు బాధపడ్డాను ఎందుకు చూసానీ చిత్రాన్నని! కథలోని సర్జూ, షబ్నం పాత్రల్లో ఫారూఖ్ షేక్, సుప్రియా పాఠక్; సలీం, నజ్మా పాత్రల్లో నసీరుద్దీన్ షా, స్మితా పాటిల్ జీవించారు అనడమే సబబు.

‘బాజార్’లో “కరోగే యాద్ తో హర్ బాత్ యాద్ ఆయేగీ”, “ఫిర్ ఛిడీ రాత్ బాత్ ఫూలోం కీ… “, “దిఖాయీ దియే యూ” మూడు పాటలూ చాలా బాగుంటాయి. ముఖ్యంగా “ఖయ్యామ్” అందించిన సంగీతం ఈ పాటలకు ప్రాణం అని చెప్పాలి. ఎక్కువగా సాహిత్యపు విలువలున్న పాటలకు సంగీతం అందించేవారుట ఖయ్యామ్. అందువల్ల ఆయన స్వరపరిచిన పాటల్లో సంగీతంతో పాటూ సాహిత్యానికి కూడా పెద్ద పీట కనబడుతుంది. “దిఖాయీ దియే యూ” కు ఊపిరి లతా గాత్రం. ఎన్నిసార్లు విన్నా తనివితీరనంత మధురంగా పాడింది లతా మంగేష్కర్ ఈ పాటను. ఓ రాత్రిపూట డాబా మీద జరిగే బంధుమిత్ర సమావేశంలో చిత్ర కథానాయిక అక్కడే ఉన్న తన ప్రియుడిని ఉద్దేశిస్తూ ఈ పాట పాడుతుంది. కథలో సలీం ప్రేమించే నజ్మా కూడా అక్కడే ఉండటం వల్ల వాళ్ళీద్దరినీ కూడా మధ్య మధ్య చూపిస్తూ ఉంటారు. పాట అర్థాన్ని సలీం దృష్టితో కూడా మనం చూడచ్చు.

“బాజార్” చిత్రకథకు అనుగుణంగా మీర్ సాహిత్యాన్ని వాడుకున్నారు గానీ “దిఖాయీ దియే యూ” లో అంతర్లీనంగా సూఫీతత్వం కనబడుతుంది. పరమాత్మ పట్ల తనకు గల అమితమైన ప్రేమను తెలుపుతూ, ఆ ప్రేమపారవశ్యంలో తాను తన ఉనికిని కూడా కోల్పోయానని; భగవంతుడి ప్రేమను తిరిగి తన నివేదనగా సమర్పించేసాననీ, ఇక ఆ పరమాత్మలో ఐక్యం అవ్వాలన్నదే తన చిరకాల వాంఛ అనే అర్థం ఈ గజల్ లో అంతర్లీనంగా దాగి ఉంది. అందువల్ల వాక్యార్థం పొసగదని ఈసారి కూడా పాటను చిత్రకథకు అన్వయిస్తూ చాలావరకూ స్వేచ్ఛానువాదమే చేసాను. ఇక పాట అర్థాన్ని చూద్దామా…

“దిఖాయీ దియే యూ”.. స్వేచ్ఛానువాదం:

दिखाई दियॆ य़ू कॆ बॆखुद किया
हमॆं आप सॆ भी जुदा कर चलॆ

నీ ప్రేమ పారవశ్యంలో ఎంతగా వివశురాలినయ్యానంటే
నేను నానుండి కూడా దూరమైపోయాను

భావం: ప్రియతమా, నీ ప్రేమ నన్ను ఏ స్థితికి చేర్చినట్లు కనిపిస్తోందంటే, ఆ ప్రేమ తన్మయత్వంలో నన్ను నేనే మరచిపోయాను. నేనే నువ్వైపోయిన ఈ తాదాత్మ్యత వల్ల నా నుండి నేను విడిపడి నువ్వైపోయాను. నేనంటూ ఏమీ మిగలలేదు.

जबि सजदा करतॆ ही करतॆ गई
हक़-ए-बंदगी हम अदा कर चलॆ

నీకై ప్రణమిల్లిన శిరస్సు అలా ప్రణమిల్లుతూనే ఉంది
నా స్వామ్యపు ఆరాధనను నేను అర్పించాను

భావం: ఓ భక్తురాలుగా నిన్ను పూజించడం మొదలుపెట్టాకా నీకై వంచిన నా శిరస్సు ఇక అలా ప్రణమిల్లుతూనే ఉంది. నీ పట్ల నా ఆరాధనను నా హక్కుగా నీకు అర్పించివేసాను.. అంటే – నువ్వు ఏ ప్రేమనైతే నాకు ఇచ్చావో అది నా హక్కుగా మారింది. ఆ హక్కుతోనే మళ్ళీ అదే ప్రేమను ఆరాధనాపూర్వకంగా నీకు నివేదన చేసాను.

परश्तिश किया तक कॆ ऎ बुत तुझॆ
नजर मॆं सबॊं की खुदा कर चलॆ

ఓ మూర్తిలా ఆరాధించాను నిన్ను
అందరి దృష్టిలో భగవంతుడిలా నిలిపాను

భావం: అమితమైన ప్రేమ పారవశ్యం వల్ల నిన్నొక మూర్తిలా(విగ్రహరూపంలో) నేను ఆరాధించాను. అందువల్ల నువ్వు ఇతరుల దృష్టిలో నాపాలిట దైవానివైయ్యావు.

बहुत आरजू थी गली की तेरी
सॊ यास-ए-लहूं मॆं नहा कर चलॆ

నీకు దగ్గరవ్వాలని ఎంతో ఆరాటపడ్డాను
నిస్పృహల రుధిరధారల్లో సైతం స్నానమాడాను

భావం: ఈ చరణంలో “గలీ కీ తెరీ” అంటే ‘నీ ఇంటి సందు’ అని కాదు ‘నీకు దగ్గరవ్వాలని’ అర్థం. అలానే చివరి వాక్యానికి ‘నిస్పృహ తాలూకూ రక్తధారల్లో స్నానమాడాను’ అన్నది అనే అక్షరార్థమైనా, ఆమె అసలు ఉద్దేశం ఏమిటంటే.. ‘నీకు దగ్గరవ్వాలనీ, నీలో కలసిపోవాలనీ చాలా ఉబలాటపడ్డాను కానీ ఆ ఆరాటం తీరక, నిరాశానిస్పృహల్లో మునిగిపోయాను’ అని. ఆమె నిరాశ తాలూకూ తీవ్రతను తెలపటానికి కవి అలాంటి పదాలను వాడి ఉంటారు.

ఈ మధురమైన పాటను ఇక్కడ చూడవచ్చు:
https://www.youtube.com/watch?v=Xdzi5PSTs6I

Photo Credit: http://no1urdupoets.wordpress.com/2011/07/24/mir-taqi-mir/

यारा सीली सीली

వాకిలి — Mon, 30 Sep 2013 18:16:33 +0000

“The Hungry stones” అని విశ్వకవి రవీంద్రుడు రచించిన ప్రఖ్యాత కథ ఒకటి ఉంది. ఆ కథను టాగూర్ వందేళ్ళ జయంతి ఉత్సవాల సందర్భంలో ప్రముఖ బెంగాలి దర్శకుడు తపన్ సిన్హా “Khudito Pashan” అనే పేరుతో సినిమాగా తీసారు. చిత్రానికి జాతీయపురస్కారం లభించింది. మరో ముఫ్ఫై ఏళ్ల తరువాత ఈ కథ ఆధారంగానే గేయరచయిత గుల్జార్ “Lekin..” పేరుతో ఓ సినిమా తీసారు. ఈ చిత్రానికి కూడా జాతీయ పురస్కారం లభించింది. ఈ చిత్రంలోని “యారా సీలీ సీలీ” అనే పాట గురించి ఈసారి చెప్పబోతున్నా..!

“లేకిన్..” చిత్ర కథలో కథానాయకుడు రాజస్తాన్ లో ఉన్న మారుమూల ఊరికి డిపార్ట్మెంట్ పనిమీద వెళ్తాడు. అక్కడ ఉన్న ఒక పాత కోట తాలుకూ ఆస్తులను ప్రభుత్వమ్యూజియంకు తరలించటానికి. అక్కడ అతనికి కొన్ని విచిత్రమైన సంఘటనలు ఎదురౌతాయి. ఆ సంఘటనల తాలూకూ రహస్యాన్ని అతను ఎలా ఛేదించాడన్నదే కథాంశం. ప్రధానపాత్రల్లో వినోద్ ఖన్నా, అందమైన ఆత్మ రూపంలో డింపుల్ కపాడియా హృద్యంగా నటిస్తారీ సినిమాలో. “లేకిన్” ని ఒక సినిమా అనేకన్నా గుల్జార్ తెరపై చిత్రీకరించిన ఓ అందమైన కవిత అనచ్చు. కథనంలో కొద్దిపాటి లోటుపాట్లు ఉన్నా, ఓ కవితాత్మకమైన చిత్రాన్ని చూసామన్న భావం మిగిలిపోతుంది.

మరణించినా శరీరం నుండి ముక్తి లభించని ఒక ఆత్మ; కథానాయకుడికి మాత్రమే అప్పుడప్పుడూ కనిపిస్తూ, తనకు అన్యాయం జరిగిన ప్రదేశంలోనే తిరగాడుతూ ఉంటుంది. అలా తిరగాడే సమయంలో ఈ పాట పాడుతుంది. గడచిన కాలంలో తాను పడ్డ బాధనీ, వేదననీ, ఆమె ఇన్నాళ్ళూ అనుభవించిన విరహాన్నీ, ఒంటరితనాన్నీ.. అన్నింటినీ కలగలిపిన పాట ఇది. తీవ్రమైన మనోవేదన, ఒంటరితనం, విరహాగ్నీ ప్రతి పదంలోనూ అనుభూతికొచ్చేలా గుల్జార్ అక్షరబధ్ధం చేసిన ఈ పాట ఒక అద్భుతం! లతా కాక ఇంకెవరన్నా పాడి ఉంటే పాట ఇంత అందంగా ఉండేది కాదేమో అనిపిస్తుంది నాకు. ఆమె సోదరుడు హృదయనాథ్ మంగేష్కర్ అందించిన బాణీ కూడా చాలానాళ్ళు వెంటాడుతూ ఉంటుంది. తన సృష్టికర్తలు ముగ్గురికీ ఈ పాట 1991లో ఒకేసారి జాతీయ పురస్కారాలను అందించడం విశేషం.

ఉత్ప్రేక్షాలంకారాలను (metaphors) తన రచనలలో గుల్జార్ చాలా ఎక్కువగా వాడుతూంటారని చెప్పాలి. అలానే ఓసారి వాడిన కొన్ని పదాలనే తన ఇతర పాటల్లో మళ్ళీ మళ్ళీ గుల్జార్ వాడటం కూడా చూస్తూంటారు. ఈ పాట పల్లవిలో ఆ రెండు ప్రయోగాలు చేసారు ఆయన… “సీలీ” అనే పదంతో! ఈ పదానికి రెండు అర్థాలు ఉన్నాయి. నెమ్మది, చెమ్మ. గుల్జార్ రాసినదే “सीली हवा छू गयी, सीला बदन छिल गया” అని ‘లిబాస్’ చిత్రంలో ఓ పాట ఉంది. ఆ పాటలో ‘सीली हवा’ అంటే తేమ ఎక్కువగా ఉన్న చల్లనిగాలి అనే ఒకే అర్థం. “యారా సీలీ సీలీ” లో మాత్రం రెండు అర్థాలూ అన్వయించుకునేలా రాసారు. “మీరు ఏ అర్థాన్ని తీసుకుంటారో మీ ఇష్టం…” అని ఒక ఇంటర్వ్యూలో గుల్జార్ చెప్పారు కూడా

గమనిక: ఇంతటి భావగర్భితమైన పాటలో చిత్ర కథ కూడా మిళితమై ఉంది కాబట్టి ఈసారి పాటకు వాక్యార్థం రాయడం లేదు. రాసినా అర్థమంతా మారిపోతుంది కూడా! కాబట్టి స్వేచ్ఛానువాదం మాత్రమే ప్రయత్నించాను.

స్వేచ్ఛానువాదం:
यारा सीली सीली बिरहा की रात का जलना
यारा सीली सीली यारा सीली सीली
((ऒ यारा सीली सीली , ढॊला सीली सीली
यारा सीली सीली, बिरहा की रात का जलना))
ये भी कोइ जीना हैं.. (2)
ये भी कोइ मरना?
((यारा सीली सीली ..))

ప్రియతమా, చెమ్మగిల్లిన విరహపు రాత్రి అతి నిదానంగా రగులుతోంది
ఇదీ ఓ జీవితమేనా?
ఇదీ ఓ మరణమేనా?
—————-
ప్రియతమా, ఈ విరహపు రాత్రి మెల్లమెల్లగా రగులుతోంది
ఇదీ ఓ జీవితమేనా?
ఇదీ ఓ మరణమేనా?

భావం: పల్లవిలో వచ్చే “సీలీ” అనే పదానికున్న రెండు అర్థాలను బట్టి ఈ రెండు భావాలనూ తీసుకోవచ్చు.
1) రాత్రి చెమ్మగా ఉన్నదట. ప్రియుని ఎడబాటు వల్ల విరహాగ్నిలో కాలిపోవాల్సిన రాత్రి, చెమ్మగిల్లి ఉండడం వల్ల చాలా మెల్ల మెల్లగా రగులుకుంటోందిట! తడిగా ఉండే చెక్కకు నిప్పంటిస్తే పొగ వస్తుంది కానీ కాలదు కదా.. అలాగన్నమాట! అసలు విరహపు రాత్రి గడవడమే లేదు అని ఒక అర్థం.
2) నెమ్మదిగా అన్న ఒక్క అర్థమే తీసుకుంటే, విరహపు రాత్రి చాలా నెమ్మది నెమ్మదిగా రగులుతోంది.. అని అర్థం. ఇక్కడ కూడా కాలం కదలడం లేదు అన్న అర్థమే వస్తుంది కానీ ఆ మొదటి అర్థంలో ఉన్న తియ్యదనం కాస్త తగ్గుతుందిక్కడ.
ఇంకా పల్లవిలో ఆ అమ్మాయి అంటుందీ.. ఇటువంటి కాలం కదలని విరహపు రాత్రిళ్ళతో గడిపే జీవితమూ ఓ జీవితమేనా? ఒకవేళ ఇది మరణమే అయితే ఇలా విరహవేదనలో రగిలిపోయే ఒంటరిమరణమూ ఓ మరణమేనా.. అంటుంది.

1చ: टूटी हुई चुडीयों से, जोडू ये कलाई मैं
पिछली गली में जाने, क्या छोड़ आयी मैं
बीती हुई गलियों से..(2)
फिर से गुजर ना
((यारा सीली सीली ..))

విరిగిన గాజులతోనే చేతిని అలంకరించుకుంటున్నాను నేను
వెనుకటి కాలంలో ఏం వదిలి వచ్చానో ఏమో..
ఆ గతించిన కాలంలోకి
మరోసారి వెళ్ళనీకు

భావం: చరణంలో విరిగిన గాజులు అంటే ముక్కలైన జ్ఞాపకాలు. ఆ స్మృతులసాయంతోనే బ్రతుకు వెళ్లదీస్తోందట. पिछली गली అంటే గడిచిపోయిన కలం. ఆ గడచిన కాలంలో ఏ జ్ఞాపకాల అనవాళ్ళను వదిలివచ్చానో తెలీదు గానీ తిరిగి ఆ పూర్వస్మృతుల్లోకి నన్ను వెళ్లనీయకు ప్రియతమా అంటుంది ఆమె.

2చ: पैरों में ना साया कोइ, सर पे ना साई रे
मेरे साथ जाए ना, मेरी परछाई रे
बाहर उजाला हैं.. (2)
अन्दर वीराना
((यारा सीली सीली ..))

साई=దేవుడు
वीराना=బంజరు, పాడుబడ్డ

పాదాల క్రింద ఏ నీడా లేదు, నాకెవరి అండదండలూ లేవు
నా నీడైనా నా వెంట రాదు..
ఈ వెలుగంతా వెలుపలే
లోనంతా ఏడారే!

భావం: ఈ చరణం పూర్తిగా ఆమె ఒంటరితనాన్ని తెలుపుతుంది. తన పాదాల క్రింద నీడైనా లేదనీ అంటే తనకు ఓ నివాసమంటూ లేదనీ; ఏ దేవుని ఆశీర్వాదమూ తనకు లభించలేదనీ, తన నీడ కూడా తన వెంట రావడానికి నిరాకరించేంతటి ఏకాకినని చెప్తుంది.
తరువాతి రెండు వాక్యాలకూ రెండు అర్థాలు ఉన్నాయి.
1)ఒకప్పుడు వెలుగు వెలిగిన ఓ రాజుగారి ఆస్థానం(కోట) దగ్గర తిరుగుతూ ఈ పాట పాడుతుంది ఆమె. అక్కడ బయటంతా బోలెడు వెలుతురు ఉంది కానీ లోపలంతా పాడుబడిపోయింది.. అని ఒక అర్థం.
2) నా దేహపు కాంతిని చూసి మోసపోకు ప్రియతమా… నా మనసంతా ఎడారయిపోయింది.. అన్నది రెండవ అర్థం.

ఇంత అద్భుతమైన గీతాన్ని రచించిన గుల్జార్ కు సలామ్ అనాలనిపించడం లేదూ….

ఈ పాటను ఇక్కడ చూడవచ్చు:
http://www.youtube.com/watch?v=Jz7nJErmsbE

किसी की मुस्कुराहटों पे

వాకిలి — Sat, 31 Aug 2013 18:01:35 +0000

“सजनरॆ झूठ मत बोलॊ, खुदा कॆ पास जाना है
न हाथी हैं न घॊडा हैं, वहां पैदल ही जाना है ”

అంటారు శంకర్ దాస్ కేసరీలాల్. ఆయన కలం పేరే “శైలేంద్ర”.

ఈ పాట, ఇంకా.. “छॊटी सी यॆ दुनियां, पह्चानॆ रास्तॆं हैं, कहीं तॊ मिलॊंगॆ तो पूछॆंगॆ हाल”,
“यॆ मॆरा दीवानापन हैं.. या महॊब्बत का सुरूर”,
“आवारा हूं “,
“मॆरा जूता है जापानी”,
“दीस्त दॊस्त ना रहा प्यार प्यार ना रहा”,
“हर दिल जॊ प्यार करॆगा वो गाना गायॆगा”,
“मुड मुड कॆ ना दॆख मुड मुड कॆ”,
“टूटॆ हुयॆ ख्वाबॊं नॆ हम कॊ यॆ सिखाया हैं..”,
“प्यार हुवा इक्रार हुवा है”,
“आज फिर जीनॆ की तमन्ना है..”,
“गाता रहॆ मॆरा दिल..तु हि मॆरि मंजिल”,
“क्या सॆ क्या हॊ गया बेवफा तॆरॆ प्यार मॆं..” మొదలైన పాపులర్ సాంగ్స్ రాసి, హిందీచిత్రరంగంలో ఒక విలక్షణగీతరచయితగా తనదైన ముద్ర వేసుకున్నారు శైలేంద్ర. శైలేంద్ర రచించిన “अनाड़ी” చిత్రంలోని ఓ గీతాన్ని గురించిన కబుర్లు ఈనాటి చలువపందిరి చెప్తుంది.

శైలేంద్ర, శంకర్-జైకిషన్, రాజ్ కపూర్ ఈ ముగ్గురి కాంబినేషన్ లో అద్భుతమైన పాటలూ, సినిమాలు వచ్చాయి. వాటిల్లో ఒక చిత్రం “अनाड़ी (1959)”. అనారీ సినిమాలో మొత్తం ఏడు పాటలు. ఇందులో “బన్ కే పంఛీ గాయే ప్యార్ కా తరానా” పాట తప్ప మిగిలినవన్నీ శైలేంద్ర రాసినవే. ‘దిల్ కీ నజర్ సే’, ‘వో చాంద్ ఖిలా వో తారే హసే’, ‘బన్ కే పంఛీ’ (ఈ పాట ఒక్కటి హస్రత్ జైపురి రాసారు), ‘తేరా జానా’, ’1956, 1957, 1958..’, ‘సబ్ కుచ్ సీఖా హమ్నే’, ‘కిసీ కి ముస్కురాహటోం పే హొ నిసార్..’ అన్నీ వేటికవే అన్నట్లుంటాయి. “సబ్ కుచ్ సీఖా హమ్నే నా సీఖీ హోషియారీ” పాటకి సాహిత్యానికి శైలేంద్రకూ, పాడినందుకు ముఖేష్ కూ రెండు ఫిలిం ఫేర్ అవార్డ్ లు వచ్చాయి. ఈ ఏడు పాటల్లో “కిసీ కి ముస్కురాహటోం పే హొ నిసార్” పాటను గురించే ప్రస్తుతం నే చెప్పబోయేది..

హృషికేశ్ ముఖర్జీ చేతుల్లోంచి జారిపడ్డ మరొక ఆణిముత్యం “అనాడీ” చిత్రం. చిత్ర కథ అంతా రాజ్ కుమార్ అనే పేద యువకుడి చుట్టూ తిరుగుతుంది. రాజ్ నీతీ,నిజాయితీ గల సీదాసాదా యువకుడు, పేదవాడు. రాజ్ నీతీనిజాయితీల వల్ల అతను ఎలా లాభపడ్డాడు, ఎలా వంచిపబడ్డాడు, ఎలా ఇబ్బందుల పాలైయ్యాడు, తనకెదురైన ఇబ్బందుల్లోంచి చివరికి ఎలా బయటపడ్డాడు అన్నది ఈ చిత్ర కథ. హృషీదా సినిమాల్లో ప్రధానాంశాలు సామాజిక విషయాలు. ప్రత్యేకత ఏమిటంటే సమకాలీన సమాజంపై వ్యంగ్యాన్ని హాస్యంగా చిత్రికరించడంలో ఆయన దిట్ట. అంతేకాక ప్రధానాంశం ఎక్కడో అక్కడ సంగీతంతో ముడిపడి ఉంటుంది. హృషిదా సినిమాలన్నింటిలో పాటలన్నీ ప్రఖ్యాతి చెందినవే. ఆయన తీసిన ఆనంద్, అనురాధ, అనుపమ, గుడ్డీ, చుప్కె చుప్కె, గోల్ మాల్, నమక్ హరామ్, మిలీ, అభిమాన్ మొదలైన సినిమాలన్నింటిల్లో సంగీతానికీ,పాటలకీ పెద్ద పీట వేసారు హృషీదా.

ఇక ఇవాళ్టి పాట “కిసీ కి ముస్కురాహటోం పే..” విషయానికి వచ్చేస్తే, ఈ పాట సినిమా మొదటిభాగంలో ఉంటుంది. ఆర్థికమైన ఇబ్బందుల్లో ఉన్న రాజ్ కు సహాయం చేయదలచి, ఒక పెద్దింటి పనిమనిషిగా తనని రాజ్ కుమార్ కి పరిచయం చేసుకుంటుంది కథానాయిక ఆరతి. నిజానికి ఆమే యజమాని. ఆ సంగతి తెలియని రాజ్ తనకు ఆమె యజమాని ద్వారా ఇప్పించిన డబ్బులని ఆమెకే తిరిగి ఇచ్చివేస్తాడు, ఇంటికి పంపించుకోమని. తాను ఇబ్బందుల్లో ఉండి కూడా చేతికివచ్చిన డబ్బుని మరొకరికి దానం చేసిన అతని ఔదార్యాన్ని చూసి ఆరతి ముగ్ధురాలౌతుంది. ఆ సందర్భంలో, మరొకరికి సహాయపడ్డాననే ఆనందంతో ఆరతి ఇంటి నుండి బయటకు వెళ్తూ రాజ్ ఈ పాట పాడతాడు. తన గొంతు విషాద గీతాలనే కాదు హుషారైన పాటలనీ పలికించగలదని కూడా నిరూపిస్తాడు ముఖేష్. చాలావరకూ రాజ్ కపూర్ పాత్రలకు అతికినట్లు సరిపోతూండేది కూడా ముఖేష్ గళం. శంకర్-జైకిషన్ అందించిన బాణీ వినేవాళ్ళ హుషారుని పెంచుతుంది.

“జీవితాన్ని ఇలా జీవించాలి, నా దృష్టిలో జీవించడమంటే ఇదే” అంటూ సాగే ఈ పాట చక్కని మానవతా విలువలని గుర్తుచేస్తూ, ఈనాటి సమాజంలో ప్రతివ్యక్తీ ఇటువంటి విలువలను పాటించాల్సిన ఆవశ్యకత ఎంతో ఉందని తెలియజేస్తుంది. తనలాంటి మనసున్న పేదవారందరి తరఫునా పాడుతున్నట్లుగా ఈ గీతాన్ని ఆలపిస్తాడు రాజ్. మరి ఈ పాట వాక్యార్థం చూద్దామా…

పాట వాక్యార్థం:

ప: किसी की मुस्कुराहटों पे हो निसार
किसी का दर्द मिल सके तो ले उधार
किसी के वासते हो तेरे दिल में प्यार
जीना इसी का नाम है..

మరొకరి చిరునవ్వులకై త్యాగం చెయ్యగలగడం
మరొకరి బాధని వీలైతే పంచుకోగలగడం
మరొకరి కోసమై మనసులో ప్రేమను నింపుకోవడం
జీవించడమంటే ఇదేమరి..

1చ: माना अपनी जेब से फ़कीर हैं
फिर भी यारों दिल के हम अमीर हैं

జేబు చూస్తే బికారులమే అయ్యుండచ్చు
అయినా మిత్రులారా, మనసున్న సంపన్నులం మేము

मिटे जो प्यार के लिए वो ज़िन्दगी
जले बहार के लिए वो ज़िन्दगी

ప్రేమ కోసం బలైపోవడమే జీవితమంటే
వసంతం కోసం జ్వలింస్తూండేదే జీవితమంటే

किसी को हो ना हो हमें तो ऐतबार
जीना इसी का नाम है..

ఎవరికున్నా లేకున్నా, నాకు నమ్మకమే
జీవించడమంటే ఇదేనని..

2చ: रिश्ता दिल से दिल के एतबार का
जिंदा है हमीं से नाम प्यार का

మనసుకీ మనసులోని నమ్మకానికీ మధ్య బంధం,
ప్రేమనే మాట సజీవంగా ఉన్నది మావల్లనే

के मर के भी किसी को याद आयेंगे
किसी के आंसुओं में मुस्कुराएंगे

మరణించినా ఒకరి జ్ఞాపకాల్లో జీవిస్తాం
ఒకరి కన్నీళ్లలో చిరునవ్వుగా మిగిలిపోతాం

कहेगा फूल हर कली से बार-बार
जीना इसी का नाम है..

పువ్వు ప్రతి మొగ్గతో పదే పదే చెప్తూనే ఉంటుంది
జీవించడమంటే ఇదేనని..

ఈ పాటను ఇక్కడ చూడవచ్చు: http://www.youtube.com/watch?v=gS6HA2_wrrE

रिमझिम गिरॆ सावन

వాకిలి — Wed, 31 Jul 2013 21:08:22 +0000

చిరుజల్లులతో, జడివానతో వర్షాకాలం వచ్చేసింది. మరి ఓ మంచి వానపాటను తలుచుకోకుంటే ఎలా?! వాన పాటలు అనగానే బోలెడు గుర్తుకొచ్చేసాయి..

ऒ सजना बरखा बहार आई, भीगी भीगी रातॊं मॆं, ऎ रात भीजी भीगी, प्यार हुआ इकरार हुआ हैं, सावन कॆ झूलॆ पडॆ हैं..तुम चलॆ आओ, आहा

रिमझिम कॆ यॆ प्यारॆ प्यारॆ गीत लियॆ, रिमझिम कॆ तरानॆ लॆकॆ आई बरसात, रिम झिम रिमझिम रुमझुम रुमझुम, रिमझिम गिरॆ सावन, ऒ घटा सावरी, आज रपट जायॆ तो.., एक लड्की भीगी भागी सी… ఇలా బోలెడు వాన పాటలు..! ఏది రాద్దామా అనుకుంటుంటే, “रिमझिम गिरॆ सावन” పాట నన్ను పట్టుకు వదల్లేదు. ‘సరే సరే.. ఈసారి నీ గురించే రాస్తాలే’ అని ఆ పాటకి మాటిచ్చేసా. ఇక పాటలోకి వెళ్పోదాం..

“रिमझिम गिरॆ सावन” పాట బాసు చటర్జీ తీసిన ‘मंज़िल(1979)’ అనే సిన్మాలోది. మధ్యతరగతి జీవితాలు, అందులోని వివిధరకాల సమస్యలు బాసు చటర్జీ చిత్రాల్లో కథాంశాలు. వ్యాపారం చేసి డబ్బు గడించాలని కలలు కనే మధ్యతరగతి యువకుడు అజయ్. ఆ కలలదారిలో అతడు పడ్డ కష్టాలు, మధ్యలో పరిచయమైన ప్రేయసి, చివరికి ఏం జరిగింది అన్నది ఈ చిత్రకథ. ఈ పాటకు కిశోర్ కుమార్ , లతా ఇద్దరు పాడిన రెండు వర్షన్స్ ఉన్నాయి. కిశోర్ కుమార్ పాడిన పాట సాహిత్యపరంగా బాగున్నా, లతా పాటలో కనబడే అందమైన దృశ్యచిత్రణ మనల్ని ఆ పాట వైపు లాక్కెళ్ళి పోతాయి. ఈ పాటకు స్వరాలనందించింది ఆర్.డి.బర్మన్, అందమైన పదాలను కూర్చినది యోగేష్. ముంబై వాన, తడిసిన రోడ్లు, బస్ స్టాండ్లు, బీచ్ రోడ్డు ఇవన్నీ నాలో కొన్ని మధుర స్మృతుల్ని నిద్ర లేపేస్తాయి. ఆ పాట, లతా స్వరం నన్నేదో ట్రాన్స్ లోకి తీసుకెళ్ళి వదిలేస్తాయి. మళ్ళీ మళ్ళీ పెట్టుకుని ఈ పాటని నాలుగైదుసార్లు విన్నాకా, చూసాకా గానీ తనివి తీరదు. సినిమాలో కిశోర్ కుమార్ వర్షన్ మొదట్లోనే వస్తుంది గానీ ముందు మనం లతా పాడిన పాట వాక్యార్థం చూద్దామేం..

లతా మంగేష్కర్ పాడిన “रिमझिम गिरॆ सावन”:

కథలో నాయికానాయకుల ప్రేమ ఊపందుకున్నాకా, ఒకానొక వర్షపువేళ వారిద్దరూ వానలో తడుస్తుంటే బ్యాక్ గ్రౌండ్ లో వచ్చేపాట ఇది. అందమైన మౌసమీ చటర్జీ, ఆజానుబాహుడైన అమితాబ్ ఇద్దరూ చక్కని జంటగా అలరిస్తారు మనల్ని.

रिमझिम गिरे सावन
सुलग-सुलग जाए मन
भीगे आज इस मौसम में
लगी कैसी ये अगन..

శ్రావణమేఘం చిటపట చినుకులు కురిపిస్తోంది
మనసు రగులుతోంది..
ఈవేళ ఈ చిత్తడి ముసురులో
అగ్గెలా రాజుకుందో…

पहले भी यूँ तो बरसे थे बादल
पहले भी यूँ तो भीगा था आंचल
अब के बरस क्यूँ सजन,
सुलग-सुलग जाए मन
भीगे आज इस मौसम में
लगी कैसी ये अगन..

మునుపు కూడా మేఘాలిలా వర్షించాయి
మునుపు కూడా కొంగు ఇలా తడిసింది
ఈసారి మాత్రం ప్రియా, ఎందుకో మనసు రగులుతోంది..
ఈవేళ ఈ చిత్తడి ముసురులో
అగ్గెలా రాజుకుందో…

इस बार सावन दहका हुआ है
इस बार मौसम बहका हुआ है
जाने पी के चली क्या पवन,
सुलग-सुलग जाए मन
भीगे आज इस मौसम में
लगी कैसी ये अगन..

ఈపట్టు శ్రావణమేఘం దహించేలా ఉంది
ఈసారి ముసురు కవ్విస్తోంది
ఏమి తాగి గాలి వీస్తోందో గానీ,
మనసు రగులుతోంది..
ఈవేళ ఈ చిత్తడి ముసురులో
అగ్గెలా రాజుకుందో…

ఈ పాటను ఇక్కడ చూడవచ్చు: http://www.youtube.com/watch?v=cmD6GfZgKX8

**** **** **** ****

కిశోర్ కుమార్ పాడిన “रिमझिम गिरॆ सावन”:

ఈ పాట సినిమా మొదట్లో వస్తుంది. మిత్రుడి పెళ్ళి లో అజయ్(అమితాబ్) ఈ పాట పాడతాడు. అప్పుడే అరుణ(మౌసమీ చటర్జీ) పరిచయం అవుతుంది. ఈ పాట విని అజయ్ పై మనసు పడుతుంది అరుణ.

रिमझिम गिरे सावन
सुलग-सुलग जाए मन
भीगे आज इस मौसम में
लगी कैसी ये अगन..

जब घुंघरुओं सी बजती हैं बूंदे
अरमाँ हमारे पलके न मूंदे
कैसे देखे सपने नयन,
सुलग-सुलग जाए मन
भीगे आज इस मौसम में
लगी कैसी ये अगन..

వానచినుకులు కాలిమువ్వల్లా రవళిస్తుంటే
నా కోరికలు రెప్పవాల్చట్లేదు
కనులు కలలను కనేదెలా?
మనసు రగులుతోంది..
ఈవేళ ఈ చిత్తడి ముసురులో
అగ్గెలా రాజుకుందో..

महफ़िल में कैसे कह दें किसी से
दिल बंध रहा है किस अजनबी से
हाय करें अब क्या जतन,
सुलग-सुलग जाए मन
भीगे आज इस मौसम में
लगी कैसी ये अगन..

సమాజంలో ఎలా చెప్పను ఎవరికైనా..
ఏ అపరిచితతో మనసు ముడిపడుతోందని?
అయ్యో.. ఇప్పుడు ఏ ప్రయత్నమని చెయ్యను?
మనసు రగులుతోంది..
ఈవేళ ఈ చిత్తడి ముసురులో
అగ్గెలా రాజుకుందో..

ఈ పాటను ఇక్కడ చూడవచ్చు: http://www.youtube.com/watch?v=5VzUxxa0c2I

जलते हैं जिसके लिए..

వాకిలి — Wed, 03 Jul 2013 23:46:35 +0000

సామాజిక సమస్యలపై సినిమాలు తీయడంలో నిపుణుడైన “బిమల్ రాయ్” దర్శకత్వంలో వచ్చిన సినిమా “సుజాత(1959)”. అంటరానితనం ప్రబలంగా ఉన్న అప్పటి రోజుల్లో, అది నేరమని చెప్తూ, ఆ జాడ్యాన్ని విమర్శిస్తూ, ‘అంటరానితనం’ ముఖ్య నేపథ్యంగా తీసిన చిత్రమిది. సుబోధ్ ఘోష్ అనే ప్రముఖ బెంగాలి రచయిత రచించిన కథ ఆధారంగా ఈ చిత్రం తయారైంది. సుబోధ్ రాసిన మరెన్నో కథలు హిందీ, బెంగాలీ సినిమాలుగా రూపొందాయి. 1959లో మూడవ జాతీయ ఉత్తమ చిత్రంగా ఎన్నికవటంతో పాటుగా, నాలుగు ఫిల్మ్ ఫేర్ అవార్డ్ లను కూడా ఈ చిత్రం సంపాదించుకుంది. కాన్స్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ లో కూడా ప్రదర్శింపబడింది.

సుజాత అనే ఒక హరిజన బాలిక బ్రాహ్మల ఇంట పెరుగుతుంది. కానీ సమాజంలో అంటరానిదనే హేళనకూ, అపహాస్యానికీ గురవుతూ వేదన పడుతుంది ఆమె. పెంచిన తల్లి సైతం ఆమెను కుమార్తెగా అంగీకరించలేకపోతుంది. తను వాళ్ళ “కూతురు లాంటిది” అన్న మాట తల్లిదండ్రుల నోట విన్నప్పుడల్లా తల్లడిల్లిపోతూంటుంది సుజాత. పెంచిన తల్లిదండ్రుల బంధువర్గంలోని ఒక బ్రాహ్మణ యువకుడు అధీర్ ఆమెను ఇష్టపడతాడు. ఆమెలోని సహజత్వమే ఆమెకు ఆభరణం అనీ, తనని పెళ్ళిచేసుకొమ్మనీ అడుగుతాడు. ఒక స్త్రీగా సుజాత అధీర్ ప్రేమను అంగీకరిస్తుంది. మనసు అతని సాంగత్యాన్ని కోరినా, తన చెల్లెల్ని అతనికిచ్చి చెయ్యాలని తల్లి ఆరాటపడుతోందని తెలిసాకా, పెంచినవారి కోసం తన ప్రేమను త్యాగం చెయ్యాలనుకుంటుంది సుజాత. చివరికి ఏమయ్యిందన్నది మిగిలిన కథ. “సుజాత” గా సహజనటి నూతన్, అధీర్ బాబుగా సునీల్ దత్ చక్కని నటన కనబరుస్తారు.

తన చిత్రాల్లో నాయికకు తగినంత గౌరవాన్ని ఇస్తూ, అతి తక్కువ సంభాషణలతో ప్రకృతి, వర్షం, సంగీతం – ఈ మూడింటి ద్వారా నాయిక భావాలను తెలపడం బిమల్ రాయ్ కళాదృష్టికి నిదర్శనం. ఈ చిత్రంలో కూడా చాలా సన్నివేశాల్లో సుజాత మనోభావాలను ఈ మూడింటి ద్వారానే నేర్పుగా తెలియజేస్తాడు దర్శకుడు. ఎస్.డి.బర్మన్ సంగీతాన్ని అందించారు. ఎస్.డి.బర్మన్ స్వయంగా పాడిన “సున్ మేరే బంధూరే”, గీతా దత్ పాడిన “నన్హీ కలీ సోనే చలీ”, ఆశా భోంస్లే పాడిన “కాలీ ఘటా ఛాయ్” పాటలు చాలా బాగుంటాయి. ఇవి కాక “జల్తే హై జిస్కే లియే” అనే ‘ఫోన్ పాట’ నాకు చాలా ఇష్టం. అధీర్ ప్రేమను అంగీకరించి ఇంటికి వచ్చిన వెంఠనే తల్లి తనకు ఒక హరిజనుడితో వివాహాన్ని కుదిర్చిందని తెలిసి సుజాత బాధపడే సమయంలో అధీర్ ఈ ప్రేమగీతాన్ని ఆమెకు ఫోన్ లో వినిపిస్తాడు. కన్నీరు నిండిన కళ్ళతో, బాధతో అధీ ఉత్సాహంగా పాడే ఈ పాటను మౌనంగా వింటుంది సుజాత. అప్పటి సినిమాల్లో ‘ఫోన్ లో పాట’ ఒక ప్రయోగమే అయ్యుంటుంది.

విలక్షణ గాయకుడు తలత్ మెహ్మూద్ హిట్ సాంగ్స్ లో ఒకటైన ఈ గీతాన్ని రచించినది దాదా సాహెబ్ ఫాల్కే పురస్కార గ్రహీత, ప్రముఖ ఉర్దూ కవి, సినీ గేయ రచయిత మజ్రూహ్ సుల్తాన్ పురి. మరి ఈ ప్రణయగీత వాక్యార్థం తెలుసుకుందామా మరి…

जलते हैं जिसके लिए..

जलते हैं जिसके लिए, तेरी आँखों के दिए
ढूँढ लाया हूँ वोही गीत मैं तेरे लिए
जलते हैं जिसके लिए..

నీ కనులు జ్యోతులై దేనికొరకైతే ప్రకాశిస్తాయో
అదే పాటను నే వెతికి తెచ్చాను నీ కోసం..
దేనికొరకైతే ప్రకాశిస్తాయో..

दर्द बनके जो मेरे दिल में रहा ढल न सका
जादू बनके तेरी आँखों में रुका चल न सका
आज लाया हूँ वही गीत मैं तेरे लिए
जलते हैं जिसके लिए..

నా మనసులో తీరని వేదనై ఉండిపోయి
నీ కనులలో ఇంద్రజాలమై నిశ్చలంగా నిలిచిపోయిన
అదే పాటను నేనీవేళ తెచ్చాను నీ కోసం..
దేనికొరకైతే ప్రకాశిస్తాయో..

दिल में रख लेना इसे हाथों से ये छूटे न कहीं,
गीत नाज़ुक है मेरा शीशे से भी टूटे न कहीं
गुनगुनाऊँगा यही गीत मैं तेरे लिए
जलते हैं जिसके लिए..

చేజారకుండా మనసులో పెట్టుకో ఈ పాటను
గాజు కన్నా నాజూకైన నా పాటను పగులనీయకు
మళ్ళీమళ్ళీ ఇదే పాటను నేనాలపిస్తాను నీ కోసం
దేనికొరకైతే ప్రకాశిస్తాయో..

जब तलक न यॆ तेरे रस के भरे होंटों से मिले,
यूँही आवारा फिरेगा ये तेरी जुल्फों के तले
गाये जाऊँगा यही गीत मैं तेरे लिए
जलते हैं जिसके लिए..

తేనెలూరే నీ పెదవులను చేరనంతవరకూ
ఇలా అగమ్యంగా నీ కురుల అంచున దోబూచులాడుతుందది
ఇదే పాటను నే పాడుతూనే ఉంటాను నీ కోసం..
దేనికొరకైతే ప్రకాశిస్తాయో..

——————————

ఈ పాటను ఇక్కడ చూడవచ్చు: http://www.youtube.com/watch?v=3X-zFcDGcZM

“సుజాత” పూర్తి సినిమాను ఇక్కడ చూడవచ్చు: https://www.youtube.com/watch?v=r1VDjZReGLo

दिल ढूँढता है

వాకిలి — Fri, 31 May 2013 20:26:49 +0000

“मुद्दत हुई है यार को मेहमाँ किये हुए
जोश-ए-क़दह से बज़्म चराग़ाँ किये हुए ”

ఈ గజల్ తాలూకూ మూడు వర్షన్స్ ఇక్కడ వినచ్చు: http://nindapuran.wordpress.com/2008/03/30/muddat/

ఇది ‘Ghalib (1961)’ అనే పాకిస్తానీ చిత్రంలోని ఒక గాలిబ్ గజల్. ఈ చిత్రంలో నాయికగా నటించటమే కాక, ఈ గజల్ కు గాత్రాన్ని అందించారు అప్పటి ప్రముఖ పాకిస్తానీ గజల్ గాయని ‘నూర్జహాన్’. ఈ గజల్ లోని ఒక షేర్.. “जी ढूँढता है फिर वही फ़ुरसत के रात दिन / बैठे रहें तसव्वुर-ए-जानाँ किये हुए” . ఇవే వాక్యాల్ని “మౌసమ్(1975)” చిత్రంలో “दिल ढूँढता है” పాటకు పల్లవిగా వాడుకున్నారు ప్రముఖ కవి గుల్జార్. ఆయన ఈ చిత్ర దర్శకుడు కూడానూ. ఈ కాలమ్ కోసం నేను ఎంచుకుంటున్న పాటలు చాలావరకు గుల్జార్ రాసినవే కావడం యాదృచ్ఛికం ! పాటను ఎంచుకున్నాకా, అరే.. ఇదీ గుల్జార్ రచనే అని నేనే ఆశ్చర్యపోతున్నా చాలాసార్లు అప్రయత్నంగా నేను హమ్ చేస్తూ ఉండే ఆప్తగీతం ఇది.

“మౌసమ్” సినిమా కథకు స్కాటిష్ నవలాకారుడు ఏ.జె.క్రోనిన్ రాసిన “The Judas Tree” నవల ఆధారం. పరీక్షల నిమిత్తం డార్జిలింగ్ వెళ్ళిన వైద్య విద్యార్థి అమర్నాథ్, చందా అనే స్థానిక వైద్యుడి కుమార్తెను ప్రేమిస్తాడు. తిరిగి వచ్చి వివాహం చేసుకుంటానని వెళ్ళినతను మళ్ళీ పాతికేళ్ల తరువాత ధనికుడిగా ఆ ఊరు వస్తాడు. చందా గురించి వెతికి, ఆమె విషాదగాథనూ, మరణాన్ని గురించీ తెలుసుకుని విచారిస్తాడు. చందాకి కజిలీ అనే కూతురు ఉందని తెలిసి, ఆమె కోసం వెతుకుతాడు. కజిలీని ఎలాంటి వాతావరణంలో చూస్తాడు? ఆమెను ఆ వాతావరణం నుండి అమర్నాథ్ తప్పిస్తాడా? తన కథను కజిలీకి చెప్తాడా? తనతో తీసుకువెళ్తాడా? అందుకు కజిలీ ఒప్పుకుంటుందా? అన్నది మిగిలిన కథ. అమర్నాథ్ పాత్రలో సంజీవ్ కుమార్ మెప్పిస్తాడు. చందా, కజిలీ – ఈ రెండు విభిన్న పాత్రల్లో షర్మిలా టాగూర్ అసమానంగా నటించింది. 23వ జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో రెండవ ఉత్తమ చిత్రంగా నిలిచింది “మౌసమ్”. ఈ చిత్రంలో తన నటనకు వెండి కమలాన్ని అందుకుంది షర్మిలా టాగూర్.

పాతికేళ్ల తరువాత అమర్నాథ్ డార్జిలింగ్ తిరిగి వచ్చినప్పుడు, ఆ పరిసరాల్లో తిరుగుతుంటే చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలు అతడ్ని చుట్టుముడతాయి. ఆ నేపథ్యంలో వచ్చే పాట ఇది. బరువు-బాధ్యతా లేని కౌమారంలో ప్రకృతిలో మమేకమౌతూ బధ్ధకంగా గడిపిన రోజుల్నీ, గత స్మృతులనీ నెమరేసుకుంటాడు అతను. శీతాకాలపు లేత ఎండలు, వేసవి వేడి గాలులు, గడ్డ కట్టించే చలికాలం.. అంటూ ఋతువుల స్వభావాలను వర్ణిస్తాడు. ఈ పాటలో అతని అంతర్వాణి విన్నప్పుడల్లా మనమూ అదే అనుభూతికి లోనవుతాము.

చిత్రంలో ఈ పాటకు రెండు వర్షన్స్ ఉన్నాయి. ఒకటి భూపిందర్ ఒక్కరే పాడగా, రెండవది భూపిందర్ లతాతో కలిసి పాడారు. హిందీ చిత్రాల్లో తాను స్వరపరిచిన గజల్స్ ద్వారా ఎక్కువ ప్రఖ్యాతి గడించిన సంగీత దర్శకుడు మదన్ మోహన్ ఈ సాహిత్యానికి తగ్గ బాణీని తనదైన శైలిలో అందించారు. కానీ చిత్రం విడుదలై విజయాన్ని చూసే సమయానికి మదన్ మోహన్ లేరు! పాటని మన నాస్టాల్జియాకి దగ్గరగా తెచ్చేంతటి ప్రత్యేకత భూపిందర్ గళానికుంది. మరి ఈ పాట వాక్యార్థం చూద్దామా..

दिल ढूँढता है फिर वही फ़ुरसत के रात दिन (౨)
बैठे रहें तसव्वुर-ए-जानाँ किये हुए
दिल ढूँढता है फिर वही फ़ुरसत के रात दिन…

ఆ తీరికైన రేపవళ్ల కోసం మరలా మనసు వెతుకులాడుతుంది
తీరుబడిగా కూర్చుని ప్రేయసి ధ్యాసలో గడిపిన ఆ రోజుల కోసం..
ఆ తీరికైన రేపగళ్ల కోసం మరలా మనసు వెతుకులాడుతుంది..

जाडों की नर्म धूप और आँगन में लेट कर (౨)
आखों पे खींचकर तेरे दामन के साये को
औंधे पड़े रहे कभी करवट लिये हुए
दिल ढूँढता है फिर वही फ़ुरसत के रात दिन…

శీతాకాలపు లేత ఎండలో, ముంగిట్లో పడుకుని
కళ్ళపై నీడగా నీ కొంగును లాగి పట్టుకుని
బోరగిలానో.. ఒత్తిగిల్లో.. పడి ఉండే
ఆ తీరికైన రేపవళ్ల కోసం మరలా మనసు వెతుకులాడుతుంది..

या गर्मियों की रात जो पुरवाईयाँ चलें(౨)
ठंडी सफेद चादरों पे जागें देर तक
तारों को देखते रहें छत पर पड़े हुए
दिल ढूँढता है फिर वही फ़ुरसत के रात दिन…

లేదా, వేసవిరాత్రుళ్ళలో ఆ తూర్పుగాలులు వీచినపుడు
చల్లని తెల్లటి దుప్పట్లపై నడిరేయి పొద్దుపోయే దాకా మేల్కొని
డాబాపై పడుకుని చుక్కల్ని చూస్తూ గడిపిన
ఆ తీరికైన రేపవళ్ల కోసం మరలా మనసు వెతుకులాడుతుంది..

*** *** ***

ఈ గీతాన్ని ఇక్కడ చూడచ్చు:

ఇక్కడ వినవచ్చు, డౌన్లోడ్ కూడా చేసుకోవచ్చు:

http://mp3round.com/play.php?id=ZiQT44E9hLM&t=Dil%20Dhoondta%20%20Hai%20Phir%20Wohi%20Fursat%20Ke%20Raat%20Din%20%20-%20Bhupinder