అలుముకుంటున్న చీకట్లు గ్లాస్ విండోలో నుంచీ మరింత చిక్కగా కనిపిస్తున్నాయి. పగలంతా పారిపోయినా, రేయిలో వదలని సలపరాల రంగు నలుపేనేమో కదూ!

అమ్మ గొంతులోని జీర పదే పదే చెవుల్లో వినిపిస్తుంది. నాలో ఎన్ని జీరలు బొంగురు పోయాయో నాకు తప్ప ఎవరికి తెలుసు?

నాన్న వణికే కంఠం….. కాదనలేను. కానీ, క్షమించలేను.

చీ, ఈ వెధవ కన్నీరు. Iఐ హేట్ టియర్స్. ముసురులా కమ్ముకునే ఈ దుఖం. భోరున ఏడుపు రాదు, ఒక్కో చుక్క తలగడను ముద్ద చేసే ఈ చుక్కలు …ఐ హేట్ ఇట్.

ఇప్పుడంతా సర్దుకుంది కదా! (?), ఇంకా నాకెందుకీ బాధ?

అన్నీ వదిలించుకున్నాను కదా!(?), అయినా ఎందుకీ వెంపర్లాట?

“ఒక్కసారి ఆలోచించమ్మా”, అమ్మ అర్థింపు.

“అయిందేదో అయిపొయింది… అందరూ అలా వుండరు”, నాన్న సముదాయింపు.

నాకు మీపై కోపం నాన్న…. కోపం! అబ్బబ్బ మళ్ళి ఈ కన్నీరు….

నాన్న నా హీరో అనుకుంటూ పెరిగాను కదూ! నాకేం, నాన్న ఉన్నారు అనే ధైర్యం ఒక్కసారిగా నాపైనే కుప్ప కూలిపోయిన రోజున, మూడు ముళ్ళు కాదు పది పీట ముడులలో నా నమ్మకం చిక్కుకుపోయి చచ్చిపోయింది నాన్న.

“కార్డులు పంచితే పంచాం. అనివార్య కారణాల చేత పెళ్లి కాన్సిల్ అయిందని పేపర్లో ప్రకటన ఇచ్చేద్దాం అంటే వినకపోయాడు అన్నయ్య. “, పాలల్లో ముంచి తీసిన నా చేతిని వాళ్లకు అప్పగించిన తర్వాత బాబాయ్ ఎవరితోనో అంటుంటే వినిపించిన మాటలివి.

తాంబూలాలు మార్చుకుని, పిలుపులు అయ్యాక అబ్బాయి గురించి, ఆ కుటుంబం గురించి తేడాగా తెలిసినప్పుడు ఎందుకు పెళ్లి కాన్సిల్ చెయ్యలేకపోయారు? మరీ ముఖ్యంగా నాకు ఆ విషయాలన్నీ తెలీకూడదని ఎందుకు అతి [...]]]> ఉదయం నుంచీ వాన ముసురులా కమ్ముకుంది. మనసంతా మహా చెడ్డ చిరాకుగా ఉంది. జోరున కురిసి పోకుండా, ఇలా చినుకు చినుకులా సాగే వానంటే నాకసలు ఇష్టం ఉండదు. విసుగ్గా బాధగా ఉంది… లోపలేదో కెలుకుతున్నట్టు.

అలుముకుంటున్న చీకట్లు గ్లాస్ విండోలో నుంచీ మరింత చిక్కగా కనిపిస్తున్నాయి. పగలంతా పారిపోయినా, రేయిలో వదలని సలపరాల రంగు నలుపేనేమో కదూ!

అమ్మ గొంతులోని జీర పదే పదే చెవుల్లో వినిపిస్తుంది. నాలో ఎన్ని జీరలు బొంగురు పోయాయో నాకు తప్ప ఎవరికి తెలుసు?

నాన్న వణికే కంఠం….. కాదనలేను. కానీ, క్షమించలేను.

చీ, ఈ వెధవ కన్నీరు. Iఐ హేట్ టియర్స్. ముసురులా కమ్ముకునే ఈ దుఖం. భోరున ఏడుపు రాదు, ఒక్కో చుక్క తలగడను ముద్ద చేసే ఈ చుక్కలు …ఐ హేట్ ఇట్.

ఇప్పుడంతా సర్దుకుంది కదా! (?), ఇంకా నాకెందుకీ బాధ?

అన్నీ వదిలించుకున్నాను కదా!(?), అయినా ఎందుకీ వెంపర్లాట?

“ఒక్కసారి ఆలోచించమ్మా”, అమ్మ అర్థింపు.

“అయిందేదో అయిపొయింది… అందరూ అలా వుండరు”, నాన్న సముదాయింపు.

నాకు మీపై కోపం నాన్న…. కోపం! అబ్బబ్బ మళ్ళి ఈ కన్నీరు….

నాన్న నా హీరో అనుకుంటూ పెరిగాను కదూ! నాకేం, నాన్న ఉన్నారు అనే ధైర్యం ఒక్కసారిగా నాపైనే కుప్ప కూలిపోయిన రోజున, మూడు ముళ్ళు కాదు పది పీట ముడులలో నా నమ్మకం చిక్కుకుపోయి చచ్చిపోయింది నాన్న.

“కార్డులు పంచితే పంచాం. అనివార్య కారణాల చేత పెళ్లి కాన్సిల్ అయిందని పేపర్లో ప్రకటన ఇచ్చేద్దాం అంటే వినకపోయాడు అన్నయ్య. “, పాలల్లో ముంచి తీసిన నా చేతిని వాళ్లకు అప్పగించిన తర్వాత బాబాయ్ ఎవరితోనో అంటుంటే వినిపించిన మాటలివి.

తాంబూలాలు మార్చుకుని, పిలుపులు అయ్యాక అబ్బాయి గురించి, ఆ కుటుంబం గురించి తేడాగా తెలిసినప్పుడు ఎందుకు పెళ్లి కాన్సిల్ చెయ్యలేకపోయారు? మరీ ముఖ్యంగా నాకు ఆ విషయాలన్నీ తెలీకూడదని ఎందుకు అతి జాగ్రత్త వహించారు? పొరపాటు జరిగితే తలరాత అనుకుందును. తెలిసి తెలిసి చేతులారా చేసారే?

అమ్ములూ అంటూ ఎంత ప్రేమగా పిలిసేవారు నాన్న మీరు. అలాంటి ఈ అమ్ములు కన్నా సమాజం, ఆ సమాజంలోని పరువు ఎక్కువైపోయింది కదూ మీకప్పుడు? పది రోజులు ప్రశ్నించే లోకం కోసం నా నమ్మకాన్ని పణంగా పెట్టారు కదా నాన్న… అందుకే నాకు కోపం మీ పై.

మర్యాదలు సరిగ్గా జరగలేదని, అబ్బాయికి పెట్టిన గొలుసు సన్నగా ఉందని, ఆడపడుచు కట్నం తక్కువయిందని…పెళ్ళిలో అడుగడుగుకీ రభసే. కొత్త పెళ్లి కూతురి మనసుపై ఇవన్ని ఎలా ముద్రించుకుంటాయో ఏనాడైనా ఆలోచించారా?

నగలన్నీ నా సూటుకేసులో సర్ది కొంగుతో కళ్ళు తుడుచుకున్న అమ్మ చేతకానితనమంటే నాకు కోపం. ఈ పాడు కన్నీరు వదిలిపెట్టవు….
అత్తమామలతో కలిసి వుండవు. ఎక్కడో పరాయి దేశంలో ఉంటారు మీరిద్దరూ, అంతా బాగానే ఉంటుందని పలాయనాన్ని మార్గంగా నూరిపోసిన బంధు వర్గమంటే కోపం.

అన్నింటికీ మించి నేనంటే నాకు కోపం. సర్దుకుపోవాలి, అణిగిమణిగి ఉండాలనే నీతులు విని వినీ, ఆ తీరులోనే బతకాలి అనే భ్రమలో, ప్రశ్నించటాన్ని మర్చిపోయి జీవితంలోని కొన్ని వసంతాలను వ్యర్ధం చేసుకున్నందుకు.

బహుశా, వ్యథా భరితంగా గడిచిన ఆ రోజులే జీవించాలి అనే కోరికను నాలో బలంగా నాటి ఉంటాయి.

అతని మాటలు భరించాను, నిరాదరణను సహించాను….కానీ, కానీ….

మనసుని తాకలేని అతని చేతులు శరీరాన్ని నలిపేస్తుంటే, “నీకేం హక్కుందని?” ప్రశ్నించాను. రిజిడ్ అన్నాడు. అవును రిజిడ్ నే…

ప్రేమ, నమ్మకం, గౌరవం లోపించిన చోట కేవలం మాంసం ముద్దను. నీకు అవసరం, నాకు ప్రేమకు పరాకాష్ట.

ఏ బలాత్కారపు చుక్క నన్ను దాటుకుని నాలో ప్రవేశించిందో, నా రక్తాన్ని పంచుకుని నాలో స్పందనలను తీసుకొచ్చింది.

బండి పట్టా లెక్కుతుందని అమ్మ ఆశ పడింది.

“బిడ్డ మొహం చూసి….. “, మరో కోణం జతయింది. ఎన్ని కోణాలలో ఇరుక్కుపోయి నలిగిపోను?
మొహంపై ఉమ్మేసిన క్షణాలను, సంఘటనలను నాన్న చొక్కాతోనో, అమ్మ కొంగుతోనో తుడుచుకోలేను కదా! ఈ అడుగు వెయ్యటానికి సంపాదన ఇచ్చిన ఆసరా కన్నా, కష్టం నేర్పించిన తెగువ నాకు ఊతమిచ్చింది.

IIT లో సీటు వచ్చినప్పుడు గర్వం తొణికిసలాడిన నాన్న కళ్ళు, “నా బతుకు నేను బతుకుతాను” అన్ననాడు పాతాళం లోనికి వాలిపోయాయి.

పెద్ద కంపెనీలో ఉద్యోగం వచ్చిందని చెప్పినప్పుడు ఆనందం వినిపించిన అమ్మ గొంతు, “విడిపోవాలని నిర్ణయించు కున్నాను” అన్ననాడు విషాదంతో మూగబోయింది.

వద్దు వద్దు గతంలోనికి వెళ్లొద్దు. ఆ గోతులలో తడుముకుంటూ, చీకటిని నిందిస్తూ….. వొద్దు వొద్దు.
అమ్మతో ఫోన్ లో మాట్లాడిన దగ్గర నుంచీ ఇక్కడే కూర్చున్నాను. ఈ ఆలోచనలు నన్ను వదలట్లేదు.
నన్ను రక్షించటానికే అన్నట్టు మనార్ మెయిన్ డోర్ తాళం తీసుకుని లోపలి వచ్చింది.
“ఇంకా నిద్ర పోలేదా?”, అరబ్ ఆక్సెంట్ ఇంగ్లీష్ లో అడిగింది. పలకరింపుగా నవ్వాను.
సన్నటి పిన్నులను జాగ్రత్తగా తీసి, తలకు చుట్టుకున్న హిజాబ్ ను తొలిగిస్తుంది. నేను తననే చూస్తున్నాను.
“అర్ యు అల్ రైట్”, అడిగింది. మనార్ నా మోహంలోని భావాలను ఇట్టే చదివేస్తుంది. ఎంతైనా phd స్టూడెంట్ కదా.
“చాలా లేట్ అయింది, థీసిస్ ఎంత వరకు వచ్చింది?”
“ఆల్మోస్ట్ డన్. ఐదేళ్ళ కష్టం కొలిక్కి రాబోతుంది. అలా వున్నావ్? ఇంటికి కాల్ చేశావా?”
“అమ్మ నాన్న తో మాట్లాడాను. అదే అర్థింపు. వాళ్ళ ఆత్రుత అర్థం అవుతుంది. బట్ ఐ కాంట్ హెల్ప్ ఇట్”
“ఆక్సెప్ట్ చెయ్యటానికి వాళ్లకు కొంత సమయం పడుతుంది. కాస్త ఓపిక పట్టు”, అనునయంగా అంది.
“ఐ అమ్ ఓకే మనార్. ఏవో పాత జ్ఞాపకాలు… అంతే”
“అఖిల్ నిద్రపోయాడా?”
“ఊ”
“ఇన్నాళ్ళ నుంచీ కలిసి ఉంటున్నాం. ఒకరి కష్టాలు ఒకరికి చెప్పుకుని ఓదార్పు పొందాం. వ్యవస్థను నిందించావే కానీ, ఎప్పుడూ అతని గురించి మాట్లాడలేదు”

“నేను అనుభవించిన క్షోభ మాత్రమే నాకు తెలుసు మనార్”

మనార్ నాకొక ఇన్స్పిరేషన్. కన్సర్వేటివ్ ఫ్యామిలీ నుంచీ వచ్చింది. మత ఛాందసుడైన అబ్బాయి తనను పెళ్లి చేసుకుంటానని వస్తే, మనార్ తల్లిదండ్రులు తమ కూతురి అదృష్టానికి మురిసిపోయారంట. చస్తానని బెదిరించి ఇంట్లో నుంచీ బయటకు వచ్చేసింది.
నేను ఇంటి కోసం డెస్పరేట్ గా చూస్తున్న సమయంలో నా స్నేహితురాలు మనార్ గురించి చెప్పింది. మొదట్లో మతం గురించి జంకాను. నాకప్పుడు మరో ఛాన్స్ లేక బాబుతో సహా వచ్చేసాను. అప్పటికే నా సంగతులు సూచాయిగా నా స్నేహితురాలి ద్వారా తనకు తెలిసినట్టుంది. ఎన్నాళ్ళ నుంచో పరిచయం ఉన్నట్టు నా చేతిని ఆప్యాయంగా పట్టుకుని ఇంట్లోకి ఆహ్వానించింది.

మనార్ కళ్ళలో కనిపించే వెలుగు, తన మాటల్లోని తెగువ నాకెంతో నచ్చేది. కొద్ది రోజుల్లోనే ఎంతో కాలంగా పరిచయమున్నంత స్నేహం కలిసింది మా ఇద్దరికీ. నాకెప్పుడైనా ఆఫీసులో ఆలస్యం అయితే బాబును డే కేర్ నుంచీ తనే తీసుకొచ్చి , నేను వచ్చే వరకు వాడి అవసరాలు శ్రద్ధగా చూసేది.

“మనార్, నువ్వెందుకు హిజాబ్ ధరిస్తావ్?”, అడిగానోసారి
“నవీనత్వంలో నేనెన్ని అడుగులు వేస్తున్నా, నా ముందు పరదా తెరలు ఉన్నాయన్న సత్యాన్ని మరిచిపోకుండా ఉండటానికి, ఇప్పుడా ఘోషాలు కనీకనిపించకుండా మోసం చేస్తున్నాయనే స్పృహలో ఉండటానికి”, నవ్వుతూ చెప్పింది.
మనార్ పెదవులైతే నవ్వుతున్నాయి, కానీ ఆమె కళ్ళలోని లోతులు నన్నేక్కడో తట్టాయి.

***

“అమ్మ నిన్ను చూడాలని గొడవ చేస్తుంది. ఈ వీకెండ్ వస్తావా అక్కా”, మేనత్త కూతురు రమ ఫోన్ చేసింది. రమ డెలివరీకి అత్త ఇండియా నుంచీ వచ్చింది.
నేను, అఖిల్ వెళ్ళాము.

అఖిల్ బుగ్గలను ముద్దాడి, నన్ను కౌగిలించుకుంది. అత్త కళ్ళలో సన్నటి తడి… నా కళ్ళలో కూడా…
కుశల ప్రశ్నలు, అక్కడి ఇక్కడి ముచ్చట్లు అయ్యాక…. అమ్మ పంపించిన ప్యాకెట్ నా చేతికందిస్తూ, “అమ్మా, నాన్నా చాలా బెంగపెట్టుకున్నారమ్మా”, అంది అత్త.

నా కెంతో ఇష్టమైన అరిసలు, అఖిల్ కు బట్టలు పంపించింది అమ్మ.
“నీకు తెలియనిదేముంది అమ్ములు, పిల్లాడున్నాడని ఏ సంబంధాలు రావట్లేదు. రాక రాక వచ్చిన సంబంధాన్ని కాదంటున్నావంట కదా! అబ్బాయి గురించి వాకబు చేసాం. కుటుంబమూ మంచిదేనంట. మొదటి పెళ్ళిలోని అమ్మయికి ఏవో తేడాలున్నయంట. అబ్బాయి బుద్ధిమంతుడు. ఆలోచించమ్మా”

“అత్తా, ప్లీజ్”
“అఖిల్, మనిద్దరం పజిల్ ఆడుకుందాం రా”, రమ అఖిల్ ను తీసుకుని పక్క గదిలోకి వెళ్ళింది.
“అంత మొండి పట్టుదల ఉండకూడదు అమ్ములు. ఆడవాళ్ళం అన్నాక సర్దుకుపోవాలి. అందరూ నీలా పెళ్లి చేసుకోము అంటే సృష్టి సాగుతుందా?”, అత్త గొంతులో కోపం, అసహనం వినిపిస్తున్నాయి.
“సృష్టి భారమంతా నా పైనే ఉన్నట్టు త్యాగాల మూటను నా వీపుకు తగిలించకు అత్తా. నా భారాన్ని నన్ను సమర్థంగా మోసుకోనీ ముందు ”, నవ్వుతూనే అన్నాను.

“ఎప్పటికీ ఇలాగే ఉండిపోతావా?”, ఆర్తిగా అడిగింది అత్త.
“అలా ఏం లేదత్తా. మనసుని హత్తుకునే తోడు దొరికినప్పుడు మనస్ఫూర్తిగా ఆహ్వానిస్తాను. పెళ్లి కోసం వ్యక్తిని వెతకటం, లాభనష్టాలు ఆలోచించి, బేరసారాలతో పడే ముడిని బంధమనుకునే భ్రమలో నేను లేను”
“దేశం కాని దేశంలో ఒంటరిగా ఉంటున్నావు”
“దేశం కాని దేశం కాబట్టే నా బతుకు నేను బతకగలుగుతున్నానేమో అత్తా! వ్యక్తిగత జీవితంలోకి ఎవరు చొచ్చుకు వచ్చేయ్యరు ఇక్కడ. అమ్మ నాన్న అక్కడకు వచ్చెయ్యమని ఎంత గొడవ చేసినా రానిది అందుకే”
“అమ్మా, ఇంక ఆపేశేయ్. అక్కకు తెలుసులే”, అఖిల్ ను పక్క గదిలో వదిలి వచ్చింది రమ.
“అత్త, మరోలా అనుకోకు. మీరందరూ నా మంచి కోరే ఇదంతా చెపుతున్నారని నాకు తెలుసు. మన సంస్కృతి, సంప్రదాయం, పెళ్లి, సంసారం అంటూ మీరెన్ని చెప్పినా నా అనుభవాల పాఠాలే నా నిర్ణయాలకు కారణం. అమ్మ నాన్నకు చెప్పు నేను ఇక్కడ బాగానే వున్నానని”, అత్త చేతిని నిమురుతూ అన్నాను.

“అమ్మ, అక్క ఇక్కడేదో కష్టాలు పడిపోతుంది అని అనుకోకండి. షి ఇస్ డూయింగ్ ప్రెట్టి గుడ్. ఇదిగో మీరిలా ఒత్తిడి తెచ్చినప్పుడు అత్తయ్య మామయ్యా తన మూలాన బాధ పడుతున్నారే అని తను కూడా అప్సేట్ అవుతుంది. ఇంక ఈ టాపిక్ ను వదిలెయ్యండమ్మా”, రమ ఆనకట్ట వేసింది.

అత్త ఏం చెప్పిందో, అమ్మా, నాన్నా మరెప్పుడూ పెళ్లి ప్రస్తావన తీసుకురాలేదు.

***

“లివ్ ఇన్ రిలేషన్ గురించి నీ అభిప్రాయం ఏంటి?”, మనార్ ఓ రోజు అడిగింది. యధాలాపంగా అడగలేదు, ఎదో ఆలోచనతోనే ప్రశ్నించింది.

“లివ్ ఇన్ రేలేషన్ అయినా, పెళ్ళైనా జనరలైజ్ చేసి ఇది మంచి ఇది చెడు అని తేల్చేయ్యలేం. ఆయా వ్యక్తులపై, వారి బంధంపై ఆదారపడే విషయం ఇది”

“జెఫ్ ప్రపోస్ చేసాడు. ఐ లవ్ హిం టూ ”, అంది మనార్.

“మరేంటి ఆలోచన?”, అడిగాను.

“రిలేషన్ ను లీగలైజ్ చెయ్యటం ఎందుకు అని ఏదో ఆలోచన….అంతే”, మనార్ కళ్ళు నవ్వుతున్నాయి.

“మరీ ఎక్కువ ఆలోచించి బుర్రపాడు చేసుకోకు. ఒకరిపై ఒకరికి ప్రేమ, నమ్మకం, గౌరవం ఉంటే చాలు…నీకు తెలీనిదేమీ కాదుగా”

“జెఫ్ పెళ్లి చేసుకుందాం అన్నాడు. బాబా (నాన్న) నాతో మాట్లాడరు. మామాకు (అమ్మకు) కాల్ చేసి చెప్పాను. నా కారణంగా వెలివేయబడ్డారంట. మామా శాపనార్ధాలు పెట్టింది.”

“పోన్లే మనార్. ఈ ఇల్లే నీ పుట్టిల్లనుకో. పుట్టింటివారు పెళ్లి కూతురికి ఏమేం పెడతారో చెప్పు. నేను ఉన్నాను కదా”, మనార్ చేతిని అందుకుంటూ అన్నాను.

“యు నో వాట్! మా మతంలో అమ్మాయిలు కట్నాలు ఇవ్వరు తెలుసా. బట్టల దగ్గర నుంచీ సామాను వరకు జెఫ్ కొనాలి”, నవ్వేసింది.

***

రోజులు వేగంగా గడిచిపోతున్నాయి.

సింగల్ మదర్ అనే సెల్ఫ్ సింపతీ నా దరికి చేరకుండా ఎంత జాగ్రత్త పడుతున్నా , తల్లి పాత్రను సరిగ్గా నిర్వహిస్తున్నానా అనే సంశయం నన్ను వేధిస్తూ ఉండేది. తండ్రి పాత్ర లేదనే గిల్టీ ఫీలింగ్ నాలో ఏమూలనో ఉండేది అనుకుంటా! ప్రేమ, బాధ్యత పదింతలుగా నా దినచర్య అఖిల్ చుట్టూ తిరిగేది.

మదర్స్ డే రోజున స్కూల్లో వక్తృత్వ పోటీ నిర్వహించారు. పని ఒత్తిడి వలన అఖిల్ ను ఆ కాంపిటిషన్ కు ప్రిపేర్ చెయ్యలేక పోయాను.
అ రోజు ఒక అర్జెంట్ మీటింగ్ లో ఉండగా అఖిల్ టీచర్ ఫోన్ చేసారు. ఏమైందో అనుకుంటూ కంగారుగా ఫోన్ ఎత్తాను.

“Your son gave an extraordinary speech on you, we all had tears “

నా ఆనందమంత కప్పును తీసుకొచ్చి నా ఒళ్లో పెట్టాడు, “అమ్మా నేను గెలిచాను”, అనుకుంటూ.

“నేను నేర్పించలేకపోయానురా కన్నా”, కప్పును నిమురుతూ అన్నాను.

“కొత్తగా నేర్చుకునేదేముంది మామ్. రోజూ నిన్ను చూస్తూనే ఉన్నానుగా “, ఆ క్షణం వాడిని కౌగలించుకుని మనసారా ఏడ్చేసాను .

ఆ చిన్న సంఘటన నాలోని భయాలను, సంశయాలను దూరం చేసేసింది.

***

రెండేళ్ళు గిర్రున తిరిగిపోయాయి. నాన్న కాలం చేసారు. ఇప్పుడు అమ్మ నాతోనే ఉంటుంది. జెఫ్ ఉద్యోగరీత్యా వేరే ఊరు ట్రాన్స్ఫర్ అయినా, మనార్ తో రెగ్యులర్ గా ఫోన్ లో మాట్లాడుతూనే ఉన్నాను. ఎందుకో ఈ మధ్య మనార్ డల్ గా మాట్లాడుతుంది.

హఠాత్తుగా ఒక అర్థరాత్రి మనార్ తలుపు తట్టింది. తన కళ్ళలో ఎర్ర జీరలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి.
బయట చలి తీవ్రంగా ఉంది. మంచు తుఫాను సూచనలనుకుంటా.

“ధృఢమైన వ్యక్తిత్వం……”, చెప్పబోతున్నది ఆపేసి ముఖాన్ని అరచేతుల్లో దాచుకుంది. ఏడుస్తుందేమోనని తన భుజంపై చెయ్యి వేసాను ఓదార్పుగా.

మనార్ దుఃఖించట్లేదు, భంగపడిన తన ఆశలను ఓదార్చుకుంటుంది.

“నా హిజాబ్…”, తన స్కార్ఫ్ ను చూపిస్తూ, “ఈ పరదా ముస్లిం స్త్రీలు మాత్రమే ధరించట్లేదు అమూల్య. తమకంటూ ఒక వ్యక్తిత్వం ఏర్పరుచుకున్నా కూడా ఈ నాటికీ స్త్రీలు మోస్తున్న భారం ఇది. ఈ భారానికి మత, ప్రాంత బేధాలు లేవని జెఫ్ నిరూపించాడు. ఒకప్పుడు నా ధైర్యాన్ని, తెలివితేటలను, చదువును చూసి ప్రేమించిన జెఫ్, ఇప్పుడు ఇన్ఫీరియారిటి కాంప్లెక్స్ తోనో లేక ఇన్సెక్యూరిటీతోనో బాధపడుతున్నాడు. ప్రేమగా లాలిద్దామని ప్రయత్నించాను. అతని అహం ఇనుపగోడలను కట్టేసింది.”, అంది మనార్.

ఈ మంచు తుఫాన్ నన్ను కుదిపేసింది. ఒకప్పటి నా ప్రశ్నలు నన్ను ఎదురు ప్రశ్నించాయి. అమ్మ ఒళ్లో తలపెట్టి చాలా సేపు ఉండిపోయాను. ఆనాటి నా కోపాలు నన్ను వెక్కిరించాయి….జాలిగా చూసాయి!

“ఎవర్ని తప్పుపడదాం మనార్?”

“నువ్వే చెప్పు అమూల్య….. వ్యవస్థనా? మనుష్యులనా?”

ప్రశ్నను ప్రశ్నించే మరో ప్రశ్నకు ఏం సమాధానం చెప్పను?

“వ్యవస్థ తయారు చేసిన మనుష్యులను, వ్యవస్థను తయారు చేసిన మనుష్యులను”, రాజ్ ఏ విషయాన్నైనా తేలికగా చెప్పేస్తాడు.
“అందర్నీ కట్టగట్టి తిట్టేసావ్. ఇంక మిగిలిందెవరు?” రాజ్ సీరియస్ గా అంటాడో, జోక్ చేస్తాడో ఒక పట్టాన అర్థం కాదు.

“ఎవరినీ పూర్తిగా తప్పు పట్టలేదు. అందర్నీ కొంత విమర్శించాను. మార్పు అందరిలోనూ, అన్నిట్లోనూ మొదలైంది”.

రాజ్ ఎప్పుడు పరిచయం అయ్యాడో గుర్తు లేదు. వీక్ ఎండ్ పార్టీలలో చాలాసార్లు చూసాను అతన్ని. ఢిల్లీ లో పుట్టి పెరిగాడు. స్టూడెంట్ గా వచ్చి ఇక్కడే సెటిల్ అయ్యాడు.

ఒకానొక చర్చలో, “స్త్రీ కష్టం సమాజానికి కనిపిస్తుంది, అదే పురుషుడి కష్టం ఎవరికీ పట్టదు”, అన్నాడు. మొదటిసారి అతన్ని నిశితంగా చూసాను. అతని అభిప్రాయాన్ని విభేదిస్తూ, “స్త్రీల కష్టాలను అసలు కష్టాలుగా గుర్తించదు ఈ సమాజం” అన్నాను.

ఆ చర్చ తర్వాత అనుకోకుండా ఒకటి రెండుసార్లు కలిసాను అతన్ని. రాజ్ తో సంభాషణ ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది. అతని మాటలు సూటిగా, నిక్కచ్చిగా ఉంటాయి. తెలిసిన విషయాలనే కొత్త కోణాలలో చూపిస్తాడు.

“కాపురం చెడితే మొగాడ్ని కౄరుడుగా చిత్రిస్తారు. పెళ్ళాం సానుభూతితో ఓదార్పు పొందుతుంది. నాణానికి మరో వైపు కూడా ఉంటుంది”, అన్నాడోసారి. నేను మౌనంగా అతను చెప్పింది విన్నాను.

రాజ్ ఎప్పుడు ఇంత దగ్గరయ్యడో గమనించనే లేదు, కష్టసుఖాలు పంచుకునే స్నేహం మా మధ్యన ఉంది.

***

ఆ రోజు వీక్లీ గ్రోసరీ షాపింగ్ ముగించుకుని కారు దగ్గరకు వెళ్లేసరికి, చిద్విలాసంగా నవ్వుతూ నా కారుకు ఆనుకుని నుంచుని ఉన్నాడు రాజ్.
“నువ్వేంటి ఇక్కడున్నావ్”, ఆశ్చర్యంగా అడిగాను.

“నీతో అర్జెంటుగా మాట్లాడాలి అమూల్య. chat చాట్ తింటూ మాట్లాడుకుందామా”, సుడిగాలికి మరో రూపం రాజ్.

“ Is everything ok raj?”, chat చాట్ ప్లేట్ అందుకుంటూ ఆందోళనగా అడిగాను.

“అల్ ఇస్ వెల్”, ఒక్క నిమిషం ఆగాడు… “మీతో ఒక విషయం మాట్లాడాలని ఇక్కడకు తీసుకొచ్చాను”.

“నీకు తెలుసు కదా, ముప్పై దాటి మూడేళ్ళు ఇంకా నిండనే లేదు, వయసు దాటిపోతుంది అని మా ఇంట్లో తెగ కంగారు పడిపోతున్నారు. యుద్ధ ప్రాతిపదికన పెళ్లి చేసెయ్యాలని కంకణం కట్టుకున్నారు.”

“నా రికమండేషన్ ఏమన్నా కావాలా ఏంటి?”, నవ్వుతూ అడిగాను.

“అందుకేగా నీ దగ్గకు వచ్చింది. లెట్స్ బి సీరియస్”

“అబ్బో..హహ్హ, చెప్పు ఏం చెయ్యమంటావో?”

“అమూల్య…. ఎప్పుడు నాలో ఈ ఫీలింగ్ మొదలైందో తెలీదు. I am in love with you, నీకు ఇష్టమైతే, లెట్స్ గెట్ మారీడ్”, నా కళ్ళలోకి సూటిగా చూస్తూ అడిగాడు.

ఒక్క క్షణం బిత్తరపోయాను.

“నువ్వు నాకంటే చిన్నవాడివి రాజ్”

“తెలుసు, మూడేళ్ళ చిన్నవాడిని. అదో పేద్ద విషయం కాదు”, అతన్ని ఆశ్చర్యంగా చూస్తున్నాను.

“టెల్ మి వన్ థింగ్ అమ్ములు. నీకు నేనంటే ఇష్టం లేదూ?”, సూటిగా నా కళ్ళలోకి చూస్తూ అడిగాడు. మనసుకు దగ్గరగా మాట్లాడుతున్నప్పుడు అమ్ములు అంటాడు.
అతని కళ్ళలో కనిపించే ప్రేమ నాకు తెలియందా? అతని సాంగత్యంలో సేద తీరే నా మనసు అతనిని కోరుకోలేదూ? అట్టడుగు పొరలలో నిక్షిప్తమైన భావాలలో చిన్నపాటి కదలిక.

“అఖిల్…”

“నేనూ మంచివాడినే ”, నా మాటను మధ్యలోనే ఆపేస్తూ అన్నాడు.

“అలసిన శరీరంతో మంచంపై వాలాక, నిద్రలోకి జారుకునే లోపు ఒక చిన్నపాటి ఒంటరితనం వుంటుంది. ఇట్స్ నాట్ అబౌట్….”, నా మాట పూర్తవనే లేదు.

“ఐ నో అమూల్య. నీ లైఫ్ నీ చాయిస్. ఆ చాయిస్ లోని చిన్నపాటి లోటుని నన్ను పూరించనీ. అందులో నా స్వార్థం కూడా ఉంది. మగాడు చెప్పుకోడు కానీ స్త్రీ ప్రేమ లేకుండా మనలేడు”

చిన్నగా మొదలైన కదలిక వెల్లువై నన్ను ముంచెత్తింది. ప్రేమగా, మనస్ఫూర్తిగా రాజ్ చేతిని ముద్దాడాను.

“పొద్దస్తమాను ఆ వార్తల్లో కూరుకుపోకపోతే, కాస్త ఇటో చెయ్యి వెయ్యోచ్చుగా?”

“వస్తున్నానోయ్”, చదువుతున్న వార్తా పత్రికను పక్కన పెట్టి కారప్పూసను స్టీలు డబ్బాల్లోకి సర్దే పనిలో పడ్డారు రామారావు.

“ఇంకా రెండు రోజులుంది కదండీ ! రోజులు తరగట్లేదు”

“ఎదురు చూసిననంత సేపు ఉండదు నీ సంబరం, వచ్చాక ఇట్టే గడిచిపోతాయి రోజులు”, అన్నారు రామారావు.

“పండు గాడిని ఎప్పుడెప్పుడు చూడాలా అని మనసు కొట్టుకుపోతుందండి. అసలు కంటే వడ్డీ ముద్దని ఊరికే అనరుగా. అవిగో ఆ అరిసెలు ఆ డబ్బాలో సర్దేయ్యండి”, మరో పనిని పురమాయించింది సావిత్రమ్మ.

ఇంతకూ విశేషం ఏమిటంటే, కూతురు అల్లుడు మనవడ్ని తీసుకుని సెలవులకు వస్తున్నారు. సావిత్రమ్మకు కూతురు సులోచనంటే పంచ ప్రాణాలు. సులోచనకు పెళ్లి చేసి అమెరికా పంపించిన ఏడాదికే కూతురు ప్రసవానికని సావిత్రమ్మ అమెరికా ప్రయాణం కట్టింది. కూతురు ఉద్యోగానికి వెళ్తూ మనవడిని డే కేర్ లో వదలాలనే ఊహే మహా పాపంగా తోచింది ఆవిడకు. “నేనున్నానుగా , బడికి వెళ్ళే వయసు వచ్చే వరకు పెంచుతాను, మీరు నిశ్చింతగా ఉండండి” అని అభయహస్తం ఇచ్చి, ఆరునెలలు తరువాత మనవడ్ని చంకనేసుకుని స్వదేశానికి వచ్చేసింది. ఇంక అప్పటినుంచి ఆవిడ పంచ ప్రాణాలు మనవడిపైనే.

పండు గాడు నాలుగేళ్ళు వచ్చేదాకా అమ్మమ్మ దగ్గర రాజ్యమేలాడు. వాడు ఆడింది ఆట, పాడింది పాట. తాతయ్య రామారావు కూడా వాడిని బాగా గారాబం చేసేవారు.

“మీకు గుర్తుందా, పండు గాడు నడక నేర్చిన దగ్గర నుంచీ బాగా అల్లరి చేసేవాడు. బల్లలు, కుర్చీలు ఎక్కి దూకే వాడు. ఇదిగో ఇక్కడే ఆ బల్లపై నుంచీ మంచంపై దూకుతూ కింద పడ్డాడు. [...]]]> సావిత్రమ్మ గత కొద్ది రోజులుగా క్షణం తీరిక లేకుండా ఉంది. సర్దిందే సర్దుతూ, పిండివంటలు వండుతూ హడావుడి పడిపోతుంది. మోకాళ్ళ నొప్పులు బాధిస్తున్నా పని మాత్రం ఆపట్లేదు సరి కదా, మధ్య మధ్యన భర్తను విసుక్కుంటూ ఆపసోపాలు పడిపోతుంది.

“పొద్దస్తమాను ఆ వార్తల్లో కూరుకుపోకపోతే, కాస్త ఇటో చెయ్యి వెయ్యోచ్చుగా?”

“వస్తున్నానోయ్”, చదువుతున్న వార్తా పత్రికను పక్కన పెట్టి కారప్పూసను స్టీలు డబ్బాల్లోకి సర్దే పనిలో పడ్డారు రామారావు.

“ఇంకా రెండు రోజులుంది కదండీ ! రోజులు తరగట్లేదు”

“ఎదురు చూసిననంత సేపు ఉండదు నీ సంబరం, వచ్చాక ఇట్టే గడిచిపోతాయి రోజులు”, అన్నారు రామారావు.

“పండు గాడిని ఎప్పుడెప్పుడు చూడాలా అని మనసు కొట్టుకుపోతుందండి. అసలు కంటే వడ్డీ ముద్దని ఊరికే అనరుగా. అవిగో ఆ అరిసెలు ఆ డబ్బాలో సర్దేయ్యండి”, మరో పనిని పురమాయించింది సావిత్రమ్మ.

ఇంతకూ విశేషం ఏమిటంటే, కూతురు అల్లుడు మనవడ్ని తీసుకుని సెలవులకు వస్తున్నారు. సావిత్రమ్మకు కూతురు సులోచనంటే పంచ ప్రాణాలు. సులోచనకు పెళ్లి చేసి అమెరికా పంపించిన ఏడాదికే కూతురు ప్రసవానికని సావిత్రమ్మ అమెరికా ప్రయాణం కట్టింది. కూతురు ఉద్యోగానికి వెళ్తూ మనవడిని డే కేర్ లో వదలాలనే ఊహే మహా పాపంగా తోచింది ఆవిడకు. “నేనున్నానుగా , బడికి వెళ్ళే వయసు వచ్చే వరకు పెంచుతాను, మీరు నిశ్చింతగా ఉండండి” అని అభయహస్తం ఇచ్చి, ఆరునెలలు తరువాత మనవడ్ని చంకనేసుకుని స్వదేశానికి వచ్చేసింది. ఇంక అప్పటినుంచి ఆవిడ పంచ ప్రాణాలు మనవడిపైనే.

పండు గాడు నాలుగేళ్ళు వచ్చేదాకా అమ్మమ్మ దగ్గర రాజ్యమేలాడు. వాడు ఆడింది ఆట, పాడింది పాట. తాతయ్య రామారావు కూడా వాడిని బాగా గారాబం చేసేవారు.

“మీకు గుర్తుందా, పండు గాడు నడక నేర్చిన దగ్గర నుంచీ బాగా అల్లరి చేసేవాడు. బల్లలు, కుర్చీలు ఎక్కి దూకే వాడు. ఇదిగో ఇక్కడే ఆ బల్లపై నుంచీ మంచంపై దూకుతూ కింద పడ్డాడు. పెదవి చిట్లి ఎంత రక్తం పోయిందో. ఈ బల్లలన్ని పక్కకు జరిపేద్దురూ. వాడికి అడ్డం లేకుండా ఉంటాయి”

“నిజమే సావిత్రీ, ఆ రోజు ఎంత కంగారు పడ్డామో కదూ! ఒక రోజేమో గదిలోకి వెళ్లి గడియ పెట్టేసుకున్నాడు. వాడికా గొళ్ళెం తియ్యటం రాదు, ఏడుపు లంకించుకున్నాడు. తలుపు బద్దలు కొట్టినంత పనయ్యింది ఆ గడియ తీసేసరికి. దాంతో ఇంట్లో తలుపుల కొక్కాలన్ని వాడికి అందకుండా వుండాలని పైకి పెట్టించాము. ఇప్పటికి అవి అలాగే ఉన్నాయి”
ఇద్దరు నవ్వుకున్నారు.

“ప్లగుల్లో వేలు పెట్టడాలు, స్విచ్చులతో ఆడడాలు…..అమ్మో ఒకటనా వాడి అల్లరి!”

“మరో నాడు రబ్బరు ముక్క ముక్కులో దూర్చేసుకున్నాడు. మనకు ఊపిరి ఆగిననంత పనయ్యింది కదూ!”

“మీకు గుర్తుందా? కృష్టాష్టమికి ముచ్చటపడి వాడిని కృష్టునిడిలా తయారు చేసాను. తలకి నెమలి పించెం, మెడలో ముత్యాల హారాలతో అలకరించి, ఫోటోలు తీసి వాడి అమ్మానాన్నకు పంపించాలనుకున్నాను. పక్కింటి కుర్రాడు కెమెరాను సిద్దం చేసే వరకు మెడలో వేసిన దండలతో ఆడుకుంటూ బాగానే ఉన్నాడు. నాలుగు ఫోటోలన్నా తియ్యలేదు, తిక్కొచ్చింది వాడికి. ఎంతో నేర్పుగా కట్టిన పంచెను విప్పేదాకా పేచి పెట్టి ఏడ్చి నిద్రపోయాడు.”

“హాహాహా…తిక్క శంకరయ్య అంటే వాడే సావిత్రి. ఎక్కడి నుంచీ వచ్చిందో వాడికా తిక్క! మన సులోచన చిన్నప్పుడు అంత అల్లరి చేసేది కాదు”.

“ఏమోనండి? నాకా చిన్నప్పుడే పెళ్లి చేసేసారు. పెళ్లవ్వగానే పిల్లలు పుట్టుకొచ్చేసారు. ఆ వయసులో వారిని ఎలా పెంచానో ఏమిటో గుర్తన్నా లేదు. పిల్లలను పెంచటంలోని మాధుర్యాన్ని పండు గాడితోనే అనుభవించాను అనిపిస్తుంది నాకు”

“నిజమే సావిత్రి, అప్పుడు బాధ్యతల్లో తలమునకలయ్యేవాళ్ళం . నేను పొద్దున వెళ్లితే ఏ రాత్రికో కాని తిరిగి వచ్చేవాడిని కాదు. మన పిల్లల పసితనం చూసిందే లేదు.”

“వాడికి ఇష్టమని సున్నుండలు చేస్తున్నాను. పంచదార సరిపోయిందో లేదో రుచి చూసి చెప్పండి”, రామారావు చేతిలో సున్నుండ పెడుతూ అంది సావిత్రమ్మ.

“మీకు గుర్తుందా….ఒక్కోసారి అన్నం తిననని భీష్మించుకునే వాడు. ఎన్ని రకాలుగా మాయ చేసినా అస్సలు తినేవాడే కాదు. “ఓ పూట తినకపోతే ఏం కాదులే అమ్మా, ఆకలేస్తే వాడే తింటాడు, నువ్వు కంగారు పడకు” అని సులోచన ఫోన్ లో వారిస్తున్నా మనసు ఊరుకునేది కాదు”, మినప సున్నిలో నెయ్యి కలుపుతూ అంది.

“ఇంకొంచెం పంచదార వెయ్యి. అవునోయ్…వాడిని భుజానేసుకుని వీధి గుమ్మంలో వచ్చే వారిని, వెళ్ళే వారిని చూపిస్తూ నాలుగు ముద్దలన్నా వాడి నోట్లో కుక్కేదానివి. ఆ సమయంలో నేనేమన్నా అంటే నాపై ఇంతెత్తున అరిచేదానివి”, నవ్వుతూ అన్నారు రామారావు.

“అడగటమే మర్చిపోయాను, మీ స్కూటర్ కండిషన్ లో ఉందా?” నవ్వుతూ అడిగింది సావిత్రమ్మ.

“హహ్హహ…..పెట్రోల్ కూడా కొట్టించి సిద్దంగా ఉంచాను. స్కూటర్ పై షికారుకెళ్ళడం వాడికి ఎంత ఇష్టమో. వెధవ కదిలితే దింపేస్తా అని ఒకసారి బయపెట్టా, అంతే అప్పటినుంచి హేండిల్ పట్టుకుని కదలకుండా ముందు నుంచునే వాడు.”

“హా హా హా”

“ఎంత అల్లరి చేసినా బరించగలిగే వాళ్ళం. వాడికి జలుబో జ్వరమో వస్తే మాత్రం నాకు ప్రాణం పోయేదండి. ఎంత సొంత మనవడైనా మరొకరి బిడ్డే, మనం జవాబుదారులమే. మన పిల్లకు నలత చేసినప్పుడెప్పుడు అంత కంగారుపడే దాన్ని కాదు. వీడికి చిన్న నలతైనా నాకు కాళ్ళు చేతులు ఆడేవి కావు” ఆవునన్నట్టు తలూపారు రామారావు.

పండును తీసుకెళ్తాననీ సులోచన అన్నప్పుడు సావితరమ్మ చాలా దిగులు పెట్టుకుంది. “ఎవరి పిల్లలు వారి దగ్గరకు వెళ్ళిపోవాల్సిందే సావిత్రి. సులోచన వచ్చినపుడు పండు తన దగ్గరకు రావట్లేదని బాధ పడలేదూ? తల్లి మనసు కదా! వాడూ పెద్దవాడవుతున్నాడు, పూర్తిగా ఊహ తెలిసాక వెళ్ళనని గొడవ చెయ్యొచ్చు. ఇప్పుడు పంపించటమే మంచిది” అని సర్ది చెప్పారు రామారావు.

పండు వెళ్ళాక ఇల్లంతా బోసిపోయింది. ఏ మూల చూసినా వాడి బొమ్మలే, వాడి జ్ఞాపకాలే. సావిత్రమ్మకు రాత్రుళ్ళు నిద్ర పట్టేది కాదు. అమ్మమ్మా అంటూ వాడు పిలుస్తున్నట్టు, నాకు అమ్మమ్మ కావాలి అని వాడు ఏడుస్తున్నట్టు కలలు వచ్చేవి. ఉలిక్కిపడి లేచేది. వెంటనే కూతురికి ఫోన్ చేసి, “ఎలా ఉన్నాడు కన్నయ్య, అలవాటయ్యాడా? డే కేర్ కు ఏడవకుండా వెళ్తున్నడా? సరిగ్గా తింటున్నడా?” అంటూ అడిగేది.

“అమ్మా, నువ్వేమీ కంగారు పడకు. మొదట్లో నిన్ను నాన్నను అడిగేవాడు. పది రోజుల్లో అడ్జెస్ట్ అయిపోయాడు. ఇప్పుడు మిమ్మల్ని తలవట్లేదు”,” అని చెప్పేది సులోచన.

పోన్లే, వాడక్కడ అలవాటైతే అంతే చాలు అని సావిత్రమ్మ తృప్తి పడుతున్నా, మరో వైపు మమ్ముల్ని మరిచిపోయాడా అని ఆవిడ మనసు మూగగా బాధిస్తుండేది.

పండు గాడు వాడి సామ్రాజ్యాన్ని ఖాళీ చేసి వెళ్తూ అమ్మమ్మ తాతయ్య వద్ద బంగారు జ్ఞాపకాలను వదిలి వెళ్ళాడు. వాడిని తలుచుకున్న ప్రతీసారి మా బంగారు కొండ అని మురిసిపోయేవారు ఆ దంపతులిద్దరూ.

ఎదురు చూస్తున్న రోజు రానే వచ్చింది.

“ఫ్లైట్ టైం అవుతుంది. డ్రైవర్ వచ్చాడో లేదో చూడండి” , కంగారుగా అంది సావిత్రమ్మ.

“నీ కంగారు పాడుగాను. పొద్దునుంచీ చూస్తున్నా, నువ్వొక్క క్షణం కుర్చోవు, నన్ను కూర్చోనివ్వవు. ఇంకా చాల టైం ఉంది ఫ్లైట్ రావటానికి”, భార్య ఆత్రాన్ని అర్థం చేసుకుంటూనే విసుక్కున్నారు రామారావు.

ఆవిడ ఊరుకుంటేగా?! గంట ముందే ఎయిర్పోర్ట్ కు చేరారు. వచ్చేవారందరినీ చూస్తూ, ఇంకా రారేమిటండి? కాస్త కనుక్కుందురూ అని పదే పదే అంటూ రెండు గంటలపైనే గడిపారు.

ట్రాలీ బాగ్ లాగుతూ వస్తున్న మనవడిని చూడగానే సావిత్రమ్మ కళ్ళలో నీళ్ళు తిరిగాయి.

“ఎంత పెద్దాడయిపోయాడో నా కన్నయ్య”, అంటూ పండును ఎత్తుకోబోయింది.

“ఆమ్మమ్మా, ప్లీజ్….. I ఐయాం అ గ్రోన్ అప్ బాయ్”, పక్కకు జరిగాడు పండు.

“ఓరి భడవా”, ముద్దుగా నవుకున్నారు అమ్మమ్మ తాతయ్యలు.

ప్రయాణ బడలిక, జెట్ లాగ్ లతో రెండు రోజులు గడిచిపోయాయి.

“నీకు ఇష్టమని సున్నుండలు, వెన్నుండలు చేసాను. తినరా కన్నా”

“పండు మీ అమెరికా కబుర్లు చెప్పయ్య”

“పండు ఇటొచ్చి నా పక్కన కుర్చుని కబుర్లు చెప్పు తండ్రి” పండు చెపుతున్నాడు. వాడి భాష సావిత్రమ్మకు అర్థం కావట్లేదు .

అన్నం తినిపిస్తూ, “మీ బళ్ళో తెలుగు వాళ్ళున్నారా? నీ స్నేహితుల పేర్లు చెప్పు? స్కూల్ లో ఏమేమి నేర్చుకున్నావ్?”, పండుతో మాట్లాడాలని తోచిన ప్రశ్నలు అడుగుతోంది సావిత్రమ్మ.

వాళ్ళ అమ్మమ్మకు అర్థం కావని నిదానంగా ఒక్కో పదం విడమర్చి మరీ మాట్లాడుతున్నాడు.

“ఏమిటో నీ ఇంగ్లీష్ గోల, ఒక్క ముక్కన్నా తెలుగు మాట్లాడవు”, చిన్నబుచ్చుకుంది. సావిత్రమ్మకు అసహనం, అసంతృప్తి మొదలయ్యాయి.

“మీ ఇద్దరి మధ్యన నాకూ చోటివ్వండోయ్. అమ్మమ్మ మనవడు ఏం రహస్యాలు మాట్లాడుకుంటున్నారో నేనూ వింటాను”, మనవడి మాటలు తెలుగులో భార్యకు చెప్పటానికి వారిద్దరి నడుమన దూరారు రామారావు.

“ఏమిటోనండి! నేను పెంచిన బిడ్డేనా వీడు అనిపిస్తోంది. క్షణం ఒదలకుండా కొంగు పట్టుకుని తిరిగే వాడు. ఇప్పుడేమో, పలుకే లేకుండా ఉంది”, రామారావు ఎంత సర్ది చెప్పాలని ప్రయత్నించినా సావిత్రమ్మ సమాధాన పడలేదు.

”పండుకి అస్సలు తెలుగు రాకుండా చేసేసారే?”, కూతురి దగ్గర బాధ పడింది సావిత్రమ్మ.

“అక్కడకు వచ్చాక బాష రాక కొన్నాళ్ళు ఇబ్బది పడ్డాడు. ఇంట్లో తెలుగు, బయట ఇంగ్లీష్ తో తికమకపడుతున్నాడని మేమే ఇంట్లో ఇంగ్లీష్ మాట్లాడటం మొదలుపెట్టాము. అలా ఇంగ్లీష్ అలవాటైపోయి, వాడికి వచ్చిన కొన్ని తెలుగు పదాలు కూడా మర్చిపోయాడు. తెలుగు అర్థం అవుతుంది, కాని మాట్లాడలేడు. వాడి ఆలోచన సైతం ఇంగ్లీష్ లోనే ఉంటుంది. వాడికి తెలుగు నేర్పించాలని నాకు ఉన్నా, బలవంతం చెయ్యటం ఎందుకులే అని కొంత నిర్లక్షం చేసాను. దానికి తోడూ ఓపిక, సమయమూ లేవమ్మా”, తల్లికి సంజాయిషీ ఇచ్చింది సులోచన.

“అంతేలే! ఎక్కడ ఎలా బతకాలో అలాగే బతకాలి. ఎదో నా ఆపేక్ష అలా అనిపిస్తుంది అంతే”, పైకి అలా అనేసినా లోలోపల చెప్పలేనంత దిగులుగా ఉంది సావిత్రమ్మకు.

పండుని ఒళ్లో కుర్చోపెట్టుకుని వాడి ముద్దు ముద్దు మాటలు వినాలన్నా కోరిక తిరకుండానే రోజులు ఇట్టె గడిచిపోయాయి. ఓ పది రోజులు సులోచన అత్తారింటికి వెళ్ళొచ్చింది. వచ్చేపోయే చుట్టాలు, స్నేహితుల పలకరింపులు, భోజనాల ఆహ్వానాలు, షాపింగ్ లతో రోజులు ఇట్టే తిరిగిపోయాయి.

“అమ్మ నీకో చీర తీసుకుంటాను. ఏ షాప్ కు వెళ్దాం?”, ఆన్న కూతురితో, “నాకేం చీరలు వద్దు, నువ్వు కుదురుగా కూర్చుని నాతో కబుర్లు చెప్పు……అంతే చాలు”, అంది సావిత్రమ్మ.

“మీ అమ్మ అలాగే అంటుంది, నువ్వు వినకు సులోచనా. ఇప్పుడు నువ్వు కొనిచ్చే చీరను మళ్ళీ నువ్వొచ్చేదాకా చూసుకుంటూ మురిసిపోతుంది”, నవ్వుతూ అన్నారు రామారావు.

“సులోచనా దూరాభారాలు, సమయాభావాలు ఎన్నున్నా కొన్ని విషయాలకు ప్రాముఖ్యం ఇవ్వాలమ్మా. భౌగోళిక దూరం తెచ్చిపెట్టే అంతరాలను ప్రయత్నపూర్వకంగా అధికమించగలం. లేకపొతే ఆ అంతరం అలా పెరిగిపోతుంది”. తండ్రి చెపుతున్న విషయాన్ని అర్థం చేసుకున్నట్టు తలూపింది సులోచన.

“అమ్మమ్మ, ఐ విల్ బై అ డ్రెస్. నీకు…… డ్రెస్…. బై… చేస్తా”, తెలుగు పదాలు కూడబలుక్కుని మాట్లాడాడు పండు.

“నా బంగారే, నాచిన్ని తండ్రే, నా వరాల మూటే……నాకు డ్రెస్ కొంటాడంట”, మురిసిపోయింది సావిత్రమ్మ.

తిరుగు ప్రయాణమయ్యే రోజు రానే వచ్చింది.

సావిత్రమ్మ వంటిట్లో మసాల పొడులు సర్దుతూ ఎవరికీ కనిపించకుండా పమిట చెంగుతో కళ్ళద్దుకుంటుంది. కూతురు వెళ్తుంది అనే బాధ కన్నా మరేదో వ్యధ అవిడను నిలువనీయట్లేదు. వేల మైళ్ళ ఖండాల దూరాలను మించి పెరగబోతున్న మానసిక దూరం ఆవిడను భయపెడుతుంది.

“పాస్పోర్ట్ లు, టికెట్లు జాగ్రత్తగా పెట్టుకున్నావా? ఎందుకైనా మంచింది ఒకసారి చూసుకో”, కాబ్ ఎక్కుతున్న సులోచనతో అన్నారు రామారావు.

“అన్ని పెట్టుకున్నా నాన్న. మీ ఆరోగ్యం జాగ్రత్త. ఈసారి మీరే రావాలి మా దగ్గరకు”

“అలాగే, వీలు చూసుకుని ప్లాన్ చేద్దాం”, కూతురి భుజం తడుతూ అన్నారు.

“అమ్మ నువ్వొచ్చి నీ మనవడికి తెలుగు మాట్లాడటం నేర్పించాలి….వస్తావు కదూ!” లోలోపల దాచుకున్న దిగులు ఒక్కసారిగా కళ్ళలో కదలాడింది తళ్ళీ కూతుర్లిద్దరికీ.

“అమ్మమ్మ, ఐ విల్ టీచ్ యు ఇంగ్లీష్”, మనవడికి ముద్దిచ్చి వీడ్కోలు చెప్పారు సావిత్రమ్మ, రామారావు.

“స్పర్శ, భాష లోపిస్తే బంధాలు దూరమవుతాయి కదండీ?”

“దగ్గరో, దూరమో? మార్పుతో పాటూ మనమూ నడవాలి సావిత్రీ,. చేతికందే దూరంలో లేకపోయినా చేతనయినంత దగ్గరతనాన్ని కాపాడుకోవాలి.

“వచ్చే సంవత్సరం మనమే వెళ్ళి, వాళ్ళతో కొంతకాలం గడిపి వద్దాం.”

“ఈ మాట అంటున్నది నువ్వేనా శేఖర్!!”, దిగ్భ్రాంతిగా అతన్నే చూస్తూ ఉండిపోయింది మహి.
ఆమె చూపుల తీవ్రతను తట్టుకోలేక అక్కడ్నుంచి వెళ్ళిపోయాడు. మనసులో సుడులు తిరుగుతున్న ఆవేదనతో అక్కడే కూర్చుండిపోయింది.

నేనసలు నమ్మలేక పోతున్నాను! నువ్వేనా అలా మాట్లాడింది? ప్రాక్టిసుకు టైం కుదరదని, హెక్టిక్ అయిపోతుందనీ , ఇన్నేళ్ళ తర్వాత చెయ్యగలవా? ఎందుకులే రిస్క్, టైర్డ్ అయిపోతావేమో…..ఇలా నువ్వు చెపుతున్న కారణాల వెనుకున్న భావం ఇదా? శేఖర్ నీ దగ్గర నుంచీ ఇలాంటి రెస్పాన్స్ నేనేప్పుడూ ఎక్ష్పెక్ట్ చెయ్యలేదు… తనలో తనే మాట్లాడుకుంటూ అలా ఉండిపోయింది.

మహి కళ్ళలో సన్నటి తడి.

“మహీ, గ్రోసరీ కొనటానికి వెళ్దామన్నావు”, శేఖర్ మామూలుగా ఉండడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు.

“గివ్ మి సమ్ టైం”, తన తడి కళ్ళను అతని కంట పడనీయలేదు. ఎదో నామోషీ…

మహి చదువుకునే రోజుల్లో భరతనాట్యం నేర్చుకుంది సుమారు పదేళ్ళ పైనే సాగింది ఆమె నాట్యాభ్యాసం. స్కూల్ లో, కాలేజీలో జరిగే ప్రతి ఫంక్షన్లోనూ ఆమె నృత్య ప్రదర్శన వుండేది. కొన్ని స్టేజి షోలు చేసింది, అవార్డులూ అందుకుంది. పుట్టింట్లో ఒక షోకేస్ నిండా ఆమె అవార్డులు, కప్పులే ఉంటాయి. మహి నాన్నగారు వాటిని ఏంతో అపురూపంగా చూసుకుంటూ వుంటారు. ఇండియా వెళ్ళినప్పుడల్లా ఆ కప్పులనన్నింటినీ శుభ్రంగా తుడిచి అల్మైరా సర్దుకుంటుంది. తండ్రీ కూతుర్లిద్దరూ వాటి గురించిన జ్ఞాపకాలను తలుచుకుంటూ అద్వితీయమైన ఆనందాన్ని పొందుతారు.

డిగ్రీ ఆఖరి సంవత్సరంలో ఉన్నప్పుడు తన చివరి నృత్య ప్రదర్శనను ఇచ్చింది. ఆ తర్వాత పెళ్ళి, పరదేశ ప్రయాణం, ఉద్యోగం, పిల్లల పర్వంలో నృత్యం అట్టడుగు పొరలో నిక్షిప్తమైపోయింది. పెళ్ళైన కొత్తలో అప్పుడప్పుడు శేఖర్ కు డాన్స్ చేసి చూపించేది. ఆ తర్వాతర్వాత ఆ సంగతే మరిచిపోయింది.

మళ్ళీ ఇన్నాళ్ళకు ప్రదర్శన ఇవ్వాలన్న ఆలోచన కలిగింది, దానికి తగ్గట్టుగా అవకాశమూ [...]]]> వారం రోజుల నుంచీ సాగుతున్న వాగ్వివాదానికి తెర దింపుతూ తన మనసులోని భావాన్ని తెరకెక్కించాడు శేఖర్.

“ఈ మాట అంటున్నది నువ్వేనా శేఖర్!!”, దిగ్భ్రాంతిగా అతన్నే చూస్తూ ఉండిపోయింది మహి.
ఆమె చూపుల తీవ్రతను తట్టుకోలేక అక్కడ్నుంచి వెళ్ళిపోయాడు. మనసులో సుడులు తిరుగుతున్న ఆవేదనతో అక్కడే కూర్చుండిపోయింది.

నేనసలు నమ్మలేక పోతున్నాను! నువ్వేనా అలా మాట్లాడింది? ప్రాక్టిసుకు టైం కుదరదని, హెక్టిక్ అయిపోతుందనీ , ఇన్నేళ్ళ తర్వాత చెయ్యగలవా? ఎందుకులే రిస్క్, టైర్డ్ అయిపోతావేమో…..ఇలా నువ్వు చెపుతున్న కారణాల వెనుకున్న భావం ఇదా? శేఖర్ నీ దగ్గర నుంచీ ఇలాంటి రెస్పాన్స్ నేనేప్పుడూ ఎక్ష్పెక్ట్ చెయ్యలేదు… తనలో తనే మాట్లాడుకుంటూ అలా ఉండిపోయింది.

మహి కళ్ళలో సన్నటి తడి.

“మహీ, గ్రోసరీ కొనటానికి వెళ్దామన్నావు”, శేఖర్ మామూలుగా ఉండడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు.

“గివ్ మి సమ్ టైం”, తన తడి కళ్ళను అతని కంట పడనీయలేదు. ఎదో నామోషీ…

మహి చదువుకునే రోజుల్లో భరతనాట్యం నేర్చుకుంది సుమారు పదేళ్ళ పైనే సాగింది ఆమె నాట్యాభ్యాసం. స్కూల్ లో, కాలేజీలో జరిగే ప్రతి ఫంక్షన్లోనూ ఆమె నృత్య ప్రదర్శన వుండేది. కొన్ని స్టేజి షోలు చేసింది, అవార్డులూ అందుకుంది. పుట్టింట్లో ఒక షోకేస్ నిండా ఆమె అవార్డులు, కప్పులే ఉంటాయి. మహి నాన్నగారు వాటిని ఏంతో అపురూపంగా చూసుకుంటూ వుంటారు. ఇండియా వెళ్ళినప్పుడల్లా ఆ కప్పులనన్నింటినీ శుభ్రంగా తుడిచి అల్మైరా సర్దుకుంటుంది. తండ్రీ కూతుర్లిద్దరూ వాటి గురించిన జ్ఞాపకాలను తలుచుకుంటూ అద్వితీయమైన ఆనందాన్ని పొందుతారు.

డిగ్రీ ఆఖరి సంవత్సరంలో ఉన్నప్పుడు తన చివరి నృత్య ప్రదర్శనను ఇచ్చింది. ఆ తర్వాత పెళ్ళి, పరదేశ ప్రయాణం, ఉద్యోగం, పిల్లల పర్వంలో నృత్యం అట్టడుగు పొరలో నిక్షిప్తమైపోయింది. పెళ్ళైన కొత్తలో అప్పుడప్పుడు శేఖర్ కు డాన్స్ చేసి చూపించేది. ఆ తర్వాతర్వాత ఆ సంగతే మరిచిపోయింది.

మళ్ళీ ఇన్నాళ్ళకు ప్రదర్శన ఇవ్వాలన్న ఆలోచన కలిగింది, దానికి తగ్గట్టుగా అవకాశమూ వచ్చింది. అక్కడ తెలుగు సంస్థ వారు ప్రతీ ఏడాది దీపావళి పండుగ సంబరాలు జరుపుతారు. అందులో భాగంగా సాంస్కృతిక సభలు జరపడానికి భారతదేశం నుండి కళాకారులను పిలిపిస్తారు. ఈసారి స్థానికులకు ప్రోత్సాహం ఇవ్వాలని నిర్ణయించి, నృత్యం, సంగీతం మీద ఆసక్తి ఉన్న వారి పేర్లు నమోదు చేయవలసినదిగా ఈమెయిలు పంపించారు.

మహి స్నేహితురాలు లలిత ఫోన్ చేసి, “ఈసారి మనిద్దరం భరతనాట్యం చేద్దామా?” అని అడిగింది. లలిత ఆ ప్రస్తావన తేవటం మహికి ఆశ్చర్యాన్ని, సంతోషాన్ని కలిగించాయి.

లలితకు నాట్యంతో కొంత పరిచయం ఉంది . కాలేజీ రోజుల్లో నేర్చుకుంది. . లలిత భర్త మధు, శేఖర్ ఒకే ఆఫీసులో పనిచేస్తారు.
“ఈసారి దీపావళి సంబరాలలో నేను లలిత కలిసి భరత నాట్యం చేద్దామనుకుంటున్నాం, నువ్వేమంటావ్ శేఖర్”, “ అంటూ మొదలైన సంభాషణ , చిలికి చిలికి గాలివానయై “నా భార్యగా నువ్వు స్టేజీ పైకెక్కి పది మంది ముందు డాన్స్ చెయ్యటం నాకిష్టం లేదు, అది భరత నాట్యమైనా, కూచిపూడైనా మరేదైనా”, అంటూ ముగిసింది.

***

“మహీ, శేఖర్ ఒప్పుకున్నారా?”, లలిత ఫోన్.

“శేఖర్ గురించి కాదు, నాకే కుదురుతుందో లేదోనని నేనే ఆలోచిస్తున్నా లలితా ”, శేఖర్ అన్న మాటను చెప్పలేక అంది మహి.

“మధు ససేమిరా అనేసాడు”, లలిత గొంతులో నిరాశ వినిపించింది.

“అనుకున్నాలే . మధు గారి సంగతి తెలిసిందేగా”

“ఏమిటో మహి చాలా నిరాశగా ఉంది”.

“లలితా అన్నీ సీరియస్ గా తీసుకోకు. ఆఫీసు, ఇల్లు, పిల్లలతోనే సరిపోతుంది కదా మనకు. మళ్ళీ డాన్స్ అంటే ఏంతో సాధన చెయ్యాలి, కష్టమయిపోతుందని మధు ఉద్దేశ్యం అయివుంటుంది! ”, తనే సమన్వయపరచుకోలేని విషయాన్ని లలితకు సర్ది చెప్పాలని ప్రయత్నించింది.

“అది కాదులే మహీ! కుదిరితే సాయంత్రం కలుద్దామా?” అడిగింది లలిత.

“నాకు మూడు గంటలదాకా దాకా క్లయింట్ తో మీటింగ్ ఉంది. మూడున్నరకు మా ఆఫీసు దగ్గరకు రాగలవా?”

ఆ సాయంత్రం మూడున్నరకు వాళ్ళిద్దరూ స్టార్ బక్స్ లో ఒక మూలగా వున్న టేబుల్ దగ్గర కపూచినో తాగుతూ కూర్చున్నారు.

“నేను అనే భావం నాలో అంతర్ధానం అయిపోతుందా అనిపిస్తుంది మహీ ”, నిశబ్దంగా పరుచుకున్న ఆలోచనలను కదిలిస్తూ అంది లలిత.
“అర్ యు అల్ రైట్ లలితా ? ఇంట్లో అంతా బాగానే ఉందిగా?”

“బాగలేదని చెప్పటానికి ఏమీ లేదు మహి. అలాగని బావుందని కూడా అనలేను”

“ఈ డాన్స్ ప్రోగ్రాం గురించి ఏమైనా మాట మాట అనుకున్నారా?” , అడిగింది మహి.

“ఇప్పుడీ వయసులో నేను స్టేజీ ఎక్కి నాట్యం చెయ్యకపోతే కొత్తగా పోయేదేమీ లేదు. అదొక చిన్న ఆలోచన, సంబరము మాత్రమే. కానీ…ఎదో కోల్పోతున్న భావన. ఒకరి ఆధీనంలోనూ, అజమాయిషిలోనూ బతుకుతున్నానా అనే సందిగ్దం”

“పెళ్ళయాక కొంత సర్దుబాటు తప్పనిసరే కదా లలితా ”

“అది సర్దుబాటైతే ఇద్దరికీ వర్తిస్తుంది కదా మహీ ? ప్రతిసారీ నేనే ఎందుకు సర్దుకోవాల్సి వస్తుంది?”

కాఫీ తాగటం కూడా మరచిపోయి ఏటో చూస్తుంది లలిత.

“పిల్లల్ని కంటి నిండా చూసుకోకుండా ఉదయాన్నే డే కేర్ లో వదిలేస్తాను. సాయంత్రం వెళ్తూ తీసుకెళ్తాను. నిద్ర లేచిన దగ్గర నుంచీ ఒళ్ళు హూనం అయ్యేట్టు పనిచేస్తున్నాను. ఒక్కోసారి అనిపిస్తుంది ఇదంతా ఎవరి కోసం చేస్తున్నానూ అని”

“నీ కోసం , నీ పిల్లల కోసం, నీ కుటుంబం కోసం ”

“హూ…..అలాగే సర్ది చెప్పుకుంటున్నా. చెపితే వింతగా ఉంటుందేమో! నెలకు ఇంత సంపాదిస్తున్నానా మహి, నాకు ఆర్ధిక స్వేఛ్చ కూడా లేదేమోననే అనుమానం వస్తూ ఉంటుంది అప్పుడప్పుడు. అలాగని నన్ను ఏది కొనుక్కోవద్దనడు మధు. ఇంట్లో ఏ వస్తువుకీ లోటు లేదు.

మొన్నీమధ్య నాన్నకు ఆరోగ్యం బాగోలేదని ఇంటికి యాభైవేల రూపాయిలు పంపించాలన్నానని ఎంత రభస జరిగిందో తెలుసా ! ఆ వాదులాటలో మధు వాళ్ళింటికి మూడు లక్షలు పంపించాడని తను అనే దాకా నాకా సంగతే తెలీదు. ఆలోచిస్తే అనిపిస్తుంది, నాకు లేనిది ఆర్ధికస్వేఛ్చ కాదు, భావస్వేఛ్చ.

ఎస్, భావస్వేఛ్చ లేదు మహి నాకు”, లలిత గొంతు బొంగురుపోయింది.

“చదువు, ఉద్యోగాలతో సాధికారత సాధించేసాం అనుకుంటాం. ప్రధానంగా ఉండాల్సిన భావ స్వేఛ్చ ఇప్పటికీ సాధించుకోలేకపోయాం”, లలితతో ఏకీభవిస్తూ అంది మహి.

“మన పిచ్చి కానీ…. ఈ తరంలో చదువులు, సంపాదనతో మనమేదో ప్రగతి సాధించేసాం అనేసుకుంటున్నాం. మా నాయనమ్మ ఆ రోజుల్లోనే ఇంట్లో ఆవులు, గేదెలతో కుటుంబాన్ని నడిపేది. కూలీలను నోటి మాటతో అజమాయిషీ చేసేది. ఆవిడ మంచి వ్యవహారకర్త. మా తాతగారు, నాన్న ఆవిడ మాటను దాటేవారే కాదు. ఇరుగుపొరుగు చాటు మాటుగా ఆడ పెత్తనం అని చెవులు కొరుక్కునేవారు. ఆవిడ అవేవి పట్టించుకునేది కాదు”, అంది లలిత.

“ఆర్ధిక స్వేఛ్చ లేకపోతే ప్రాణమేమీ పోదు లలితా. భావ స్వేఛ్చ లేకపోవటం అంటే మెడకు ఉరితాడు తగిలించుకు బతకటం లాంటిది”, సాలోచనగా అంది మహి.

“యు నో మహి…..నేను టీం లీడ్ గా పనిచేస్తున్నానా. నా భర్త దృష్టిలో నేను వంట, వార్పూ గురించి మాత్రమే మాట్లడటానికి అర్హురాలిని! సమాజం, రాజకీయాల గురించి నాకేం తెలీదని, నేను తెలుసుకోలేనని అతని అభిప్రాయం. ఇలాంటి వాటిల్లో ఎప్పుడైనా నా అభిప్రాయం తెలిపాననుకో ఎగతాళి చేస్తాడు, వ్యంగంగా మాట్లాడుతాడు. ”

“వారికి ఆ స్వేఛ్చ పుట్టుకతోనే వచ్చేసింది లలితా. మనం పోరాడి సాధించుకోవాల్సి వస్తుంది”

“ఏమి పోరాటాలో ఏమిటో…మనిషికి ఉండాల్సిన ప్రాధమిక హక్కుల కోసం కూడా పోరాటాలు చెయ్యలా? విసుగొస్తుంది…..ప్రతీ రోజూ నన్ను నేను కోల్పోకుండా కాపాడుకోవడానికి జరిగే మానసిక సంఘర్షణలో అలిసిపోతున్నాను మహీ”

“లలిత మానసికంగా కొంత అలిసిపోయినట్టున్నావు. అందుకే నీలో ఈ నిరుత్సాహం. ఒక్కసారి ఊహించుకో… ఈ పోరాటం లేని జీవితం ఎలా ఉంటుందో!”

“ఉహించలేను మహి…తను చెప్పినదానికల్లా తలాడిస్తూ బతకడాన్ని ఊహించలేను”

“దానికి పెద్ద ఉదాహరణ మన వనజే. వాళ్ళను మొదట కలిసింది మీ ఇంట్లోనే. నీకు గుర్తుందో లేదో ఆ రోజు ఎదో చర్చ జరిగింది. మనందరం మన అభిప్రాయాలను చెపుతున్నాం. వనజ మాత్రం ఒక్క మాటా మాట్లాడలేదు . అందరినీ గమనిస్తుందేమో అనుకున్నాను నేను, ” మీరేమి మాట్లాడట్లేదు వనజగారూ ” అని నేనంటే….. “తను చాలా కామ్ అండి. తనకు నేనెంత చెపితే అంతే” అంటూ వనజ భర్త గర్వంగా సమాధానం చెప్పారు. నాక్కాస్త వింతగా తోచినా పెద్దగా పట్టించుకోలేదు. ఒకరోజు వనజ మా ఆఫీసుకు జాబ్ ఇంటర్వ్యూ కి వచ్చింది. తన ఇంటర్వ్యూ ఉదయం పూట జరగాల్సింది, అనుకోకుండా పోస్ట్ పోన్ అయి మధ్యహ్నం అయింది. “ఉదయం వంట చేసి రాలేదు ఇంటర్వ్యూ అయ్యాక వెళ్లి చేద్దామనకున్నాను మా ఆయన భోజనానికి ఇంటికి వస్తారు. ఎలానో ఏమిటో” అని చాలా అంటూ గాభరా పడిపోయింది. అదంతా కేరింగ్, ప్రేమ అని నేననుకోను. ఏమిటో కొంచెం తేడాగా ఉన్నదే ఈవిడ అనుకున్నాను. తనకా జాబు రాలేదు.

తీరా చూస్తే వనజ ఉండేది మా కమ్యునిటీలోనే. ఆ తరువాత అప్పుడపుడూ ఫోన్ లో మాట్లాడుకుంటూ వుండేవాళ్ళం. తన మాటలు భర్త, అత్త, ఆడపడుచు, తోటికోడలు పరిధి దాటేవి కావు. ఉద్యోగం చేసే తల్లులు పిల్లలను సరిగ్గా పెంచలేరంటుంది. పోనీ తనేమన్నా ఇంట్లో సుఖంగా ఉందా అంటే అదీ లేదు…ఎప్పుడూ నా బతుకు ఇలా ఏడ్చింది అంటూమొగుడ్నో, అత్తగారినో నిందిస్తూ వుంటుంది”, అంది మహి.

“ఇందులో మిడిల్ క్లాసు జంజాటన చాలానే వుంటుంది మహి. మొన్నో రోజు ఆఫీస్లో ఏవో సమస్యలు వచ్చి బాగా అలిసిపోయాను. ఒక వైపు పేస్ బుక్, మరో వైపు టీవీ రిమోట్ తో బిజీగా ఉన్న మధుని “ఈ పూట నువ్వు వంట చెయ్యి” అన్నాను. అప్పుడు మాట మాట వచ్చి ఆ కోపంలో, నిన్ను నేను ఉద్యోగం చెయ్యమన్నానా? నీ కోసం నువ్వు చేసుకుంటున్నావ్. యు ఆర్ బీయింగ్ సెల్ఫ్ ఫిష్, సో యు నీడ్ టు నో టు మేనేజ్ యువర్ వర్క్” అన్నాడు”.

“నువ్వు జాబ్ చెయ్యలా వద్దా అని నిర్ణయించే హక్కు మధుకి ఎవరిచ్చారు? అసలు వీళ్ళు మారరా?”, కోపంగా అంది మహి.

“ఎంత ఈజీగా అనేస్తారో! పెళ్ళప్పుడు అబ్బాయి చదువు, సంపాదనకు సమానంగా కట్నాలు తీసుకుంటూ అమ్మాయి చదువుని, సంపాదనను కూడా చూస్తారు. ఇద్దరూ ఉద్యోగాలు చెయ్యటం మూలాన సమస్యలు తలెత్తితే వెంటనే నువ్వు మానేయ్ అనేస్తారు. వాళ్ళెంత కాంపిటిటివ్ స్పిరిట్ తో చదువుకున్నారో మనమూ అలాగే నెగ్గుకు వచ్చాను కదా! ఇన్నేళ్ళు ఏర్పరుచుకున్న వ్యక్తిత్వాన్ని, ఇష్టాలను, చివరకు పోరాట స్పూర్తిని వదిలేయ్ అనటానికి మనసెలా వస్తుంది వీళ్ళకు?”, ఆవేశంగా అంది లలిత.

“కెరియర్ బిల్డ్ చేసుకోవడానికన్నా వదులుకోవటానికి కొన్ని వందల రెట్ల పోరాటస్ఫూర్తి ఉండాలి లలితా. ఆ పనిని మీరే చెయ్యొచ్చు కదా అని అనగలిగే ధైర్యాన్ని మనమూ పెంచుకోవాలి కాబోలు ”.

“ఆ మార్పెప్పుడు మనలోనేనా మహీ? పైగా నేను స్వార్ధపరురాలినట. యువర్ వర్క్ యువర్ వర్క్ అంటున్నాడు. ఏమాటకామాట అతనికి వండి పెట్టటం, అతని బట్టలు ఉతకటం లాంటి పనులు నా పనులెలా అవుతాయి మహీ?”, ఉక్రోషంగా మాట్లాడింది లలిత.

“బంధం కదా లలిత, నువ్వు నేను అని విడమర్చి విడదీసి చూడలేం”

“ఈ బంధం నాకెంత అవసరమో తనకి అంతే అవసరం కాదా ? పిల్లలు కేవలంనాకు మాత్రమే పుట్టారా? విడిపోవాలన్న ఆలోచనైతే లేదు కానీ, ఒక్కోసారి ఎందుకు కలిసుంటున్నాం అనిపిస్తుంటుంది మహి”, లలిత కళ్ళు ఎర్రబడ్డాయి.

“మన కుటుంబాలలో ఆడపిల్లల తల్లిదండ్రులు చాలా వరకు మారారు. కట్నాలు తప్పకపోయినా చదువుకు ఏమాత్రం తక్కువ చెయ్యట్లేదు. నీ కాళ్ళపై నువ్వు నిలబడాలి అని నూరిపోస్తున్నారు మనకు. మరి….ఈ భర్త స్థానంలోని వ్యక్తులు ఎందుకు మారట్లేదు మహి? వ్యక్తి దోషమా లేక మన సమాజంలో ఆ స్థానానికున్న బలమా?”, అడిగింది లలిత.

“నిజానికి మగ పిల్లల పెంపకంలో పెద్ద మార్పేమీ రాలేదు. “ఆడపిల్లలా ఏడుస్తావేమిరా? వంటిట్లో నీకేం పని” అనే మాటలు అడపాదడపా వినిపిస్తూనే వున్నాయి. అమ్మకు, మనకు 80 శాతం మార్పుంటే, నాన్నకు, భర్తకు ఆ మార్పు 30 శాతం మాత్రమే ఉంది. మార్పు రావటానికి చాలా సమయం పడుతుంది లలితా. బహుశా మధు కన్సర్వేటివ్ ఫ్యామిలీ నుంచి వచ్చి వుంటారు.

ఇలాంటి విషయాలలో శేఖర్ కొంత కోపరేటివ్ గా ఉంటాడు. కొంత కాలం క్రితం ప్రాజెక్ట్ పనిపై ఆరునెలలు వేరే స్టేట్ వెళ్ళాడు. అప్పుడు మా అత్తగారు తెగ బాధ పడిపోయారు. ఎందుకో తెలుసా?….కొడుక్కి వండి పెట్టటానికి కోడలు దగ్గర లేదట. ఏం తింటున్నాడో ఏమిటో అంటూ ఒకటే నస. అమ్మా అక్కడ నీ కోడలు ఒక్కటే పిల్లలను చూసుకుంటుంది. నా కంటే తన శ్రమే ఎక్కువ అన్నాడు వాళ్ళమ్మతో”, నవ్వుతూ చెప్పింది మహి.

“లలిత నీకింకో విషయం చెపుతాను విను. నేను ఒక ఆన్లైన్ మాగజైన్ కి మంత్లీ కాలమ్ రాస్తాను కదా. సమాజం, మానవత్వం, హుమానిటీ, ఇంకా స్త్రీ సమస్యల గురించి రాస్తుంటాను. మా ఆఫీసులో క్రిష్ అనే కృష్ణ మూర్తి వున్నాడు. ఓ రోజు నేనతన్ని ఫుడ్ కోర్ట్ లో కలిసాను. మాటల్లో అతను “మీరు ఫ్రీలాన్స్ జర్నలిస్ట్ అట కదా” అని అడిగాడు. ఫ్రీ లాన్స్ కాలమిస్ట్ ని అన్నాను. ఈ మధ్య ఏది మాట్లాడినా కాంట్రావర్సి అవుతుంది, మీరు జాగ్రత్తగా ఉండండి అన్నాడు. అతనేదో మంచిగా చెప్తున్నాడనుకుని అంగీకారంగా తలాడించాను. అది అడ్వాన్టటేజ్ గా తీసుకుని ఉచిత సలహాలు విసురుతూ, ఆడవారు మీకేందుకండి ఇవన్నీఅని ముగించాడు.

“నా కాలమ్స్ రెగ్యులర్ గా చదువుతూ ఉంటారా ?” అని అడిగాను. ఒకటి రెండు సార్లు చదివాడట. “నేను గత నాలుగేళ్ళుగా రాస్తున్నాను, కనీసం నాలుగొందల ఆర్టికల్స్ రాసి ఉంటాను. బహుశా మీకు నేనేం రాస్తానో కూడా తెలిసినట్లు లేదు.

నాకు తలనొప్పులు వస్తాయని మీరు ఇప్పటి నుంచే మాత్రలు మింగకండి క్రిష్. తాటాకులు, అరిటాకులు నాకు తలనొప్పిని తెప్పించలేవు. ఎనీహౌ థాంక్స్ ఫర్ యువర్ కన్సర్న్” అని చెప్పాను”, తన అనుభవాన్ని పంచుకుంది మహి.

“కనిపించని కట్టుబాట్లు మనవాళ్ళలో చాలానే ఉన్నాయి”, అంది లలిత.

“ఈ విషయం శేఖర్ కు చెపుతూ “క్రిష్ భయపెట్టాలనుకున్న తలనొప్పులు భవిష్యత్తులో నాకెప్పుడైనా వచ్చాయే అనుకో….నువ్వు నన్ను సపోర్ట్ చేస్తావా” అని అడిగాను. “ఎందుకు చెయ్యనోయ్” అని నవ్వేసాడు శేఖర్.

“సపోర్ట్ అంటే నా అభిప్రాయాలను నువ్వు అంగీకరించాలని కాదు, నాకు వత్తాసు పలకాలనీ కాదు. నా ఆలోచనలు నీకు నచ్చకపోతే వాటిని విభేదించటం నీ హక్కు. అదే సమయంలో నాకంటూ కొన్ని అభిప్రాయాలు, సిద్ధాంతాలు ఉండే నా హక్కుని గుర్తించు, గౌరవించు. నేను నమ్మిన సిద్దాంతంపై నిలబడే మోరల్ సపోర్ట్ నాకివ్వు”

ఇదిగో ఇలానే శేఖర్ తో చాలామాట్లాడాను. “ఆ క్రిష్ పై కోపాన్నంతా నాపై చూపకోయ్” అని నవ్వేసాడు”, చెపుతున్న మహి కళ్ళల్లో ఓ రిలీఫ్.

“హేయ్ ….మహి టైం చూడు ఎంతయ్యిందో! మాటల్లో టైమే తెలీలేదు. మనసు భారంగా ఉందని నీతో మాట్లాడితే తేలికవుతుందని వచ్చాను. నీ సమయం అంతా తినేసాను….పద పద బయల్దేరదాం.”

ఇద్దరూ హ్యాండ్ బాగ్స్ భుజాన తగిలించుకుని వడివడిగా కారు పార్కింగ్ వైపు అడుగులేసారు. ఇద్దరి మనసులు కొంత భారాన్ని దింపుకుని మరికొంత ఆలోచనను మోసుకెళుతున్నాయి.

“కొన్ని తరాల క్రితం వంటగది గమ్మాలలోనో, అరుగులపైనో ఇలాంటి సంభాషణలే జరిగి వుంటాయి. హైటెక్ సిటీ సాఫ్ట్వేర్ కంపనీలలోని స్త్రీలు కూడా ఇలాగే మాట్లాడుకుంటూ వుంటారేమో కదూ మహి?”

“సప్త సముద్రాల ఆవతలి ప్రవాసీ జీవితంలోనూ ఇలాగే మాట్లాడుకుంటున్నాం. సమస్యలు లేకుండా పోలేదు, వాటి కోణాలు మాత్రమే మారాయి. వ్యవస్థ కోణంలో చూస్తూ మార్పు వచ్చిందనుకుంటున్నాం. వ్యక్తులుగా మారాల్సిన వారు వ్యవస్థ నిండా ఉన్నారు”, నడుస్తూ అంది మహి.

“ఆ మారాల్సిన జాబితాలో మధు ఉన్నాడు. ఈ రొటీన్లో ఆటవిడుపుగా ఉంటుందని డాన్స్ ప్రోగ్రాం అనుకున్నాను. నా భార్యగా నువ్వు స్టేజీ ఎక్కి తైతక్కలాడక్కర్లేదు అన్నాడు మధు.”

“ఓ అదా సంగతి, వి విల్ మేక్ ఇట్ లలితా ”, శేఖర్ మాట ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందో అర్థం అయింది మహికి.

***

ఆ రోజు రాత్రి మహి శేఖర్ దగ్గర మధు ప్రస్తావన తీసుకొచ్చింది.

“శేఖర్ , ఆఫీసులో మధు నీతో ఏమన్నా అన్నారా?”

ప్రశ్నార్ధకంగా మహి వైపు చూసాడు శేఖర్

“అదే….లలిత నేను చేద్దామనుకున్న డాన్స్ ప్రోగ్రాం గురించి”

“హ్మ్…చాలా చీప్ గా మాట్లాడాడు మహి”, బాధగా అన్నాడు శేఖర్ .

“నువ్వు లోనవుతున్న ఒత్తిడిని నేనర్ధం చేసుకోగలను. ఈ సోషల్ ప్రషర్స్ ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి. మనల్ని మనలా ఉండనీకుండా చేస్తాయి శేఖర్”

“నీ గురించి చులకనగా మాట్లాడతారేమోనని…”, తన భయాన్ని అస్పష్టంగా వ్యక్తీకరించాడు శేఖర్.

“ఒక్క మాట చెపుతాను శేఖర్…. భార్యను మనిషిగా గుర్తించి గౌరవించే భర్తలను చేతకానివారుగా జమకట్టే వారు మనలో చాలామందే వున్నారు. వారికి వారి జీవితాలలోకి, కుటుంబాలలోకి తొంగి చూసుకునే ధైర్యం లేక పక్కవారిపై వ్యంగాస్త్రాలు వదులుతూ ఉంటారు. మనం ఆ అస్త్రాలను మొయ్యటమే వారికి బలం. మూటగట్టి డైరెక్ట్ గా డస్ట్ బిన్లోకి పడేశావే అనుకో…నీ కళ్ళలోకి చూసి మాట్లాడే ధైర్యం కూడా ఉండదు వారికి”, మహి మాటల్లో విశ్వాసం ఉట్టిపడింది.

“నువ్వు నీలానే ఉండు శేఖర్ , నేను నాలానే ఉంటాను. ఒకరికి ఒకరం ఆసరాగా ఉందాం”, శేఖర్ కళ్ళలోకి చూస్తూ అంది మహి.

“నువ్వు నా మనసు లోపలికి దూరిపోయి ఎలా చూస్తావోయ్”, నవ్వుతూ అన్నాడు.

“అందులో నా గొప్పేమీ లేదు మిస్టర్ పతి. నీ ఏ అహంకారపు పొరా నా చూపును మసక పరచలేదు. క్రిస్టల్ క్లియర్ గా కనిపిస్తున్నావు నాకు”

అతని కళ్ళు మెరుస్తున్నాయి. ఆ మెరుపులో ఆమె కళ్ళు మరింత అందంగా ఉన్నాయి.

పక్కకు తిరిగి చూసాను,లత  మంచి నిద్రలో ఉంది. నా టెన్షన్ చెప్పి తనను కూడా టెన్షన్ పెట్టడం ఎందుకు. మరో రెండు వారాలలో ఏ సంగతి తేలిపోతుంది. అప్పుడే చెప్పోచ్చులే.

శబ్దం చెయ్యకుండా మంచం దిగి బయటకు వచ్చాను. పిల్లల గది తలుపు వారగా తెరిచి చూసాను. ఆదమరిచి నిద్రపోతున్నారు. ఉదయాన్నే నిద్ర లెగుస్తారు. ఆదరాబాదరా తయారయ్యి ఏడు గంటలకల్లా స్కూల్ బస్సు ఎక్కుతారు. స్కూల్ అయ్యాక ఏక్టివిటీస్ ఆ తర్వాత హోం వర్క్స్ తో రోజంతా బిజీగా గడుపుతారు.

ఈ సేడ్యుల్ అంతా డిస్టర్బ్ అయిపోతుందా? భారంగా నిట్టుర్చాను.

లత ఎలా రియాక్ట్ అవుతుందో అని భయపడుతున్నానే  కానీ, అన్నింటికన్నా ముఖ్యంగా పిల్లలు ఎలా తీసుకుంటారో?

2

హాల్లోకి వచ్చాను. ఏసి ఆన్ చేసే వుంది. చిన్నగా నిట్టూర్చి ఆఫ్ చేసాను. కర్టెన్ పక్కకు జరిపి,  గ్లాస్ డోర్ స్లయిడ్ చేసి  బాల్కనిలోకి   వచ్చాను. వెచ్చటి సెగ మొహానికి కొట్టింది. వాతావరణపు వేడి కొంత, ఏసీల సెగ మరికొంత. టైం అర్థరాత్రి ఒంటి గంట అయినా సుమారు ముప్పై ఐదు డిగ్రీల వేడి, ఉక్క బోత  బయట. అంత వేడిలోను సిగరెట్టు తాగాలన్న కోరిక.

పొగను గుండెల నిండా పీలుస్తూ రోడ్డు వైపు దృష్టి సారించాను.రోడ్డుకు ఇరువైపులా పచ్చటి లాన్, డిసిప్లినడ్ గా బారులు తీరిన వేప, ఈత చెట్లు. స్ట్రీట్ లైట్స్ వెలుగులో మెరుస్తున్న వాటర్ ఫౌంటెన్. దేనిని పట్టించుకునే తీరిక లేనట్టు [...]]]> 1
వాల్ క్లాక్ సెకను ముళ్ళు  కదలిక సవ్వడి ఏసి శబ్దంతో పోటి పడుతుంది.  అసహనంగా కదులుతూ కంఫర్టర్ పైకి లాక్కున్నాను. కార్నర్ లో ఉన్న మనీ ప్లాంట్ కు ఏసి గాలి సూటిగా తగులుతున్నట్టుంది, ఆకులకు కదులుతున్నాయి. ఆ ఆకులనే చూస్తున్నాను. లత ఇంటిని ఎంతో శ్రద్ధగా అలకరిస్తుంది. వాల్ హగింగ్స్,ఫ్యామిలీ ఫొటోస్, డెకరేటివ్  ఐటమ్స్ ఎక్కడ పెట్టాలో తనకు తెలిసినంత బాగా మరెవరికి తెలీదేమో!

పక్కకు తిరిగి చూసాను,లత  మంచి నిద్రలో ఉంది. నా టెన్షన్ చెప్పి తనను కూడా టెన్షన్ పెట్టడం ఎందుకు. మరో రెండు వారాలలో ఏ సంగతి తేలిపోతుంది. అప్పుడే చెప్పోచ్చులే.

శబ్దం చెయ్యకుండా మంచం దిగి బయటకు వచ్చాను. పిల్లల గది తలుపు వారగా తెరిచి చూసాను. ఆదమరిచి నిద్రపోతున్నారు. ఉదయాన్నే నిద్ర లెగుస్తారు. ఆదరాబాదరా తయారయ్యి ఏడు గంటలకల్లా స్కూల్ బస్సు ఎక్కుతారు. స్కూల్ అయ్యాక ఏక్టివిటీస్ ఆ తర్వాత హోం వర్క్స్ తో రోజంతా బిజీగా గడుపుతారు.

ఈ సేడ్యుల్ అంతా డిస్టర్బ్ అయిపోతుందా? భారంగా నిట్టుర్చాను.

లత ఎలా రియాక్ట్ అవుతుందో అని భయపడుతున్నానే  కానీ, అన్నింటికన్నా ముఖ్యంగా పిల్లలు ఎలా తీసుకుంటారో?

2

హాల్లోకి వచ్చాను. ఏసి ఆన్ చేసే వుంది. చిన్నగా నిట్టూర్చి ఆఫ్ చేసాను. కర్టెన్ పక్కకు జరిపి,  గ్లాస్ డోర్ స్లయిడ్ చేసి  బాల్కనిలోకి   వచ్చాను. వెచ్చటి సెగ మొహానికి కొట్టింది. వాతావరణపు వేడి కొంత, ఏసీల సెగ మరికొంత. టైం అర్థరాత్రి ఒంటి గంట అయినా సుమారు ముప్పై ఐదు డిగ్రీల వేడి, ఉక్క బోత  బయట. అంత వేడిలోను సిగరెట్టు తాగాలన్న కోరిక.

పొగను గుండెల నిండా పీలుస్తూ రోడ్డు వైపు దృష్టి సారించాను.రోడ్డుకు ఇరువైపులా పచ్చటి లాన్, డిసిప్లినడ్ గా బారులు తీరిన వేప, ఈత చెట్లు. స్ట్రీట్ లైట్స్ వెలుగులో మెరుస్తున్న వాటర్ ఫౌంటెన్. దేనిని పట్టించుకునే తీరిక లేనట్టు అర్థరాత్రి సైతం పరుగులు తీస్తున్న కార్లు. నిప్పులు చెరిగే వేసవిలో  ఈ పచ్చదనాన్ని ఎలా కాపాడతారో నాకెప్పుడూ ఆశ్చర్యమే.

టిస్యూతో చెమటను తుడుచుకుంటూలోపలకు వచ్చేసి హాల్లో ఏసీని ఆన్ చేసాను. ఏబై డిగ్రీల వేడిలో జీవించగలుగుతున్నాం అంటే ఈ సౌఖర్యాల పుణ్యమే.

బాబు ఎప్పటి నుంచో ఐస్ స్కేట్టింగ్ కు తీసుకెళ్ళమని, స్కి దుబాయ్ కు వెళ్దామని గొడవ. ఈ వీకెండ్ తప్పకుండా తీసుకెళ్తానని ప్రామిస్ చేసాను. ఇప్పుడు హటాత్తుగా పైసా పైసా లెక్క చూసుకోవాలి కాబోలు!

ఒక్కసారిగా పునాదులు కదులుతున్న భావన. ఆ వేటు నాకే పడితే?? చాప కింద నీరులా ఆక్రమించే అభద్రత. అంతా బాగానే ఉన్నంత కాలం తడి కుడా తెలీదు వింతగా!

టీవీ రిమోట్ అందుకుని చానెల్స్ మార్చటం మొదలుపెట్టాను.
ఢిల్లీ గ్యాంగ్ రేప్, వివాహితపై అత్యాచారం ఆ పై హత్య, పెరుగుతున్న ఈవ్ టీజింగ్ కేసులు….
ఛానల్ మార్చాను….. ఏదో ఐటెం సాంగ్, విచ్చలవిడిగా అవయవాలను బహిర్గతం చేస్తూ సాగుతున్న స్టెప్పులు.
మరో చానెల్……రైతుల ఆత్మహత్యలపై  చర్చా వేదిక.
మరో చానెల్……ఎర్రటి లిప్ స్టిక్, పెద్ద బొట్టు, కళ్ళకు ఇంట మందాన కాటుక, క్లోజ్ అప్ లో వికారంగా నవ్వుతోంది. డైలీ సీరియల్ లో విలనీ అనుకుంట.
మరో చానెల్….పులి లేడిని వెంటాడుతుంది.
రిమోట్ విసిరి కొట్టాలన్న కోపాన్నో, విసుగునో బలవంతాన కంట్రోల్ చేసుకుంటూ టీవీ ఆఫ్ చేసాను.

కళ్ళు మండుతున్నాయే కాని నిద్ర పట్టే లక్షణాలే కనిపించట్లేదు.

3

మేము ఈ దేశానికి వచ్చి పదేళ్ళ పై మాటే.  ఇప్పుడు హటాత్తుగా పెట్టె బేడా సర్దుకుని వెళ్లిపోవాలంటే సాధ్యమేనా? సాధ్యమా అని ప్రశ్నించే హక్కు కానీ ఆస్కారం కానీ  లేవు.   రెండు నెలల వీసా వాలిడిటీ  ఇచ్చినా దాని వలన ఉపయోగం శూన్యమే.

లాప్టాప్ ఆన్ చేసాను. ఆఫీసు మెయిలలో లాగిన్ అవుతుంటే చేతులు వణుకుతున్నాయి. ఈ సమయంలో నేను బయపడుతున్న మెయిల్స్  ఉండవని నాకు తెలుసు. అయినా ఏదో కంగారు. కస్టమర్ సపోర్ట్ ఇష్యూస్ కు సంబందించిన మెయిల్స్ వున్నాయి. లాగౌట్ చేసి, జాబు మార్కెట్ కీవర్డ్ పట్టుకుని వేలాడుతూ వేలాడుతూ సాలీడు గూడులో (వెబ్) చిక్కుకుపోయిన నన్ను అల్లాహు అక్బర్ పిలుపు ఈ లోకంలోకి తెచ్చి పడేసింది. ఉలిక్కిపడి టైం చూసాను, నాలుగున్నర. కాసేపట్లో లత నిద్ర లేచి పని మొదలుపెడుతుంది. లాప్టాప్ షట్ డౌన్ చేసి వెళ్లి మంచంపై వాలాను.

” ఆఫీసుకు వెళ్ళరా”, లత మాటలకు ఉలిక్కిపడి లేచాను.

“టైం ఎంత?”

“పావు తక్కువ ఏడు”

“ఛ…ఇప్పుడా లేపటం”, మంచం దిగుతూ విసుక్కున్నాను.

“రోజూ మీరే లెగుస్తారుగా. ఆరోగ్యం బాగోలేదేమో అని డిస్టర్బ్ చెయ్యలేదు”, సంజాయిషీ ఇస్తూ, “బయల్దేరటానికి ఇంకో అరగంట టైం ఉందిగా. అన్నీ సిద్దం చేసాను, గబాగబా  రెడీ అయిపోండి”, అంది లత.

బ్రేక్ ఫాస్ట్ చేస్తుంటే ఐలయ్య వచ్చాడు. ఐలయ్య గత నాలుగేళ్ళుగా మా ఇంట్లో పనిచేస్తున్నాడు. మనిషి నిదానంగా, నమ్మకంగా ఉంటాడు. ఇన్నేళ్ళుగా ఒక్క నాడు  కూడా పనికి రావటం మానలేదు. మేముండే అపార్ట్ మెంట్ లోనే మరో నాలుగిళ్ళలో పని చేస్తాడు.

“సలామాలేకుం సాబ్”

“నమస్తే అని చెప్పు ఐలయ్య”, నవ్వుతూ అన్నాను.

“అలవాటై పోయింది  సాబ్”, నవ్వేసాడు.

“ఇంట్లో అందరూ బాగున్నారా”, అడిగాను.

“మంచిగానే వున్నారు సాబ్”

“నీ  కొడుకు స్కూల్ కు వెళ్తున్నాడా ఐలయ్య”

“పోతున్నాడు సాబ్. మస్తు పెద్దగయ్యిండు. మొన్ననే తెలిసినోల్లు వస్తుంటే ఫోటో పంపిండ్రు. నాయంత ఎత్తెదిగిండు”, పర్సులో నుంచి ఫోటో తీసి నా చేతి కందిస్తూ అన్నాడు. ఐలయ్య కళ్ళలో మెరుపు.

“దేశం ఎప్పుడెళ్తావు?” , ఫోటో చూస్తూ అడిగాను.

ఐలయ్య కళ్ళల్లో మెరుపు యిట్టె మాయమయిపోయి కొండంత దిగులు కనిపించింది. నేను ఆ ప్రశ్న అడగకుండా  వుండాల్సింది. కొడుకు గురించి సంతోషంగా చెపుతున్న అతని ఆనందాన్ని పాడు చేసాను. అనాలోచితంగా మాట్లాడేసాను.

“నా జిందగీలా  నా బిడ్డ కాకూడదనే పెండ్లాం  పిల్లలను యాద్ జేసుకుంటూ ఈడ పడివున్నా దొర. ఆడకేల్లి ఏం జేయ్యాలి?”

“పోనీలే ఐలయ్య. నీ కష్టంతో నీ కొడుకు చదువుకుని పైకొస్తే అంతే చాలు”, టిఫిన్ తిన్న ప్లేట్ అందుకుని కిచెన్ లోకి వెళ్ళిపోయాడు.

“ఇంకో నెలలో పిల్లల స్కూల్ హాలిడేస్ మొదలైపోతాయి. ఇంత  వరకు   టికెట్స్ మాటే ఎత్తలేదు. ఆ తర్వాత కాస్ట్ పెరిగిపోతాయి. ఈ రోజన్న మీ లీవ్ సంగతి తేల్చండి.”, లంచ్ బాగ్ ఇస్తూ అంది లత.

నిర్లిప్తంగా ఓ నవ్వు నవ్వి ఆఫీసుకు బయల్దేరాను.

ఐలయ్య ఈ దేశానికి వచ్చి పదేళ్ళ  పైమాటే. ఆ రోజుల్లోనే లక్ష రూపాయిలు అప్పు చేసి ఏజెంట్ చేతిలో పోసాడు. కన్స్ట్రక్షన్ కంపనీలో ఉద్యోగం అని నమ్మించాడు. తీరా ఇక్కడకు వచ్చాక కంపనీ లేదూ, ఉద్యోగమూ లేదు. పాస్పోర్ట్ తో సహా ఏజంట్ కంటికి కూడా కనిపించలేదు.  తనలా మోసపోయిన నిర్భాగ్యులను చూసి మనసు దివుటు చేసుకున్నాడు. తిరిగి వెళ్ళలేని పరిస్థితి. అప్పు, వడ్డీ, బాధ్యతల నడుమ ఆనాటి నుంచి ఈనాటి వరకు ఇల్లీగల్ గా ఉండిపోయాడు. దొరికిన ఆడ్ జాబ్స్ చేస్తూ, ఇళ్ళలో పార్ట్ టైం వర్కర్ గా పని చేస్తూ బతికేస్తున్నాడు. అప్పు తీరింది, చెల్లి పెళ్లి చేసాడు, తండ్రి కాలం చేసాడు…అయినా తిరిగి వెళ్ళిపోలేదు.

“ఆడకు పోయి ఏం చెయ్యల్సార్? ఈడ ఉండబట్టే పిల్లోడిని మంచిగా చదివిస్తాన్నా, ఇంగ్లీషు మీడియం బడిలోకి పంపిస్తున్నా”, అంటాడు. పోలీసులు పట్టుకుంటే జైల్లో పెడతారని తెలిసినా, ఆ రిస్క్ తీసుకోవడానికి సిద్దంగా వున్నాడు.

కారు పార్క్ చేసి ఐలయ్య ఆలోచనల వదిలించుకుంటూ ఆఫీసులోనికి వచ్చాను.

సబా హల్కేర్, సలామేలుకుం, గుడ్ మార్నింగ్ పలకరింపుల్లో తెచ్చి పెట్టుకున్న గాంభిర్యాన్ని దాటుకుంటూ నా రూంలోకి వచ్చి పడ్డాను.

కాస్ట్ కటింగ్ ..గత కొంత కాలంగా ఎటు చూసినా వినిపించిన ఈ మాట అర్థం ఎంప్లాయిస్ ఫైరింగ్ అని, కస్తరత్తు మొదలయిందని  రెండు రోజుల క్రితమే బహిర్గతం చేసారు.  ఆఫీసులో అందరి మొహాల్లో అదే దిగులు. ఈ ఉద్యోగం కాకపొతే మరోటి అనుకునే రోజులు ఎన్నడో పోయాయి.  ఉద్యోగంలో నుంచి తీసేస్తే రెండు నెలల వీసా వాలిడిటీ ఇస్తారు. ఆ రెండు నెలలలో మరో ఉద్యోగం దొరకటం జాక్ పాట్ కొట్టటం లాంటిది.

నాకు రిపోర్ట్ చేసే ఇరవైమందిలో  కనీసం ముగ్గురిని తొలిగించాలని, పేర్లు సజెస్ట్ చెయ్యమని HR నుంచి ఈమెయిలు.  వెన్నులో చిన్న జలదరింపు. నా మేనేజర్ ఫాతిమాను తలుచుకున్నాను. ఆవిడకు ఇలాంటి మెయిల్ వచ్చే ఉంటుంది. నాకు ఫాతిమాకు వ్యక్తిగతంగా ఎలాంటి విభేదాలు లేవు, ఒకటి రెండు సార్లు పనిలో భేదాభిప్రాయాలు వచ్చాయి. ఫాతిమా పనిలో చాలా  సిన్సియర్.

కస్టమర్ ఇష్యూస్ ని ఫాలో అప్ చేస్తూ HR మెయిల్ గురించే ఆలోచిస్తున్నాను.  అందరి ముఖాలు కళ్ళ ముందు  కదిలాడుతున్నాయి. ప్రాజెక్ట్ మానేజ్మెంట్,క్వాలిటీ మానేజ్మెంట్ ,క్రైసిస్  మానేజ్మెంట పై ఎంత అవగాహన పెంచుకున్నా…ఏదో సున్నితమైన భావన మనసుని మానేజ్మెంట్ కొలతల్లో ఇరుక్కుపోనివ్వదు.

“లంచ్ చేద్దామా”, జోసఫ్ వచ్చాడు. పనిని, ఆలోచనలను కట్టిపెట్టి జోసఫ్ తో పాంట్రీ రూంకు వెళ్లాను.

“సో వాట్స్ అప్?”, లంచ్  బాగ్ ఓపెన్ చేస్తూ అడిగాను.

“ఏముంది బాస్. తుమ్మితే ఊడిపోయే ముక్కులు. తెల్లారితే ఉంటుందో ఊడుతుందో తెలీని ఉద్యోగం. చూద్దాం ఏమవుతుందో “.

” నాకు పిల్లల గురించే దిగులు. గోయింగ్ బ్యాక్ టూ ఇండియా అంటే వాళ్ళెలా రియాక్ట్ అవుతారో తెలిదు. పరిస్తితులు అర్థం చేసుకునే వయసూ కాదు”

“నాట్ జస్ట్ కిడ్స్,   I am even worried about surroundings.  జస్ట్ ఇమాజిన్, ఉద్యోగం పోయిందని వెనక్కి వెళితే ఎలా రిసీవ్ చేసుకుంటారో”, జోసఫ్ మాటల్లో నిరాశ ధ్వనిస్తుంది.

“జోసఫ్ మీ ఆవిడ వర్కింగ్ కదా. తన వీసా పై డిపెండెంట్ గా మారిపో. మరోటి వెతుక్కోవటానికి సమయం వుంటుంది.”, సలహా ఇస్తూ,  “anyhow we have to face it, Let’s be strong and bold “, ధైర్యం చెప్పటానికి ప్రయత్నించాను.

లంచ్ అయిందనిపించి ఎవరి పనుల్లో వారు పడిపోయాం.

సాయంత్రం ఏడైనా చీకటి పడలేదు. లాప్టాప్ భుజాన తగిలించుకుని ఇంటికి బయల్దేరాను. ఆఫీసు బిల్డింగ్  ఎదురుగా విశాలమైన పార్క్ వుంది. అప్పుడే ఫౌంటెన్ వేసినట్టున్నారు. పావురాలు  గుమిగుడాయి. పావురాలను చూస్తూ ఆ పక్కనే ఉన్న చెక్క బల్లపై కూర్చున్నాను, కాస్త మనసు పక్కకు మళ్ళుతుందేమోనన్న  ఆశతో.

“హాయ్”, బెంచికి అటు చివరన కూర్చుంటూ పలకరించాడు జుబైర్. జుబైర్ మా టీంలోనే పనిచేస్తాడు.

ఎలా వున్నావ్ అంటే ఎలా వున్నావ్ అన్న మాటలు అయ్యాక, “so what’s the status in office?” అని అడిగాడు.

“ఏ రోజు ఎవరిదో మరి”, భుజాలెగరేసాను.

“whatever at least you are lucky”, అన్నాడు.

“లక్కి??”, ఎగతాళి అంటున్నాడా అన్న అనుమానం కలిగింది.

“మీకొక దేశం ఉంది. ఏ సమయంలోనైనా ఎక్కడైనా మీకు  ఇబ్బంది కలిగితే మీరు మీ దేశం తిరిగి వెళ్లిపోగలవు.  You have a place to live. If that happens to me, where can I go? I have no land to stand.” , ప్రశ్నార్ధకంగా  అతని వైపు చూసాను.

“అర్థం కాలేదా? అదే మా దురదృష్టం. కష్టమొచ్చినా నష్టమోచ్చినా నిలబడటానికి మీకో స్థలం ఉంది. నన్ను చూడు…నేను ఏ దేశానికి చెందినవాడిని కాదు. బతకటం కోసం బతుకుతెరువు వెతుక్కుంటూ ఇక్కడకు వచ్చి పడ్డాను. వీళ్ళు పొమ్మంటే ఎక్కడికి వెళ్ళాలో, ఎవరు రానిస్తారో కుడా తెలీదు నాకు”

“I understand “, అతను చెప్పేది కొంచెం అర్థమవుతుంది.

“మా నాన్నగారి చిన్నతనంలో   ఇరాక్ నుంచి వలస వచ్చేశారు. మా నాన్నకు ఇరాక్ ఎలా ఉంటుందో కుడా గుర్తులేదంట. నేను సౌదీలో పుట్టాను. కొంత సౌదీలో, మరి కొంత జోర్డాన్, సిరియాలలో చదువుకున్నాను. వింతైన విషయం ఏమిటంటే ఈనాటికీ నేను, నా పిల్లలు ఇరాకీ పాస్పోర్ట్ నే కలిగి ఉన్నాము.మూడు తరాల క్రితం మేము ఆ నేలను వదిలేసి వచ్చినా, ఇప్పటికి మా తల రాతలు  ఆ నేలతోనే ముడిపడి వున్నాయి”

“నిజమే కదూ! పోయినేడాది ప్రాజెక్ట్ పనిపై నిన్ను లండన్ పంపిద్దమనుకున్నాం. నీకు విసా రిజెక్ట్ అయింది. మీ పాస్పోర్ట్ పెద్ద డ్రాబ్యాక్ అయిపొయింది”

“అవును, నా పాస్పోర్ట్ కు ఎక్కడ స్వాగత సత్కారాలు వుండవు. మమ్మల్ని దోషుల్లా చూస్తారు. కనీసం నా పిల్లలకు ఈ స్తితి రాకుడదని, పాస్పోర్ట్ మారాలని కెనడాకు ఇమ్మిగ్రేషన్ అప్లై చేసాను. నాలుగేళ్ళు ఎదురు చూసాక, రేజేక్టేడ్ అని వచ్చింది.”

ఖాలీ సమయాలలో దేశం, రాజకీయాలు, నేతలు, అవినీతి  గురించి ఆవేశంగా మాట్లాడుకుని వాటి గురించి తీరిగ్గా మర్చిపోయే నాలాంటి ఎందరికో తెలీని విషయాన్ని చెపుతున్నాడు జుబైర్. మాతృదేశం అంటూ ఒకటి ఉండటం కూడా అదృష్టమే అని, అది కూడా లేని వాళ్ళు ఉంటారని, వాళ్ళు అత్యంత దురదృష్టవంతులని  జుబైర్ మాటల్లో నాకు అర్ధమైయింది.Now I can feel his pain.

“You know, I don’t belong to any place”  ,   ఎంతో దిగులు, అస్తిరత జుబైర్  జీవితంలో.

“ఇన్షా అల్లా…అల్లా ఇప్పటిదాకా ఏదో దారి చూపిస్తూనే ఉన్నాడు. నాకోసం ఏదో మార్గం సిద్దం చేసే ఉంటాడు. ఎందరో అభాగ్యులకన్నా నేనెంతో అదృష్టవంతుడ్ని. ఈరోజు ఈ మాత్రం ఉన్నానంటే అదంతా అల్లా దయే.”

గుడ్ నైట్ చెప్పేసి వెళ్ళిపోయాడు. హుమిడిటి, చెమటతో తడిసి ముద్దైపోయాను. అయినా అక్కడ నుంచి కదలబుద్దవ్వలేదు.

జుబైర్ తో మాట్లాడాక నా మనసు తేలికైంది. తన కష్టం ముందు నా కష్టం ఎంత చిన్నదో తెలిసి వచ్చింది. ఇప్పుడు జాబ్  పొతే ఏమవుతుంది? ఆర్ధికంగా కొంత ఇబ్బంది పడతాను. నేను, లత  మానసికంగా నలుగుతాము. పిల్లలూ కొంత ఇబ్బంది పడొచ్చు. మార్పు ఎప్పుడూ కొంత సంఘర్షణను కలిగిస్తుంది. ఆ ఘర్షణ తట్టుకునే శక్తి ఇవ్వటానికి నాకు నా వాళ్ళు ఉన్నారు, మరీ ముఖ్యంగా నా నేల నాకుంది. At least I have a land to stand . ఎంత నిబ్బరం, భరోసా నాకు.

ఇప్పటిదాకా నేలంటే ఇళ్ళు నిర్మించుకునే స్థలమనుకున్నాను. నేలంటే తల్లని, ఆ తల్లినే మాతృ దేశమంటారని ఇప్పుడే తెలిసింది.

లత ఫోన్, “వచ్చేస్తున్నా, ఏమన్నా కొనుక్కురావాలా?”, ఉదయపు నిరాశ  మాయమయింది, గొంతు హుషారుగానే పలికింది.

ఆ రాత్రి లతకు జుబైర్ గురించి చెపుతూ ఆఫీస్ సంగతులు కూడా చెప్పేసాను.

“మీ ఆఫీస్ గాథరింగ్ లో చూసాను అతన్ని. ముగ్గురు పిల్లలలనుకుంట కదా”, గుర్తు చేసుకుంటూ అంది.

“ఎంత అనిశ్చతమైన జీవితాలో కదూ”, అన్నాను.

“మీరు ఎక్కువ ఆలోచించి ఆరోగ్యం పాడుచేసుకోకండి. ఏదైతే అదే అవుతుంది. మన ఉద్యోగాల సంగతి తెలిసే బ్యాంకు లో కొంత కాష్ ఉంచుకున్నాం. ఆదాయం లేకపోయినా ఆరు నెలలు గడిపెయ్యగలము. ఈలోపు ఏదో ఒకటి దొరకకపోదు. పోనీ, ఉద్యోగమే రాలేదనుకోండి, మన దేశం మనల్ని పొమ్మనదుగా. ఉన్నంతలో చిన్న వ్యాపారం చేసుకుందాం”,కృతజ్ఞతగా లతను చూస్తూ నిద్రలోకి జారుకున్నాను.

కలలో మట్టి వాసన మనసుని జోకొట్టింది…..

ఈ రోజు కుసుమ, సూర్యల పెళ్లి రోజు. పదిహేను సంవత్సరాల సహవాసం. వెనక్కి తిరిగి చూసుకుంటే ఎన్నో మలుపులు, ఎత్తుపల్లాలు. మరెన్నో అర్థాలు, అపార్థాలు. నేటితో కుసుమ ఈదేశానికి వచ్చి నిండా పన్నెండేళ్ళు. సూర్య కుసుమ కన్నా ఓ సంవత్సరం ముందోచ్చాడు. పరాయితనాన్ని స్వంతం చేసుకుని, అందులో ఇమిడిపోవటం భారతీయులకు పుట్టుకతోనో లేక పెంపకంలోనో అలవడిపోతుంది. అందునా భారతీయ స్త్రీలు ఇరవై ఏళ్ళు పుట్టి పెరిగిన ఇంటిని వదిలి అత్తారింటికి అడుగిడిన క్షణానే ఇది నా ఇల్లు, వీరు నావారు అనుకుంటారు.

కుసుమ డిగ్రీ చదువు అవ్వగానే పెళ్ళయిపోయింది. ఇరవై ఏళ్ళ వయసు. ఎదిగీ ఎదగని మనసు. సినిమా ప్రేమ కధలు, నవలా నాయకుల ప్రభావంలో కలలు కంటూ, వివాహాన్ని అందమైన ఊహల్లో అధ్బుతంగా చిత్రించుకునే వయసు. పెళ్లి చూపుల్లో అబ్బాయిని సూటిగా చూసిందే లేదు. పెళ్లి కుదిరాక జరిగిన ఫోను సంభాషణల్లో ఒకరికి ఒకరు పూర్తిగా అర్థం అయిపోయినట్టు, మేడ్ ఫర్ ఈచ్ ఆథర్ కు అంటే మేమే అని మురిసిపోయే అమాయకత్వంలోనే కుసుమకు మూడు ముళ్ళు పడిపోయాయి.

కుసుమ కాపురం ముగ్గురితో మొదలయింది. కుసుమ, సూర్య, సూర్య తమ్ముడు భాను. పెళ్లినాటికే సూర్య, భాను కలిసి హైదరాబాద్ లో ఒకే రూంలో వుంటున్నారు, భాను ఉద్యోగ ప్రయత్నాలలో వున్నాడు. పెళ్ళయ్యాక ఫ్లాట్ రెంట్ తీసుకుని, కుసుమ నాన్న కొనిచ్చిన కొత్త ఫర్నిచర్ తో కొత్తింట్లోకి మారారు.

సూర్యకు ఉన్న విపరీతమైన మొహమాటం. సినిమాకో షికారుకో మనిద్దరం వెళ్దాం అని కుసుమ అడిగిన ప్రతిసారీ, తమ్ముడే మనుకుంటాడో అనే సందేహంతో ముగ్గురమూ వెళ్దాం అనేవాడు.

దీనికి తోడూ “వదిన సరిగ్గా వండి పెడుతుందా?”, అంటూ అత్తగారి ఆరా కుసుమని తన ఇంట్లో తనను పరాయిగా నిలిపింది.

ఆదివారాలు అన్నదమ్ములిద్దరూ ఇంగ్లీష్ సినిమాలు చూస్తూ గడిపేవారు. ఆ సినిమాలు కుసుమకు అర్థమయ్యేవి కావు.

ఎనెన్నో ఊహలతో కాపురానికి వచ్చిన కుసుమ, ప్రైవసీ లేక [...]]]>

ఈ రోజు కుసుమ, సూర్యల పెళ్లి రోజు. పదిహేను సంవత్సరాల సహవాసం. వెనక్కి తిరిగి చూసుకుంటే ఎన్నో మలుపులు, ఎత్తుపల్లాలు. మరెన్నో అర్థాలు, అపార్థాలు. నేటితో కుసుమ ఈదేశానికి వచ్చి నిండా పన్నెండేళ్ళు. సూర్య కుసుమ కన్నా ఓ సంవత్సరం ముందోచ్చాడు. పరాయితనాన్ని స్వంతం చేసుకుని, అందులో ఇమిడిపోవటం భారతీయులకు పుట్టుకతోనో లేక పెంపకంలోనో అలవడిపోతుంది. అందునా భారతీయ స్త్రీలు ఇరవై ఏళ్ళు పుట్టి పెరిగిన ఇంటిని వదిలి అత్తారింటికి అడుగిడిన క్షణానే ఇది నా ఇల్లు, వీరు నావారు అనుకుంటారు.

కుసుమ డిగ్రీ చదువు అవ్వగానే పెళ్ళయిపోయింది. ఇరవై ఏళ్ళ వయసు. ఎదిగీ ఎదగని మనసు. సినిమా ప్రేమ కధలు, నవలా నాయకుల ప్రభావంలో కలలు కంటూ, వివాహాన్ని అందమైన ఊహల్లో అధ్బుతంగా చిత్రించుకునే వయసు. పెళ్లి చూపుల్లో అబ్బాయిని సూటిగా చూసిందే లేదు. పెళ్లి కుదిరాక జరిగిన ఫోను సంభాషణల్లో ఒకరికి ఒకరు పూర్తిగా అర్థం అయిపోయినట్టు, మేడ్ ఫర్ ఈచ్ ఆథర్ కు అంటే మేమే అని మురిసిపోయే అమాయకత్వంలోనే కుసుమకు మూడు ముళ్ళు పడిపోయాయి.

కుసుమ కాపురం ముగ్గురితో మొదలయింది. కుసుమ, సూర్య, సూర్య తమ్ముడు భాను. పెళ్లినాటికే సూర్య, భాను కలిసి హైదరాబాద్ లో ఒకే రూంలో వుంటున్నారు, భాను ఉద్యోగ ప్రయత్నాలలో వున్నాడు. పెళ్ళయ్యాక ఫ్లాట్ రెంట్ తీసుకుని, కుసుమ నాన్న కొనిచ్చిన కొత్త ఫర్నిచర్ తో కొత్తింట్లోకి మారారు.

సూర్యకు ఉన్న విపరీతమైన మొహమాటం. సినిమాకో షికారుకో మనిద్దరం వెళ్దాం అని కుసుమ అడిగిన ప్రతిసారీ, తమ్ముడే మనుకుంటాడో అనే సందేహంతో ముగ్గురమూ వెళ్దాం అనేవాడు.

దీనికి తోడూ “వదిన సరిగ్గా వండి పెడుతుందా?”, అంటూ అత్తగారి ఆరా కుసుమని తన ఇంట్లో తనను పరాయిగా నిలిపింది.

ఆదివారాలు అన్నదమ్ములిద్దరూ ఇంగ్లీష్ సినిమాలు చూస్తూ గడిపేవారు. ఆ సినిమాలు కుసుమకు అర్థమయ్యేవి కావు.

ఎనెన్నో ఊహలతో కాపురానికి వచ్చిన కుసుమ, ప్రైవసీ లేక చిన్న చిన్న సరదాలకు నోచుకోలేకపోయింది. భర్త భుజాన తల వాల్చి కబుర్లు చెప్పటం, చెయ్యి చెయ్యి పట్టుకుని నడవటం,ఇద్దరు కలిసి వంట చేసుకోవటం లాంటి ఎన్నో కోరికలు కోరికల్లాగానే మిగిలిపోయాయి.

ఒక ఆదివారం, “రవీంద్ర భారతిలో సంగిత విభావరి ఉందంట. నా స్నేహితురాలు రెండు పాస్ లు ఇచ్చింది. వెళ్దామా?”, అడిగింది కుసుమ.

“సంగీతమా? నాకంత ఇంట్రెస్ట్ వుండదు. పోనీ నీ స్నేహితురాలితో కలిసి వెళ్ళరాదూ? నేను భాను కొత్తగా రిలీజ్ అయిన ఇంగ్లిష్ సినిమాకు వెళ్తాం, ఎలాగు నీకు ఇంగ్లీష్ సినిమాలంటే ఇష్టం ఉండదుగా “, కుసుమ మోహంలో మారుతున్న భావాలను గమనించకుండా సూర్య తేలికగా చెప్పేసాడు.

“నేనొక్కదాన్నే వెళ్ళటం కోసం కాదు, చెప్పినా అర్థం కాదులే”, నిట్టూర్చింది.

భానుకు ఉద్యోగం వచ్చి రెండు నెలలు గడిచాక ఒక రోజు ఏదో విసుగులో, “మీ తమ్ముడు మనతోనే వుండిపోతాడా?”, అడిగింది కుసుమ.

“అదేం అలా అడుగుతున్నావ్? నీకు చాలా ఇబ్బందిగా వున్నట్టుందే. చిన్నప్పుడు మా ఇంట్లో ఎప్పుడు చుట్టాలు వుండే వారు. అమ్మ ఎప్పుడూ విసుక్కునేది కూడా కాదు. నువ్వేమో నా సొంత తమ్ముడినే పరాయిగా చూస్తున్నావ్”

“నా ఉద్దేశ్యం అది కాదండి…..”, కుసుమ మాట పుర్తవ్వనే లేదు…

“నీదంతా స్వార్ధం. అమ్మ ముందే చెప్పింది”, సూర్య గొంతు పెంచాడు.

“అరవకండి ,భానుకు వినిపిస్తే బాధ పడతాడు. ప్లీజ్”, అర్థించింది. తలుపు గట్టిగా విసిరేసి బయటకు వెళ్ళిపోయాడు సూర్య.

“ఇప్పుడు నేనేం అన్నానని తనకంత కోపం? అవును, నేను స్వార్ధపరురాలినే. నా భర్తతో నేను సన్నిహితంగా ఉండాలనుకోవటమే నా స్వార్ధం. భార్యతో ప్రేమగా మాట్లాడటమే నామోషి తనకు. ఈ నాలుగు గోడల మధ్య తనువులు కలుస్తున్నాయి, మరి మనసులు కలుస్తున్నాయా? ఆ అవకాశం మాకు దొరికిందేక్కడ?

అమ్మ చెప్పిందంట? ఏమని చెప్పారు అత్తయ్య? నన్నెందుకు అర్థం చేసుకోరు? “, మనసులోని మాటలతో కళ్ళు తుడుచుకుంది కుసుమ.

కుసుమ అత్త గారు స్వతహాగా మంచి వారే. చుట్టుపక్కల అమ్మలక్కలు, “కోడలు మిమ్మల్ని బాగా చూసుకుంటుందా?” అని ఒకటికి పదిసార్లు అడిగేసరికి ఆవిడకు అనుమానం వచ్చి కుదిరినప్పుడల్లా కాస్త పెత్తనం తెచ్చిపెట్టుకునేది. చుట్టపు చూపుగా వచ్చినప్పుడు పెత్తనం చేసే అవకాశాన్ని వదిలేది కాదు. పోపు పెట్టటం దగ్గర నుంచి కూరగాయలు తరగటం వరకు అన్నీ ఆక్షేపించేది.”అబ్బాయిలిద్దరికీ పూరీ ఆలు కూరంటే చాలా ఇష్టం. ప్రతి ఆదివారం వండేదాన్ని. నువ్వు వండుతున్నవా?”, అడిగింది కుసుమ అత్తగారు.

“మీ అబ్బాయే వద్దంటున్నారు అత్తయ్య, ఆయిలీ ఫుడ్ అని”"ఈ వయసులో డైటింగా? ఇది మరీ బాగుంది, ఆరోగ్యాలు ఏమైపోతాయి. ….నువ్వు వండట్లేదని నేనేమి అనుకోనులే”, పుల్ల విరపు మాట విసిరింది.

“మీరేమన్నా అనుకుంటారని నేను వండను అత్తయ్య. మేము తినటానికి వండుకుంటాం”, కాస్త కటువుగానే సమాధానం చెప్పింది కుసుమ.

ఈ సంభాషణంతా అత్తగారు తన కోణంలో కొడుకు చెవిలో ఊదుతారని, ఆ విషయంపై తామిద్దరూ మాట మాట అనుకోవాల్సి వస్తుందని కుసుమకు తెలుసు.

కుసుమ కాపురాన్ని నాలుగు ముక్కల్లో చెప్పాలంటే….

కోడలి పాత్రను బుతద్దంలో పరీక్షించే సమాజం. ఆ సమాజానికి అక్షరాలా కట్టుబడి వుండే కుటుంబం. ఎక్కడ భార్యను సమర్ధిస్తే తల్లి నోచ్చుకుంటుందో అని భార్యను తల్లి కోణంలో చూసే భర్త .ఎన్నెన్నో అనుమానాలు, సంశయాలతో నలిగిపోతున్న భర్త. భర్తను సాధిస్తూ దుఃఖిస్తున్న భార్య. మొత్తానికి సమాజపు దిశానిర్దేశాలలో నడుస్తున్న ఎన్నో కాపురాలలో కుసుమ కాపురం కుడా ఒకటి.నిజానికి కుసుమ తన కష్టాలను నలుగురికి చెప్పుకుంటూ సానుభూతినన్నా పొందుతోంది. సూర్య తన క్షోభ బయటపడితే ఎక్కడ చులకన అయిపోతాడోనని గంభీరంగా ఉండి పోతున్నాడు.

కుసుమ కష్టాలు పెద్దవా అంటే అవును, కాదు అని తేల్చి చెప్పలేము. అసంతృప్తి, నిట్టుర్పు దినచర్యలో భాగాలైపోయాయి.

***

సూర్య ఉద్యోగరీత్యా అమెరికాకు వెళ్ళే అవకాశం వచ్చింది. అప్పటికే కుసుమ ఆరో నెల గర్భిని. గర్భవతైన భార్యను వదిలి వెళ్ళటానికి మనసొప్పలేదు అతనికి. వెళ్ళాలా వద్దా అని తటపటాయిస్తున్నాడు.

“అవకాశాలు అన్నిసార్లు రావు. మీరు ధైర్యంగా వెళ్ళండి”, నిబ్బరంగా చెప్పింది కుసుమ.

” కుసుమ గురించి బెంగ పెట్టుకోకు. మేమందరమూ లేమూ. ఇక్కడ తనని చూసుకోవటానికి”, భరోసా ఇచ్చింది సూర్య తల్లి.

వెళ్తూ వెళ్తూ సూర్య కళ్ళలో కదలాడిన తడి కుసుమలో పెరిగిన కొన్ని అపార్థాలను దూరం చేసింది. కొడుకుకు వీడ్కోలు చెపుతూ కోడలి భుజం తట్టిన అత్తగారు మనసును హత్తుకున్నారు.

అమ్మ, అత్తా దగ్గరున్నా తొలిచూలు బిడ్డను అక్కున చేర్చుకునే అమూల్యమైన క్షణాన ఆనందాన్ని పంచుకోవాల్సిన భర్త దగ్గర లేకపోవటం వెలితిగా అనిపించింది కుసుమకు.

బిడ్డకు ఆరు నెలలు దాటాక అమెరికా వెళ్ళింది. సూర్య తన కూతుర్ని చూసుకున్నది అప్పుడే. మొట్టమొదటిసారి కూతుర్ని ఎత్తుకున్న సూర్య కళ్ళలో ప్రపంచాన్ని జయించిన ఆనందం. ఆ ఆందాన్ని చూస్తూ మురిసిపోయింది కుసుమ.

చేతిలో ఉన్న కొద్దిపాటి సేవింగ్స్ తో పొదుపుగా ఇంటికి కావాల్సిన సామానులు కొనుక్కున్నారు.

“ఆర్ధికంగా నిలదొక్కుకోవటానికి కొంత కాలం పడుతుంది. కాస్త సర్దుకోవాలి కుసుమ”, అనునయంగా చెప్పాడు.

“భలే వారే! ఇప్పుడు మనకేం తక్కివైందని?”, నవ్వుతూ అనేసింది.

పెళ్ళయ్యాక కాపురం పెట్టినప్పుడు తన పుట్టింటి వారు కొనిచ్చిన సామాను బాగోలేదని, పెట్టిపోతలు సరిపోలేదని జరిగిన హంగామా అప్రయత్నంగా కుసుమ మనసులో కదలాడింది. పెళ్లి పేరిట రెండు కుటుంబాల మధ్య ఏర్పడాల్సిన బంధం ఈ కట్న కానుకలు, పెట్టి పోతల నడుమ ఎంతగా నలిగి పోతుందో! మొదట్లో ఏర్పడిన ఆ వ్యత్యాసాల మధ్య కొత్త కోడలి మనసు ఎంత చిన్నబోతుందో ఎవరూ ఆలోచించరు.

“మనిద్దరికీ ఏవి అత్యవసరం అనిపిస్తే అవే కొందాం. luxury సామాను లేకపోతే పోనీ”, మనస్పూర్తిగా అనుకున్నారు ఇద్దరు.

ఆనాడు పుట్టింటి వారు సమకూర్చే సామనుకు ఇప్పుడు వారిద్దరూ పొదుపుగా కొనుక్కునే వస్తువులకు ఎంత తేడా కదూ! ఈ సర్దుబాటులో తృప్తే వేరు.

కుసుమ అమెరికా జీవితానికి తొందరగానే అలవాటు పడింది .

సుర్యలోనూ కొద్ది మార్పులు. ఇంటిపని, వంట పనిలో సాయం అందిస్తున్నాడు. పాపకు స్నానం చేపించటం, అన్నం తినిపించటం ఎంతో సరదాగా చేస్తున్నాడు.”అక్కడున్నప్పుడు అన్నం తిన్న ప్లేట్ కూడా తీసేవారు కాదు”, అప్పుడపుడు ఎత్తిపోడుస్తూ వుంటుంది భర్తను.

***

అమెరికా వచ్చిన రెండు నెలలకు పాపకు జలుబు, దగ్గు, జ్వరం. వారం రోజులుగా సరిగ్గా అన్నం తినట్లేదు, నిద్రా పోవట్లేదు. క్రాంకీగా ఏడుస్తున్న పాపతో కుసుమ సతమతమయిపోతుంది.

“నువ్వు అమ్మతో మాట్లాడి చాలా రోజులైందంట కద?”, విసుగ్గా అడిగాడు సూర్య.

“నేను కునుకు తీసి నాలుగు రోజులైంది, చూస్తూనే ఉన్నావుగా సూర్య? ఆమాత్రం అర్థం చేసుకోలేవా?”, కటువుగానే అడిగింది.

“అమ్మ బాధ పడుతుంటేనూ…..”"ఇప్పుడు నేను అత్తయ్యకు ఫోన్ చెయ్యకపోవటం పెద్ద ఇష్యూనా? సూర్య….నన్ను కోడలిగా కాకుండా నీ భార్యగా, ఒక మనిషిగా నువ్వెప్పటికీ చూడలేవా?”

ఈ మాట సూర్య మనసుకి నిలదీసింది, ఏ సమాధానం చెప్పలేకపోయాడు.ఆ రాత్రి పాపకు ముక్కులు బిగదీసి ఊపిరాడక ఇబ్బంది పడుతోంది. పడుకోబెడితే ఒకటే ఏడుపు . కుసుమ పాపను ఎత్తుకుని జోకొడుతూ నడుస్తోంది.

“నువ్వెళ్ళి పడుకో, నేను పాపను చూసుకుంటాను”, తెల్లారేదాకా తండ్రి చేతుల్లోనే ఉంది చంటిది.

“నువ్వు కుడా అర్థం చేసుకోవాలమ్మా. పాపకు కొంచెం నలతగా ఉంది. ఏవేవో వుహించుకోకు. నాలుగు రోజుల తర్వాత ఈరోజే కుసుమ నిద్రపోయింది. తర్వాత మాట్లాడుతుందిలే”, సూర్య మాటలకు మెలుకువ వచ్చింది. తల్లికి నచ్చచేబుతున్నాడు. అలసటగా మేల్కొంటున్న కుసుమ కళ్ళలో ఓ వెలుగు రేఖ.

మరోమారు కుసుమ నాన్నకు అనారోగ్యం. ఆర్ధిక కారణాల చేత ఇండియా ప్రయాణం చెయ్యలేని పరిస్తితి. కన్నీళ్ళ పర్యంతరమయిన కుసమను ఓదారుస్తూ కౌగిలించుకున్నాడు సూర్య. బహుసా అవసరార్ధం కాకుండా ఆసరార్థం కౌగిలించికోవటం అదే మొదటిసారేమో.

* * *

వీళ్ళుటున్న కమ్యూనిటిలో ఎన్నో ఉదాహరణలు.

ప్రతీరోజూ కాఫీ కప్పులతో వాకిట్లో కూర్చుని నవ్వుతూ కబుర్లు చెప్పుకునే పక్కింటి అమెరికన్ వృద్ద దంపతుల అన్యోన్యతను చూసి అబ్బురపడేది కుసుమ.

శత్రువుల్లా పోట్లాడుకుంటూ, ఒకరిని ఒకరు ద్వేషించుకుంటూ, విడిపోవటం అనే ఆలోచనకే ఉలిక్కి పడుతూ కాపురం అనే కప్పుకింద బతుకు నరకం చేసుకుంటున్న ఒక భారతీయ జంట.

ఇద్దరు పెళ్ళాలకు మాజీ భర్త, ముగ్గురు పిల్లలకు తండ్రి అయినా, నేనింకా సోల్ మేట్ కోసం వెతుకుతూనే వున్నాను అనే జోసఫ్.

భారతీయ వివాహాలలో రెండు పార్శాలు . క్షణికావేశాలకు, బేధాభిప్రాయాలకే విడిపోని బంధాలు ఒక వైపైతే, విడిపోలేక మనసును చంపుకుంటూ బతుకును నరకం చేసుకుంటున్న కాపురాలు మరో వైపు.

బాధ్యతా లేని స్వేచ్చతో పట్టాలు తప్పుతున్న అమెరికా కుటుంబాలు ఒక వైపైతే , అదే అమెరికాలో స్వేచ్ఛను అర్థం చేసుకుని ఒకరిని ఒకరు గౌరవించుకుంటూ సాగుతున్న జంటలు మరో వైపు.

భారతీయత, పాశ్చాత్యం….ఏదో తక్కువ కాదు, ఏది ఎక్కువ కాదు. గ్రహించుకోవాల్సింది, నేర్చుకోవాల్సింది రెండిట్లోనూ సమానంగానే వుంది.

***

కుసుమ MS చెయ్యటానికి యూనివర్సిటీలో జాయిన్ అయింది. పాప ఆలనాపాలనా కష్టమయిపోతుంది. పాపను మా దగ్గరకు పంపించండి, ఈ రెండు సంవత్సరాలు ఇక్కడ పెరుగుతుంది అని కుసుమ తల్లి సలహా ఇచ్చింది. భార్యభార్తలిద్దరికి మనసొప్పలేదు. పాప వెళ్ళిపోతే ఇల్లు బోసిపోతుంది, మేము ఉండలేం అనుకున్నారు.

సూర్య తన ఆఫీసు టైమింగ్స్ అడ్జుస్ట్ చేసుకుని, పాపను రోజుకు కొన్ని గంటలు డే కేర్ కు పంపిస్తూ కష్టమో సుఖమో వాళ్లిద్దరే తిప్పలు పడ్డారు.

సాయం కోసం ఆరు నెలలు కుసుమ అమ్మగారు, మరి ఆరు నెలలు అత్తగారు వచ్చారు.

ఒకనాడు సూర్య గిన్నెలు కడుగుతున్నాడు.

“అయ్యో..అదేమిటి నువ్వు అంట్లు తోముతున్నావ్! కుసుమ చేస్తుందిలేరా. పోనీ,నా చేతిలో పనయ్యాక నేను కడుగుతాను”,

“అమ్మ పని అవటం ముఖ్యం, ఎవరు చేసారు అని కాదు. ఇక్కడ అన్ని పనులు మనమే చేసుకోవాలి”, నవ్వుతు చెప్పాడు సూర్య.

“ఏమోరా బాబు, ఈ దేశాలు ఈ పద్దతులూనూ!”, ఆశ్చర్యం అతిశయం ఆవిడకు. ఏదైనా కానీ, కొడుకు ఇంటి పని చెయ్యటం జీర్ణించుకోలేక పోయింది.

***

కుసుమకు చదువు ఆవ్వగానే ఉద్యోగంలో చేరింది. పాప కూడా పెద్దదయింది.పరుగుల జీవితంలో వారికున్న ఆసరా ఒకరికి ఒకరు. పనేక్కువయినపుడు ఒకరిని ఒకరు విసుక్కున్నా, అవేవి మనసులో పెట్టుకోరు. భాదాభిప్రాయాలు, వాదులాటలు, ఒకటి రెండు రోజులు మాటామంతి లేకుండా బిగుసుకుపోవటాలు సర్వసాధారణం. పరుల జోక్యము లేకుండా అన్ని సమస్యలు అంతే సాధారణంగా సమసిపోతున్నాయి.

ఒకరికి ఒకరు దగ్గరయింది, ఒకరిని ఒకరు అర్థ చేసుకుంది అక్కడే.

భారతీయత బంధాన్ని నిలుపుకోవటం నేర్పితే, పాశ్చాత్యం బంధంలోని వ్యక్తికి విలువివ్వటం నేర్పింది.

***

కుసుమ పాపను స్కూల్ కు రెడీ చేస్తుంటే ఫోన్ రింగయ్యింది.ఆఫీసు పనిపై ఊరేల్లిన సూర్య ఫోన్ చేసాడు.

“హ్యాపీ వెడింగ్ డే. మిస్ యు కుసుమ”, గొంతు ప్రేమగా పలికింది.

“శ్రీవారికి పెళ్లి రోజు శుభాకాంక్షలు. సుటుకెస్ లో బట్టల అడుగున ఒక ప్యాకెట్ వుంది, have a look “, నవ్వుతూ చెప్పింది కుసుమ.

కొన్ని సంవత్సరాల క్రితం తన పుట్టిన రోజున సూర్య దగ్గర లేకుండా ఏదో పనిపై ఊరు వెళ్ళాడని నానా రభస చేసింది. ఇప్పుడు అలాంటి గొడవలేమీ లేవు.కాలింగ్ బెల్ రింగ్ అయింది.

“హ్యాపీ యనివర్సిరి మామ్”, డెలివరీ బాయ్ విష్ చేసి ఫ్లవర్ బోకే ఇచ్చాడు…..”ప్రేమతో నీ సూర్య”, కుసుమ కళ్ళలో అక్షరాలు తలుక్కున మెరిసాయి.

భారతీయత ప్రేమించటం నేర్పితే, పాశ్చాత్యం ప్రేమకు వ్యక్తికరించటం నేర్పింది.

ఈ మధ్య ప్రతీ వారాంతరం ఎవరో ఒకరి ఇంట్లో ఎదో ఒక పార్టీ. పూజలనో, పోట్లక్ పార్టీలనో , పుట్టిన రోజులనో స్నేహితులతో గడపడమవుతుంది . ఒక్కోసారి పార్టీలు ఎక్కువైనా విసుగ్గానే ఉంటుంది. ఫ్యామిలీ టైం, పర్సనల్ టైం మిస్ అయిపోతున్నాం అనిపిస్తుంది. అందుకే ఈవారం ఏ పార్టీకి రాము అని చెప్పేసాను.

అన్నయ్య ఏ సంగతీ చెప్పలేదు. వస్తున్నాడో లేదో? లీవ్ ఏమైందో? ఆలోచనలు అన్నయ్య వైపుకు మళ్ళాయి.

ఎన్నేళ్ళయిందో అన్నను చూసి. ఆరేళ్ళు దాటిపోయాయి. పెళ్ళయ్యాక ఆస్ట్రేలియా వచ్చేసాను. కొత్త ఉద్యోగం, వెంటనే సెలవు పెట్టలేనని మొదటి సంవత్సరం ఇండియా వెళ్ళలేదు. ఆ తర్వాత ప్రేగ్నేన్సి, డెలివరీకి అమ్మ నాన్న రావటంతో మరో ఏడాది వెళ్ళలేదు. నా కొడుకు చందు నెలల పిల్లడుగా వున్నప్పుడు అన్నయ్య పెళ్ళికని వెళ్ళటమే. పెళ్లి హడావుడి తీరితీరక మునుపే అన్నయ్య అమెరికా వెళ్ళిపోయాడు. ఇప్పుడు తండ్రి కూడా అయిపోయాడు. మేనకోడలి  ఫోటోలు చూసి మురిసిపోవటమే. అన్నయ్య కూడా నా కూతుర్ని చూసింది లేదు. మేము ఇండియా వెళ్ళినప్పుడు వాళ్లకు కుదరకపోవటం, వాళ్ళు వెళ్ళినప్పుడు మేము వెళ్ళలేక పోవటం. ఇలా ఆరేళ్ళు దాటిపోయాయి.

ఫోన్ రింగయ్యింది.
“నురేళ్ళాయుస్సురా ……ఇప్పుడే నీ గురించి అనుకుంటున్నాను.”