మౌలిక విశ్వాసం (The Ultimate Belief… A. CLUTTON-BROCK) – అధ్యాయం 3

ఆత్మ యొక్క మూడు కార్యాచరణలగురించి స్థూలంగా చెప్పుకున్నాక, ఇప్పుడు నేను ఒక్కొక్క దానిగురించీ ప్రత్యేకంగా చెప్పడానికి ప్రయత్నిస్తాను. ముందుగా నైతిక కార్యాచరణ గురించి. ఈ నైతిక కార్యాచరణ ప్రయోగాత్మకమైనది. అది ఆచరణతోనూ, ఆచరణకి దారితీసే మానసిక స్థితులతోనూ కూడుకున్నది. ఒక మానసిక స్థితిని, దాని వల్ల కార్యరూపం ధరించే పనిని బట్టి అంచనా వెయ్యడమూ, పరీక్షించడమూ జరుగుతుంటుంది. అది నిజానికి కార్యాచరణలో భాగంగా, దానికి ప్రేరణగా భావించబడుతుంది. ఏది యుక్తమైనదో ఆ పనిని దానికోసమే ఆచరించడం నైతిక కార్యాచరణ అనిపించుకుంటుంది; అది నీతినియమాలకు కట్టుబడి ఉన్నంతవరకు, అది ఆచరణలో భాగంగా ఊహించబడుతుంది.

ఆత్మకి ఏది యుక్తమైనదో అది చెయ్యాలని తీవ్రమైన ఆకాంక్ష ఉంటుంది, బహుశా, ఈ ఆకాంక్షే మనసు యొక్క అన్ని ప్రక్రియల్నీ నియంత్రిస్తుంది. అయితే, ఆ ఆకాంక్ష నెరవేరిన సంతృప్తి ఆచరణలో తప్ప కేవలం ఆలోచనవల్ల సిద్ధించదు. ఎంత యుక్తమైన ఆలోచన అయినప్పటికీ, అది నైతిక కార్యాచరణరూపందాల్చినపుడు తప్ప సంతృప్తినివ్వలేదు. ఒక మంచి ఆలోచన, ఆచరణలో తప్పుగా పరిణమించినపుడు “ఆత్మ” తీవ్రమైన అసంతృప్తికి గురవడమే కాకుండా, ఒకరకమైన నిర్వీర్యతకి లోనవుతుంది. ఎందుకంటే, అంత మంచి ఆలోచనా కార్యరూపంలోకి వచ్చేసరికి దానికి తగిన సత్ఫలితాన్నివ్వక నిష్ప్రయోజనమైపోయిందికదా అని. అంటే ఒక ప్రక్రియ సజావుగా ప్రారంభమై, తప్పుగా ముగిసింది; లేదా తగిన ముగింపుకి నోచుకోలేకపోయింది; ఎందుకంటే, తప్పుడు ముగింపు ప్రక్రియలో భాగం కాకపోవడమే కాదు, దానికి సరిగా వ్యతిరేకము.

ఇతర తత్త్వచింతనలలో మనుషులు ఎందుకు ఏది మంచో అదే చెయ్యాలి అన్న విషయమై వేరే కారణాలు చూపించవచ్చు. మనుషులు మంచిని ఎలా గుర్తిస్తారన్నదానిమీద చాలా ప్రశ్నలు లేవనెత్తడం జరిగింది. ఒక్కోసారి ముందు మంచి అనుకున్నది తర్వాత మంచికాకుండాపోవడం సంభవించవచ్చు. ఉదాహరణకి, అది ఉదాత్తంగా ఊహించిన … స్వలాభాపేక్ష కావచ్చు లేదా మానవజాతికంతటికీ ఆశించిన ప్రయోజనం కావొచ్చు. ఈ తత్త్వచింతనలు మంచి అనుకున్నది మంచికాకుండా పోయినపుడు, మనుషులు తాము మంచిచేశామన్న అనుభూతి ఎందుకు పొందుతారంటే సమాధానం చెప్పడానికి ఇబ్బంది పడతాయి; దానిని అంత ఆవేశపూరితంగా మంచిగానే ఎందుకు పరిగణించాలి? వేరొక రీతిగా పరిగణించకూడదు? అంటే, సమాధానం దొరకదు. అదే రకమైన ఇబ్బంది సత్యం విషయంలోనూ సౌందర్యం విషయంలోనూ ఎదురౌతుంది. వ్యక్తులు ఈ మూడింటినీ వాటికవే ప్రయోజనంగా భావించి విలువ ఇవ్వడమూ, ఆ విలువ ప్రదర్శించినపుడు ఒక ప్రత్యేకమైన అనుభూతి చెందడమూ జరుగుతుంది; దేనికీ దానికోసమే విలువ ఇవ్వని అంశాలపై అదే రకమైన అనుభూతి చెందరన్నది అనుభవైక సత్యం.

అదే మనం ఆత్మతత్త్వాన్ని అంగీకరించగలిగితే, ఈ అనుభూతుల్నీ, ఈ విలువల్నీ విశదీకరించడానికి ప్రయత్నం చెయ్యనక్కరలేదు. ఆత్మ కేవలం ఏది మంచో, ఏది సత్యమో, ఏది సౌందర్యమో వేరే ప్రయోజనం ఆశించకుండా విలువ ఇస్తుందని సమాధానం చెప్పొచ్చు. శరీరానికి ఆహారం పట్ల ఎటువంటి అపేక్ష ఉంటుందో, ఆత్మకి ఈ మూడిటి పట్లా అదే రకమైన అపేక్ష ఉంటుంది. ఆత్మని ఎలా అయితే ఇతరత్రా విశదీకరించలేమో, వాటిని కూడా వేరే విధాలుగా విశదీకరించలేము. కనుక ఏది మంచి అని మనల్ని అడిగితే, ఆత్మ దేనికి వేరే ప్రయోజనం ఆశించకుండా మంచి అన్న విలువ ఆపాదిస్తుందో అదే మంచి అని చెప్పవచ్చు. ఆత్మ ఒక పనిని వేరే ప్రయోజనం ఆశించకుండా చేసినపుడు, అది మంచి చెయ్యడానికే ప్రయత్నిస్తుంది; ఈ కోరికని ఆచరణలో ఆటంకపరిచినా, వ్యతిరేకించినా మనం చెడే చేస్తాము.

అయితే ఒకమాట ఒప్పుకోవాలి. మనం అనునిత్యం మన చర్యల్ని అవి ఇతరులపై చూపే ప్రభావం ఆధారంగా అంచనా వేస్తాము. అది ఎందుకంటే, ఆత్మప్రమాణంలో ఇతరులకి మంచి చెయ్యడమే మంచి, హాని చెయ్యడం కాదు. ఆత్మ ఇతరులకి మంచి చెయ్యడం… ఏదో ప్రయోజనాన్ని ఆశించడం కాకుండా కేవలం మంచి చెయ్యాలన్న తలపు వలననే. కనుక మన చర్యల్ని అవి కలిగించే ఫలితాలబట్టి అంచనా వెయ్యాలి; మనం ఇతరులకి హాని చెయ్యకుండా, మంచి చెయ్యాలంటే ఎలా నడుచుకోవాలన్నదానిగురించి ఆలోచించాలి. మన చర్యల్ని అంచనా వెయ్యడం, మంచి చెయ్యాలన్నఆలోచనా ఇవన్నీ నైతిక కార్యాచరణలో భాగమే; అన్ని ఆ లక్ష్యాన్ని అందుకోవడమే లక్ష్యంగా చేసే ప్రయత్నానికి ఉపకరణాలు అని గుర్తించాలి. ఆ ఒక్క విధంగా మాత్రమే మంచిచెయ్యాలన్న కోరికని కార్యరూపంలో పెట్టవచ్చు. ఒక రకంగా ఇది కళా కారుడి నైపుణ్యం లాంటిది; ఆ నైపుణ్యాన్నిబాగాచెయ్యాలన్న లక్ష్యంతో తప్ప వేరే విధంగా సాధన చెయ్యడం సాధ్యపడదు.

ఉదాహరణకి, ఒక వేళ నేను ఇతరులకి మంచిచేస్తూపోతున్నాననుకుందాం… ప్రతిగా వాళ్లు నాతో మంచిగా ఉంటారనో, లేదా నేను మంచి చేస్తున్నానన్న భావనని ఆనందించడానికో; అపుడు నేను మంచి ఆచరించే క్రమంలో వాళ్ళ క్షేమం ఆలోచించడం లేదు, నా క్షేమం గురించి ఆలోచిస్తున్నానన్నమాట. నేను వాళ్ళ యోగక్షేమం ఎప్పుడైతే ఆలోచించడం లేదో నేను వాళ్ళకి క్షేమం కలిగించేది ఎక్కడచేస్తున్నాను? వాళ్ళకి ఏది మంచో నాకెప్పుడు తెలుస్తుంది? వాళ్ళకి ఏది మంచో అది చెయ్యాలన్న కోరిక ఉన్నప్పుడు. నా కోరిక ఎప్పుడైతే వాళ్ళకి ఏది మంచో అది చెయ్యడం కాకుండా, నేను ఏది చేస్తే నాకు ప్రత్యక్షంగానో పరోక్షంగానో లాభం కలుగుతుందో అది అయినపుడు, నాకు వాళ్ళకి ఏది మంచో తెలుసుకునే అవకాశం కోల్పోతున్నాను.

ఇది మార్మికత కాదు. ఇది లోకజ్ఞానం. ఎప్పుడైతే నాకు కలగబోయే లాభం నా పరమావధి అవుతుందో, నేను ఎంతసేపూ నా లాభం గురించే ఆలోచిస్తాను తప్ప ఇతరులకి ఏది మంచో అది ఆలోచించను. నా ఆనందం కోసం వాళ్ళకి ఏది మంచో అది చేస్తున్నానని నన్ను నేను నమ్మించుకో వచ్చు; మభ్యపెట్టుకోవచ్చు. నిజంగా నా లక్ష్యం ఎప్పుడైతే అది కాదో, నా పరిశ్రమని నా నిజమైన లక్ష్యం నియంత్రిస్తూ, డబ్బు సంపాదించడమే ధ్యేయమైన కళాకారుడు కళలో ఎలా విఫలమౌతాడో, ఇతరులకి నిజంగా ఏదిమంచో అది చెయ్యడంలో అలా విఫలమౌతాను.

ఇతరులకి మంచి చెయ్యడంలో కేవలం క్రియ ఒక్కటే చాలదు, అది ఎలా చేస్తున్నామన్నది కూడా ముఖ్యమే. మరోలా చెప్పాలంటే, మనం మంచి ఆచరించే విధానం కూడా కార్యాచరణలో ముఖ్యమైన భాగమే. మొరటు ఉదాహరణ ఇవ్వాలంటే, నేను మరొక వ్యక్తికి ధనసహాయం చేస్తున్నపుడు, సహాయం చేస్తున్నందుకు అతను నన్ను ప్రేమించడమూ, లేదా ద్వేషించడమూ నేను అతనికి ఇచ్చే విధానం బట్టి ఉంటుంది. నేను ధనసహాయం చేసిన తర్వాత కూడా నన్ను ద్వేషిస్తున్నాడంటే, నాలో నేను అతనికి మంచిచేసేనని గర్వపడవచ్చునేమో గాని, నేను అతనికి ఏమాత్రం మంచి చెయ్యలేదన్నమాట. కనుక డబ్బు ఇవ్వడం అన్నది ఒక్కటే మంచికార్యాచరణ కాదు. అది ఏ విధంగా ఇచ్చేమన్నది కూడా కార్యాచరణలో అంతర్భాగమే. కాని, ఆ “విధానం” ఇస్తున్నపుడు నా మనసులో పొందే భావనమీద ఆధారపడి ఉంటుంది. నేను అతనికి నేను ధనసహాయం చేస్తున్నపుడు నేను చాలా ఉదారుడనన్న చైతన్యంతో ఇస్తే, ఆ ఇచ్చే విధానం తప్పు; అప్పుడు ఆ వ్యక్తి నే చేసిన ఉపకారానికి నన్ను ప్రేమించడానికి బదులు నన్ను అసహ్యించుకుంటాడు. నేను అతనికి ఇస్తున్నపుడు అది నాకు మంచి జరగాలనీ, అతను నన్ను ప్రేమించాలనీ అనుకోకుండా, నిరపేక్షగా ఇవ్వాలి. అతను మానసికంగానూ, భౌతికంగానూ లాభపడాలని సంకల్పించి ఇవ్వాలి.

మనం సామాన్యంగా నైతికతగురించి చెప్పేటపుడు, ముఖ్యంగా యువతకి బోధించేటపుడు, దురదృష్టవశాత్తూ మంచి చెయ్యాలన్నది చెపుతూ అదెందుకు చెయ్యాలన్నది మాత్రం చెప్పడం విడిచిపెట్టెస్తాం. నిజానికి మనం లక్ష్యం సరియైనదయినపుడే మంచి చెయ్యగలం; ఆ లక్ష్యం ఎప్పుడూ వేరే ఏదీ ఆశించకుండా మంచిని నెరవేర్చడమొక్కటే. అలాగే, సరియైన కారణం ఒక్కటే ఏది మంచో మనకి చెప్పగలదు. అదొక్కటే, దానిని నెరవేర్చడానికి తగిన కార్యాచరణ మార్గాన్ని కూడా సూచిస్తుంది. ఆ మార్గమే అనుసరించకపోతే ఆ ఆచరణే మంచిదికాకుండా పోతుంది. యువతకు బోధించే నైతికతలో చాల భాగం మంచిచెయ్యడంలో కలిగే ఆనందం మీద, ముఖ్యంగా చేసే వ్యక్తికి కలిగే ఆనందం మీదే దృష్టి పెడుతుంది. యువత ఈ అంతరార్థాన్ని త్వరగానే గ్రహిస్తుంది. నైతికత పర్యవసానం అన్నిసార్లూ ఆనందం కానక్కరలేదనీ, అటువంటి ఆనందాన్నినొక్కిచెప్పే నైతికతపట్ల వాళ్ళకి అంత ఆత్మసంతృప్తి కలగదనీ వాళ్ళు అతి త్వరలోనే తెలుసుకుంటారు. కాబట్టి ఈ రకమైన లాభాపేక్షతో కూడిన నైతికతపట్ల వాళ్ళు ఎదురు తిరిగి అల్లరి పనులు చేస్తుంటారు. పాఠశాలలలో విద్యార్థులు చేసే అల్లరిలో చాలభాగం వాళ్ళకి ఏమాత్రమూ సంతృప్తి కలిగించని ఈ లాభాపేక్షతో కూడిన నైతికతకి వాళ్లు గుడ్డిగా ఎదురుతిరగడం వల్ల కలిగిన పరిణామమే.

మగపిల్లలు తప్పుచెయ్యడం తప్పుగా తీసుకోరు. వాళ్ళు ఒకర్నొకరు తప్పు చెయ్యడానికి ప్రేరేపించుకుంటారు. వాళ్ళకి గురువులపట్ల అవిధేయత, దురాలోచనచెయ్యడం ఒక రివాజుగా మారుతాయి. అలా తప్పుచెయ్యడంలో వాళ్లకి తప్పుతోవపట్టిన నిరపేక్షత కనిపిస్తుంది. వాళ్ళు అల్లరి చేసినా, కనీసం వాళ్ళు ఆ అల్లరి ఏ ప్రతిఫలాన్ని ఆశించో చెయ్యడం లేదు; అంటే, వాళ్ళు “ఒక పనిని చేస్తున్నపుడు దానివల్ల కలిగే లాభంగాని, దండనగాని దృష్టిలోపెట్టుకోవాలన్న” అభిప్రాయాన్ని త్రోసిరాజంటున్నారు. ఈ రకమైన లాభమూ – దండన అన్న పద్ధతే వాళ్ళకి నచ్చదు. దానికి కారణం వాళ్లలో ఉన్న తప్పుచేయాలన్న కోరిక కాదు; ఈ రకమైన బహుమానం- శిక్షా అన్న చట్రంలోంచి వాళ్లలో ఉండే ఆత్మ తనను తాను స్వతంత్రంగా ఉంచుకోవాలని కోరుకోవడమే. వాళ్ళకి మంచి మంచికోసమే చెయ్యాలని చెప్పకపోవడం వల్ల, వాళ్ళు తప్పును తప్పుకోసం చేసి ఆ చట్రంలోంచి తప్పించుకోజూస్తారు. వాళ్లకి ఆదర్శంగా నడిచే కుర్రాడంటే ఇష్టం ఉండదు. కారణం అతడు ఈ బహుమానమూ – దండన అన్న చట్రానికి బానిసగా ప్రవర్తిస్తాడు. అతనికి నిరపేక్షగా ఏ పనీ చెయ్యడం తెలీదు. వాళ్ళు అతని తంతే, అతనిమిద అసూయకొద్దీ కాదు, వాళ్ళు బహుమతితోపాటు దండనకికూడా అతను అర్హుడే అని భావించడం వలన.

ఆ కుర్రాళ్ళకి మంచిని మంచికోసమే చెయ్యాలనీ, మంచితనం అంటే అందులోనే ఉందనీ మరెందులోనూ లేదని వాళ్ళకి అర్థం అయేలా చెప్పగలిగితే, ఈ విపరీత ధోరణినంతటినీ, కనీసం చాలావరకు, అరికట్టవచ్చు. నిరపేక్షగా ఏ పనినైనాచేసే వాళ్ళ సహజసిద్ధమైన స్వభావానికి ఎన్నడూ అవకాశం ఇవ్వము. వాళ్ళకి మంచితనం యొక్క స్వభావం ఎలా ఉంటుందో చెప్పరు, ఒక వేళ చెప్పినా, ఆ చెప్పినది తప్పుగా చెప్పడంతో, వాళ్ళ విధ్యార్థి జీవితం చాలభాగం మంచితనం అంటే ఏమిటో తెలుసుకోకుండానే గడిచిపోతుంది. ఉపాధ్యాయులు తమ సౌకర్యానికి ఏది మంచి అని చెప్పేరో అదే వాళ్ళకి లీలగా మిగులుతుంది. అందుకనే తెలివైన, చురుకైన పిల్లల్లో నైతికత అన్నది ఒక సంప్రదాయం అన్న నమ్మకం మిగిలిపోయింది; అది సంప్రదాయమే, కానీ అది ఆత్మానుగతంగా వచ్చే నైతిక ప్రవర్తన అయినప్పుడే. (ఇక్కడ మనం సమ్యక్+ ప్రదానం = సంప్రదాయం (యుక్తమైనది విరివిగా ఇచ్చేది) అని గుర్తుపెట్టుకోవాలి.)

దండన విషయానికి వస్తే, ఇంటిదగ్గర తల్లిదండ్రులూ, పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయులూ సాధ్యమైనంత స్పష్టంగా పిల్లలకి అర్థమయేలా తొందరగా చెప్పాలి. వాళ్లు దుష్టులనో, లేదా వాళ్ళని బాగుచెయ్యడానికో దండించడం లేదనీ, వాళ్ళు మంచికోసం మంచిగా ఉండాలితప్ప శిక్షను తప్పించుకుందికి మంచిగా ఉండకూడదనీ విశదపరచాలి. వాళ్ళని దండించడానికి కారణం వాళ్ళు ఇతరులకి గాని, తమకు తాము గాని హాని చేసుకోకుండా నివారించడానికేనని స్పష్టం చెయ్యాలి. అయితే, అటువంటి నివారణ మార్గాల్లో దండన ఉత్తమమైనదా కాదా అన్నది తల్లిదండ్రులూ, ఉపాథ్యాయులూ ఎవరికి వారు నిర్ణయం తీసుకోవాలి. కానీ, దండించాలన్న నిర్ణయం తీసుకున్నపుడు తగిన కారణం ఉండాలి, ఆ కారణాన్ని తప్పుచేసిన వాడికి తెలియజెయ్యాలి. అన్నిటికన్నా మిన్నగా, ధర్మాగ్రహంతో ఎవరినీ శిక్షించకూడదు, లేదా, శిక్షిస్తున్నపుడు ధర్మాగ్రహాన్ని ప్రకటించకూడదు. దానికంటే, కేవలం కోపంతో శిక్షించడం మెరుగు, దానివల్ల ఆ కుర్రాడు తాను ఒక చికాకు తెప్పించే పని చేశాను గనుక శిక్షింపబడ్డానని తెలుసుకుంటాడు, అంతే కాదు, ఆ దండన, తను జీవితంలో ఇలా చికాకు పరిచే పనులు చేసుకుంటూ పోతుంటే ఎటువంటి ఫలితాలు వస్తాయో హెచ్చరిస్తుంది. ప్రపంచం చికాకుపనులు చేసే వాళ్ల పట్ల ఎలా ప్రవర్తిస్తుందన్నదానికి అది ఒక ఉదాహరణగా గుర్తిస్తాడు.

కానీ, దండన ముఖ్యంగా నియమాలను ఉల్లంఘించినందుకు విధించాలి. పిల్లలకి నిబంధనలు అందరి సౌకర్యానికీ ఏర్పచబడ్డాయనీ, నిబంధనల ఉల్లంఘన నైతిక ఉల్లంఘన కాదనీ, అది ఒక అసౌకర్యమనీ చెప్పాలి. పిల్లవాడు నిబంధనలకు కట్టుబడేలా ఉంచడానికి వేరే మార్గం లేకపోతే, తప్పనిసరి పరిస్థితిలో దండించాలి. దండన హేతుబద్ధం కాదనీ, కానీ అతను హేతుబద్ధంగా ప్రవర్తించని కారణంవలన, విధిలేనిపరిస్థితుల్లో అతన్ని శిక్షిస్తున్నామని తెలియజెప్పాలి. అతనికి అన్నిరకాలుగా నిబంధనలు ఉల్లంఘించడంవల్ల ప్రయోజనంచేకూరదని తెలియజెయ్యాలి. అయితే, ఈ ప్రయత్నంలో అతని నైతిక భావనకీ, స్వలాభానికీ మధ్య అవగాహనలో గందరగోళం సృష్టించకూడదు. అతను దాన్ని మాటల్లో చెప్పలేకపోయినా దాని గురించిన అవగాహన కలిగే ఉంటాడు. అతనికి అన్యాయం జరిగిపోతోందనీ, కొందరు అన్యాయంగా లబ్దిపొందుతున్నారనే భావనతో ఎవరూ పసిగట్టలేకుండా ప్రతి నియమాన్నీ ఉల్లంఘించడంద్వారా తన అసహనాన్ని ప్రకటించుకోవచ్చు. కానీ, నైతికతకోసమే నైతికంగా ప్రవర్తించాలని అభిలషించే అతనిలోని ఆత్మ, నిజమైన కారణం కాకుండా, ఏదో కారణం చూపి నైతికంగా ప్రవర్తించాలని చెప్పినపుడు, ముందు ఆశ్చర్యపడి, తర్వాత ఎదురుతిరుగుతుంది.

ఆ విధంగా ప్రతి పసివాడిలోనూ ఉన్న ఆత్మకి కొన్ని కోరికలుంటాయన్న ప్రతిపాదనమీద నైతిక బోధన ఆధారపడి ఉండాలి. ఆ బోధన ఈ కోరికని బలపరుస్తూ, అదేమిటో పిల్లవాడికి విశదమయేరీతిగా ఉంటే, కుర్రవాడికి అతను మంచే చెయ్యాలనీ, ఆ మంచిని మంచికోసమే తప్ప మరేదీ ఆశించి చెయ్యకూడదనీ తెలుసుకోగలుగుతాడు. అతను విధేయుడుగా ఉండడానికి వేరే మార్గాలు అనుసరించవచ్చు; కానీ, అపుడు అతను తన ఆత్మచెప్పినట్టు కాకుండా వేరెవరి ఆదేశాలనో అనుసరిస్తుండడంవల్ల, అటువంటి విధేయత కనపరచవలసిన అవసరం తప్పిపోగానే, విద్య అతనికి వికసనాన్ని కలిగించడానికి బదులు గందరగోళాన్ని సృష్టించడంతో, అతనికి మార్గదర్శన చెయ్యడానికి అతని అంతరాత్మ తప్ప వేరేదీ మిగలదు.

[ఇంకా ఉంది...]

ఆత్మ తత్త్వం

శతాబ్దాల ఆలోచనా స్రవంతితో మానవ స్వభావం గురించీ, విశ్వం స్వభావం గురించీ తత్త్వశాస్త్రం ఒక సత్యాన్ని ప్రకటించింది, ఆ పని ఒక్క తత్త్వశాస్త్రం మాత్రమే చెయ్యగలదు. ఆ సత్యం అందరికీ చెప్పాలి అందరూ తెలుసుకోవాలి. పిల్లలలకి చిన్నప్పటినుండీ క్రమంగా పరిచయం చెయ్యాలి; అది వాళ్ళకి చెబుతున్నకొద్దీ, దానిమీద వాళ్ళు పరిశ్రమ చేస్తున్న కొద్దీ వాళ్ళకి దానిమీద నమ్మకం కలుగుతుంది. ఆ నమ్మకం చదువుని అర్థం అయ్యేలా చేస్తుంది; జీవితం అంటే అవగాహన కలిగిస్తుంది; అది సవ్యంగా ఆలోచించగలిగిన ప్రతి వారూ ఆహ్వానిస్తారు, కారణం అది మానవాళి ఆకాంక్షలకి సమాధానాలు చెబుతుంది. దాన్నే మనం “ఆత్మ తత్త్వం” అంటాము.

తత్త్వశాస్త్రం ‘మన’లోని ఒక భాగానికి “ఆత్మ” అని పేరుపెట్టింది… దానికీ కొన్ని కోరికలుంటాయిగాని, అవి శరీరానికి ఉండే కోరికలవంటివి కావు. ఈ ఆత్మని దాని కోరికలద్వారా తెలుసుకోవచ్చు; వాటిని సంతృప్తి పరచడానికి వేరే మార్గాలు కావాలి. ఆత్మకీ ఒక స్వభావం ఉంది, అది దాని ప్రాధాన్యతని స్థిరపరచుకుని, మానవ స్వభావం గురించీ, ఈ సృష్టి స్వభావం గురించీ కొన్ని నిర్దుష్టమైన సత్యాల్ని ప్రకటించింది… వాటిని ఎవరికి వారు స్వయంగా పరీక్షించి నిర్థారించుకోవచ్చు. ఈ ఆత్మతత్త్వం ఏమిటి చెబుతుందంటే, ఆత్మ మూడు ముఖ్యమైన విషయాలు కోరుకుంటుందనీ… ఆ కోరుకోవడం వాటిని అందుకోవడం కోసమే తప్ప వేరే ఇతర ప్రయోజనాలు ఆశించి కాదనీ. అది మంచిపని చెయ్యడంకోసం ఏది మంచో తెలుసుకోవాలనుకుంటుంది, ఏది సత్యమో తెలుసుకుందికి సత్యం స్వభావం ఏమిటో తెలుసుకోవాలనుకుంటుంది; ఆ మూడవకోరికని ఇంత స్పష్టంగా చెప్పలేను గాని, ప్రస్తుతానికి వేరే వ్యాఖ్యానాలేవీ చెయ్యకుండా సౌందర్యాన్ని కోరుకుంటుందని మాత్రం చెబుతాను (65-నుండి 68 పేజీలలో దీన్ని నిర్వచించడానికి ప్రయత్నించేను). ఈ మూడు కోరికలూ, ఈ మూడే మూడు కోరికలు … ఆత్మ కోరుకునే కోరికలు; వీటికీ మిగతాకోరికలకీ ఉన్న తేడా ఏమిటంటే, ఈ కోరికలని అవిగా అందుకుందికీ, లేదా తీర్చుకుందికీ తప్ప వేరే ప్రయోజనం ఆశించి ప్రయత్నం చెయ్యకూడదు, నిజానికి చెయ్యలేము కూడా. ఉదాహరణకి, నాకు లాభం కలుగుతుంది కదా అని నేను మంచిని కోరుకుంటే, నేను మంచిని కోరుకుంటున్నట్టు కాదు, కోరుకుంటున్నది దానివల్ల పొందబోయే లబ్దిని. నేను ఏది సరియైనదో అది చేస్తాను. కాసేపు, అలా చెయ్యడానికి కారణం ‘సరిగా చెయ్యడానికి’ మించి ఏదో స్వలాభం ఉంది అనుకుందాం. అప్పుడు నా లక్ష్యం అపసవ్యంగా ప్రవర్తించడం వల్ల నెరవేరుతుందనుకుంటే దాన్ని సాధించడానికి నేను అపసవ్యంగా కూడా ప్రవర్తించి ఉండొచ్చు, కనుక నేను సత్యాన్ని కనుక్కోవడం దానివల్ల పొందబోయే లాభకోసం అయినప్పుడు, నా లక్ష్యం సత్యం తెలుసుకోవడం కాదు, దానివల్ల పొందబోయే ప్రయోజనం. పొందబోయే ప్రయోజనం ఆధారంగా సత్యాన్ని నమ్మవలసి వచ్చినప్పుడు, నా లక్ష్యం ఏది అసత్యమో దాన్ని నమ్మమని చెబుతుంది, దానివల్ల నాకు లాభం చేకూరుతుంది కనుక. నిజానికి సత్యాన్ని తెలుసుకుందికి ఒకటే మార్గం: దాని ప్రయోజనం సత్యాన్ని తెలుసుకోవడమేనా లేక వేరే ప్రయోజనం ఆశించా అన్నదానిబట్టి; అలాగే సరియైన మార్గంలో నడవడం దానికోసమే, వేరే ప్రయోజనం కోసం కాదు.

ఆత్మకి మూడే మూడు కోరికలు కాబట్టి, దానికి అనుగుణంగా మూడే మూడు కార్యాచరణలు కూడా ఉన్నాయి:అవి, నైతికవర్తన, మేధోపరిశ్రమ, సౌందర్యాన్వేషణ. మనిషి ఆత్మ తత్త్వపు ఈ మూడు కోరికలూ తీర్చుకుందికే కృషిచేస్తాడు, దానికి వేరే కారణం అంటూ ఏదీ ఉండదు. జీవితం గురించి చెప్పే ఏ ఇతర సిద్ధాంతమైనా, దానిని ఎలా నిర్వచించినా, దాని అంతరార్థం ఇదే: మనిషి జీవించాలి కాబట్టి జీవిస్తాడు, నిరంతరం అతని కార్యకలాపాలనన్నిటినీ ఈ ఉన్నతమైన విలువలు ఖండిస్తూనే ఉంటాయి. అయితే, ఈ ఉన్నతమైన విలువలూ, కార్యాచరణలూ జీవించడానికి అవి అంత ముఖ్యమైనవి కానపుడు, ఎందుకు వీటిని ఉన్నతమైనవిగా మనిషి పరిగణిస్తున్నాడో చెప్పలేము. కాని ఆత్మతత్త్వం … “జీవించడమనే ప్రక్రియ” వీటిని అందుకునే పరిశ్రమకంటే దిగువస్థాయి కార్యకలాపమనీ, మనిషి కేవలం బ్రతకడం కాకుండా, ఈ మూడుకోరికలనీ తీర్చుకుందికి ప్రయత్నించినపుడు, అతని జీవితం కూడా సంతృప్తికరంగా ఉంటుందనీ… చెబుతుంది.

ఇది తత్త్వశాస్త్రపు ముసుగులో ఉన్న వేదాంత సిద్ధాంతం కాదు. ఇది అనుభవం నుండివచ్చినది, కనుక, అనుభవానికి హత్తుకుంటుంది. మంచిని మంచికోసమే అనుసరించినపుడు, మనిషి మంచిగా ఉండడమే గాక, మంచితనం అంటే ఏమిటో అర్థం చేసుకోగలడని ప్రయోగాత్మకంగా ఋజువుచెయ్యబడ్డది. మనిషికి స్వతహాగా మంచిని కోరుకునే గుణం ఉంది, అది కేవలం మంచిని మంచికోసం అనుసరించినపుడే ఆ కోరిక ఈడేరుతుంది. సత్యం విషయంలోనూ అంతే. అలాగే ఆత్మతత్త్వానికి చెందని కార్యకలాపాలు కొనసాగించినపుడు దీనికి విరుద్ధమైన అభిప్రాయం కూడా నిజమని అనుభవం చెబుతోంది. అవి ఎప్పుడూ సాధనాలే తప్ప, లక్ష్యాలు కాకూడదు; మన ఆత్మ అభిలషించే కార్యకలాపాలని వాటిని సాధనాలుగా భావించి పరిశ్రమించినపుడే మనం సరిగ్గా ప్రయత్నించగలం, మనకి కావలసిందీ దొరుకుతుంది. మనం జీవించడం కోసం జీవిస్తే, మనం సరిగా జీవించనూ లేము, మనకి జీవితం సంతృప్తిగానూ అనిపించదు. జీవించడంకోసం జీవించడమన్నది, మనకి ఎలా జీవించాలో చెప్పదు. అతని ఆత్మగతమైన కోరికలు తీర్చుకోవాలంటే, మనిషి ఆరోగ్యాన్ని పరిరక్షించుకోవాలి. బదులుగా, ఆరోగ్యంగా ఉండడంకోసం ఆరోగ్యంగా ఉండడానికి ప్రయత్నిస్తే, దాని గురించి అతను ఎంతగా ఆలోచిస్తాడంటే, అనారోగ్యం పాలవుతాడు. అలాగే, తన ఆత్మకోరుకునే కోరికలు నెరవేర్చుకుందికి తినాలి. కానీ, తినడం కోసం తింటూ కూచుంటే, అతను అతిగా తిని, దాని వల్ల అతని శరీరమూ, మనసూ పాడయి, తను తినడంలోని ఆనందాన్నికూడా ఆస్వాదించలేకపోతాడు.

పాఠకుడికి ఈ చెప్పినదాంట్లో విశేషం ఏమీలేదనీ, అందరికీ తెలిసిందే అనిపించవచ్చు. కానీ, ఆ చదువరి, ఉపాధ్యాయుడైతే, ముఖ్యంగా ఈ సత్యాన్ని గుర్తించమని చెప్తాను: ఆత్మకి మూడు ముఖ్యమైన కార్యకలాపాలున్నాయి. అవి ఆత్మకి సంబంధించినవి గనుక వాటినన్నిటినీ సమపాళ్లలో, వాటి సాధనకోసమే సాధన చెయ్యాలి. మన తత్త్వ చింతనలోనూ, మన విద్యావిధానంలోనూ ఈ సత్యాన్ని మరిచిపోతున్నాము. ఉన్నంతలో, మన విద్యావిధానం ఈ విషయాన్ని నిర్లక్ష్యం చెయ్యడం వల్ల అటు విద్యార్థుల్నీ సంతృప్తిపరచలేకపోతోంది; మన తత్త్వచింతన మనల్నీ సంతృప్తిపరచలేకపోతోంది. ఇంగ్లండులో ఉపాధ్యాయులకీ, నైతికవాదులకీ ఒక నిశ్చితాభిప్రాయం ఉంది, అది ఆత్మకి ఒకటే కోరిక ఉందనీ, అది మంచికోసం మంచి చెయ్యడం తప్ప మరే లక్ష్యం ఆశించకూడని నైతిక వర్తనమనీ, మేధో పరిశ్రమ, సౌందర్యాన్వేషణ నైతిక వర్తనకి ఉపకరణాలు తప్ప అవి ఆత్మకు సంబంధించినవి కావనీ. దాని అంతరార్థం, పైకి అలా చెప్పకపోయినప్పటికీ, మన విద్యా విధానంలో సత్యాన్ని అన్వేషించాలి, ఎందుకంటే దానివల్ల మనకి ప్రయోజనం ఉంటుంది గనుక; సౌందర్యాన్ని సృష్టించడమో, అనుభవించడమో చెయ్యాలి, అది మనకి ఆనందాన్ని ఇస్తుంది గనుక. నైతిక వాదులు, వాళ్ళు నిజంగా నైతిక వాదులయితే, ‘ఉపయోగకరంగా ఉండడమూ’, ‘ఆనందాన్నివ్వడమూ’ నీతికి ఆనుషంగికాలని సరిగ్గా గ్రహిస్తారు. కానీ, అతను ఎక్కడ తప్పుతున్నాడంటే, ఉపయోగకరమవడాన్ని బట్టి నీతినీ, ఆనందం ఇవ్వగలగడాన్ని బట్టి సౌందర్యాన్నీ పరీక్షిస్తున్నాడు. మేధోపరమైన పరిశ్రమ చాలా ఉపయోగకరం, అలాగే నైతిక వర్తన కూడా. కానీ, వాటి లక్ష్యం ఉపయోగకరంగా ఉండడమూ, ఆనందం ఇవ్వడమూ అయినప్పుడు, వాటిని సరిగా సాధించలేము. సౌందర్యాన్వేషణ ఆనందాన్నిస్తుంది, మేదోపరమైన పరిశ్రమలాగే; కానీ ఆనందం ఇవ్వడమే దాని లక్ష్యం అయినప్పుడు, దానిని సరిగా సాధనచెయ్యలేము. ఈ మూడు ఆత్మతత్త్వాలలో ఏ ఒక్కటీ దాన్ని దానికోసం సాధించలనుకుంటే తప్ప, అవి అవి కాలేవు. ఈ సత్యాన్ని మనం గ్రహిస్తేతప్ప, ఈ తాత్త్విక కార్యకలాపాలు మనం అనుసరించనూ లేము, ఇంకొకరికి అనుసరించమని చెప్పనూ లేము.

ఏ తత్త్వచింతనా లేకపోవడం వల్ల ఇంగ్లీషు ఆలోచనా విధానంలో వచ్చిన పెద్ద లోపం: ప్రతి దాన్నీ మరొకదానితో ప్రామాణీకరించుకుని, మనం దాని గురించి అంతా పూర్తిగా చెప్పేసేమనుకోవడం. కాని నిజానికి మనం చేసినది ప్రామాణికంగా తీసుకున్నదానితో సరిపోల్చడం మాత్రమే. అందుకే, మనం “నిజాయితీ అన్నిటికంటే ఉత్తమమైన మార్గము” అన్నప్పుడు, మన మనసులో ‘నిజాయితీ’ అనగానే వేరొకదాన్ని ఊహించుకుంటూ, మెచ్చుకుంటున్నాము. మనం ఊహించుకుంటున్నది నిజాయితీ కాదు, ప్రయోజనకారిత్వం. నిజాయితీ ప్రయోజనకారిత్వం ఒకటి కాదు; అదొక నైతిక లక్షణం. అది అదే. దాని కోసమే దాన్ని అభిలషించాలి. మీరు దాన్ని ప్రయోజనకారిత్వంగా భావించుకుంటే, నిజాయితీ ఏమిటో తెలుసుకో లేరు. కనుక మీరు విద్యార్థికి “నిజాయితీ అన్నిటిలోకీ ఉత్తమమైన మార్గం అన్నప్పుడు” మీరు తరచు ‘ఏది నిజం కాదో’ అది చెబుతున్నారు. త్వరలోనే అన్నివేళలా నిజాయితీ ఉత్తమమార్గం కాదని అతను స్వయంగా తెలుసుకుంటాడు; అపుడు అతను నిజాయితీకి బదులు తంత్రము ఎన్నుకోవచ్చు, ఎందుకంటే అతనికి నిజాయితీ అంటే ఏమిటో ఎవరూ చెప్పలేదు, కాపట్యానికి బదులుగా నిజాయితీ ఎందుకు ఎంచుకుని అనుసరించాలో ఎవరూ బోధించలేదు. అతనిలో ఒక ఆత్మ (అంతర్గతమైన వ్యక్తిత్వం) ఉందనీ, అది నిజాయితీని వేరేదీ అపేక్షించకుండా కోరుకుంటుందనీ; అతని వ్యక్తిత్వంతోనూ అదే సత్యమనీ, దాన్ని తనపై ప్రయోగం చేసుకోవడం ద్వారా ఆ సత్యాన్ని ఋజువుచేసుకోవచ్చనీ విద్యావిధానం అతనికి అవగాహన అయేలా స్పష్టంగా బోధించాలి. అతను నిజాయితీ కోసం నిజాయితీగా ఉండడానికి ప్రయత్నించినపుడు, అతనికి ఆత్మసంతృప్తి కలుగుతుంది; కానీ అతను ఏ ప్రయోజనం ఆశించి చేసినా నైతిక వర్తన సంతృప్తి కలిగించదు. అతను నైతిక వర్తనని వేరే ప్రమాణాలతో ఊహించుకుంటున్నప్పుడు, అతనికి నైతికత, నైతికతగా కనిపించదు, అతనికి ఆత్మ సంతృప్తి దొరకదు. మనకి నైతికతని వేరే ప్రమాణాలతో చూడడం తప్పని తెలుసు గాని … మనం అనునిత్యం చేసే పని అదే. ఆత్మయొక్క ఇతర కార్యకలాపాలని గుర్తించే దాకా ఈ రకమైన ప్రవృత్తినుండి తప్పించుకోలేము. అంతే కాదు, ఈ కార్యకలాపాలు ఆత్మప్రేరితాలు గనుక ఏదీ రెండో దానికంటే తక్కువది కాదన్నది కూడా గ్రహించాలి. మనం గ్రహించవలసిందీ, బోధించవలసిందీ, సత్యం విలువ అత్యంతమనీ, అది మంచితనానికి ఏమీ తీసిపోదనీ, అలాగే సౌందర్యం విలువకూడా అత్యంతమూ, మిగతా రెండింటికీ తీసిపోదనీ. ఈ విషయం తత్త్వవేత్తలు చర్చించడానికి ఇది కేవలం ఒక వాదము కాదు. ఇది అందరికీ తక్షణావసరమైన ఒక సత్యం, కనుక అన్ని రకాల విద్యావిధానాలలోనూ ప్రవేశపెట్టవలసినది. సత్యాన్ని సత్యం కోసం విలువైనదిగా గణించకపోతే, నేను సత్యాన్ని కనుక్కోలేను. సౌందర్యానికి సౌందర్యంకోసం విలువనివ్వకపోతే, నేను సౌందర్యాన్ని, చూడలేను, వినలేను, ఏ రకంగానూ అనుభూతి చెందలేను. నైతికవాది మరోలా భావించవచ్చు గాక, గానీ, మనం సృష్టి తత్వాన్నీ, మానవుని మనస్సునీ అతని లక్ష్యాలకి అనుగుణంగా మార్చలేము. జీవిత సత్యాలని ఎదుర్కోవడం నైతికవాదంలోని అంతర్గత సమస్య. ఒక వ్యక్తి ఇతరులకి ఉన్న సత్యాల్ని లేనట్టు చెబితే అతను నైతికతకోసం అనైతికంగా ప్రవర్తిస్తున్నట్టు; దానర్థం అతను నైతిక విలువల్ని అర్థం చేసుకోలేకపోతున్నాడని.

‘ఒక నైతిక లక్ష్యంకోసం నేను ఏ సత్యాన్నైనా కనుక్కోవడానికి ప్రయత్నిస్తే, బహుశా నేను సత్యాన్ని కనుక్కోలేకపోవచ్చు’ … అన్నది యదార్థం. దానికి కారణం, నా లక్ష్యం నేను ఉన్నవి ఉన్నట్టుగా చూడలేకుండా చేస్తుంది; నేను వాటిని నా నైతిక లక్ష్యానికి అనుగుణంగా ఎలా చూడాలని అభిలషిస్తానో అలా చూడడం ప్రారంభిస్తాను. లక్ష్యం అనుభవానికి ప్రతిబంధకమౌతుంది. అందుకే సౌందర్యాన్ని ఒక నైతికలక్ష్యంకోసం చూడలేమన్నది రూఢం. ఇది అందమైన కళారూపాల్ని తయారుచేసే సందర్భంలో ఇంకా స్పష్టంగా అవగాహన అవుతుంది. ప్రపంచాన్ని మంచిగా చేద్దామన్న లక్ష్యంతో కళాకారుడు పనిచేస్తే, అతను సృష్టించేది కళాఖండం కాదు. నైతిక అంతఃకరణ ఉన్నట్టే, మనందరిలోనూ ఒక మేధోపరమైన అంతఃకరణా, సౌందర్యాత్మకమైన అంతఃకరణా ఉన్నాయి. నేను నైతికంగా ఉండాలని అనుకున్నప్పుడు నా నైతిక అంతఃకరణకి విధేయుడిగా ఉన్నట్టు, నేను మేధోపరంగా, సౌందర్యాత్మకంగా సరిగ్గా ఉండాలంటే, నేను నా మేధోపరమైన అంతఃకరణకీ, సౌందర్యాత్మకమైన అంతఃకరణకీ విధేయుడినై ఉండాలి. అన్ని అంతఃకరణలూ ఆత్మకు సంబంధించినవి కనుక ఏ ఉత్తరోత్తర ప్రతిఫలాన్నీ ఆశించకుండా వాటికి విధేయులమై ఉండాలి. ఈ ఆత్మకి సంబంధించిన విలువలన్నీ “పరమ” (supreme) విలువలు; మన ఆత్మ చెప్పినట్టు వాటికి ఆ విలువ ఇవ్వకపోతే, మనం మన జీవితాలనీ, ఈ విశ్వాన్నీ విలువకట్టడంలో విఫలమౌతాము. ఈ సృష్టిని ఎందుకు విలువైనదిగా పరిగణించాలంటే, ఇందులో సత్యమూ, సుందరమూ రెండూ ఉన్నాయి; మన చేతలలో మంచిని ఎలా గుర్తించగలుగుతున్నామో, జీవించడమనే ప్రక్రియద్వారా అలాగే సత్యాన్నీ సౌందర్యాన్నీ కూడా గుర్తించగలం. నిజానికి, ఈ సృష్టిలోని సత్య, సౌందర్యాల ఎరుకలేకుండా, చేసేవన్నీ సహజంగా మంచిచేయగల మానసిక స్థితికి చేరుకోలేము. మన నైతికశక్తి మిగతా రెండు ఆత్మశక్తులవల్ల సంపన్నమై, వాటి ఆదేశానుసారం నడుచున్నపుడు మాత్రమే సరిగ్గా పనిచేస్తుంది.

కనుక, సత్యం విలువ అన్నిటికంటే ఉత్కృష్టమైనది అని నమ్మని వ్యక్తి, నిజాయితీగా ఉండడంలో విఫలమౌతాడు, ఎందుకంటే దాని విలువ పట్ల అతనికున్న అపనమ్మకం వల్ల. మనం మంచిగా ఉండదలుచుకున్నప్పుడు మనకున్న మేధోశక్తులన్నీ వాటి పూర్తి పరిమితులకు వినియోగించుకోవాలన్నది వాస్తవం. ప్రకృతిసిద్ధంగా ఎక్కువ తెలివితేటలులేని వ్యక్తి సైతం మంచిగా ఉండడానికి అవకాశం ఉందన్నది కూడా వాస్తవమే. కనుక వ్యక్తి మంచిదనాన్ని ప్రభావితం చేసేది ఈ తెలివితేటల్ని ఉపయోగించే విధానమే గాని వాటి సహజమైన శక్తి కాదు. తెలివి ఒక సాధనం మాత్రమే. దాన్ని సవ్యంగా ఉపయోగించాలి. సవ్యంగా ఉపయోగించలేనపుడు, తప్పుగా ఉపయోగించబడి, మొత్తం వ్యక్తిత్వానికి చెడుపు చేస్తుంది. తెలివితేటల వెనుకనున్న నైతికాంశం అది. తన తెలివితేటల్ని గుడ్డలో చుట్టి, వాటిని సక్రమమైన మార్గంలో వినియోగించడానికి ఇష్టపడని వ్యక్తిని లోకం నైతికంగా గర్హిస్తుంది. నిజానికి ఈ మేధో శక్తి ఏ ఇతర ఆసక్తులూ లేకుండా సత్యాన్ని సత్యంకోసం కనుక్కోడానికి చేసే ప్రయత్నంలోనే సవ్యంగా ఉపయోగించబడుతుంది. ఇక్కడ ప్రశ్న మేధో శక్తిని ఏ లక్ష్యం ఆశించి ఉపయోగిస్తున్నామన్నది. మంచిదనాన్ని ఆకాంక్షించి నైతికవర్తన ఎలాగైతే మనం అనుసరిస్తామో, సత్యాన్ని కనుక్కోవాలన్న తపనకోసమే సత్యాన్వేషణ చెయ్యాలి. సత్యాన్ని కనుక్కోవడం ఒక లక్ష్యం కోసం తోవ తప్పించినపుడు, అది పూర్తిగా తోవతప్పి మన నైతిక వర్తనని కూడా దారితప్పిస్తుంది.

మనందరం అంతరాంతరాల్లో మంచిదనానికీ, సత్యానికీ, సౌందర్యానికీ ఒక అనుబంధం ఉందనీ భావిస్తూ ఉంటాము. అటువంటి అనుబంధం ఉందని అనుకునే భావన ఏదో శుష్కవాదం కాదు. అది విశ్వవ్యాప్తంగా మానవాళి అనుభవం మీద ఆధారపడినదీ, ఆ అనుభవం యొక్క వాస్తవికతని నొక్కి చెబుతూ, వివరించడానికి ప్రయత్నం చేసేదీను. మనందరం ఎప్పుడూ సత్యంలో ఏదో ఒక మంచి ఉంటుందనీ, మంచిదనంలో కొంత సత్యం ఉంటుందనీ, సౌందర్యంలో సత్యం ఉంటుందనీ అనుభూతిచెందుతుంటాము. దానికి కారణం ఈ మూడూ ఆత్మగతమైన చర్యల లక్ష్యాలు, ఆ మూడూ వాటిని వాటికోసం తప్ప వేరే ఇతరమైనవి సాధించడానికి ఉపకరణాలు కావు. మరో లక్ష్యాన్ని ఆశించి వాటిలో దేనిని సాధించ ప్రయత్నించినా, ఆశించినట్టు అవదు సరిగదా, దాని మౌలిక తత్త్వాన్ని గ్రహించగలిగే స్థితిలో మనం ఉండము.

ఈ వాస్తవాన్ని గ్రహించడంలోని వైఫల్యమే, నైతిక బోధనననంతటినీ పాడు చెయ్యడమేగాక, యువత దానిపై తిరుగుబాటు చేసేలా చేస్తోంది. యువత వాళ్ళ అనుభవపు పరిధిలో, దైనందిన జీవితంలో నైతిక ప్రవర్తన ప్రాముఖ్యత అవగాహనచేసుకోగలిగే స్థితిలో ఉండదు. కానీ, ఈ అనుభవ రాహిత్యమే తరచు పెద్దవాళ్ళకంటే ఎక్కువగా పిల్లలు మేధోపరమైన, కళాత్మకమైన కార్యకలాపాల విలువ ఇతర లౌకికవ్యాపారాల విలువకంటే ఉత్కృష్టమైనదని గ్రహించగలిగేలా చేస్తుంది. దాని విలువని ఉన్నతంగా ఊహించడంలో వాళ్ళకి అవగాహనతో కూడిన జ్ఞానం ఉందని అనలేముగాని, ఎక్కువ సందర్భాలలో వాళ్ళు ఆ విలువని చాలా తీవ్రంగా అనుభూతిచెందగలరు; వాళ్ళకి ‘ఒక్క నైతిక వర్తనకే’ అటువంటి ఉత్కృష్టమైన విలువ ఉందని చెప్పినప్పుడు దానితో ఏకీభవించక ఎదురుతిరుగుతారు. వాళ్ళ ప్రవర్తన సబబు కూడా; వాళ్ళ అంతరాంతరాల్లో ఆత్మప్రేరణమైన కార్యకలాపాలన్నిటిలో ప్రతి ఒక్క దానికీ అంతే ఉన్నతమైన విలువ ఉన్నప్పుడు, వాటిని గుర్తించక, నిరోధించి, నిర్బంధించినపుడు వాళ్ళలోని ఆత్మకూడా వాళ్ళతో పాటే తపిస్తుంది. దాని అన్ని శక్తులకీ ఉత్కృష్టమైన విలువ ఇవ్వడానికి నిరాకరించినందుకు, అలా తిరుగుబాటు చేస్తున్నది వాళ్ళ ఆత్మే. ఈ తిరుగుబాటునే అటు పిన్నలూ, ఇటు పెద్దలూ నైతిక వర్తనకి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటుగా పొరపడుతుంటారు.

కనుక ఇప్పుడు కావలసింది, కేవలం నైతిక బోధన కాదు; అది దానంతట అది యువతరాన్ని సంతృప్తి పరచడంలో విఫలమౌతుంది, వాళ్ళకి ఆత్మకి సంబంధించిన మూడు కార్యకలాపాల్లోనూ బోధన కావాలి. యువతకి, వాళ్ళ ఆత్మకి మూడు శక్తులున్నాయనీ, మూడింటినీ, దేనికదే లక్ష్యంగా పరిశ్రమించాలనీ బోధించాలి.

ఆధ్యాత్మికబోధన… నీతి, బుద్ధి, కళ… ఈ మూడింటిలోనూ నిరపేక్షమైన బోధన. జీవితం లక్ష్యం ఈ మూడు శక్తుల్నీ దేనిమట్టుకు అదే లక్ష్యంగా చేసుకుని అభ్యసించాలని నొక్కి చెబుతూ, అలా అభ్యసించని మనిషి జీవితం జీవితంకాదని కూడా చెప్పాలి. ఆచరణలో నైతికతని మిగతా రెండింటికంటే స్థిరంగా అనుసరించవలసి వస్తుందనీ, కానీ మిగతా రెండూ పలచబడినపుడు, నైతికతని సరిగా అభ్యసించలేమనీ, కనుక సత్య, సౌందర్యాల రెండింటి ప్రేరణ ఎప్పుడు కలిగినా నైతికతకి విలువ ఇచ్చి ఎలా తల ఒగ్గామో, సత్య, సౌందర్యాలకి కూడా తలొగ్గి అభ్యసించాలని బోధించాలి.

ప్రతి వ్యక్తిలోనూ ఈ మూడు శక్తుల్నీ … నీతి, సత్యం, సౌందర్యం… అభ్యసించాలన్న కోరిక సహజంగా ఉంటుంది. విద్యావిధానం ఆ కాంక్షని పూర్తిగా అవగాహన చేసుకోగలిగేట్టు చేసి, శారీరకమైన అవసరాలన్నికంటే ఆత్మకి సంబంధించిన కోరికలని విద్యార్థి ఉన్నతమైనవిగా పరిగణించేలా ప్రోత్సహించాలి. ఆ చెయ్యడం కూడా ఏకపక్షంగా కొన్ని ఆదేశాలుగా కాకుండా, విద్యార్థికి ఆత్మ స్వభావాన్ని ఎంత సులభగ్రాహ్యంగా చెప్పగలిగితే అంత సులభంగా చెప్పి, అతని అనుభవంలోని ఋజువులతో అనుసంధానం చేస్తుండాలి.

అనుభవం లేకపోవడం వల్ల యువతకి వేటికి విలువ ఇవ్వాలో తెలియక, తమలో ఉన్న ఉత్తమమైన లక్షణాలని అవమానకరంగా భావిస్తుంటారు. ఒక కుర్రాడు మంచిపట్ల, అందంపట్ల, సత్యంపట్ల తనకు సహజంగా ఉండే కోరికకి సిగ్గుపడతాడు; అతనిని అవహేళన చేసినపుడు ఆ కోరికని అణచుకోడానికో, ఎవరికీ తెలియకుండా ఉంచడానికో ప్రయత్నిస్తాడు. తనకి తన గురించీ, వాటి విలువగురించి ఖచ్చితమైన అవగాహన లేకపోవడంతో, ఈ అవహేళన ప్రభావం అతని మీద ఎక్కువగా ఉంటుంది. అతనికి కవిత్వం అంటే గొప్ప ఇష్టం ఉండవచ్చు. బహుశా, ఇంకో కుర్రాడు “కవిత్వం అంతా చెత్త” అని అనొచ్చు. ఆ కుర్రాడు చెప్పిన అభిప్రాయమే లోకం అభిప్రాయంగా ఊహించుకుని, తనకి కవిత్వం పట్ల ఉన్న ఇష్టాన్ని తనకున్న బలహీనతగా భావించడమూ, కవులందరూ తనలా విలక్షణంగా ఉండి ఏదో పిచ్చి రాతలు రాసుకుంటారనీ, తెలివైనవాళ్ళకు అందులో కుతూహలం ఉండదనీ అనుకోవచ్చు. అందులో దౌర్భాగ్యం ఏమిటంటే, తనకి బోధించే ఉపాధ్యాయులకే అటువంటి అభిప్రాయం ఉండవచ్చు. వాళ్లకి కూడా లాటిన్ లోనో, గ్రీకులోనో రాస్తే తప్ప, కవిత్వం చేపట్టవలసిన వ్యాపకం కాదు; ఆ రెండు భాషలయితేనే వాళ్ళు కవిత్వంద్వారా నేర్చుకుంటారు. కాబట్టి కవిత్వం అంటే ఇష్టపడే కుర్రాడు ఈ మూర్ఖపు, ప్రతికూల ప్రపంచంలో తనో విచిత్రమైన వ్యక్తినని అనుకుంటాడు. తన ప్రేమని అదేదో అపరాధంలా ప్రపంచానికి కనిపించకుండా గోప్యంగా ఉంచుకుంటాడు; అదే సమయంలో అదంటే గర్వపడతాడు కూడా, బహుశా అహంకారిగా మారినా మారవచ్చు. లేదా, ప్రపంచాన్ని మరికొంచెం ఎక్కువ అవగాహన చేసుకున్న తర్వాత, తనలాగే చాలామందికి కవిత్వం అంటే ఇష్టమనీ, అందులో తన తోటి విద్యార్థులున్నారనీ ఆశ్చర్యపడినా పడవచ్చు. అతను చిత్రమైన వ్యక్తి కానే కాడు అన్నవిషయం కుర్రాడిగా ఉన్నప్పుడే తెలిసి ఉంటే అతను ఆనందంగా ఉండడమే గాక, చాలామందికి ప్రీతిపాత్రుడయి ఉండేవాడు. తనకి తెలియదు కనుక, కవిత్వం పట్ల తనకున్న ప్రేమ వెర్రిగా, భయంగా మారి, (ఎప్పటికైనా ఆ భయాన్ని ఒదుల్చుకోగలిగితే,) అది ఒదుల్చుకోడానికి కొన్ని సంవత్సరాలు పడుతుంది.

కానీ అతని ఉపాధ్యాయులూ, తల్లిదండ్రులూ కవిత్వం పట్ల అభిమానం ఏ కొద్దిమందికో పరిమితమైన విచిత్ర పోకడకాదనీ, అది ఆత్మకి సంబంధించిన సహజ లక్షణమని తెలియజెప్పాలి; కవిత్వాన్నీ, సత్యాన్నీ, సౌందర్యాన్నీ ప్రేమించడం వల్ల ఆ కుర్రాడు మూర్ఖుడూ కాదు, అసాధారణమైన వాడూ కాదని చెప్పాలి. పిల్లల్లో ఆత్మకి సంబందించిన ఈ ఆకాంక్షలు బలీయంగా ఉన్నప్పుడు తల్లిదండ్రులూ, ఉపాధ్యాయులూ ఆశ్చర్యపడడం సహజం. వాళ్ళు అది అనారోగ్యకరమని బావిస్తారు, అది తరచుగా అలాగే పరిణమిస్తుంది; ఎందుకంటే, ఈ కుతూహలం ఉన్నవ్యక్తి తన్నొక ప్రత్యేకవ్యక్తిగా, ప్రపంచమంతా తనకి వ్యతిరేకంగా ఊహించుకుంటాడు. ఈ అనారోగ్యానికి మందు అప్పుడప్పుడు అతని కుతూహలంపై వేసే తుంటరి పరిహాసాలు కాదు; అతనికి కవిత్వం స్వభావాన్నీ, విలువనీ చెప్పి అతనికి అది ప్రత్యేక లక్షణం కాదని గ్రహించేలా చెయ్యడం. మన పాఠశాలల్లోనూ, మన సమాజంలోనూ, చాలవరకు అసంకల్పితంగా జరిగినప్పటికీ, అనూచానంగావస్తూ, ఇప్పటికీ కొనసాగుతున్న తప్పుడు అలవాటు ఒకటి ఉంది: ఆత్మగతమైన కోరికలని విస్మరించడం. దీన్ని మించిన చిత్రం మరొకటి ఉండదు. వాటిపట్ల మనకి అవసరంలేని సిగ్గు, ఒకరకమైన బిడియం ఉన్నాయి. వాటి గురించి ఎప్పుడైనా పొరపాటున మాటాడవలసి వస్తే, అక్కడికి మనం మాటాడుతున్న విషయం అసభ్యకరమైనట్టు, గుసగుసలు పోతూనో, పరిహాసంగానో మాటాడుతుంటాం. మిగతా విషయాల్లాగే వాటి గురించి కూడా ఉన్నదున్నట్టు మాటాడాలి, డబ్బు సంపాదించడం అన్న విషయం గురించి నలుగురికీ ఎంత అభిరుచి ఉంటుందో, ఆత్మగతమైన కోరికలమీద కూడా అంత కుతూహలంగా మాటాడాలి. అది నిజం కూడా. అవి విశ్వవ్యాప్తంగా ఇష్టమైనవే కాదు, మనం గంభీరంగా రోజూ మాటాడుకునే చాలా విషయాలకంటే ఎక్కువ ఆసక్తికరమైనవి. ఆత్మతత్త్వంగూర్చి మన ఈ అక్కరలేని సిగ్గూ బిడియమూ మనకున్న అజ్ఞానానికి ప్రతిఫలితం. ఆత్మ కార్యకలాపాలని అవి అందుకోవడమే ధ్యేయంగా మనిషి పరిశ్రమించాలనీ, అసలు ప్రతి వ్యక్తిలోనూ ఉన్న ఆత్మ వాటిని వాటికోసం అనుసరించడానికి ప్రయత్నిస్తుందన్న విషయాన్ని మనకు మనం ఎన్నడూ చెప్పుకోము. మనదృష్టిలో ఇవి యుక్తమైన వ్యవహారాలు కావు; కాని అవే నిజమైన వ్యవహారాలూ; ఎంపిక చేసిన ఏ కొద్దిమందికోగాక యావత్ మానవాళీ అనుసరించవలసిన యోగ్యమైన వ్యవహారాలూ అవే; కానీ, దీన్ని అర్థం చేసుకోలేక, ఈ కార్యకలాపాలు అనుసరిస్తున్నప్పుడు మనం ఏదో ప్రత్యేక వ్యక్తులమనో, లేక కాలాన్ని వృధా చేస్తున్నామనో అనుకుంటాము; మన పిల్లలచే అలా ఆలోచించంపజేస్తాము. అందువల్ల చదువుకి ప్రామాణికంగా నిలబడవలసిన వీటిపట్ల, మనలో, కనీసం ధనికవర్గాల్లో, ఇవి ఎందుకూ కొరగానివనే చులకనభావం ఏర్పడిపోయింది. అవసరంలేని లజ్జాహేతువయింది. ప్రత్యేకంగా నైతికవిలువలపట్ల కూడా మనకి అటువంటి చులకన స్వభావమే ఉంది; దానికి కారణం, మనకు తెలియకుండానే, ఆత్మతత్త్వం కేవలం నైతికతకే పరిమితమైనదని మనకున్న దురభిప్రాయం. మనకు నైతిక విలువలు మాత్రమే చాల గంభీరంగా తీసుకునే వ్యక్తి చాలా గంభీరమైన వ్యక్తి అనే దురభిప్రాయం ఉంది. నిజానికి కేవలం నైతిక విలువలు మాత్రమే గంభీరంగా తీసుకునే వ్యక్తి గంభీరత చాలా సంకుచితమైనది. మనం ఆత్మకి సంబంధించిన అన్ని కార్యకలాపాలూ గంభీరంగా తీసుకోవాలి, వాటిని వాటికోసం తప్ప ఏ ఇతర లక్ష్యాలకోసం ప్రయత్నించం గనుక. అసలు వాటితో పోల్చినపుడు ఏ ఇతరవ్యాపకమూ గంభీరమైనది కాదు అని గుర్తించడమే నిజమైన మనోధర్మం. నైతికవిలువలే గంభీరమైనవి అనుకోవడం మనలోనూ, ఇతరుల్లోనూ, గంభీరతని తప్పుగా అన్వయించడం వల్ల వచ్చినది. నిజమైన గంభీరత ఏమిటో తెలిస్తే ఒక్క సారి మన అకారణభయాలూ, మిధ్యాగంభీరత పటాపంచలై మనకు నవ్వు వస్తుంది. కాని, ఆ మాయ పటాపంచలవాలంటే, ముందు మనకు నిజమైన గంభీరత ఉండాలి. అన్ని నిజమైన మనోధర్మాల వెనుకా ఆత్మతత్త్వం ఇమిడి ఉంది. కానీ నైతిక విలువల్ని అతిగా ఉన్నాయని పరిహసించే మిధ్యామనోధర్మం వెనుక, వాటిని అర్థంచేసుకోలేని గందరగోళం మాత్రమే ఉంది. దీనికారణంగానే, మిగతా ఆత్మకార్యకలాపాలనీ పరిహసించడం జరుగుతుంది. ఎక్కడో తప్పు ఉందని తెలిసినా, ఆ తప్పేమిటో తెలియకపోవడం వల్ల, వెనుక ఏ తాత్త్విక చింతనా లేని కారణంగా, అన్ని ఆత్మ కార్యకలాపాలూ గంభీరమైనవే అన్న విషయం గుర్తించము.

సహజంగా, నైతికప్రవర్తన మాత్రమే ఆధ్యాత్మిక కార్యకలాపంగా అందరూ అనుకోవడం వల్ల, మేధోపరమైన అభ్యాసం, కళాత్మకమైన అభ్యాసం, ఆత్మకార్యకలాపాలుగా అనుసరించేవారికి దీనిపై వ్యతిరేకత ఉంటుంది. నీతే సర్వస్వంగా చెప్పే వారిలోని చెడుని వారు వేలెత్తి చూపిస్తారు; దానికి ప్రతిగా వాళ్ళు వీరిలోని మేధోపరమైన అసంబద్ధతలూ, కళాత్మకతలోని దోషాలూ చూపిస్తారు. నైతిక, సత్య సౌందర్యాలు మూడింటిలో ఏ ఒక్క ఆధ్యాత్మిక కార్యకలాపాన్ని సహజంగానూ, సరియైన రీతిలోనూ అభ్యసించాలన్నా, అనుసరించాలన్నా, ఈ మూడింటి ఉనికినీ ముందు గుర్తించాలి, సాధన చెయ్యడానికి ప్రయత్నించాలి. అంతరాత్మలేని వ్యక్తి కళాకారుడు కాలేడు, సంస్కారం లేని వ్యక్తి ఋషికాలేడు. కళాకారుడికి కళాత్మక అంతఃకరణ ఉండాలి, అందులో ఎప్పుడూ ఎంతోకొంతమేరకి నైతిక అంతఃకరణ ఉంటుంది పవిత్రతలోని సౌందర్యాన్ని దర్శించగలిగేలా. అలాగే, ఋషిలో కూడా ఎంతో కొంతమేరకు సౌందర్యంలోని పవిత్రతని గ్రహించగలిగే కళాత్మక అంతఃకరణ ఉంటుంది. నిజానికి ప్రతి అంతఃకరణకీ మిగతా రెండింటితో తనకున్న సోదరభావం గ్రహించగలశక్తి ఉంటుంది; ఒకటి మిగతా రెండింటికీ దారి తీస్తుంది కూడా.

కానీ అలా కాకుండా, సంకుచితంగా, తాత్త్వికచింతనలేకుండా దేనికదే ఉన్న నాడు, దేనికదే ఏదీ కాకుండా పోతాయి. నైతికవాది మిగతా రెండు ఆత్మ కార్యకలాపాలని గుర్తించకుంటే, అనివార్యంగా ఈ ప్రపంచంలో గాని, ఉత్తరలోకాల్లో గాని సుఖంగా జీవించడానికి నైతికత ఒక్కటే మార్గమని అనుకుంటాడు అతనికి ఈ నైతికతతో ఏమి చెయ్యాలో తెలీక. అలాగే, కేవలం సౌందర్య పిపాసి భోగలాలసుడుగా మారుతాడు; కేవలం మెధావి కుతర్కం చేసే వాడుగానో, పాండిత్య ప్రదర్శించే వాడిగానో మిగిలిపోతాడు. అలా ఏది జరిగినా అది విద్యావిధానంయొక్క వైఫల్యమే. కేవలం ఆత్మతత్వ్వాన్ని స్పష్టంగా, పరిపూర్ణంగా బోధించడం ద్వారా మాత్రమే అటువంటి వైఫల్యాన్ని అరికట్టవచ్చు.

**** (*) ****