ఇదుగో ఈ పొట్నూరి ప్రభునాథ్ అలాంటి వాడే! కాకినాడ పిఠా పురం మహారాజా వారి కళాశాలలో [...]]]> సాహిత్య పరంగా నాకో చెడ్డ అలవాటుంది . అదేమిటంటే కవులు , రచయితల చిరునామాలు రాసి పెట్టుకున్న డైరీ ని ఎప్పుడు తిరగేసినా అప్పటి వరకూ చనిపోయిన వాళ్ళ చిరునామాలపై ఇంటూ గీతలు కొట్టడం. మొన్నటికి మొన్న కె.ఎస్. రమణ గారి చిరునామా కనబడితే ఎందుకో కొట్టి వేయబుద్ది కాలెదు. నా డైరీనిండా ఇలాంటివి ఎన్నో! వాటిలో కాల ధర్మం చెందిన జి.వి.ఎస్., నాగ భైరవ, తొక్కుడు బండ కృష్ణముర్తి, ఇస్మాయిల్, స్మైల్, అజంతా,మో , కొత్తపల్లి, వడలి మందేశ్వరరావు, జ్ఞానానంద కవి, సదాశివ వంటి పెద్దలూ, అకాల ధర్మం చెందిన మద్దెల శాంతయ్య, మద్దూరి నగేష్ బాబు, నాగప్పగారి సుందర్రాజు, నక్కా అమ్మయ్య, నాగపురి శ్రీనివాసులు, చంద్రశ్రీ, లాయర్ చంద్రశేఖర్, కలేకూరి ప్రసాద్ వంటి వారు ఎంతో మంది ఉన్నారు. వాళ్ళ పేర్లు జాబితాలో తీసివేసినంత మాత్రాన వాళ్ళు మన స్మృతి పధం లోంచి చెరిగి పోయినట్లు కాదు. అలాగే సాహిత్యేతర మిత్రుల జాబితా కూడా! అలాంటి మిత్రుల జాబితా నుండి పుస్తకం లో దాచుకున్న నెమలీక లాంటి జ్ఞాపకం మాయమైపోయింది. అతని పేరు పొట్నూరి ప్రభునాథ్. చిరునామా ప్లాట్ నెం . 26, తారాపధ్ నగర్, పోస్టల్ కాలనీ, కాకినాడ – 533 003. మామూలుగా ఇలాంటి వ్యక్తిగత మిత్రులకు సాహిత్య పేజీల్లో స్థానం దక్కక పొవచ్చు. కానీ అతను కవి మిత్రుడు కావడమే విశేషం. కవులూ, కళాకారులూ తమ చుట్టూ తమ తమ మిత్ర బృందాలు లేకుండానే వారి ప్రోత్సాహం, ప్రోద్బలం లేకుండానే మేం ఇంతటి వారమయ్యామని ఎవరైనా గుండెల మీద చెయ్యి వేసుకుని చెప్పగలరా? ఏమో! ఎవరైనా చెప్పగలరేమో కాని నాకా ధైర్యం లేదు. కలం పట్టిన దాదిగా చుట్టూ ఎంతమంది లేకపోతే ఒక కవీ ,రచయితా, కళాకారుడు వున్నాడు చెప్పండి.

ఇదుగో ఈ పొట్నూరి ప్రభునాథ్ అలాంటి వాడే! కాకినాడ పిఠా పురం మహారాజా వారి కళాశాలలో బియ్యేలో నా క్లాస్ మేట్ . నేను బి.ఎ. స్పెషల్ తెలుగు అతగాడు ఎకనామిక్స్. ఒక్క తెలుగు క్లాసులప్పుడు తప్ప మిగతా సమయంలో అంతా కలిసే! ఎన్.సి.సీ లోనూ, విద్యార్ధి రాజకీయాల్లోనూ చురుగ్గా పాల్గొనేవాడు. మంచి పొడగరి. ధృడకాయుడూను. ఇద్దరం కలసి తిరగడం వల్ల అధ్యాపకులైన సాహితీవేత్తలు ఇస్మాయిల్, పేరాల భరత శర్మ, మిరియాల రామకృష్ణ, నందుల గోపాల కృష్ణ వంటి వారికీ, కాలేజీమేట్స్ అయిన సాహిత్య పరులు చైతన్య ప్రసాద్, విన్నకోట రవి శంకర్, రసజ్ఞ శ్రీ, ప్రయాగ సుబ్రహ్మణ్యం వంటి వారికీ ప్రభునాధ్ పరిచితుడు.

అతను కేవలం కాలేజీ మిత్రుడయితే ఇంత కధ రాయనవసరం లేదు.. దానికి మించి తన మిత్రత్వంతో అతను నన్ను తమ కుటుంబ సభ్యుల్లో ఒకడిగా చేసాడు. తొలి రోజుల్లోని నా బి.ఎ., చదువుకూ తర్వాత నా సాహితీ సృజనకు తనకూ, నాకు తెలియనంతగా అజ్ఞాత దోహదం చెసాడు. అప్పట్లో నేను యానాం నుండి కాకినాడ కాలేజీకి రోజూ బస్సులో వెళ్లి వచ్చేవాణ్ణి. ‘మా బాప్ప’ పెద్ద కూతురు, నా వదిన సత్యవతి ఎప్పుడో తెల్లవారు ఝామున లేచి కట్టెల పొయ్యి మీద వండి డబ్బాలో పెట్టిన అన్నం, ఆలుగడ్డల కూర మధ్యాహ్నానికి నీరుగారి చప్పబడిపోయేది. అది చూసిన ప్రభునాధ్ అమ్మ అగ్నేశమ్మగారు నా డబ్బాను పక్కకు నెట్టి ఇంట్లో వండినవి వడ్డించేది. నా గురించి తెలిసిన అగ్నేశమ్మగారు ఎంతో ప్రేమగా చూసుకునేది తన నలుగురు కొడుకుల్లాగే! ఆమె నా ప్రక్కనే కూచుని నాకు కూరలు వడ్డిస్తుంటే, వాడికి అంత ఎక్కువ ఎందుకు పెడుతున్నావంటూ నా కంచంలోని మాంసం కూరో, చేపల కూరో చేత్తో తీసుకునేవాడు ప్రభునాధ్! అదంతా సరదాగా సోదర ప్రేమే అనుకునేవాణ్ణి. ఒకసారి నేను వేసుకున్న చొక్కాకు బొత్తం లేకపోతే చొక్కా విప్పించి, బొత్తాం కుట్టి ఇచ్చిందాయమ్మ. ఇలా మూడేళ్ళలో ఎన్నో సందర్భాల్లో తల్లిని తలపించారామె! 1995లో ఆమె ఆకస్మికంగా మృతి చెందినపుడు ఆమె గురించి నేను రాసిన కవిత ‘పిల్లకోడి’ ఆ ఏడాది ఆంధ్ర జ్యోతి దీపావళి సంచికలో అచ్చయింది. అందులోంచి కొన్ని పాదాలు:

“తల్లి లేని బిడ్డడనీ ! ప్రేమగా చూడాలనీ
నీవు కొసరి కొసరి వడ్డించి నప్పుడు నేనెరుగని నాకన్నతల్లి
అన్నమై వచ్చి కంచంలో కూర్చునేది
గుండీ లేని చొక్కాతో బడికెలా వెళ్తావని
నా చొక్కాకు నీ గుండెను గుండీగా కుట్టిచ్సిన అగ్నేశమ్మ!
నిన్ను చూసాక దేవుడు కూడా తప్పకుండా
ఎవరో ఒక తల్లికే పుట్టి వుంటాడనిపించింది” – అని రాసుకున్నాను. ఇదుగో ఇలాంటి తల్లిని నాకు ఇచ్చిన ప్రాణ మిత్రుడు ప్రభునాధ్ ఇప్పుడు లేడు.

బి.ఎ. తరువాత ఎం.ఎ. కోసం ఆంధ్రా యునివర్సిటీ కొచ్చాను. ప్రభునాధ్ కొన్నాళ్ళు బి.ఇడి చదువుకోసం ప్రయత్నించాడు. మరికొన్నాళ్ళు ఎస్.ఐ. అవుదామని ప్రయత్నించాడు. అవేమి కుదరక కాకినాడ పోర్టులో కాబోలు కొన్నాళ్ళు పనిచేశాడు. అక్టోబర్ 18, 1987 నా మువ్వల చేతి కర్ర కవితా సంపుటి ఆవిష్కరణ ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం, అసెంబ్లీ లో ఏర్పాటు చేశాం! యానాం నుండి మహమ్మద్ ముస్తఫా ఖాన్, కాకినాడ నుంచి ప్రభునాద్ కలిసి బయలుదేరారు. ముస్తఫా, నేను యానంలో ఇంటర్ వరకు కలిసి చదువుకున్నాం. ముస్తఫా ఇస్మాయిల్ గారికి దూరపు బంధువు. కాకినాడలో పేర్రాజు పేట లోని చిలుకలు వాలిన చెట్టు గల గూడ పెంకుల మండువా లోగిలి ఇంట్లో ఇస్మాయిల్ గారి ప్రధమ దర్శనం నాకు ముస్తఫా వలన కలిగింది. కాకినాడ నుండి విశాఖకు బస్సులో బయలుదేరిన ఇద్దరూ కారణంతరాల వల్ల తుని లో దిగి కోణార్క్ ఎక్స్ ప్రెస్ ఎక్కారు. తెల్లవారు ఝామున రీసెర్చ్ స్కాలర్స్ హాస్టల్ గదికి వచ్చిన ముస్తాఫాను చూసి భయకంపితున్నయినాను. ముస్తఫా బట్టల నిండా రక్తపు మరకలె. విషయం ఏమిటంటే విశాఖకు సమీపం లో పరిగెడుతున్న రైలు నుండి ప్రభునాధ్ జారి పడిపోయాడని. ఆ సమయంలో మాస్టారు అత్తలూరి నరసింహారావు, చప్పా సూర్య నారాయణ, దారా సుబ్బరాజు, వర్షాల పురుషోత్తం వంటి వారు చేసిన సహాయం మర్చి పోలేనిది. అంత బాధ లోను సభ బాగా జరగాలని మాకు శుభా కాంక్షలు చెప్పి. సభానంతర సభలో తనను మర్చిపోవద్దని గుర్తు చేసాడు హాస్పిటల్ బెడ్ మీద నుండే. అతని మొండి ధైర్యానికి, చిలిపి తనానికి అంత దుఃఖంలోనూ అందరం నవ్వుకున్నాం.

1987 లో మృత్యువును జయించిన ప్రభునాధ్ 2013 జులై 2న దానికి తలవంచక తప్పలేదు. ఇస్మాయిల్ గారు చనిపోయిన తరువాత సి. ధర్మారావు గారు ఫోను చేసి ‘శిఖా! మనకు కాకినాడకు ఇక దారులు మూసుకుపోయాయి అన్నారు. అయన అన్నట్లు గానే కాకినాడ వెళ్ళకుండానే ధర్మారావు గారు ఇస్మాయిల్ గారి దగ్గరికి ప్రయాణమై వెళ్ళిపోయారు. కవితా కల్ప తరువు ఇస్మాయిల్ గారు లేని కాకినాడకు మిత్రధనుడు ప్రభునాద్ లేని కాకినాడకు ఎలా వెళ్ళేది? ఏ దారి లేదాయే…… కాకినాడకు.

టింకూ.. ఇప్పటి తాజ్ కృష్ణ కట్టే సమయంలో.. నాన్నగారికి అనుకోకుండా ఆ సైట్ దగ్గర పరిచయమయ్యింది. తెల్లని బొచ్చు మీద నల్లని మచ్చలు, చురుకైన కళ్ళూ, వయ్యఆరంగా కదిలే నడుమూ, కాంఫిడెంట్గా వూపే తోక.. నాన్నగారికి ఇట్టే నచ్చేసింది. నాన్నగారు సైట్ ఇన్ చార్జి గా పటాన్ చెరులో నొవపాన్ కంపెనీ లోని క్వార్టర్స్ నుంచీ రోజూ బంజారాహిల్స్ లోని ఈ కన్స్ట్రక్షన్ సైట్ కి రోజూ ప్రయాణం.

తన బ్రేక్ఫాస్ట్, లంచ్, సాయంత్రం స్నాక్స్ తో పాటు, టింకు వంతు ఇంకొ బాక్స్ పెట్టించుకుని వెళ్ళే వారు. స్పెషల్ గా omlet కూడా. అలా ఒక నెల మచ్చికయిన తర్వాత, టింకూ గృహ ప్రవేశం చేసింది. అలా ఇంట్లో అందరికీ అదొక స్పెషల్ అట్రాక్షన్. నాన్న గారికి — వాకింగ్ కి అయినా, రాత్రి పూట ఫాక్టరీ రౌండ్స్ కి వెళ్ళీనా (అక్కడ ఛీఫ్ సెక్యూరిటీ ఆఫీసర్ తను) టింకూనే తోడు, ఇక ఇంట్లో.. నాన్నగారికి ఎదురుగానే దాని తిండీ, పడక.

ఒక సారి అదే కన్స్ట్రక్షన్ సైట్ నుంచి ఒక బక్కచిక్కిన పిల్లి పిల్లని తీసుకొచ్చారు. అది ఎంత చిన్నదంటె, ప్లేట్ లో పాలు పోసి ఎదురుగా పెట్టినా తాగలని కూడా తెలియనంత చిన్నది. పెరుగు ముక్కలు చేసి, మాష్ చెసి పెడితే తినేది. ఇక్కడ సమస్య యేమిటంటే, కుక్కలకూ పిల్లులకూ జాతి వైరం. రెండూ ఒకటే చోట వుండవు. కానీ తప్పదు. అప్పటికే టింకూకి తంకొక కాంపిటీటర్ వచ్చిందని అర్థం అయ్యింది. [...]]]> మనిషికీ కుక్కకూ మధ్య బంధం ఎప్పటి నుంచీ ఏర్పడిందో తెలీదు కానీ.. అవి మనిషికి మంచి మిత్రులవ్వ గలవు. ఇది మనలో ప్రతి ఒక్కరికీ యేదో ఒక స్థాయిలో ఎదురయ్యే నిజం. చిన్నప్పటి రోజులు తరువాతి జీవితపు ఘటనలు కూడా నాకు ఇంట్లోని పెంపుడు కుక్కల ఆశ్చర్య కరమైన అద్భుత ఆత్మీయతకు సాక్షులుగా నిలిచిన జ్ఞాపకాల పేజీలనిచ్చాయి.

టింకూ.. ఇప్పటి తాజ్ కృష్ణ కట్టే సమయంలో.. నాన్నగారికి అనుకోకుండా ఆ సైట్ దగ్గర పరిచయమయ్యింది. తెల్లని బొచ్చు మీద నల్లని మచ్చలు, చురుకైన కళ్ళూ, వయ్యఆరంగా కదిలే నడుమూ, కాంఫిడెంట్గా వూపే తోక.. నాన్నగారికి ఇట్టే నచ్చేసింది. నాన్నగారు సైట్ ఇన్ చార్జి గా పటాన్ చెరులో నొవపాన్ కంపెనీ లోని క్వార్టర్స్ నుంచీ రోజూ బంజారాహిల్స్ లోని ఈ కన్స్ట్రక్షన్ సైట్ కి రోజూ ప్రయాణం.

తన బ్రేక్ఫాస్ట్, లంచ్, సాయంత్రం స్నాక్స్ తో పాటు, టింకు వంతు ఇంకొ బాక్స్ పెట్టించుకుని వెళ్ళే వారు. స్పెషల్ గా omlet కూడా. అలా ఒక నెల మచ్చికయిన తర్వాత, టింకూ గృహ ప్రవేశం చేసింది. అలా ఇంట్లో అందరికీ అదొక స్పెషల్ అట్రాక్షన్. నాన్న గారికి — వాకింగ్ కి అయినా, రాత్రి పూట ఫాక్టరీ రౌండ్స్ కి వెళ్ళీనా (అక్కడ ఛీఫ్ సెక్యూరిటీ ఆఫీసర్ తను) టింకూనే తోడు, ఇక ఇంట్లో.. నాన్నగారికి ఎదురుగానే దాని తిండీ, పడక.

ఒక సారి అదే కన్స్ట్రక్షన్ సైట్ నుంచి ఒక బక్కచిక్కిన పిల్లి పిల్లని తీసుకొచ్చారు. అది ఎంత చిన్నదంటె, ప్లేట్ లో పాలు పోసి ఎదురుగా పెట్టినా తాగలని కూడా తెలియనంత చిన్నది. పెరుగు ముక్కలు చేసి, మాష్ చెసి పెడితే తినేది. ఇక్కడ సమస్య యేమిటంటే, కుక్కలకూ పిల్లులకూ జాతి వైరం. రెండూ ఒకటే చోట వుండవు. కానీ తప్పదు. అప్పటికే టింకూకి తంకొక కాంపిటీటర్ వచ్చిందని అర్థం అయ్యింది. కుక్కలూ, పిల్లులూ ఒకటే చోట వుండవండీ అని అమ్మ అన్నా, టింకూ యేం చేస్తుంది దాని మొఖం అనేసి ఫాక్టరీకి వెళ్ళిపోయారు నాన్నగారు.

పిల్లి మెడకొక దారం కట్టి బెడ్రూం లో మంచానికి కట్టి యేం చేయాలో అని ఆలోచిస్తున్నాం. టింకూ గుర్రు మంటోంది. పిల్లి పిల్ల బిక్కచచ్చిపోతోంది. ఫైనల్ గా టింకూని గట్టిగా పట్టుకుని, మరోచేత్తో పిల్లిపిల్లని పట్టుకుని, టింకూ, ఇది చిన్న పిల్లరా, దాన్ని యేం చేయ్యకు, అది నీతోటి ఆడుకుంటుంది, ఇది నీకు ఫ్రెండ్ అని నాకు తోచినట్టు చెప్తూనే వున్నా. పిల్లి పిల్లతలని దాని ముక్కు దగ్గర పెట్టాను. పిల్లి పిల్లేమో ఇక నా చావు ఖాయం అనంట్టు, కళ్ళూ తేలేసింది. టింకూ నా వంక అనుమానం గా చూసినా, పిల్లి తలని ఒక సారి గట్టిగా వాసన చూసింది — సరే ఇంట్లో కి అది రావడానికి ఒప్పుకుంటున్నా అన్నట్టు

ఇక పిల్లి పిల్ల తేరు కోవడానికి ఒక వారం రోజులు పట్టింది. తర్వాత నుండీ చూడాలి — ఆ రెండిటి ఆటలూ, గెంతులూ, సరదా పోట్లాటలు. చూడ ముచ్చటగా వుండేది. ఒక సారి టింకూ, ఫాక్టరీ గేట్ దాటి బైటకు వెళ్ళి తప్పి పోయింది. మూడు రోజుల తర్వాత ఎవరో తెలియని వాళ్ళూ దాన్ని మళ్ళీ వాపస్ తెచ్చారు. ఆ మూడు రోజులూ అక్కడ పచ్చి నీళ్ళైనా ముట్టలేదట. ఇక దాని చుట్టూ తిరిగి, గెంతులేస్తూ పిల్లి పిల్ల ఆనందం చూడాలి. ఆ తర్వాత ఆరునెల్లకి పెద్దదైన పిల్లి పిల్ల ఎటో వెళ్ళి పోయింది. కొన్నాళ్ళు టింకూ దిగులుగా అటూ ఇటూ చూసేది కానీ, మెల్ల గా దాన్ని మరిచి పోయింది.

టింకూకీ నాన్నగారికీ మధ్య వున్న అనుబంధానికి హైలైట్ అనే సంఘటన నాన్న గారికి ఓపెన్ హార్ట్ సర్జరీ కోసం నెల రోజుల పాటు నింస్ లో వున్నప్పుడు జరిగింది. నాన్నగారు హాస్పటల్ కి వెళ్ళిన దగ్గర నుండీ దాని నివాసం బాత్రూం లో. కాళ్ళు ముందుకు చాపి, తల కాళ్ళకు ఆంచుకుని దీర్ఘాలోచనలో వున్నట్టుండేది. నాన్న గారి మంచం కేసి చూస్తూ కూర్చునేది. ప్రతి రోజూ సాయంత్రం కారేజీ తీసుకెళ్ళడానికి హాస్పిటల్ నుంచి సెక్యూరిటీ గార్డ్ వచ్చే వాడు. యే రోజు కారోజు హాస్పిటల్ లో డాక్టర్లు యేమన్నదీ చెప్పి, క్యారేజి తీసుకెళ్ళే వాడు. అతను వచ్చినపుడు బాత్రూం లోంచి పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చి, మాతో పటూ వింటున్నట్టు చెవులు రిక్కించుకుని విని, అతను వెళ్ళి పోగానే, మళ్ళీ బాత్రూం లోకి వెళ్ళీ పోయేది.

నాన్నగారికి ఉదయం సర్జరీ చేస్తారని డిసైడయ్యింది. ఆరోజు, ఎవరో చెప్పినట్టు, కళ్ళెమ్మట నీళ్ళూ పెట్టుకుని మా వంక దీనం గా చూస్తూ కూర్చుంది. నాన్నగారికి సర్జరీ పూర్తయ్యింది, ఐసీయూ కి షిఫ్ట్ చేశాఋఅని సాయంత్రం గార్డ్ వచ్చి చెప్పినది విన్నాక, పరిగెత్తుకుంటూ వెళ్ళి అప్పుడు అన్నం తిన్నది. గటగటా మంచి నీళ్ళూ తాగింది.

ఒక పెంపుడు కుక్కలా కాదు, ఒక మనిషిలా ఎప్పటికప్పుడు అర్థం చేసుకుంటూ ప్రవర్తించేంత తెలివి అసలా జంతువుకి ఎలా వచ్చిందన్నదీ ఎంత ఆలోచించినా తర్కానికైతే నాకెప్పుడూ అందలేదు. అది నాన్నగారి ప్రియ నేస్తం. ఎలకల్తో చెలగాట మాడి, వాటిని చంపి బైట భద్రంగా పారేసి వచ్చే మా హోంలీ గార్డ్. యేనాడూ పొరపాటున కూడా యే గిన్నెలోనూ మూతి పెట్టి ఎంగిలి చెయ్యని మర్యాదస్తుడు. టింకూ ఒక సజీవ జ్ఞాపకం నాకు. పధ్నాలుగేళ్ళు పూర్తి చేసుకుని హాప్పీ గా వెళ్ళీ పోయాడు. లవ్ యూ రా టింకూ. ఎక్కడో పొరపాటున మనిషిగా పుట్టేవేమో మరి..

పిచ్చుకల గూళ్ళు ఇంట్లో పెట్టకూడదని వాటి గూళ్ళని తీస్తూ అమ్మ మాట కాదనలేక అందులో గుడ్లు వుంటే చిన్నక్క మళ్ళీ వాటిని యధాస్థానం లో పెట్టేయడం, ఒక మంచి ఉదయాన.. పిల్లల కువకువలు వినిపించడం, అది వంటింట్లో వున్న వెంటిలేటర్ లో కావడంతో.. అవెక్కడ కింద పడతాయో అని ఊపిరి బిగపట్టి చూడటం,

నాన్నగారు మురిపెంగా వేసుకున్న ధనియాల మళ్ళల్లో కొత్తిమీర మొక్కలొస్తే.. వాటికి నాలుగు వైపులా చిన్న కర్రలు పాతి ఆ మొక్కల్ని పిచ్చుకలు తినకుండా, న్యూస్ పేపర్ కప్పి పెట్టడం (నాన్నగారి ఐడియా అది , సాయంత్రం స్కూల్ నుంచి తిరిగి వచ్చి చూసేసరికి మన పిచ్చుకలు అంతకంటే తెలివితో.. పేపర్ని ముక్కుల్తో తోసేసి, మొక్క మిగలకుండా తినేయడం, రాత్రి ఆఫీస్ నుంచి తిరిగొచ్చిన నాన్నగారు అమ్మ మీద చిందులు… ఇలా పిచుకలతో ముడిపడిన జ్ఞాపకాలెన్నో..

అయితే… పోయిన సంవత్సరం హఠాత్తుగా ఇంటి ప్రహరీ మీద రెండు ఆడా, మగా పిచ్చుకల్ని చూసి, ఆనందంతో షాకయినంత పనయ్యింది. అవి పిచ్చుకలేనా, నేనేమీ పొరబడటం లేదు కదా అని, మళ్ళీ మళ్ళీ చూసి కంఫర్మ్ చేసుకుని, బోల్డు ఆనంద పడ్డాను. ఇది లాస్ట్ ఇయర్ తీసిన ఫొటో.. మా పిచ్చికకి సిగ్గెక్కువలా వుంది.. ఫొటో షై అనుకుని సర్దుకుపోయాడు మా పెద్దవాడు. మళ్ళీ గూగుల్ లో సర్చ్ లో పిచ్చుక ఫొటోలు చూసుకుని హమ్మయ్య ఇది పిచ్చుకే నువ్వు కరెక్టే చెప్పావు మమ్మీ అని నాకో సర్టిఫికేట్ పడేశాడు.

ఇంట్లో వున్న విరజాజి పందిరి, సెంటుమల్లె పందిళ్ళూ వాటికి లివింగ్ కం స్లీపింగ్ రూంస్ అయ్యాయి. రోజూ వాటిని గమనించడం నాకూ పిల్లలకీ అలవాటయ్యింది. ప్రక్కనే వున్న [...]]]> సంవత్సరం క్రితం వరకు.. సెల్ ఫోన్లూ, సెల్ఫోన్ టవర్ల దెబ్బకి మన హైద్రాబాద్ నుంచి పిచుకలు శాశ్వతంగా నిష్క్రమించాయన్న బాధలోనే వుండేదాన్ని. నా చిన్నప్పటి హైద్రాబాద్ లో పిచ్చుకల కువకువలతో తెల్లారేది.

పిచ్చుకల గూళ్ళు ఇంట్లో పెట్టకూడదని వాటి గూళ్ళని తీస్తూ అమ్మ మాట కాదనలేక అందులో గుడ్లు వుంటే చిన్నక్క మళ్ళీ వాటిని యధాస్థానం లో పెట్టేయడం, ఒక మంచి ఉదయాన.. పిల్లల కువకువలు వినిపించడం, అది వంటింట్లో వున్న వెంటిలేటర్ లో కావడంతో.. అవెక్కడ కింద పడతాయో అని ఊపిరి బిగపట్టి చూడటం,

నాన్నగారు మురిపెంగా వేసుకున్న ధనియాల మళ్ళల్లో కొత్తిమీర మొక్కలొస్తే.. వాటికి నాలుగు వైపులా చిన్న కర్రలు పాతి ఆ మొక్కల్ని పిచ్చుకలు తినకుండా, న్యూస్ పేపర్ కప్పి పెట్టడం (నాన్నగారి ఐడియా అది , సాయంత్రం స్కూల్ నుంచి తిరిగి వచ్చి చూసేసరికి మన పిచ్చుకలు అంతకంటే తెలివితో.. పేపర్ని ముక్కుల్తో తోసేసి, మొక్క మిగలకుండా తినేయడం, రాత్రి ఆఫీస్ నుంచి తిరిగొచ్చిన నాన్నగారు అమ్మ మీద చిందులు… ఇలా పిచుకలతో ముడిపడిన జ్ఞాపకాలెన్నో..

అయితే… పోయిన సంవత్సరం హఠాత్తుగా ఇంటి ప్రహరీ మీద రెండు ఆడా, మగా పిచ్చుకల్ని చూసి, ఆనందంతో షాకయినంత పనయ్యింది. అవి పిచ్చుకలేనా, నేనేమీ పొరబడటం లేదు కదా అని, మళ్ళీ మళ్ళీ చూసి కంఫర్మ్ చేసుకుని, బోల్డు ఆనంద పడ్డాను. ఇది లాస్ట్ ఇయర్ తీసిన ఫొటో.. మా పిచ్చికకి సిగ్గెక్కువలా వుంది.. ఫొటో షై అనుకుని సర్దుకుపోయాడు మా పెద్దవాడు. మళ్ళీ గూగుల్ లో సర్చ్ లో పిచ్చుక ఫొటోలు చూసుకుని హమ్మయ్య ఇది పిచ్చుకే నువ్వు కరెక్టే చెప్పావు మమ్మీ అని నాకో సర్టిఫికేట్ పడేశాడు.

ఇంట్లో వున్న విరజాజి పందిరి, సెంటుమల్లె పందిళ్ళూ వాటికి లివింగ్ కం స్లీపింగ్ రూంస్ అయ్యాయి. రోజూ వాటిని గమనించడం నాకూ పిల్లలకీ అలవాటయ్యింది. ప్రక్కనే వున్న పెద్ద వేపచెట్టు మీదకు ఇంకొన్ని పిచ్చుకలు వచ్చి చేరాయి. వాటి గూడు కట్టుకునేందుకు, యీ మొక్కల ఎండుపుల్లలూ, గడ్డి పరకలూ అవి సెలెక్ట్ చేసుకునే తీరు చూస్తే బహు ముచ్చటగా వుండేది. మగ పిచ్చుక ముక్కుతో ఎండు పుల్ల పట్టుకుని, ఆడపిచ్చుక ముందు సెలెక్షన్ ఓకే చెయ్యి అన్నట్టు నిలబడితే, ఆడపిచ్చుక ఎగిరి ఎక్కడ గూడు కట్టాలో సెలెక్ట్ చేసిన ప్లేస్ చూపించడం, అది మగ పిచ్చుకకి నచ్చకపోతే అది వేరే వైపు ఎగిరి పోవడం, అబ్బా… పిచ్చుకలకున్న ప్లానింగ్ మనకి లేదే అనిపించేది. ఇలా మా మొక్కల పందిళ్ళు రెండూ సాయంత్రమైతే చాలు పక్షుల కువకువల్తో మోగి పోయేవి.

విరజాజి పందిరి నిండా పిచ్చుకలు, ఇంకా వేరే పిట్టల కువకువలే.. ఎంత ఆనందమేసేదో! ఈ సమ్మర్ టైం కి సడన్ గా కొత్త బాచ్ పిచ్చుకలు కనిపించాయి. గోడ ఎత్తు కూడా ఎగర లేకపోతుంటే అర్థం అయ్యింది, మా సీనియర్ పిట్టల జూనియర్ పిల్ల పిచ్చుకలని. రెండు రోజుల క్రితం నుంచీ ప్రొద్దున్నే కాంపౌండ్ వాల్ మీద బియ్యం నూక, జొన్న గింజలు వేసి, చిన్న చిన్న ప్లాస్టిక్ మూతల్లో నీళ్ళు పెట్టి కాలేజీకి బయల్దేరుతున్నాను. మళ్ళీ సాయంత్రం అందరం ఇంటికి చేరే వరకూ పెరడు మొత్తం వాటి సొంతం. ఇవాళ ఆదివారం కావడంతో యధా ప్రకారం గింజలు వేసి, నీళ్ళు పెట్టి, చాటుగా నిలబడి చూస్తున్నాను. ఎవరో పిలిచినట్లు చప్పున వాలేసి, పడిన గింజల్ని చకచక తినేశాయి. నీళ్ళ సంగతే ఇంకా అర్థం అయినట్లు లేదు వాటికి. కింద చిన్న పగుళ్ళల్లో పడి నిలవున్న నీళ్ళూ తాగేసాయి. హ్మ్..ముందు ముందు అదీ నేర్చుకుంటాయి. మొత్తానికి పిచ్చుకలొచ్చేశాయ్… యాహూ..

కరుడుగట్టిన క్రౌర్యంలో
మానవతా రేఖలు వెతుకుతున్న మహోన్నత్వమా..
త్వరగా చెప్పులు తొడుగు
అక్కడ రహదారి నెత్తురోడింది
మానవ దేహాలు ముక్కలయ్యాయి
మానవత్వ తీవ్రవాదికి
ఎరుపులో ఆనందపు మెరుపులు

***

ఎక్కడున్నాడో వెతకండి
పట్తుకుని ఇంత కారుణ్యపు వెన్నముద్దలు తినిపించాలి
కన్నీళ్ళతో చాయ్ చేసి విగత జీవుల దేహాల రొట్టె ముక్కలందించాలి

గ్రద్దలకు హంసల తొడుగు తయరు చేశారా..
మృత్యుహుంకారం లో పెనుగులాడే అమాయకత్వం
భళ్ళున బద్దలై మండిన రావణ కాష్టం
ఎన్ని పదాలు బంధించగలవు
ఆ విహ్వల ఆత్మల ఆర్త నాదాల్ని…

***

ఎడైనా
ఏమైనా

వాడూ మానవుడే
నేనో.. మానవతా వాదిని

దౌష్ట్యమైనా
కంకాళాలను కౌగిలించే కాఠిన్యమైనా

నేనో.. మానవతా వాదిని
అవును..

మరి వాడో..
వాడూ మనిషే
అమానుషుడు..పాపం

అణువణువునా మానవత్వం ఆదమరిచిన వాడు

నా నేత్రాలు నిద్ర నటించట్లేదు
త్వరగా పిలవండి

బోధించాలి వాడికి శాంతిని
ఎందుకంటే వాడూ మానవుడే… అమానవుడు..
వాడూ మనిషే… పాపం అమానుషుడు!

మాటల్లో ఒకసారి మీరు పిహెచ్ డి ఎందుకు చేయకూడదూ అని అడిగారు. ఎం.ఎ. చెయ్యలేదని చెపాను. ఆయన ప్రోత్సాహంతో 2010-12 ఎం.ఎ. జాయిన్ అయ్యాను. ఇక్కడ ఆయనే అధునిక కవిత్వం అనే అంశాన్ని బోధించారు, కాని నా గుండె ఆపరేషన్ వల్ల ఆయన తరగతులు హాజరు కాలేకపోయాను. అదో అంసృప్తి నాకు. డిశెంబరు 2012లో  యెస్.పి కాలేజిలో చిన్న ఫేర్ వెల్ జరిగింది. అందులో విద్యార్థిగా నేనూ మాట్లాడాను. అప్పుడు జాన్ గారి ఫోను ఎప్పుడు వచ్చినా ఒక కవిత నాకు వినడానికి వస్తుంది అనడం నాకు ఇంకా చెవుల్లో ధ్వనిస్తూనేవుంది.

ఆయన సంకలనం జడి ఇచ్చారు. చదివి కవితలన్నీ వేరు వేరు సందర్భాలలో, సమయాలలో రాసినవే అయినా అందులో అంతర్గతంగా దుఖం నాకు కనబడిది. ఆ పదం ఎన్ని సార్లు వచ్చింది అని ఒకసారి మళ్ళీ చదివి ఆయనకు చెప్పాను. మంచివిషయాన్ని పట్టుకున్నారు, ఏదైనా వ్యాసం రాయంది అన్నారు.

వ్యాసం ఇంకా మొదలు పెట్టలేదు

ఈ కవిత చదువుతుంటే

తెరలు తెరలుగా కమ్మిన

దుఖంలో

ఏమీ రాయలేని ఒక అలజది

ముందుగానే ఒక సందిగ్దత

**

బహుశ అదే చివరి సారి కలవడం.

***

వొక తర్వాత

బహుశ వొక వ్యక్తి మరణించిన తర్వాతనే

అతనితో సంభాషణ మొదలుపెడతాం

వొక వ్యక్తి అంతర్థానమైన తర్వాతనే

ఆమెను అర్థం చేసుకోవడం మొదలుపెడతాం

శాశ్వత అశాశ్వతత్వాని

అక్షండ ఖండ సత్యాల్ని

అనుభవంలోకి తెచ్చుకున్న తర్వాత

బహుశా దుఖ్కించడమో సంతోషించడమో

మొదలుపెడతాం మరి

సంధ్యా సౌదర్య శిఖరంపై

కమ్ముకున్న చిక్కటి చీకటి శైతల్యం

పుట్టుకతో వృద్ధులైన కుర్రవాళ్ళమాటేమోగాని,ఎంత వయసు వచ్చినా మరణించేవరకు యువకులుగా ఉన్న కొందరు విశిష్ట వ్యక్తుల్ని నేను చూసాను. వారిలో పెమ్మరాజు వేణుగోపాలరావుగారు ముఖ్యులు.

అటువంటి స్వభావం ఏర్పడటానికి జీవితంపై ఆయనకున్న ఆశావహమైన దృక్పధమే కారణం. ఆయనతో అనేకసార్లు జరిపిన సంభాషణల్లో ఎప్పుడూ గతంలో జరిగినదాని మీద చింత, గతమంతా గొప్పదన్న నాస్టాల్జియా, ముందేమవుతుందోనన్న ఆందోళన, ఏమీ చెయ్యలేమన్న నిస్పృహ – ఇటువంటివేవీ ఎప్పుడూ కనిపించేవికావు. విశాలమైన జీవితం, అపారమైన అవకాశాలు తన ముందు ఉన్నాయని, వాటిని సద్వినియోగ పరుచుకోవటానికి తనుచెయ్యవలసిన కృషిఏమిటనేదానిమీదే ఆయన దృష్టిఉండేది. నలభైలలో ఉన్న నాకులేని ఇటువంటి ఆశావహమైనదృష్టి,ఎనభైలకి చేరువవుతున్నఆయనకెలా ఏర్పడుతుందోఅని ఆశ్చర్యంకలిగేది. విశ్రాంతిపై ఆయనకున్న అవగాహన కూడా అటువంటిదే. ఎనభై యేళ్ళు దాటాక, ఇటీవలే పదవీ విరమణ చేసినా, అది పూర్తి విరమణగా ఆయన భావించ లేదు. తన స్థానాన్ని భర్తీ చేసేవరకు అక్కడ తన ఆఫీసు ఉండనిస్తారని, ఎప్పుడైనా వెళ్ళివస్తూఉండవచ్చని చెప్పారు. ఇటువంటి అలుపెరుగనితత్వం ఆశ్చర్యం కలిగించటమే కాకుండా, తరువాతి తరాలవారికి ఆదర్శంగా నిలుస్తుంది.

వేణుగోపాలరావుగారి పేరు నేను అమెరికారాకముందే విన్నాను. 1991లో అట్లాంటాలో TANA Conference జరిగినప్పుడు, రావుగారు సావనీరు సంపాదక బాధ్యతలు నిర్వహించారు. అప్పట్లో నా సోదరుడు ఫణీంద్ర అట్లాంటాలోనే ఉండేవాడు. ఆపనిలో తనుకూడా ఆయనకు కొంత సహకారం అందించాడు. అప్పుడు నేను ఇండియానుంచి పంపిన “వాన వార్తలు”అనే కవితనుఆయన అందులో చేర్చుకున్నారు. 98లో నేను అమెరికా వచ్చినతరువాత ఆయనతోప్రత్యక్ష పరిచయం ఏర్పడింది. అట్లాంటాకి మా ఊరు 3-4 గంటల డ్రైవింగు సరిపోయే దూరంలోనే ఉండటంతో, తరచు వెళ్ళటం సాధ్యపడింది. 2000 ఆటా కాస్ఫరెన్సులోనూ, అదే సంవత్సరం చికాగోలో జరిగిన సాహితీ సదస్సులోనూ ఆయన నిర్వహించే కార్యక్రమాలు దగ్గరగా చూడటం జరిగింది.

అట్లాంటా వెళ్ళినపుడు, మేం ఏ వేళకు వారింటికి వెళ్ళినా, రావుగారు, ఆయన సతీమణి లక్ష్మిగారు ఎంతో ఆప్యాయంగా ఆదరించేవారు. పైన చెప్పిన సాహితీ సదస్సుకి వెళ్ళినప్పుడు, [...]]]>  

పుట్టుకతో వృద్ధులైన కుర్రవాళ్ళమాటేమోగాని,ఎంత వయసు వచ్చినా మరణించేవరకు యువకులుగా ఉన్న కొందరు విశిష్ట వ్యక్తుల్ని నేను చూసాను. వారిలో పెమ్మరాజు వేణుగోపాలరావుగారు ముఖ్యులు.

అటువంటి స్వభావం ఏర్పడటానికి జీవితంపై ఆయనకున్న ఆశావహమైన దృక్పధమే కారణం. ఆయనతో అనేకసార్లు జరిపిన సంభాషణల్లో ఎప్పుడూ గతంలో జరిగినదాని మీద చింత, గతమంతా గొప్పదన్న నాస్టాల్జియా, ముందేమవుతుందోనన్న ఆందోళన, ఏమీ చెయ్యలేమన్న నిస్పృహ – ఇటువంటివేవీ ఎప్పుడూ కనిపించేవికావు. విశాలమైన జీవితం, అపారమైన అవకాశాలు తన ముందు ఉన్నాయని, వాటిని సద్వినియోగ పరుచుకోవటానికి తనుచెయ్యవలసిన కృషిఏమిటనేదానిమీదే ఆయన దృష్టిఉండేది. నలభైలలో ఉన్న నాకులేని ఇటువంటి ఆశావహమైనదృష్టి,ఎనభైలకి చేరువవుతున్నఆయనకెలా ఏర్పడుతుందోఅని ఆశ్చర్యంకలిగేది. విశ్రాంతిపై ఆయనకున్న అవగాహన కూడా అటువంటిదే. ఎనభై యేళ్ళు దాటాక, ఇటీవలే పదవీ విరమణ చేసినా, అది పూర్తి విరమణగా ఆయన భావించ లేదు. తన స్థానాన్ని భర్తీ చేసేవరకు అక్కడ తన ఆఫీసు ఉండనిస్తారని, ఎప్పుడైనా వెళ్ళివస్తూఉండవచ్చని చెప్పారు. ఇటువంటి అలుపెరుగనితత్వం ఆశ్చర్యం కలిగించటమే కాకుండా, తరువాతి తరాలవారికి ఆదర్శంగా నిలుస్తుంది.

వేణుగోపాలరావుగారి పేరు నేను అమెరికారాకముందే విన్నాను. 1991లో అట్లాంటాలో TANA Conference జరిగినప్పుడు, రావుగారు సావనీరు సంపాదక బాధ్యతలు నిర్వహించారు. అప్పట్లో నా సోదరుడు ఫణీంద్ర అట్లాంటాలోనే ఉండేవాడు. ఆపనిలో తనుకూడా ఆయనకు కొంత సహకారం అందించాడు. అప్పుడు నేను ఇండియానుంచి పంపిన “వాన వార్తలు”అనే కవితనుఆయన అందులో చేర్చుకున్నారు. 98లో నేను అమెరికా వచ్చినతరువాత ఆయనతోప్రత్యక్ష పరిచయం ఏర్పడింది. అట్లాంటాకి మా ఊరు 3-4 గంటల డ్రైవింగు సరిపోయే దూరంలోనే ఉండటంతో, తరచు వెళ్ళటం సాధ్యపడింది. 2000 ఆటా కాస్ఫరెన్సులోనూ, అదే సంవత్సరం చికాగోలో జరిగిన సాహితీ సదస్సులోనూ ఆయన నిర్వహించే కార్యక్రమాలు దగ్గరగా చూడటం జరిగింది.

అట్లాంటా వెళ్ళినపుడు, మేం ఏ వేళకు వారింటికి వెళ్ళినా, రావుగారు, ఆయన సతీమణి లక్ష్మిగారు ఎంతో ఆప్యాయంగా ఆదరించేవారు. పైన చెప్పిన సాహితీ సదస్సుకి వెళ్ళినప్పుడు, నాకు తెలియక టిక్కెట్లు అట్లాంటా నుంచి తీసుకున్నాను. తిరుగు ప్రయాణంలో ఫ్లైటు అర్థరాత్రికి అట్లాంటా చేరుతుంది. అంత రాత్రివేళ మా ఊరు డ్రైవ్ చెయ్యటం కష్టం కాబట్టి, రాత్రికి వారింటిలో ఉండవచ్చునా అని అడిగాను. లక్ష్మిగారు వెంటనే, “మేము నిశాచరులమే. రండి” అన్నారు. మేము వారింటికి చేరేసరికి బహుశ ఏ రెండో కావస్తోందేమో. నిద్రలోంచి లేచి, తలుపు తియ్యటం కాకుండా, దంపతులిద్దరూ పుస్తకం చదువుతూ మాకోసం నిద్రపోకుండా ఎదురుచూసిన దృశ్యం నాకింకా కళ్ళలో మెదుల్తుంది. వారి ఆతిథ్యం ఎంత ఆత్మీయంగా ఉంటుందో చెప్పటానికి ఇదొక ఉదాహరణ.

మేమేకాకుండా,మా ఇంటికి ఇండియానుంచి బంధుమిత్రులెవరైనా వస్తే, వారిని అటాంటా తీసుకువెళ్ళినప్పుడు, పెమ్మరాజువారి ఇంటికి కూడా తీసుకువెళ్ళటం అలవాటుగామారింది. మా ‘సిటీ పాస్‌’లో సాధారణంగా ఐదు దర్శనీయ స్థలాలుంటాయి – CNN, Coke Museum, Hindu Temple, Swami Narayan Temple, చివరిగా పెమ్మరాజువారి ఇల్లు. వారింట్లో చూడదగిన విశేషాలు అనేకం కనిపిస్తాయి. ఆయనకు సాహిత్యమే కాకుండా,రంగస్థలం ,చిత్రలేఖనం, శిల్పం, చెక్కపని, తోటపని వంటి అనేక వైవిధ్యమున్న విషయాల్లో ఆసక్తి, ప్రవేశంఉన్నాయి. ఇక్కడ కేరం బోర్డు దొరకని రోజుల్లో ఆయన స్వయంగా తయారు చేసుకున్న బోర్డు, ఇటీవల వెయ్యి చిన్న చిన్న శివలింగాలతో ఆయన నిర్మించిన శివలింగం, పెరట్ళో రకరకాల చెట్లు, మొక్కలు, తెలుగు అక్షరాలతో కూర్చిన సిమెంటు పలకలు – ఇలా అనేకం మనకు ఆసక్తి కలిగిస్తాయి. అలాగే బేస్‌మెంటులో ఉన్న లైబ్రరీ, వర్కుషాపులు కూడా.వీటితోబాటు లక్ష్మిగారు పాక ప్రావీణ్యంతో చేసే వంటలు. అంపశయ్య నవీన్, వి.ఆర్.విద్యార్థి గార్లు2006లో మా ఊరు వచ్చినప్పుడు, అట్లాంటాకి, అక్కడపెమ్మరాజువారి ఇంటికి తీసుకు వెళ్ళాను. ఆ సందర్భంలో విద్యార్థిగారు ఆ దంపతుల మీద ఒక కవిత రాసారు. దానికి “మిధునం” అనేపేరు నేను సూచించాను. ఈ వ్యాసం చివర ఆ కవిత ఇస్తున్నాను.

రావుగారి తరంలో అమెరికాకి వచ్చిన తెలుగువారిలో ఎక్కువమంది పాశ్చాత్య విలువల్లోని మంచిని గ్రహించి, తమ జీవితాల్లో అమలు చేసారు. ఆవిధంగా వారు ఇప్పుడు వచ్చేవారికంటే ఎక్కువగా ఇంటిగ్రేట్ అయారని నాకనిపిస్తుంది. భార్య పట్ల సమభావం, ఇంటిపనులలో పాలు పంచుకోవటం, సమయ పాలన, తీసుకున్న పనిని అంకితభావంతో పూర్తి చెయ్యటం , సమావేశాలకి వెళ్ళినప్పుడు కోటు, టై ధరించి డ్రెస్ అప్ కావటం, స్వలాభాపేక్ష లేకుండా కమ్యూనిటీకి పనికివచ్చే కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనటం వంటివి. ఇవన్నీ వారినుంచి నేర్చుకోవలసినవే.

రావుగారు వృత్తిరీత్యా న్యూక్లియర్ ఫిజిక్సులో ప్రొఫెసర్‌గా సుదీర్ఘకాలం పనిచేసారు. ఆయనకు భాతీయ తత్వశాస్త్రంలో ఉన్న ఆసక్తివల్ల సైన్సుకి దానికి సమన్వయం సాధించే ప్రయత్నం ఆయనలో కనిపిస్తుంది. ఈ అంశంపై ఆయన ఇచ్చిన ఉపన్యాసాలు ప్రత్యక్షంగా నేను వినకపోయినా, ఆయన రచనల్లో ఇటువంటి అన్వేషణ నేను గమనించాను. అంతేకాకుండా, సైన్సుకి సంబంధించిన సాంకేతిక పదాలు, ఇతివృతాలతో కవిత్వం రాసిన అతి కొద్దిమందిలో రావుగారు కూడా ఒకరు. ఆయన కవితా సంకలనాలు “కాస్మిక్ కవిత” (1989), “లోకానికి చాటింపు” రెండిటిలో ఈ రకమైన కవితలనేకం కనిపిస్తాయి. ఒక ఉదాహరణగా, “సూక్షంలోకం సంభాషణలు” అనే కవితనుంచి “ఎలక్ట్రానుల స్వగతం”,“పరుగెడుతున్న ఫోటాన్లు” అన్న ఖండికల నిస్తున్నాను. ఇవి కఠినమైన సైన్సు విషయాల్ని మానవీకరణతో సులభంగా ఆయన ఎలా చెప్పారో చూపించటమేకాకుండాఆయన హాస్య చతురతకి అద్దం పడుతూ, సైన్సు చదివిన విద్యార్థులకు ఆనందం కలిగిస్తాయి.

ఈ రెండు పుస్తకాలతోబాటు, 2006లో ఆయన భర్తృహరి శృంగారశతకాన్ని సరళమైన తెలుగులోస్వచ్చంద పద్యాలుగా“శృంగార భర్తృహరి” అనేపేరుతోఅనువాదం చేసారు. ఇదికాక, ఆయన నిర్వహించిన సంపాదక బాధ్యతలు, వివిధ సాహిత్య, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల్లో అయన నిర్వహించిన బాధ్యతలు లెక్కలేనన్ని.వంగూరి ఫౌండేషన్ సంపాదకులుగా, వారి వివిధ సాహిత్య కార్యక్రమాలు, ప్రచురణల సందర్భంలో విశిష్టసేవలందించారు. ఎంతోమందికి ఆయన గురువుగా, మార్గనిర్దేశకునిగా ఉపయోగపడ్డారు. ఆయన చాలాకాలం అధ్యాపకునిగా పనిచెయ్యటం వలన, ఎంత సంక్లిష్టమైన విషయాన్నైనా అందరికీ అర్థమయే విధంగా వివరించటం ఆయనకు అలవడింది.

“లోకానికి చాటింపు” పుస్తకానికి వెల్చేరు నారాయణరావుగారు చివరి మాట రాసారు. అందులో ఆయన చెప్పిన ఒక సంఘటన రావుగారి మృదు స్వభావానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. వీరిద్దరూ హైస్కూలునుంచి ఏలూరులో సహాధ్యాయులు. వాళ్ళు ఆంధ్రా యూనివర్సిటీలో చదువుకొనే రోజుల్లో, ఒకసారి,వెల్చేరుగారుఏలూరు నుంచి వైజాగ్ వెళుతోంటే, రావుగారి నాన్నగారు, మంచి మామిడిపళ్ళ బుట్ట జాగ్రత్తగా కుట్టించి, తన కొడుక్కి అందజేయమని ఆయనకిస్తారు. వెల్చేరుగారు దానిని రైలులోపైబెర్తు మీదపెట్టి, దిగేటప్పుడు మర్చిపోయి వెళ్ళిపోతారు. దానికి చాలా బాధపడుతూ, ఆ విషయం రావుగారికి చెబితే, ఆయన “ఓస్ ఇంతేనా” అంటూ, వెంటనే, “నారాయణరావు ద్వారా పంపించిన మామిడిపళ్ళు అందాయి. చాలా బాగున్నాయి.” అని వాళ్ళ నాన్నగారికి ఉత్తరం రాసి పోస్టులో పడేస్తారు. “వేణుగోపాలరావు పద్యాల్లో అప్పుడు – నేను మామిడిపళ్ళు మర్చిపోయినప్పుడు – నిశ్చింతగా నవ్విన మనస్సే నాకిప్పుడు కనిపిస్తుంది” అని రాస్తారు వెల్చేరుగారు. అటువంటి నిశ్చింతకలిగిన, నిర్మలమైన మనస్సుని ఆయన జీవితాంతం కాపాడుకున్నారు.

గత నెలలో సహస్ర చంద్ర దర్శనం పండగ జరుపుపుకున్నప్పుడు వెళ్ళి అభినందించాం. ఆయన మరిన్ని చంద్ర దర్శనాలు చేస్తారని ఆశించామేగాని, ఇంత త్వరలోనే విడిచిపెట్టి వెళతారనుకోలేదు.

రావుగారినిప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా ఎరిగినవారికే కాకుండా , అమెరికాలోని తెలుగువారందరికీఆయన చిరస్మరణీయులు.

మిథునం

సూర్యుడు

రసవాదంతో

పరిసరాల్ని సువర్ణం చేస్తూ

కొండెత్తు

చెట్లగుంపుల్లో

పక్షులపాటల దర్బారు

సౌజన్యాన్ని వెదజల్లుతూ

చెట్లమధ్య

చుట్టూ

మృదులశాద్వలపు

తివాచీలు.

ఇంట్లో

ఘోషించే శ్రుతులు

పలవరించే అక్షరాలు

ఉలిస్పర్శకు

దేవతలై

దీవించే దారువులు

గీతల్లో

పరిభ్రమిస్తూ

రంగుల ఖగోళాలు

బ్రహ్మీపుత్రియై

నలభీములకు చెల్లెలై

గృహ ‘లక్ష్మి ‘

అతిథులను ఆదరిస్తూ.

జడలు పెంచని

కమండలం ధరించని

త్రిదండం తిప్పని

తపోధనుడై

గృహ ‘పాలకుడు ‘

నిరంతరం

అంరర్ యానంలో.

-వి.ఆర్.విద్యార్థి

ఎలక్ట్రానుల స్వగతం

“ఇదేదో వింతగాఉంది?

ఇంత వేడి, ఇంత ఒత్తిడి

విద్యుదయస్కాంత క్షేత్రం మధ్య

ఈ నా అవస్థకి నేనే కారణంట.

అయస్కాంత సముద్రంలో

మునిగి తేలుతూ ఉండాలట!

ఏ జన్మలో ఎక్కడ

విశ్రాంతి దొరుకుతుందో!

ఫోటాన్లని చూస్తే ముద్దొస్తుంది.

ఎంత మంచివి?

అస్తమానూ కొత్త విషయాల

గురించే మాట్లాడుతుంటాయి.

ఎక్కడో ఉన్నాయట

పరమాణువులు, అణువులు

మంచి మంచి ప్రదేశాలు.

అక్కడ కాస్త రెస్టు తీసుకోవచ్చునేమో!”

పరిగెడుతున్న ఫోటాన్లు

సిరియన్ నుంచి బయల్దేరింది ఒక ఫోటాను

రెండవది సూర్యుడినించి వస్తోంది

‘నమస్కారమండీ! ఏవూరుమీది?’

‘సూర్యుడినుంచి ఇప్పుడే బయట పడ్డాను.

అసలు బయట పడనేమో అనుకున్నా.

కాని, అదృష్టం బాగుంది.’

‘నేను సిరియను నుంచి బయటపడి

చాలా కాలం అయింది

అంతు దరి కనిపించటంలేదు నా ప్రయాణానికి.

తోడు దొరికావు నా అదృష్టం.

నీవేమైనా విలువగల వార్త

మోస్తున్నావా?’

‘భూమిమీద నరుడొకణ్ణి కలుసుకోవాలి’

‘నేనూ అటువేపే వస్తున్నా

క్లోరోఫిల్ని కలుసుకోమని నాకు ఆర్డరు’

‘ఎక్కడినుంచి వస్తాయి నీకు ఆర్డర్లు?’

”నాకు తెలీదు. అది నాపని అని మాత్రం తెలుసు’

‘అదృష్టవంతురాలివి

నీకేమవుతుందో నీకు తెలుసు

ఈ నరుడెవడోనాకేమీ తెలీదు

అతనికి బ్రహ్మజ్ఞానం కావాలిట.

అది నే మోసే భారం.

అటు చూడు వంకర టింకరగా

పరిభ్రమిస్తోన్న న్యూట్రినోలని’

‘అలసినట్టున్నాయి.

కొంచెం వెనకబడుతున్నాయి.’

‘వాళ్ళకి అలసటేమిటి?

పనీ లేదు పాటా లేదు.

నాకు వాళ్ళంటే మహా చిరాకు.’

‘వాళకీ, మనకీ మధ్య

ఏదో నాన్లోకల్ ఫీలింగున్నట్లుంది.

ఈ అవినాభావ సంబంధం

తెలిస్తే బాగుండును.

భూమి మీద ఎవరికయినా తెలుసేమో?’

‘నాకూ అదే అనిపిస్తోంది.’

  ఎక్కడ దుఖ్ఖం వున్నా , యెక్కడ హింస వున్నా, ముఖ్యంగా వ్యవస్థీ కృతమైన హింస, తనకే దెబ్బ తగిలినట్టు బాధ పడేవారు. విలవిల్లాడి, రగిలిపోయి, మరుక్షణం తన కోపాన్ని అక్షరాలుగా మార్చేసేవారు. రాజ్యాన్ని choicest abusesతో తిట్టేవారు.

   టాల్ స్టాయ్ గురించి రాస్తూ, గోర్ఖీ అంటాడు — బహుశా లియోనార్డో డావిన్సీకి అట్లాంటి వేళ్ళు వుండి వుంటాయి అని. నాకు అనిపిస్తుందీ, బహుశా మనుషుల పట్ల వాల్మీకికి ఇంత ప్రేమా, కరుణా, అప్యాయతా వుండేవా అని. ఈ పోలిక అంత వరకే. పక్షుల శోకం చూసి తల్లడిల్లి కవిగా మారిపోయినంతవరకే.

   ఒక్క రామ రాజ్యమనే కాదు, అసలు అన్ని విలువలు వదిలేసి ప్రజల్ని కాల్చుకు తింటున్న రాజ్యమంటేనే మండి పడేవారు. కోర్టులలోని డొల్లతనాన్ని, పత్రికారంగంలోని నంగిరితనాన్ని, జుగుప్సని, నరమాంస పచ్చళ్లని తయారుచేసేవాళ్లని, పోలీసు క్రౌర్యాన్ని అనితర సాధ్యమైన వ్యంగ్యంతో ఎండగట్టారు. మొత్తం [...]]]> పతంజలి గారు చనిపోయి రెండేళ్ళు అయిందా, మూడేళ్ళు అయిందా?  ఏదో పుస్తకం చూసో, ఫ్రెండ్ ని అదిగో తెలుసుకోవడం పెద్ద కష్టం కాదు. కానీ అది ఇప్పుడు ఏమంత ముఖ్యం కాదు. ఎందుకంటే, అది doesn’t matter నాకు . ఏదైనా రాస్తున్నపుడో, రాజ్యం దాష్టీకం గా ప్రవర్తించినపుడల్లా, పోలీసులు క్త్రౌర్యంగా ప్రవర్తించినపుడల్లా, మర్యాదలకోసం పేరు కోసం ఎవరైనా నంగిరిపోయినపుడల్లా, కోర్టులు అన్యాయమైన వ్యాఖ్యలు చేసినపుడల్లా, కంపరమెత్తే పనులెవరైనా చేసినపుడల్లా   – రోజు మొత్తం మీద పతంజలి గారు గుర్తు కొచ్చే సంఘటనలు ఎన్నో.
   కొందరిని మరిచిపోవడం అసాధ్యం. జాతి జ్ఞాపకంలో, సామూహిక జ్ఞానంలో  సజీవంగా నిలిచిపోతారు. ఆ కొద్దిమందిలో పతంజలి ఒకరు. కలలోనైనా వెంతాడుతుంటారు మనల్ని కొందరు. కొందరైతే మనస్సాక్షి స్థాయిలో ఉండిపోతారు. మనఅందరి జీవితాల్లో ఇద్దరో ముగ్గురో అట్లాంటి వాళ్ళు వుంటారు. పతంజలి గారు అందులో ఒకరు. ఆయన వున్నా లేకపోయినా తన కొరడా దెబ్బల్లాటి మాటలు తెలుగు మాట్లాడే ప్రజల్ని హెచ్చరిస్తుంటాయి.  

  ఎక్కడ దుఖ్ఖం వున్నా , యెక్కడ హింస వున్నా, ముఖ్యంగా వ్యవస్థీ కృతమైన హింస, తనకే దెబ్బ తగిలినట్టు బాధ పడేవారు. విలవిల్లాడి, రగిలిపోయి, మరుక్షణం తన కోపాన్ని అక్షరాలుగా మార్చేసేవారు. రాజ్యాన్ని choicest abusesతో తిట్టేవారు.

   టాల్ స్టాయ్ గురించి రాస్తూ, గోర్ఖీ అంటాడు — బహుశా లియోనార్డో డావిన్సీకి అట్లాంటి వేళ్ళు వుండి వుంటాయి అని. నాకు అనిపిస్తుందీ, బహుశా మనుషుల పట్ల వాల్మీకికి ఇంత ప్రేమా, కరుణా, అప్యాయతా వుండేవా అని. ఈ పోలిక అంత వరకే. పక్షుల శోకం చూసి తల్లడిల్లి కవిగా మారిపోయినంతవరకే.

   ఒక్క రామ రాజ్యమనే కాదు, అసలు అన్ని విలువలు వదిలేసి ప్రజల్ని కాల్చుకు తింటున్న రాజ్యమంటేనే మండి పడేవారు. కోర్టులలోని డొల్లతనాన్ని, పత్రికారంగంలోని నంగిరితనాన్ని, జుగుప్సని, నరమాంస పచ్చళ్లని తయారుచేసేవాళ్లని, పోలీసు క్రౌర్యాన్ని అనితర సాధ్యమైన వ్యంగ్యంతో ఎండగట్టారు. మొత్తం ప్రజలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నట్టు, బాధ్యతతో, తిరుగులేని నిజాయితీతో రాసేవారు. ఇక ధైర్యానికి, సమయోచిత వ్యాఖ్యలకు అంతే లేదు.

     “అసలు మీరు జర్నలిజంలోకి యెందుకు వచ్చారు,” అనడిగేరు, మహానగర్ పత్రికలో వుద్యోగం కోసం వెళ్ళినపుడు. అది ఇంటర్వ్యూ నో, లేకపోతే ఏదో మాట్లాడాలి కాబట్టి మాట్లాడేరో తెలీదు. సరిగ్గా కొన్ని నెలల క్రితమే నా మొట్ట మొదటి వుద్యోగం వూడి పోయింది. ఒక్క నాదే కాదు మొత్తం కొన్ని వందల ఉదయం ఉద్యోగుల పరిస్థితి అదే.

 “సీతప్ప లాగా మిగిలిపోకూడదని,” అన్నాను, జవాబుగా.

నవ్వేరు, ప్రతిగా. “కరెక్టే నండీ. బాగా చెప్పేరు. మిగతా అన్ని వుద్యోగాల్లో సీతప్పలు అనువణువు మనిపిస్తారు,” అన్నారు.

“అమ్మయ్య. పతంజలి గారు ఒప్పుకోగలిగిన విషయం చెప్పగలిగాను,” అనుకున్నాను. కానీ నా సంతోషం ఎంతో సేపు నిలవలేదు.

“కుటుంబరావు గారు చాలా గొప్ప రచయిత. చాలా గొప్పగా సమాజంలోని సీతప్పల జుగుప్స గురించి రాసేరు. కానీ, మీకెవరు చెప్పేరండీ జర్నలిజంలో సీతప్పలు లేరని,” అని అడిగారు.

   ఉద్యోగం పోవడం మొదటి నాకు జర్నలిజంలో మొదటి పాటమైతే, సీతప్పల జర్నలిజం గురించి వినడం రెండవది. బయటి సమాజంలో వలెనే జర్నలిజంలో కూడా సీతప్పలు వుంటారని, ఆ సంఖ్య ఎక్కువేనని నాకు అర్థం కావడానికి ఎక్కువ రోజులు పట్టలేదు. జర్నలిజం పై నాకు భ్రమలు పోడానికి లేదా వాస్తవిక అంచనాలు ఏర్పడడానికి ఈ సంభాషణ ఎంతో వుపయోగపడింది.

   ఇక అది మొదలు మహానగర్ లో గురూ గారి దగ్గరనుంచి నేర్చుకున్నవి ఎన్నో. మానవీయ విలువలగురించి, ప్రాపంచిక దృక్పథానికి సంబంధించిన విషయాలే కాదు, జర్నలిస్టులకు వుండాల్సిన కనీస అర్హతల గురించి, తోటి మనిషి పట్ల చూపల్సిన గౌరవం గురించి తెలుసుకున్నవెన్నో. చిన్న పత్రిక కావడం వల్ల, పని వత్తిడి ఎంతో వుండేది. తక్కువ మంది మనుషులతో (అంటే కొన్ని సార్లు ఒక్కరే అని అర్థం) పత్రిక తేవాల్సిన అవసరం వుండేది. వారంలో ఒకటి రెండు రోజులైతే ఒక ఎడిటర్ (తను), ఒక సబ్-ఎడిటర్ (నేనూ) మాత్రమే వుండేవాళ్లం. పత్రిక ప్లానింగ్, ఎడిట్ పేజ్ ఆర్టికల్స్ తను, వార్తలు ఎంచడం-రాయడం-పేజీలు పెట్టడం. తన పని మధ్యలో వచ్చి, ఏంటండీ విశేషాలనీ లేకపోతే ఏమైనా రాయమంటారా అని అడిగి, చాలా స్పీడుగా నాలుగైదు వార్తలు రాసిచ్చి తన పనిలోకి వెళ్లిపోయేవారు.  ఇది ఒక కల్చరల్ షాక్ నాకు. ఎడిటర్లు తిడతారని, వంకలు పెడతారని, ఎద్దేవా చేస్తారని తెలుసుగానీ, అత్యంత జూనియర్ సబ్-ఎడిటర్ (అప్పటికి నేను జర్నలిజంలో చేరి ఒక్క సంవత్సరం కూడా పూర్తి కాలేదు.) అడిగింది రాసే ఎడిటర్ ఎక్కడైనా వుంటారా? నేనైతే ఎక్కడా వినలేదు. అదేదో పెద్ద సాయం చేసినట్టుండేది కాదు. పనిలో భాగంగానూ, తను చేయాల్సిన పనే కదా ఇదీ అన్నట్టుండేది.

   జర్నలిస్టు పతజంజలి గారి ధైర్యసాహసాలకి ఉదాహరనాలెన్నో. ఒకటి, మడుసూదంరాజ్ యాదవ్ ఎంకౌంటర్. ‘నగరం నడిబొడ్డులో పోలీసు హత్య’ అని ఎనిమిది కాలాల బేనర్! వరంగల్ పోలీసులొచ్చిఎలా ఎన్కౌంటర్ చేసిందీ రాయడం మాత్రమే కాదు, అది రాజ్యం చేసిన హత్య అనీ, అందువల్ల కల్పబెల్ హోమిసైడ్ గా కేస్ బుక్ చేయాలని బాక్స్ ఐటెమ్ రాసేరు. ఆ రోజు మరే పత్రికా ఆ విషయాన్ని గుర్తించలేదు, రాయలేదు. ఆయన దార్శనికత ఎంత గొప్పదంటే, ఆరోజు పత్రికల్లో వచ్చిన వార్తల్ని చూసి ఆగ్రహం చెందిన హైకోర్ట్ ప్రధాన న్యాయమూర్తి ప్రభాశంకర్ మిశ్రా కల్పబెల్ హోమిసైడ్ కేస్ బుక్ చెయ్యల్సిందేనని ఆదేశాలిచ్చారు. ఆ తర్వాత ఏమైందన్నది వేరే విషయం. కానీ, పత్రికలు ప్రజల పక్షమనీ, అవెప్పుడూ శాశ్వత ప్రతిపక్షంగా వుండి వాళ్ళ కోసం పనిచెయ్యాలన్న జర్నలిజపు ప్రాథమిక సూత్రాన్ని పతంజలి రుజువు చేశారు. ఇట్లాంటి ఉదాహరనాలెన్నో.

   సరిగ్గా ఇదీ జరిగిన కొన్ని రోజులకే స్వాతంత్ర దినోత్సవం వచ్చింది. పీటీయయ్, యుఎన్నయ్ ఏజెన్సీలు ఎర్రకోట పైనుంచి ప్రధానమంత్రి ప్రసంగాన్ని రీములకు రీములు వార్తలుగా రాస్తున్నాయి. ఆ రోజు కూడా నేనొక్కడినే డెస్క్ లో. నాకు చాలా అసహనంగా వుంది. ప్రధానమంత్రి ఏం వాకృచ్చారో రాసి, ఫోటోతో సహా ఫ్రంట్ పేజీలో వెయ్యకతప్పదా అనుకున్నాను. ఈలోపల పతంజలి గారు వచ్చారు. ఎప్పటిలాగే ‘ఏంటండీ వార్తలు’ అన్నారు. అప్పటికే సార్ట్ చేసిన వార్తల్ని ఆయన చేతిలో పెట్టాను.

   ఆయన వాటిని చూస్తుంటే, నేనన్నాను. “నేనైతే, ఆ వార్తని మొదటి పేజీలో వెయ్యను,” అన్నాను. వార్తలు చూడ్డం ఆపి, ‘నేనైతే అసలు వెయ్యనే వెయ్యను. కానీ ఇప్పటికి వేసెయ్యండి. ఎడిషన్ అయిపోయాక రండి,” అన్నారు.

  “ఎడిషన్ అయిపోయాక రండి,” అన్నది రోజువారీ డైలాగ్ అయిపోయింది. దాదాపు ప్రతిరోజూ సాహిత్యమో, సమాజమో, రాజకీయాలో, జర్నలిజమో ఏదో ఒక విషయం గురించి గంటల తరబడి చెప్పేవారు. ఆగస్టు 15 రాత్రి, నాకు గుడ్డివాళ్ళ లోకం గురించి చెప్పేరు. హెచ్ జీ వెల్స్ రాసిన The Country of the Blind  గురించి చెప్పేరు. ఆ కథ ఆయన చెప్తుంటే ఎంత గొప్పగా వుందంటే స్వయంగా ఆ రచయిత చెప్పినంత. గుడ్డివాళ్ళ లోకంలో గుడ్డివాళ్లలాగా నటించకపోతే మనం చేసేపని చెయ్యనివ్వరని, చెయ్యలేమని చెప్పేరు. మధుసూదన్ రాజ్ ఎన్కౌంటర్ తర్వాత మనం రాసిన రాతలకు చోటు కావాలంటే అప్పుడప్పుడు ఇట్లాంటి వార్తలు రాయక తప్పదని చెప్పేరు.

   ఇంగ్లీష్ జర్నలిజంలోకి వెళ్లాలని నేను ప్రయత్నిస్తుంటే ఎంతో ఎంకరేజ్ చేశారు. కానీ, ఒక పత్రికలో పనిచేస్తానంటే మాత్రం ఒప్పుకోలేదు. “మీరు ఇంగ్లీష్ పత్రికల్లోకి వెళ్ళాలి. కానీ, వాడి దగ్గర మీరు పని చెయ్యడం నాకిష్టం లేదు. వాడు జర్నలిస్టు కాదు కదా కనీసం మనిషి కూడా కాదు. అక్కడ చేరకండి,” అన్నారు.

ఆ సలహా వినడం నాకెంతో ఉపయోగపండింది వృత్తిలో.

    తీవ్రమైన ఆర్ధిక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటూ కూడా ఎన్నడూ డబ్బుల కోసం తన అభిప్రాయాల్ని మార్చుకోవడం కోసం ఆయన ఎన్నడూ ప్రయత్నిచలేదు. ఎక్కడెక్కడి ఇరుకు గదుల్లో తాగుతూ కూడా మాటల్లో, అభిప్రాయాల్లో ప్రజలకి వ్యతిరేకంగా మాట్లాడింది లేదు, రాజ్యం పట్ల ఏ కోశానా రాజీ పడిమాట్లాడింది లేదు.

   నాకే కాదు, ఆయన్ని ప్రేమించిన, అభిమానించిన ఎంతమందికో ఆయన అలవాటు ఆయన్ని మింగేస్తుందని తెలుసు. “సార్, మీరు దాన్ని తాగుతున్నారా లేకపోతే అది మిమ్మల్ని తాగుతుందా,” అని అడిగేను. నవ్వేరు తప్ప ఇంకేమీ మాట్లాడలేదు. జవాబు ఇద్దరికీ తెలుసు.