వాకిలి » ఎస్. నారాయణస్వామి

అమెరికాతో మాట్లాడుతున్న తెలుగు కథ

వాకిలి — Sun, 31 Jul 2016 16:43:04 +0000

నేను అమెరికా రావడం వల్లనే కలం పట్టి రచయితనయ్యాను. ఆ పట్టడమే అమెరికాలో ఉన్న తెలుగు వారి కథ మిగతా తెలుగువారి కథలకన్నా విభిన్నమైనది, వారి కథల్ని వారే చెప్పుకోవాలి అనే స్పృహతో కలం పట్టాను. సుమారుగా గత ఇరవయ్యేళ్ళల్లోనూ నేను రాసిన కథల సంగతి అలా ఉంచితే, ఇతర రచయితల కథలు చదవడమూ, ఆయా రచయితలతో జరుపుతున్న సంభాషణలూ, నాకు చాలా ఉత్తేజాన్నిస్తూ వస్తున్నాయి. వీరందరూ కూడా తాము ఇక్కడీ జీవితంలో చూస్తున్న అనుభవిస్తున్న దర్శిస్తున్న ఆయా జీవన వైవిధ్యాలను తమ కథల్లో చిత్రించడానికి ప్రయత్నం చేస్తున్నారు. అంచేత నా మొట్టమొదటి అనుకోలు – అమెరికా తెలుగు వారి కథలకి ఒక ప్రత్యేకత ఉన్నది, వారి కథలని వారే చెప్పుకోవాలి – అనే నా మొట్టమొదటి స్పృహ నిజమే అని నాకు పదేపదే రూఢి అవుతున్నది. ఆ ఉత్తేజంతో నాకు చిక్కిన ప్రతి వేదికమీదా అమెరికా తెలుగు కథ జయపతాకాన్ని ఎగురవెయ్యడానికి నాకు చేతనైన ప్రయత్నం చేస్తున్నాను.

తెలుగు సాహిత్యం అంటే నన్నయ్య దగ్గరనో, తెలుగు కథ అంటే బండారు అచ్చమాంబనో గురజాడ అప్పారావు వద్దనో మొదలు పెట్టాక్కర్లేదు. అలాగే అమెరికా తెలుగు కథ అంటే స్వర్గీయ మల్లికార్జున రావు (మనకు తెలిసి అచ్చయిన తొలి ఉత్తరమెరికా రచయిత) గారి దగ్గర మొదలు పెట్టక్కర్లేదు. చరిత్ర విశ్లేషణ చేసేవాళ్ళకి కావలసిన విషయాలవి. కథలో ఏం జరుగుతోందీ, కథ ఏం చేస్తోందీ అని పరిశీలించాలంటే ప్రస్తుత వర్తమానంతోనే మనకి పని. నిజానికి వర్తమానాన్ని కథ పట్టించుకున్నంత గాఢంగా మరే సాహిత్య ప్రక్రియా పట్టించుకోదని నా విశ్వాసం.

మిగతా తెలుగు రచయితలకి లేని, కోరుకున్నా సులభంగా లభ్యం కాని ఒక గొప్ప సౌలభ్యం, ఒక వనరు, అమెరికా తెలుగు రచయితలకి ఉంది. అదేవిటంటే, మనవారు కాని మనుషులతోటి సంపర్కం. ఒక ఇచ్చిపుచ్చుకోవటం, ఒక మానవ సంబంధం. సాహిత్యం అనేది వ్యక్తిగత అనుభవం నించి సార్వజనీనమైన ఒక సత్యానికి నడిచే దారి అని మనం నమ్మితే – మనం కాని వారు, అవతలి వారితో మమేకం అవగలగడం, వారితో ఒక ఎంపతీ ఏర్పడడం రచయితకి నిజంగా గొప్ప వరం. అలాంటి వరం మన అమెరికా తెలుగు రచయితలకి అబ్బింది.

కాకపోతే ఇప్పటిదాకా వచ్చిన అమెరికా తెలుగు కథల్లో వస్తువు ఎక్కువగా మనం వదిలి వచ్చేసిన మాతృదేశపు జ్ఞాపకాలనే అల్లుకుని ఉంది అనేది స్పష్టం. అమెరికాలోని జీవితాల్ని చిత్రించిన కథల్లో కూడా, ఇక్కడి కార్లు, మాల్సు, ఒకానొక పాశ్చాత్య జీవన విధానపు నేపథ్యంలో ఎక్కువగా భారతీయ కుటుంబాల పాత్రలతోనే కథ నడవడం ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. దీన్ని తప్పు పట్టాల్సిన అవసం లేదు. ఎందుకంటే ఇది మనకి పూర్తిగా అనుభవమైన, చిరపరిచితమైన వాతావరణం. తెలియందాన్ని గురించి రాయడానికి ప్రయత్నించి చెయ్యి కాల్చుకునే కంటే తెలిసిందాన్ని గురించి రాయడం మేలు అనే రచయిత ఆలోచనతో నేను ఏకీభవిస్తాను. కానీ అదే సరిపోదు. రచయితలుగా మనం ఈ పరిధిలోనే ఇమిడి పోతే మనకి అయాచితంగా దొరికిన ఒక గొప్ప వనరుని మనం చేజేతులా వృధా చేసుకుంటున్నట్టే.

ఎందుకు మన వాళ్ళ కథల్లో ఎంతసేపూ మనకి మనమే కనిపిస్తున్నాం, మనకి భారతీయేతరులతో పరిచయాలూ స్నేహాలూ లేవా? ఉన్నై. మన పొరుగింటి వారు, ఉద్యోగాల్లో మన తోటి ఉద్యోగస్తులు, ఇతరత్రా జీవితంలో అవసరమయ్యే సవాలక్ష లావాదేవీల్లో ఎదురయ్యే మనుషులు – తెల్ల అమెరికన్లు, నల్ల అమెరికన్లు, లాటీనోలు, మా డెట్రాయిట్ లోనైతే మధ్యప్రాచ్యం వారు, మినియాపొలిస్ లోనైతే సోమాలీలు, ఇంకా ఇతర ఆసియా దేశాల వారు .. ప్రపంచం నలు మూలల్లో ఎన్ని రకాల తెగల మనుషులున్నారో అందరూ ఇక్కడ తారస పడే అవకాశం ఉంది. మరెందుకు వాళ్ళెవరూ ఎక్కువగా మన కథల్లో కనబడ్డం లేదూ అంటే – వారితో జరిగే సంపర్కం మన జీవితాలని ప్రభావితం చేసేంత బలమైనది కాకపోవచ్చు. ఇది ఒక కారణం. దీనికన్నా ముఖ్యమైన కారణం, మన అనుభూతులు ఉద్వేగాలు వాళ్ళకి చెందవు, వాళ్ళవి మనకి చెందవు అనే ఒక తన-పర భావన అని నా అభిప్రాయం. ఇది ఒక అడ్డుగోడ. ఈ అడ్డుగోడని దాటితేనేగాని మనం ఇందాక చెప్పుకున్న ఎంపతీ పుట్టదు. గత పదేళ్ళలో వస్తున్న అమెరికా తెలుగు కథలని పరిశీలిస్తే ఈ గోడని అధిగమించే లక్షణం మన కథకుల్లో చాలా బలంగా కనిపిస్తోంది, మంచి ఆలోచనతో, మంచి క్వాలిటీతో మన తెలుగు కథకుల రచనలు వస్తున్నాయని నేను గర్విస్తున్నాను.

ఒక అమెరికన్ చిత్రకారుడు ఆమె ఎవరో తెలియకుండా ఒక తెలుగు వనిత బొమ్మని పెయింటింగా వేసిన ఇతివృత్తంతో యద్దనపూడి సులోచనారాణి అప్పట్లో ఒక మంచి కథ రాశారు. అది చాలా పాపులర్ అయింది కూడా. ఇదే కాన్సెప్టుతో కథ ఎత్తుకుని, ఆ చిత్రకారుడికి ఒక విశేషమైన, విశిష్టమైన నేపథ్యం కల్పించి, తద్వారా ఆయా పాత్రల మనోభావాలనూ, పరిణితినీ చక్కగా చిత్రిస్తూ గొర్తి సాయి బ్రహ్మానందం గారు రాసిన చక్కని కథ ‘అహిగా’. ఇందులో అమెరికన్ చిత్రకారుడు ఒక నేటివ్ అమెరికన్ జాతికి చెందినవాడు అవడమే కాకుండా, వారికి పారంపర్య దత్తమైన చోటనే అతనూ కుటుంబమూ నివాసముండడం, ఇంకా కొంత వరకూ ఆధునిక జీవితానికి దూరంగా ఉండడం ఈ కథ నేపథ్యానికీ, ఆ కథానాయకుని పాత్రకీ ఒక ప్రత్యేకతని ఆపాదించింది. అతను తన జీవితంలో ఎదుర్కున్న అనుభవించిన ఘటనలు అతని చిత్రకళని ఎలా ప్రభావితం చేశాయి, అది చూసిన (నేను అని కథ చెబుతున్న) ఆ భారతీయ వనిత ఎటువంటి ఉద్వేగాలు అనుభవించింది, ఇదంతా సమర్ధవంతంగా చిత్రిస్తూ చివరికి ఒక అనూహ్యమైన మలుపుతో పాఠకుడికి ఒక థ్రిల్ కలిగేలాగా కథను ముగించారు రచయిత.

ఈ పద్ధతిలో నేను చదివిన ఇంకో మంచి కథ, మిత్రుడు, కవి, విన్నకోట రవిశంకర్ రాసిన తోడు అనే కథ. ఇందులో కూడా నేను అనే పత్ర – బహుశా రచయితే ఈ నేను కావచ్చు, లేదా మనవంటి ఇంకో భారతీయ వ్యక్తి కావచ్చు – కథ చెబుతున్నాడు. కానీ కథలో జరిగే ముఖ్య సంఘటనలు, ఉద్వేగాలు ఏవీ ఈ నేను పాత్రకి చెందినవి కాదు. ఈ కథ అంతా అతని సహోద్యోగి అయిన కెవిన్ అనే లెబనీస్ అమెరికన్ వ్యక్తికి, అతని కుటుంబానికి సంబంధించిన కథ. పనిలో పనిగా, కుటుంబ సంబంధాలు, మానవ సంబంధాలు, తోటి మనిషిని గురించి పట్టించుకో వలసిన అవసరం, ముందటి తరాన్ని జాగ్రత్తగా చూసుకోవలసిన ఇప్పటి తరం వారి బాధ్యత – ఇత్యాది విషయాలన్నీ అలవోకగా కథలో చోటు చేసుకుంటాయి. ఒక విట్నెస్ లాగా కథని బాగా చెప్పడం కష్టం. కానీ ఈ కథలో ఆ టెక్నిక్ ని చాలా సమర్ధవంతంగా నిర్వహించారు రవిశంకర్. కథ ముగిసేటప్పటికి, అరే ఈ లెబనీస్ వాళ్ళు కూడా మనలాగానే ఉన్నారే, వాళ్ళకీ మనకుండే సమస్యలే, మనకుండే ఆనందాలే – అనే ఒక సత్యం – మన పరిధిని కొద్దిగానైనా విశాల పరిచే ఆలోచన ఒకటి మన మనసులో నాటుకుంటుంది.

స్థల కాల పరిస్థితులని పరిశీలిస్తూ, జీర్ణించుకుంటూ, మన చుట్టూ ఉన్న ఇతర నేపథ్యాల మనుషులతో కలుసుకుంటూ పట్టించుకుంటూ మమేకమవుతూ మన కథా రచయితలు మంచి కథలు రాస్తున్నారు. జీవితాన్ని రాస్తున్నారు.

**** (*) ****

మానససరోవరాల మథనం విముక్త

వాకిలి — Sun, 31 Jan 2016 23:00:02 +0000

వోల్గా రచనలు బహుశా ఇరవయ్యేళ్ళుగా పరిచయం. వారిని నేరుగా కలిసింది బహుశా 2002లో, హైదరాబాదులో వారి అస్మిత కార్యాలయంలో. ముఖాముఖంగా కలిసింది అప్పుడే అయినా సాహితీ బంధువులందరికీ ఉండే ఒక అవగాహనతో స్నేహంతో చాలా సేపు చాలా విషయాలు మాట్లాడుకున్నాం. నేను మళ్ళీ అమెరికా తిరిగి వచ్చిన తరవాత కూడా కొత్తగా వోల్గా కలంనించి వెలువడే కథల్ని ఆసక్తిగా గమనిస్తూనే ఉన్నాను. వోల్గా కథల సంపుటి విముక్త కి కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ బహుమతి వచ్చిందని తెలిసి ఆనందమయింది.

వోల్గా మొదటినించీ కూడా స్త్రీవాద ప్రేరణతో, ఆ స్పృహతోనే రచన చేస్తూ వస్తున్నారు. స్త్రీలకి సాధారణంగా వ్యవస్థాగతంగా ఎదురయ్యే నిర్బంధాలు, కష్టాలు, వాటికి పరిష్కారాలు, మహా అయితే కొంత చట్టానికి సంబంధించిన చర్చ – సాధారణంగా స్త్రీవాద కథల్లో నవలల్లో కనబడే ఈ చట్రాన్ని దాటి, వోల్గా తన రచనల్లో ఆయా ముఖ్య స్త్రీపాత్రల అంతర్మధనాన్నీ, తద్వారా వాళ్ళ వ్యక్తిత్వంలో ఎదుగుదలనీ చిత్రించడానికి ప్రయత్నిస్తూనే వచ్చారు. ఈ వరుసలో ప్రయోగం అనే పెద్ద కథ ఒక మంచి ప్రమాణం. ఆ కథలో నాయిక సమాజాన్ని గురించి గమనించి విశ్లేషించడమే కాక, తనను తాను కూడా తరచి చూసుకుని తనకేమి కావాలో తెలుసుకుని, సాంప్రదాయకమైన వివాహ బంధాన్ని తోసి పుచ్చినట్లే, ఆదర్శపు రంగు పులుముకున్న ప్రేమ ప్రతిపాదనని తన ఆదర్శానికి తక్కువైనదిగా గుర్తించి దాన్ని కూడా నిర్మొహమాటంగా తిరస్కరిస్తుంది.

రామాయణం పాత్రలని సమకాలీన భావజాలంతో పునరుజ్జీవింప జేసి వచ్చిన కథలు కూడా మనకు కొత్త కాదు. చలం దగ్గిర్నించీ కొడవటిగంటి కుటుంబరావు దగ్గర్నించీ మొన్న మొన్నటి డి. ఆర్. ఇంద్ర వరకూ రకరకాల ఆధునిక దృక్పథాలతో రామాయణ పాత్రలతో కథలు రాశారు. కొన్నిటిలో రామాయణ ఘట్టాలను ఆధునిక స్పృహతో విశ్లేషించారు, మరి కొన్నిటిలో పాత్రల స్వభావాలనే మార్చేసి కొత్త కోణంలో చూపించే ప్రయత్నం చేశారు. ఒక విధంగా ఈ ప్రయత్నాలన్నీ మన సంఘంతో మన జీవితాల్తో మన మనసుల్తో రామాయణం ఎంతగా పెనవేసుకుని పోయిందో చెబుతున్నాయనిపిస్తూ ఉంటుంది నాకైతే.

వోల్గా ఎప్పణ్ణించో స్త్రీవాద దృక్పథంతో కథలు రాస్తూ వస్తున్నారు. రామాయణ నేపథ్యంగా తెలుగులో కోకొల్లలుగా కథలు వచ్చాయి. ఈ రెండు ధోరణులనూ ఇప్పుడు విముక్తలో కలిపి పేనడం వలన వోల్గా కొత్తగా సాధించినదేమిటి అనే ప్రశ్న సహజంగా పుడుతుంది. ఈ కథలలో మొదటగా నేను చదివిన కథ మృణ్మయనాదం. నాకు బాగా నచ్చిన కథ కూడా. రామాయణగాథలో ఎక్కడా సీత అహల్యని కలుసుకున్నట్లుగా నాకు గుర్తు లేదు, బహుశా అరణ్యవాసంలో సీతారాములు దర్శించిన అనేక ముని దంపతుల్లో అహల్యా గౌతములు కూడా ఉన్నారేమో. కానీ ఈ మృణ్మయనాదం కథలో అహల్య కథని ప్రాణంగా పెట్టి, అక్కడక్కడా సీతకీ అహల్యకీ ఏకాంత సమావేశాలు తటస్థింప జేసి, ఆ సమావేశాల ఫలితంగా సీత ఒక పరిపూర్ణమైన వ్యక్తిగా రూపు దిద్దుకున్నట్టు, తనకు తరువాత ఎదురైన విషమ సమస్యలను స్థిరచిత్తంతో ఎదుర్కొనే దృఢత్వాన్ని సంతరించుకున్నట్టూ చిత్రించారు వోల్గా. కథనం కూడా వస్తువుకి తగిన శిల్పంతో ఆకట్టుకోవటమే కాక పాఠకుల మనసుల్లోనూ బలమైన ముద్ర వేస్తుంది. ఈ సంపుటిలోని మిగతా కథల్లో కూడా, శుర్పణఖ, ఊర్మిళ వంటి ఇతర (అంతగా ముఖ్యం కాని) స్త్రీపాత్రలతో సీత సంభాషణలనూ, తద్వారా సీత ఆలోచనలలో జరిగే పరిణామాన్ని చిత్రించారు. ఈ పాత్రలను Sita’s foils అన్నారు ప్రముఖ రామాయణ విశ్లేషకులు ఆచార్య పాలా రిచ్మన్. అంటే సీత స్వభావానికీ ఆలోచనలకీ వ్యత్యాసంగానూ, కొంత విరుద్ధంగానూ ఉంటూ, తద్వారా సీత వ్యక్తిత్వాన్ని మరింత ప్రతిఫలింప చేస్తున్నాయని భావం. (సాహిత్యంలో ఇదొక పద్ధతి, ముఖ్యంగా పురాణాలలో మనకు బాగా కనబడుతుంది).

ఇంతకు మునుపు వోల్గా కథల్లో నవలల్లోని నాయికలకూ, ఈ కథల్లో సీతకూ చాలా తేడా ఉంది. ఆ నాయికలు కొంతవరకూ విశ్లేషణ చేసుకోవడంతోనో, అక్కడి సమస్యకు పరిష్కారం కనుక్కోవడంతోనో ఆగిపోయారు. సీతకి పరిష్కారాలు కనుక్కోవలసిన పని లేదు, ఎందుకంటే కథలో ఏమి జరిగిందో రామాయణం చెప్పేసింది (ముఖ్య ఘట్టాలను మార్చే ప్రయత్నమేదీ వోల్గా చెయ్యలేదని గమనించాలి). అందుకని ఈ కథలలో తన తోటి స్త్రీపాత్రలతో జరిగే సంభాషణలు సీతకి కేవలమూ ఆలోచనలు రేకిత్తంచడానికి మాత్రమే కాక, తనను తాను మథించుకుని ఆ మథనంలో నించి, తానేమిటి, తన జీవితమేమిటి, తన జీవితానికి అర్ధమేమిటి అనే ఒక విలువైన తాత్త్విక నవనీతాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్నది ఈ సీత.

ఒక పౌరాణిక కథా నేపథ్యంలో సీత జరిపిన మానసిక మథనం, ఆవిష్కరించిన నవనీతం ఇప్పుడు చదువుతున్న ఈ నాటి స్త్రీపురుషులకి నేరుగా ఏమన్నా నేర్పుతున్నదా అంటే – ఎవరి మథనం వారు చేసుకోవాలి అని కావచ్చు. ఒక విధంగా అలా నేరుగా ఏమీ చెప్పకపోవడమే ఈ కథల గొప్పదనం కూడా. ఈ సమస్యకి ఇదీ పరిష్కారం అని అరిటిపండు వొలిచి చేతిలో పెట్టే ఆధునిక నీతిబోధలుగా తయారైన ప్రస్తుతపు తెలుగు కథలనుండి కొంచెం ఎడంగా, కించిత్ గర్వంగా తలెత్తుకు నిలబడుతున్నాయి ఈ కథలు.

మరోసారి విముక్త సీతకీ వోల్గాకీ అభినందనలు.

Click here to read my translation of the story “Mrunmaya Nadam”.

**** (*) ****

తూకానికి రెండు కథలు

వాకిలి — Sun, 01 Nov 2015 03:28:47 +0000

ఈ కథలో చాలా మంచి మెసేజి పెట్టాను, ఒకసారి చూడండి అని ఒక రచయిత మిత్రుడి మెయిలు. తరవాతెప్పుడో ఆ కథని ఒక జాలపత్రికలో ప్రకటించారు. అక్కడ “మెసేజి ఇవ్వాలని కథలు రాస్తూ ఉంటే ఇలాంటి కథలే వస్తాయి,” అని మరో రచయిత మిత్రుడి పుల్ల విరుపు వ్యాఖ్య. తరవాత ఆయనతో జరిపిన పరస్పర సంభాషణలో “మెసేజి ఇవ్వాలనుకుంటే వ్యాసం రాసుకోవాలి గానీ కథ రాయడం ఎందుకు?” అన్నారాయన. అంతే కాదు, “మంచి కథ జీవితాన్ని ప్రతిబింబించాలి.” అని కూడా చాలా ఘట్టిగా అభిప్రాయ పడ్డారాయన.తెలుగు కథా రచయితల్లో చాలా మందికి కథలో ఏదో ఒక సందేశం ఉండాలి అనే ఉద్దేశం ఉన్నది. ఊరికే ఉండడం కాదు, చాలా బలంగా ఉన్నది. నా మాట నమ్మనక్కర్లేదు. ఏ పత్రికనైనా, కథల సంకలనాన్నైనా మచ్చుకి చూడండి. దాదాపు ఎనభై శాతం కథలు ఏదో ఒక సందేశాన్ని ఇచ్చే ప్రయత్నం చేస్తుంటాయి. సంఖ్యలో తక్కువేమో గానీ పట్టుదలలో తక్కువ కాని వారు ప్రత్యర్ధి వర్గం వారు. వీరి వాదన ప్రకారం కథకుడు కహలోకి జొరబడ కూడదు. అనవసరపు వ్యాఖ్యానాలు చెయ్య కూడదు. ఇక సందేశాలా? శుద్ధ అనవసరం. వీరికి కథ అంటే, నిత్య స్రవంతిలా సాగుతున్న జీవితానికి పక్కన ఒక విడియో కేమెరా పెట్టి కొద్ది సేపు రికార్డు చేసిన ఒక షార్టు ఫిల్ము.ఈ రెండు వాదనలని గురించీ ఆలోచిస్తూ ఉంటే శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారివి ఓ రెండు కథలు గుర్తొచ్చాయి నాకు.

మొదటిది ‘మార్గదర్శి’. కేవలం “ఉద్యోగంలో చేరి చెడిపోకు, వ్యాపారం చేసి బాగు పడు” అనే ఒకే ఒక్క సందేశం ఇవ్వడం కోసం రాయబడిన కథ. 1928లో భారతి పత్రికలో తొలిసారి అచ్చయినప్పుడు ఎంత పొడుగుందో కానీ శ్రీపాదవారి కథల సంపుటిలో నేను చదివిన వెర్షను 55 పేజీల పొడుగుంది. దానికి తోడు ఒక పాత్ర ఏకధాటిగా చెప్పినట్లు ఒకే గొంతులో రాసుకొచ్చిన కథ. ఇలా ఈ కథ బాహ్య లక్షణాలన్నీ ఇక్కడ ఏకరువు పెడుతుంటే ఈ కథ అంటే భయమేస్తుంది. ముట్టుకో బుద్ధి కాదు.

నాకు గుర్తొచ్చిన రెండో కథ పేరు ‘గూడు మారిన కొత్తరికం’. తీరా చూస్తే ఇందులో ఏమీ కథ లేదు. అంటే, ప్లాటూ, ట్విస్టులూ, సస్పెన్సూ .. ఇలాంటివి. అసలు నిజానికి జరిగే పెద్ద సంఘటనా ఏవ్హీ లేదు. పైన చెప్పినట్టు ఏ మాత్రం వ్యాఖ్యానం లేని నిజజీవిత చిత్రణ అన్నమాట. అట్లాంటి దాన్ని 50 పేజీల కథ రాశారా? అయితే పరమ బోరు కొడ్తుందన్న మాట. టీవీలో డెయిలీ తెలుగు సీరియల్లాగా సాగదీసి వొదిలి పెట్టుంటారు – అనుకుంటామా, అనుకోమా?

ఈ రెండూ కూడా నాకు అమితంగా ఇష్టమైన కథలు. సంవత్సరానికి ఒకట్రెండు సార్లు ఈ కథలున్న సంపుటాల్ని బయటికి తీసి ఒక్కో కథా రెండు మూడు సార్లు చదువుకుంటాను. అంత ఇష్టం. అంటే, ఈ “సందేశం ఉండాలా వద్దా” అనే తక్కెడకి రెండు పళ్ళేల్లోనూ సమంగా తూగే రెండు కథల్నీ శ్రీపాదవారే రాసి చూపించారన్న మాట!

ఆయనే మార్గదర్శి కథలో, కథ చెబుతున్న శంభుశాస్త్రి నోట ఇలా పలికిస్తారొక చోట: “కథలంటే పైపైని ఉన్నాయనుకున్నావేమో? అవి కల్పించడానికి చాలా గొప్ప ప్రతిభ ఉండాలి. వాటి విలవ తెలుసుకోడాని కెంతా పరిజ్ఞానం ఉండాలి. అవి చెప్పడాని కెంతో నేర్పుండాలి. కథలు కళ్ళకి వెలుగిస్తాయి. బుద్ధికి పదును పెడతాయి మనస్సుకి ఉత్సాహమూ ఉల్లాసమూ కల్గిస్తాయి. జడునకున్నూ కల్పనా శక్తి ప్రతిపాదిస్తాయి.”

అట్లాంటి కథలున్నప్పుడు సందేశం ఉండాలా వద్దా అని వాదనెందుకు?

మనమూ కందాం అట్లాంటి కలల్ని, కథల్ని.

**** (*) ****

Credits:
1. ‘మార్గదర్శి’ కథ లింక్: కథానిలయం

మనసారా మాట్లాడుకుందాం రండి..

వాకిలి — Wed, 31 Dec 2014 23:12:51 +0000

ఎన్నెన్ని పత్రికలు, కాగితాలమీదనూ, కంప్యూటరు తెరలమీదనూ?

మళ్ళీ సరికొత్తగా ఇంకో పత్రిక అవసరమా?

ఇంతకు మునుపే ఒకరు చేసేసిన ఘనకార్యం దేన్నైనా మళ్ళీ మనం కొత్తగా మొదలు పెట్టినప్పుడు ఎవరైనా అడిగే ప్రశ్నే ఇది. ఆ ఘనకార్యం నిజంగా ఘనమైనదే అయితే ఈ ప్రశ్నకు తగినంత తృప్తికరమైన సమాధానం ఇచ్చుకోవాలి కూడాను. వాల్మీకి రామాయణం రాసేశాడని విశ్వనాథ రాయకుండా ఊరుకున్నాడా? “మరల నిదేల రామాయణం బన్నచో ..” అంటూ తన కారణాలు వరస పెట్టి చెప్పి మరీ కల్పవృక్షానికి బీజం వేశాడు. సవాలక్ష పత్రికలున్నాయని చెప్పి ఇంకో పత్రిక మొదలు పెట్టకుండా ఊరుకోవాలా? అందులోనూ ఒక మంచి పత్రిక అవసరం ఉందని కచ్చితంగా మనకి తెలిసినప్పుడు?

రెండేళ్ళ కిందట వాకిలి తలుపు తీస్తూ “ఇదొక అరమరికలు లేని సాహిత్య సంభాషణ” అని ప్రకటించారు సంపాదకులు. తొలి సంచిక తాజాగానూ, స్నేహపూర్వకంగానూ, వెరసి ఆహ్లాద భరితంగానే అనిపించింది. వెనువెంటనే ఒక అనుమానమూ తలెత్తింది .. ఇదే క్వాలిటీని వీళ్ళు ఎంతకాలం నిలుపుకోగలరూ అని. ఎందుకంటే అనేక జాల జ్వాలా యుద్ధాల క్షతగాత్రుణ్ణి నేను. కానీ ఈ రెండేళ్లలోనూ ఈ జాలపత్రిక చరిత్రను గమనించిన వారెవరైనా ఈ వాకిలి సహృదయ సాహిత్య సంభాషణా వేదికగా స్థిరపడిందని ఒప్పుకోవలసిందే. ఆ విషయంలో సంపాదకులను అభినందించ వలసిందే.

కొత్త కవిత్వానికీ, కవిత్వాన్ని గురించి కొత్త చర్చలకీ వాకిలి మంచి ప్రాంగణం అయింది. అక్షర శీర్షికలో రకరకాల కొత్త కవిత్వం ఆవిష్కృతమయింది, సీనియర్ – జూనియర్ భేదం లేకుండా. Mango Bites తో తెలుగు కవితల ఆంగ్ల అనువాదాలని అందించడం ప్రశంసనీయమైన ప్రయత్నం. ఈ ప్రయత్నం ఇంకా విరివిగానూ, మేలురకంగానూ కొనసాగాలని నా ఆశ. వ్యాసాలలో తెలుగు భాషా నుడికారాలను పరామర్శించిన ఎలనాగ గారి రచనలు, సాహిత్య భాషను స్పృశించిన కాసుల లింగారెడ్డి గారి రచనలూ బాగా పనికి వస్తాయి, ముఖ్యంగా రచయితలకూ, కవులకూ. వచన రచనల్లో పెద్దిభొట్ల వంటి వెనకతరం రచయితలనూ, ఊబిలోదున్న వంటి ముందుతరం రచనలనూ కొత్త దృష్టితో విశ్లేషించడం బావుంది. అదే ఒరవడిలో కొత్తగా పేరు తెచ్చుకుంటున్న కథకుల రచనలనీ సానుభూతితో కూడిన విమర్శతో ప్రోత్సహించడం కూడా బావుంది.

కథలను, కథకులను గురించి మంచి చర్చలు జరిగినంతగా కొత్త కథలు రాలేదు అని నాకున్న ఒక్క కంప్లెయింటు.

ఐతే ఇదంతా ఒక యెత్తూ, ఆయా శీర్షికల కింద పాఠకులు రాసిన వ్యాఖ్యలు మరొక యెత్తు. వ్యాఖ్యలను నియంత్రించడం జాలపత్రికా సంపాదకులకు కత్తిమీద సాము వంటిది. ఒక పక్కన వ్యాఖ్యాతలకు తమ అభిప్రాయాలను చెప్పడానికి తగిన స్వేఛ్ఛను ఇస్తూనే, వ్యాఖ్యలు శ్రుతి మించకుండా ఉండేట్లు చూడడం, వాదోపవాదాలు సభామర్యాదకు లోబడి ఉండేట్లు సమతుల్యత పాటించడం అంత తేలికయిన విషయం కాదు. మహామహా టైంస్ లాంటి అంతర్జాతీయ పత్రికలే ఈ సమస్యలో తలమునక లవుతున్నాయి. ఈ విషయంలో వాకిలి పత్రికది అదృష్టమే – సాహిత్యమంటే కాస్తో కూస్తో అభిమానమున్నవారే ఈ వాకిలి గుమ్మం తొక్కుతున్నారు. రచయితలకు ఉత్సాహం కలిగేట్లు రంగవల్లుల మీద పూరేకుల జల్లుల్లా వ్యాఖ్యలను చిలకరిస్తున్నారు.

గతమెంతొ ఘనమైనదే. సంతోషం. మరి ముందు కాలపు మాట?

ప్రపంచ సమీకరణాలు మారుతున్న సందర్భమిది. వ్యాపార రథ కేతనాల రెపరెపల్లో గువ్వపిట్టల గుసగుసలు వినబడకుండా పోతున్న కాలమిది. ఇంద్రచాపపు రంగులన్నీ అటు నలుపో ఇటు తెలుపో అన్నట్టు రెండుగా ఘనీభవిస్తున్న సమయిమిది. ఐనా కొన్ని సత్యాలు సర్వకాలికాలు, సార్వజనీనాలు. పోలీసు పట్టు ఉక్కు పిడికిలే, రావిశాస్త్రి కథల్లోనైనా, అమెరికా నగర వీధుల్లోనైనా! సామ్రాజ్యవాదం రాబందే .. మూడొందల యేళ్ళ కిందట యూరోపియన్ కొలోనియలిజమైనా, గత శతాబ్దపు అమెరికను దాష్టీకమైనా, ఇహ ఇప్పుడు చాప కింద నీరులా వ్యాపిస్తున్న చైనా కబంధ హస్తమైనా. కొన్ని కొన్ని మాటలు నిక్కచ్చిగా చెప్పుకోక తప్పదు. ఇప్పుడు మాట్లాడకపోతే ఇంకెప్పుడు మాట్లాడతాం? ఆదర్శాల ముసుగులు తొడుక్కుంటే ఊపిరాడక మనమే మగ్గిపోతాం. ఇజాలకీ భేషజాలకీ చోటిస్తే ఎక్కడ వేసిన గొంగళీ అక్కడే ఉండడమే కాదు .. చీడ పట్టి చివికిపోతుంది కూడాను. మనుషులం కదా, మాట్లాడుకోకుండా ఎలాగు?

అందుకే, గొంగళీల్ని విదిలించేసి, ముసుగులు వొలిచేసి, కళ్ళక్కట్టిన గంతల్ని విప్పేసి మనసారా మాట్లాడుకుందాం.

రండి, వాకిలి సిద్ధంగా ఉంది. మీకోసమే తలుపు తీసింది. దానికిక కొత్త పారాణి పూత పూద్దాం.

**** (*) ****

డయాస్పోరా రచయితలతో ముఖాముఖి – మొదటి భాగం

వాకిలి — Wed, 02 Jul 2014 19:20:49 +0000

డయాస్పోరా రచయితల అనుభవాలను ఒక కూర్పుగా చేసి ఆటా సావనీర్లో వేద్దామనే ఉద్దేశంతో రచయితలకు ఐదు ప్రశ్నలు ఇవ్వడం జరిగింది. ఈ ప్రశ్నలకు ఆయా రచయితలు చెప్పిన సమాధానాలు, వారి అనుభవాలు ఇక్కడ మీకోసం (ఆటా వారి అనుమతితో):
ప్రశ్నలు:

1. డయాస్పోరా రచయితగా మీరు చేసిన రచనలు, మీరు పడ్డ ఇబ్బందులు, మీ సాహిత్య ధోరణిలో/గమ్యంలో వచ్చిన మార్పుల గురించి చెప్పండి? ప్రవాసదేశంలో మీరు ఎదుర్కొంటున్న వాస్తవ పరిస్థితుల్ని ఎంతవరకు సాహిత్యీకరించగలుగుతున్నారు?

2. అమెరికాలో మీరు భిన్న దేశాల సాహిత్యాలు చదువుతుంటారు కదా! అవి చదువుతున్నప్పుడు మీకెలా అనిపిస్తుంది? ఒక రచయితగా అంతర్జాతీయ పటం మీద మీరు ఎక్కడ ఉన్నారనుకుంటారు?

3. తెలుగు సాహిత్యంలో వచ్చిన మార్పుల్లో, వివిధ తెలుగు సాహితీ ఉద్యమాల్లో డయాస్పోరా రచయితల భాగస్వామ్యం ఎంతవరకు ఉంది?

4. ఇతర దేశాల రచయితల్లో మిమ్మల్ని బాగా ప్రభావితం చేసిన రచయితలు, కవులూ ఉన్నారా?

5. పుట్టిన నేలను విడిచాక కూడా డయాస్పోరా రచయితలు తమ మూలాలను అలానే కాపాడుకుంటూ సాహిత్యానికి మెట్టినింటి/కొత్త వొరవడి తీసుకురాగాలుగుతున్నారా?

వేలూరి వేంకటేశ్వర రావు

డయాస్పోరా అన్న నామవాచకాన్ని నిర్వచించి, స్వరూపనిరూపణ చెయ్యకపోతే నామటుకునాకు మీప్రశ్నలకి నిష్కాపట్యంగా, మనస్సాక్షిగా సమాధానం ఇవ్వటం సాధ్యం కాదు.

2000 సంవత్సరంనుంచీ కొన్ని సాహిత్య సదస్సులలోను, సభల్లోను, “ నాభావనలో డయాస్పోరా” గురించి చెప్పాను. తదుపరి 2002 లో ఈమాటలో (#eemaata.com#, November 2002)ఒక ప్రత్యేక వ్యాసం రాసాను. అందులోనుంచి కొన్ని వాక్యాలు తిరిగిరాయటం, నిజంచెప్పలంటే, పునరుక్తి దోషమే! అయినప్పటికీ, నన్ను నేను సమర్థించుకోవటం కోసం అవసరం అనిపించింది.

డయాస్పోరాలన్నిటికీ ఉండే ముఖ్య్తమైన లక్షణాలు ఏమిటి?

నా ఉద్దేశంలో ఈ క్రింది లక్షణాలు, అన్నీ కాకపోయినా, కొన్నయినా, డయాస్స్పోరా కమ్యూనిటీలలో కనిపిస్తాయి.
1. మాతృదేశ జ్ఞాపకాలు.
2. వలసకొచ్చిన దేశంలో మనని పూర్తి భాగ స్వాములుగా” వీళ్ళు” ఎప్పటికీ ఒప్పుకోరు అన్న నమ్మిక.
3. ఎప్పుడో ఒకప్పుడు మనం వెనక్కి తిరిగి మన మాతృదేశానికి వెళ్తాం అన్న నమ్మకం,( ఇది నిజంగా పిచ్చి నమ్మకం.)
4. సామూహిక సృహ, ధృఢమైన ఏకత్వ నిరూపణ (#project a strong uniform identity# )

ఈ లక్షణాలు ముఖ్యమైనవని ఒప్పుకుంటే, తెలుగు డయాస్పోరాకి, ఇతర డయాస్పోరాలకీ ( ఐరిష్, తూర్పు యూరోపియన్, దక్షిణ అమెరికన్, వగైరా) పోలికలు చాలా స్వల్పం. ఒకేఒక్క పోలిక కొట్టవచ్చినట్టు కనిపిస్తుంది. అది, కేవలం మాతృదేశ జ్ఞాపకాలు. దీనినే నాస్టాల్జియా అంటారు.( తూరుపు గోదావరి కొబ్బరి చెట్లు, నూజివీడు మామిడిపళ్ళు, వరిచేలు, సెలయేళ్ళు, ఆవు పిల్లలు, గేదె పాలు… వగైరా!) అది తప్పనటల్లేదు. కానీ అదొక్కటే డయాస్పోరా( రచనల ) ముఖ్యలక్షణం కాదని నా నమ్మిక.
పైన చెప్పిన రెండవ లక్షణం గురించి మనని మనం ప్రశ్నించుకోవలసిన అవసరం ఉన్నది. తెలుగు డయాస్పోరాగా మనం వలస దేశంలో భాగస్వాములమటానికి ఏ రకమయిన ప్రయత్నాలు చేసాము? చేస్తున్నాము? నిజం చెప్పాలంటే, మన సంస్థలు ఏవీ, రాజకీయంగా కాని,సాంఘికంగా కాని, ఉమ్మడిగా ప్రయత్నం చెయ్యటల్లేదని అనుకుంటున్నాను. ఉదాహరణకి, కొరియా నుంచి గత 25 సంవత్సరాలలో అమెరికాకి వలసకొచ్చిన జనాభాని చూడండి. ఈ రోజున కొన్ని అమెరికన్ రాస్ట్రాలలో రాజకీయంగా, సాంఘికంగా వారిదే పైచెయ్యి.

ఇకపోతే మూడవ లక్షణం కబుర్లలో కనిపిస్తుందికాని, కార్యాచరణలో కనిపించదు.
నాలుగవ లక్షణం గురించి చెప్పకండా ఊహకి వదిలిపెట్టటమే మంచిది.
పోతే, ప్రతి డయాస్పోరా కమ్మ్యూనిటీ తన సాహిత్యాన్ని సృష్టించుకుంటుంది. తన సాహిత్యానికి
తగినంతగా పబ్లిసిటీ ఇచ్చుకుంటుంది.

తెలుగు దేశంలో ఉండగా ఎప్పుడూ తెలుగు రాయని వాళ్ళం, గట్టిగా తెలుగు చదవని వాళ్ళం, గట్టిగా తెలుగు పత్రికలు కూడా చూడని, చదవని వాళ్ళం ఇక్కడికొచ్చాక మనకి ఇంగ్లీషుకన్నా తెలుగే బాగా వచ్చునని గుర్తించాం. మనం తెలుగులో”రచయితలం” అయ్యాం.

మనం రాస్తున్న రచనలలో చాలాభాగం మన పాత జ్ఞాపకాలతో ముడిపడి ఉంటున్నది. మనం రాస్తూన్న రచనలని, అక్కడి విమర్శకులుగాని, ఇక్కడి సాహితీ రసజ్ఞులుగానీ, అభేదంగాను, చులకనగానూ, తక్కువచేసి condescending & patronizing గా, చూడడం జరుగుతున్నది. మన ఆలోచనాసరళిలో, ఊహల ప్రపంచాల్లో చెప్పుకోదగిన తేడా ఉన్నది. అది మన రచనల్లో బాహాటంగా కనిపించటల్లేదు. అక్కడి గీటు రాళ్ళతో, అక్కడి మీటరు కొలబద్దలతో మన అమెరికన్‌ తెలుగు “అడుగులని” , మన తెలుగు రచనలనీ పరిశీలించితే వచ్చే ప్రమాదం: “వాళ్ళు ఒప్పుకున్నట్టుగా రాస్తేనే రచన అవుతుందనే” దురభిప్రాయం. ఇది మన ‘నవ’ రచయితలకి రావడం మూలంగా, డయాస్పోరా రచనలు రావటల్లేదు. మనకి రచన మన జీవితావసరం. మనని మనం, మన తరువాతి తరాన్నీ, ఈ నూతన సమాజంలో మనుషులుగా, ఒక కొత్త సాంస్కృతిక మిశ్రిత ( Hybrid Cultural Community) సమాజంగా రూపొందించుకోడానికి రచన మన ప్రాణం అని నమ్మిన నాడు, ఇక్కడనుంచి మంచి రచనలు సమృద్ధి గా వస్తాయి.

తెలుగు దేశంనుంచి ముమ్మరంగా అమెరికాకి వస్తున్న చాలామంది ఇంకా “ సందఋశకులు” (#Visitors#) గానే కనిపిస్తారు. బహుశా ఆ ధోరణికి కారణం, ఒకకాలు అక్కడ ఉండబట్టి కావచ్చు. అక్కడ ఆస్తిపాస్తులపై వ్యామోహం కావచ్చు. శాశ్వతంగా అమెరికాకి వలస కొచ్చాము అన్న ధోరణి వంటబట్టకపోవటంతో, మూడవలక్షణం కొట్టవచ్చినట్టు కనపడుతుంది. ఆ లక్షణం రచనల్లోకూడా ప్రతిబింబిస్తుంది.
చాలా రచనల్లో అమెరికా సంస్కృతిని హేళన చెయ్యటం, ఇక్కడి కట్టు-బొట్టులని ఆక్షేపించడం, మన సంస్కృతి మహోన్నతమయినదని రచనల్లో ప్రతిబింబింపచేయటం అక్కడి పత్రికల్లో అచ్చుకోసం రాస్తున్నట్టుగా కనిపిస్తుంది గాని, ఇక్కడి నిజ వాతావరణానికి ప్రతిబింబంగా కనపడదు.

అంతమాత్రంచేత చక్కని డయస్పోరా అనుభవాలతో నిండిన రచనలు రాలేదని అనను. వచ్చాయి; వస్తున్నాయి. కానీ అవ్వన్నీ పూర్తి నాస్టాల్జియా గోలలో (Noise) లో కలిసిపోతున్నాయి.
ప్రతి సంవత్సరం తెలుగుదేశంనుంచి వేలకొద్దీ “ వలస” కి వస్తున్నారు. అయితే, వీరిలో చాలామందికి, విద్యార్థులుగా వచ్చిన వారికున్న అనుభవాలు లేవు. స్నేహబృందాలుకూడా, మనభాషవారితోనే ఎక్కువ. మన భోజనం తప్ప మరొకటి నప్పదు. మన ఆటపాటలు తప్ప ఇక్కడి ఆటలు, పాటలు అంటే విముఖత. ఇవన్నీ కూడా సహజమైన డయాస్పోరా సాహిత్యం పుట్టటానికి ఆటంకమనిపిస్తున్నది.

ఆఖరిగా ఒక మాట.
మనం తెలుగు డయాస్పోరాయే!
మనలో బోలెడుమంది రచయితలున్నారు. అదీ నిజమే!
అయితే మనరచనలు డయాస్పోరా రచనలేనా? డయస్పోరా జీవితానికి నిజమైన ప్రతిబింబాలేనా? ఈ ప్రశ్నలకి నిష్కర్షగా సమాధానం చెప్పటం కొరివితో తలగోక్కోవటమవుతుందేమోనని నా భయం.

నేను గత 50+ సంవత్సరాలలో పాతిక పైచిలుకు కథలు, నలభై వ్యాసాలూ రాసాను. ఇది ప్రపంచ సాహిత్య సముద్రంలో ఒక చిన్నని నీటి పరమాణువు. అంతర్జాతీయంగా మన తెలుగు సాహిత్యం ( 1920 ల తరువాత వచ్చిన నవ్య సాహిత్యంతో సహా) ఇంగ్లీషులోకి అనువదించి, ఆ సాహిత్యం ప్రపంచసాహిత్య తెరపై చూపటం డయాస్పోరా కర్తవ్యం. ఆ పని చేస్తున్నవారిని ప్రోత్సహించడం మన విధ్యుక్త ధర్మం.
తెలుగు సాహితీ ఉద్యమాలలో ( అవి ఏ రకమయిన ఉద్యమాలైనా కానీయండి!)తెలుగు డయస్పోరా రచయితల చెప్పుకోదగినంతగా ఏమీ చెయ్యలేదని నానమ్మకం. ఆ పని చెయ్యటానికి అవకాశం ఉన్నదా అన్నది వేరే ప్రశ్న.

*** * ***

వంగూరి చిట్టెంరాజు

“డయాస్పోరా రచయిత” అంటే విదేశాలలో స్థిరపడిన రచయిత అనే అర్ధంలోనే మీరు వాడారని అనుకుంటున్నాను. లేక “డయాస్పోరా ఇతివృత్తాలతో” రచనలు చేసిన రచయిత అనే అర్ధంలో వాడినా నేను అర్హుడినే కదా! అంచేత పరవా లేదు.

ఇక నేను ఒక రచయితగా పాఠకులని, కొందరు విమర్శకులని ఏమైనా ఇబ్బంది పెట్టానేమో కానీ, నేను మటుకు ఏమీ ఇబ్బందులు పడ లేదు. ఆ మాటకొస్తే నేనే ఇండియా లో ఉండి ఉంటే, అక్కడి సాహిత్య వాతావరణంలో ఖచ్చితంగా ఇబ్బందులు పడి ఉండేవాడినేమో! నాకు తెలిసీ ఉత్తర అమెరికాలో మటుకు రచయితలు అందరూ…నాతో సహా… తమకున్న సర్వ స్వాతంత్ర్య వాతావరణాన్ని చాలా మటుకు సముచితంగానే, సామరస్యంగానే ఉపయోగించుకున్నారు.

తొలి దశలో సాహిత్యంలో కూడా నాయకత్వ ఎజెండాలు ఉన్నవాళ్లు సహజంగానే ఆ దిశలో నలుగురినీ చుట్టూ పోగేసుకుని, ఆ ప్రయత్నంలో అప్రయత్నంగానే అమెరికా లో ఔత్సాహిక దశలో ఉన్న రచనలని ఇండియా లో గొప్ప రచనలతోనో, తమ ఉన్నత ప్రమాణాలకి తగినట్టుగా లేవు అనో ఇక్కడి రచయితలని నిరుత్సాహ పరిచారు అనేది నా వ్యక్తిగత అభిప్రాయం. ఆ నాటి కథల్లో సహజంగానే “నాస్టాల్జియా” ధోరణి ఎక్కువగా ఉండడం, “ఆ ఏదో పాపం, ఉన్నంతలో బానే రాసుకుంటున్నారు” అని ఇండియా లో సాహితీవేత్తలు ఇక్కడి వారిని చిన్న చూపు చూడడం కూడా అటువంటి వాతావరణానికి కారణాలు. నా సాహిత్య ధోరణిలో ఎక్కువ మార్పులు లేవు కానీ, గమ్యంలో మార్పుల కారణంగానే, సాహిత్యానికి పెద్ద పీట వెయ్యడానికే 1994 లో వంగూరి ఫౌండేషన్ ఆఫ్ అమెరికా స్థాపించడం జరిగింది. 1998 మేము నిర్వహించిన మొట్టమొదటి అమెరికా తెలుగు సాహితీ సదస్సు అమెరికాలో సాహిత్య వాతావరణాన్ని అందరూ సరి అయిన విధంగా అంచనా వేసుకునే అవకాశం కల్పించింది.

ఆ రోజుల్లో దేశవ్యాప్తంగా మహాసభల సావనీర్లు, స్థానికంగా అక్కడి సంస్థాగత వార్తా పత్రికలూ తప్ప రచయితలకి ప్రచురణావకాశాలు లేనే లేవు. ఇప్పుడు, ముఖ్యంగా ఎవరి రచనలు వారే తమ బ్లాగ్ లో ప్రచురించుకునే అవకాశం ఉండడంతో, పాతిక, ముఫై ఏళ్ల క్రితం లాగా సంస్థాగత పత్రికలలో పత్రికలలో ముద్రణావకాశాల కోసం ఆయా సంపాదకుల ఆమోదాల కోసం ఎదురు చూడవలసిన అవసరం ఇప్పుడు లేదు. ఈ విధమైన నియంత్రణా రహిత సాహిత్యం మంచిదో, కాదో చర్చనీయాంశమే!
ఇక “పరాయి దేశం”…..(అంటే అమెరికా అనే మీ ఉద్దేశ్యం అనుకుంటున్నాను)… లో వాస్తవ పరిస్తితుల్ని నా పరిధిలో, నేను ఎన్నుకున్న శైలి లో కనీసం యాభై పైగా ఇతివృత్తాలతో కథలు కాని కథలు వ్రాయగలిగాను. నా మాట ఎలా ఉన్నా, అమెరికా తెలుగు కథకులు స్పృశించని ఇతివృత్తాలు చాలానే ఉన్నాయి. ఉదాహరణకి, ఇక్కడ తల్లిదండ్రులకీ, పిల్లలకీ, యుక్తవయస్కులకీ మధ్య సంబంధాల గురించీ, వీసా సమస్యలూ, త్రిశంకు స్వర్గాల గురించీ, ఆఫీసుల్లో భిన్న జాతులతో ఉద్యోగం చెయ్యడంలో ఉన్న పరిస్తితులు, ఇక్కడ ప్రభుత్వాధికారులతో, పోలీసులతో వచ్చే సమస్యలూ మొదలైన అంశాల మీద లోతయిన కథలు ఇంకా రావాలి. వాటికి తగిన సాహిత్య వాతావరణం ఇక్కడ ఉంది అనే నా నమ్మకం.

భలే ప్రశ్న! ఈ దేశం నాకు చేసిన “అన్యాయం” ఏమిటంటే….ఇక్కడికి వచ్చాక ఉన్న అమూల్యమైన ఆ కాస్త సమయమూ కేవలం తెలుగు భాషకి, నాటకాలకి, ఇతర సాంస్కృతిక పరమైన అంశాలకి వెచ్చించడానికే సరిపోయింది. నేను ఇండియాలో ఉండగా ఆంగ్ల సాహిత్యం మీద నాకున్న “పట్టు” గురించి మా బంధువులూ, మిత్రులూ గర్వంగా చెప్పుకునే వారు. ఇక్కడికి వచ్చాక అది కూడా పోయింది. అందుచేత నాకు ఆంగ్లం తొ సహా భిన్న దేశాల సాహిత్యాల మీద ఏ విధమైన అవగాహనా లేదు. నేను అంతర్జాతీయ పటం మీదే కాదు, విభజనకు ముందు ఉన్న యావత్ ఆంధ్ర ప్రదేశ్ పటం లో కూడా నాకు అణుమాత్రమైనా చోటు లేదు. అవసరం వచ్చినప్పుడు గూగుల్ లో వెతికేసి ఇతర భాషా, సాహిత్యాల మీదా, ఆయా రచయితల “కొటేషన్స్” ఇచ్చేసి మార్కులు కొట్టెయ్యొచ్చు కానీ ….ఎందుకొచ్చిన ఆర్భాటం చెప్పండి ?

ఈ తెలుగు సాహితీ ఉద్యమాల్లో డయాస్పోరా రచయితలకి ఏ విధమైన భాగస్వామ్యమూ
లేదు. ఉండే అవకాశమూ లేదు. అవసరం అంతకంటే లేదు. ఎందుకంటే “ఉద్యమం” అనగానే ఏదో ఒక “ఎజెండా” ఉండాలి అనేది నా అవగాహన. డయాస్పోరా రచయితలకి అటువంటి, ఎటువంటి “ఎజెండా” ప్రస్తుతానికి లేదు. కానీ, అమెరికా తెలుగు వారి మీద కూడా ప్రభావం చూపిస్తున్న ప్రస్తుత రాజకీయ పరిమాణాల దృష్ట్యా, ఉన్నవాటి కంటే మరింత ప్రత్యక్షంగానే వర్గ ప్రాధాన్యతలూ, మాండలీక అభిమానాలూ ఇక్కడ సాహితీవేత్తలు కూడా బాహాటంగానే ప్రకటించే అవకాశం ఉంది. అప్పుడు బహుశా దాన్ని డయాస్పోరా ఉద్యమ సాహిత్యం అంటారేమో!

ఇక్కడో చిన్న విషయం గుర్తుకొస్తొంది. కొన్నేళ్ళ క్రితం ఒక తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఉపాధ్యక్షులు గారు మా ఊరు వచ్చారు. అప్పుడు నేను “మా అమెరికా తెలుగు రచయితల సాహిత్యానికి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో ప్రత్యేకమైన గుర్తింపు రావడానికి మీరు సహాయం చెయ్యగలరా?” అని అడిగాను. ఆయన నవ్వేసి “నేనేమీ చెయ్య లేను కానీ, మీరు “డయాస్పోరా ఉద్యమ సాహిత్యం” అని పేరుపెట్టి కాస్త ఎమోషనల్ గా, తెల్లవారో మరొకరో మీ కష్టాలకి కారణం అని రెచ్చగొట్టే రచనలు చెయ్యండి. అప్పుడు మీకు కావలిసినంత గుర్తింపు వచ్చి తీరుతుంది.” అన్నారు.

లేకేం..చదివిన వారు చాలా మందే ఉన్నారు. ఇయాన్ ఫ్లెమింగ్, జేమ్స్ ఎర్ల్ గార్డ్నర్, పి.జి. వుడ్ హౌస్, రస్సెల్, ఓ హెన్రీ , జెన్ ఆస్టిన్, పేర్ల బక్ …..ఇలా అందరూ నేను చిన్నప్పుడు ఉధృతంగా చదివిన వారే! వారు నన్ను ప్రభావితం చేశారా అంటే …అది అనుమానమే.

అసలు నేను పుట్టిందే అందుకు అని నా గురించి చాలా మంది అనుకుంటూ ఉంటారు.
అందులో కొంతయినా నిజం ఉంది అని నేను అనుకుంటాను. ఇలాంటి పెద్ద , పెద్ద మాటలకి దూరంగా ఉండి నాకు తోచిన, నేను చెయ్యదగ్గ పనులు మాత్రమే చేసుకుంటూ పోవడమే నాకు తెలిసిన మిగలిన నిజం.

*** * ***

వేమూరి వేంకటేశ్వరరావు

నేను 1961 లో అమెరికా వచ్చేను. 1967 వరకు తెలుగులో రచనలు చెయ్యలేదు. రాయడం మొదలుపెడుతూనే కంప్యూటర్లు అనే పుస్తకం తెలుగులో రాసేను. తరువాత కొన్ని వైజ్ఞానిక కల్పనలు రాసేను. తరువాత సైన్సుని జనరంజక శైలో రాయడం మొదలు పెట్టేను. వాటిని తెలుగు పత్రికలలో ప్రచురించేవాడిని. ఈ కార్యక్రమంలో ఎప్పుడూ అధిగమించలేని ఇబ్బందులు పడలేదు.
అమెరికాలో అలనాటి నా అనుభవాలని “అమెరికా అనుభవాలు” పేరిట ఒక పుస్తకం ప్రచురించేను. కినిగె వారు ఈ పుస్తకాన్ని ఇ-పుస్తకంగా మళ్లా ప్రచురించేరు.
గత ఏభై ఏళ్లల్లో నా గమ్యంలో పెద్దగా మార్పు ఏమీ రాలేదు. ఇప్పటికీ సైన్సుని తెలుగులో రాయాలనే నా అభిలాష. కథల రూపంలోనూ, వ్యాసాల రూపంలోనూ, పుస్తకాల రూపంలోనూ కొనసాగుతూనే ఉంది.
నేను తెలుగు సాహిత్యం కాని ఇంగ్లీషు సాహిత్యం కాని అంత ఎక్కువగా చదవలేదు – ఇండియాలోనూ చదవలేదు, అమెరికా వచ్చిన తరువాత కూడ ఎక్కువగా చదవలేదు. కాలేజీలో తారసపడ్డ పాఠ్య పుస్తకాలే నా సాహిత్య పరిచయం. నన్ను నేను ఎప్పుడూ ఒక గణనీయమైన రచయితగా ఊహించుకోలేదు. నా రాతలన్నీ సరదాకి, కాలక్షేపానికి రాసినవే. నన్ను నా రచనా వ్యాసంగంలో ప్రభావితం చేసిన వారిలో అయిజాక్ అసిమావ్, ఆర్థర్ క్లార్క్ అగ్రగణ్యులు. మనదేశపు రచయితలలో మహీధర నళినీమోహన్.
“తెలుగు సాహిత్యంలో వచ్చిన మార్పుల్లో డయస్పోరా రచయితల పాత్ర ఎంత?” అనే ప్రశ్నకి సమాధానం కాలమే నిర్ణయించాలి. అమెరికా నుండి వెలువడిన సాహిత్యంలో పరిపక్వత, పుష్ఠి లేవని పెదవి విరచిన సమీక్షకులు చాలమంది ఉన్నారు. కాని నా అభిప్రాయం ప్రకారం అమెరికా వచ్చి స్థిరపడ్డ తెలుగు వాళ్లు తెలుగు భాషని ఇరవై ఒకటవ శతాబ్దం లోకి తీసుకురాడానికి సాహిత్యపరంగానూ, సంస్థాపరంగానూ, సాంకేతికంగానూ గణనీయమైన కృషి చేశారన్నది నిర్వివాదాంశం. పోతన ఖతి, RTS, ఇంగ్లీషు లిపిలో రాసిన దానిని తెలుగు లిపిలోకి మార్చే పద్మ , ఈమాట అంతర్జాల పత్రిక, మొదలైనవన్నీ అమెరికాలో ఉన్న తెలుగువారి చొరవ, చలవల వల్ల పుట్టినవే కదా?

*** * ***

అఫ్సర్

అమెరికా వచ్చాక రాసిన రచనల్లో నా మటుకు నేను qualitative గా తేడా వచ్చిందని అనుకుంటున్నా. ఇబ్బందుల మాటకి వస్తే, సృజనాత్మకంగా ఏం రాయాలీ, ఎలా రాయాలీ అన్న ముఖ్యమైన ఇబ్బంది మొదటి నించీ వుంది. ఇక్కడికి వచ్చాక ఇంకో కొత్త ఉనికి కూడా తోడవ్వడంతో ఈ కోణం నించి రాయడంలో ఇంకా అంత సౌకర్యంగా లేదు.

వలస అన్నది నా కవిత్వంలో మొదటి నించీ చెప్తూనే వున్నాను. ఇక్కడికి వచ్చే ముందు 2000లో వచ్చిన నా కవిత్వ సంపుటి పేరు “వలస”. పదేళ్ళ తరవాత వచ్చిన పుస్తకం “ఊరి చివర” ఈ రెండీటిలోనూ వలస వేదన వుంది. ఇప్పుడు నేను రాస్తున్న కవిత్వంలో గానీ, కథల్లో గాని ప్రవాస జీవితం ఎక్కువగా కనిపిస్తోంది, ఇక్కడి జీవితం కొంచెం కొంచెంగా అర్థమవుతూ వుంది కనుక!

వాస్తవ పరిస్థితి మనం అనుకున్నంత, పైకి కనిపిస్తున్నంత తేలిక కాదని అర్థమయ్యాక రాయడం కష్టమవుతుంది. వచనంతో పోల్చినప్పుడు కవిత్వంలో ఇది కొంత తేలిక. ఎందుకంటే, కవిత్వం ప్రధానంగా ఉద్వేగ కళ. కథలో ఆలోచన కూడా ముఖ్యం కాబట్టి, కథల్లో ఈ ప్రయత్నం అంత బలంగా కనిపించడం లేదని అనుకుంటున్నా.

ముఖ్యంగా అమెరికన్ కవిత్వమూ, కథానికలు నా ఆలోచన పరిధిని పెంచాయి. ఇక్కడి కవిత్వంలో వుండే ease, కథనంలోని వైవిధ్యం నాకు నచ్చుతుంది. యూనివర్సిటీలో సాహిత్య పాఠాలు చెప్పాలి కాబట్టి సాహిత్య సిద్ధాంతాలు కూడా చదవక తప్పదు. కాని, నేను ఎక్కువగా కవిత్వమూ కథలే చదువుతాను. నా విద్యార్థులలో భిన్న దేశాల వాళ్ళు వుండడం వల్ల వాళ్ళ నించి కూడా ఆయాదేశాల సాహిత్య చర్చలు చేస్తుంటాం. నిజానికి ఈ చర్చల్లో ఎక్కువ నేర్చుకుంటాను. ఇవన్నీ చదువుతున్నప్పుడు/ వింటున్నప్పుడు మన సాహిత్యం ఇంకా నిర్దిష్టతని అందుకోవాలని అనిపిస్తుంది.
ఇక అంతర్జాతీయ పటం అంటారా? అది నన్ను భయపెడ్తుంది, అంత దూరం ఆలోచించ లేను. కాబట్టి, నా పటం మీద నేను హాయిగా కదులుతూ వుంటే చాలు అనుకుంటా.

తెలుగు సాహిత్యానికి సంబంధించి డయాస్పోరా రచయిత అంటూ వొక ఇంకా విడిగా ఏర్పడ్డదో లేదో ఇంకా స్పష్టంగా తెలియడం లేదు నాకు. కాని, ఇప్పుడు రెండు దేశాల మధ్య రాకపోకలు, సాంస్కృతిక సాహిత్య రాకపోకలు కూడా పెరుగుతున్నాయి. ఈ బంధం ఇప్పుడు చాలా విలువైంది. తెలంగాణా ఉద్యమం వల్ల ఈ విషయం ఇంకా స్పష్టంగా అర్థమైంది అనుకుంటున్నా. ఆ ఉద్యమ ప్రభావం ఈ మధ్య అమెరికా తెలుగు సాంస్కృతిక రంగంపైన బాగా పడింది అనుకుంటున్నా. లేకపోతే, బతుకమ్మ ఆట అనేది వొకటి వుందని అయినా ఇక్కడి వాళ్లకి తెలిసే అవకాశం లేదు కదా?! అమెరికా తెలుగు రచయితలు ఈ నిర్దిష్ట వాస్తవికతని ఇంకా బాగా అర్థం చేసుకోవాల్సిన అవసరం వుంది. లేకపోతే, వాళ్ళు ఈ కాలంలో నిలబడలేరు.

మన ప్రధాన సమస్య ఏమిటంటే, అస్తిత్వ గుర్తింపు మనకి అంతగా తెలియదు. వొకే సమయంలో భిన్న అస్తిత్వాలు ఉంటాయన్న చైతన్యాన్ని వొప్పుకోడానికి మన సాహిత్య జీవులు ఇప్పటికీ సిద్ధంగా లేరు. Multi-culturalism, diasporic identity అనేవి సిద్ధాంతాలు కావు, అవి జీవన వాస్తవికతలు అనే కనువిప్పు మనకి కలగాలి.

అలాగే, తెలుగు నాట వస్తున్న మార్పులూ, ఉద్యమాలు కూడా ఇక్కడి రచయితల ఆలోచనల్లో భాగమైనంత బలంగా రచనల్లో కాలేదని నేను అనుకుంటున్నా. ఆ కారణంగా మన డయాస్పోరా సాహిత్యం ఇంకా abstract గానే వుంది.

చాలా మంది వున్నారు. కొన్ని పేర్లు అంటూ చెప్పడం కష్టం. నాకు లాటిన్ అమెరికన్, ఆఫ్రికన్ అమెరికన్, మిడిల్ ఈస్ట్ రచయితలు ఎక్కువగా నచ్చుతున్నారు. వాళ్ళ సినిమాలు కూడా నేను ఎక్కువ చూస్తూ వుంటాను. సంఘర్షణ వున్నచోటే మంచి సాహిత్యం పుడ్తుంది అని వీళ్ళు నిరూపిస్తున్నారు. బహుశా, వీళ్ళకి సరిసమానమైన సృజన చేయగలిగిన శక్తి మన తెలంగాణా, సీమ, ఉత్తరాంధ్ర రచయితలకు వుందనుకుంటున్నా.

ఇంకా చాలా దూరం ప్రయాణం చేయాలి డయాస్పోరా తెలుగు రచయితలు. ఇప్పటికీ ఇక్కడి రచనల స్థాయి వొక వొరవడిని అందుకోవడం లేదు. డయాస్పోరా జీవితంలో చాలా ముఖ్యమైన దశ –integration. ఇక్కడి వాతావరణంలో లీనమైపోవడం! అది మిగిలిన దేశాల వాళ్ళు సాధించినంత ప్రభావవంతంగా మనం సాధించలేకపోతున్నాం. చివరికి పాకిస్తానీ రచయితలు కూడా ఈ విషయంలో మన కంటే ముందే వున్నారు. ప్రవాస రచయితగా తనని తాను ఊహించుకోగలగడం తెలుగు రచయితకి కొంచెం కష్టమైన ప్రక్రియ. ప్రవాస అనుభవం భిన్నమైనది అనే మౌలిక భావన నుంచి ఇది మొదలు కావాలి. ఆ భిన్నత్వాన్ని చూడాలంటే, మన లాగే పుట్టిన నేలని విడిచి వచ్చిన వాళ్ళు కొత్త చోటులో ఎలా సంఘర్షిస్తున్నారో అర్థం కావాలి. మనం మనవాళ్ళతో కాకుండా, నల్లవాళ్ళతో, మెక్సికన్లతో, ఇక్కడ వున్నా భిన్న దేశాల భిన్న సంస్కృతుల వాళ్లతో కలసిపోగలగాలి. అది ఇంకా మనకి అలవాటు కావడం లేదు.

*** * ***

శంకగిరి నారాయణస్వామి (కొత్తపాళీ)

నేను ముఖ్యంగా కథలు రాస్తుంటాను. పడిన, పడుతున్న ముఖ్యమైన ఇబ్బంది తెలుగు భాష దైనందిన జీవితంలో లేకపోవడంతో అర్ధవంతమైన ఒక చక్కటి వాక్యం రాయడానికి మూడు చెరువుల నీళ్ళు తాగినంత శ్రమ అవుతున్నది. కానీ ఆ మాత్రం శ్రమపడి రాస్తున్నందుకు, భాష, శైలి బావున్నాయని పది మందీ మెచ్చుకున్నారు. So, I guess it is worth the effort. పదేళ్ళకి పైన కథలు రాయడం, ఇరువైపులా సాహిత్యకారులైన మిత్రులతో ముచ్చటించడంలో గ్రహించిన ఇంకొక విషయం అక్కడ ఉంటున్న వారికి అమెరికా రచయితల రచనలను గురించి పెద్దగా ఆసక్తి లేదు. ఉండాలని ఆశించడం కూడా మన వేపునుంచి బహుశా అత్యాశేమో.

వాస్తవ పరిస్థితుల్ని సాహిత్యీకరించడం అంటే మీ ఉద్దేశమేవిటో నాకు సరిగ్గా అర్ధం కాలేదు. నేణు రాసేది ఫిక్షను, అంటే కల్పితం. కానీ ఫిక్షను కూడా నిజజీవితంలోంచే పుడుతుందనీ, అందులోనూ అమెరికా ప్రవాసాంధ్రుల కథల్ని మనమే రాసుకోవాలనే రెండు బలమైన ఆలోచనలతో నేను రాస్తున్నాను. వాస్తవ పరిస్థితుల్ని సాహిత్యంలో పెట్టడం అంటే న్యూస్ రిపోర్టులు రాయడం కాదు కదా. సాహిత్యం పుట్టాలంటే చుట్టుతా ఉన్న వాస్తవ పరిస్థితుల్ని గురించి లోపల ముందు మథనం జరగాలి, అప్పుడూ కదా .. వెన్నో, హాలాహలమో, అమృతమో పుడితే ..

నేను ఒక్క అక్షరం కాగితమ్మీద పెట్టే ముందే ప్రసిద్ధులైన వివిధ అంతర్జాతీయ రచయితల ఫిక్షను చదివాను ఇంగ్లీషులో. ముఖ్యంగా కథానిక పరిణామంలో తెలుగు కథ చాలా కుంచించుకు పోయింది అనిపిస్తుంది. అమెరికా కథకులు కథానికని మనం చూసేదానికన్న చాలా భిన్నంగా చూస్తున్నారు. నా కథలు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఉన్నాయి అని చెప్పుకోగలిగే స్థాయి కానీ గర్వం కానీ నాకు లేవు. కానీ జంపా లహిరి ఇంటర్ప్రెటర్ ఆఫ్ మాలడీస్ సంపుటిలో ఎ టెంపరరీ మేటర్ లాంటి కథలు కొన్నైనా రాయగలనని ఆశగా ఉంది.

చాలా తక్కువ.

కథానిక రచనకి సంబంధించి .. లేదనే చెప్పాలి. చదివినప్పుడు ఆస్వాదించిన రచనలూ, రచయితలూ రాస్తూ పోతే చాలా పెద్ద జాబితా అవుతుంది.

ఇది చాలా పెద్ద ప్రశ్న. మిగతా డయాస్పోరా రచయితలు అందరూ ఏమి చేస్తున్నారు, ఏమి రాస్తున్నారు అని నేను పరిశీలన చెయ్యలేదు. మూలాలను కాపాడుకోవటం అంటే ఏమిటి? మొన్న మొన్నటి దాకా కూడా అమెరికా తెలుగు రచయితలు విడిచి వచ్చిన దేశం/ఊరు/మనుషుల మీద బెంగతో నాస్టాల్జియా రచనలే ఎక్కువగా చేశారు. అక్కణ్ణించి ఇక్కడ సంసారం నిర్వహించడం, పిల్లల్ని పెంచడం, కొద్దిగా పిల్లల పెళ్ళిళ్ళు – ఇలాంటివి కథా వస్తువులయ్యాయి. విస్తృతమైన ప్రవాస జీవితానుభవాన్ని సాహిత్యంలో పట్టుకోవడంలోకి ఇంకా ఇప్పుడిప్పుడే అడుగుపెడుతున్నామని అనుకుంటున్నా.

మరికొంతమంది ప్రవాస రచయితల అనుభవాలు ఆగస్ట్ సంచికలో చదవండి…

(మొదటి ముద్రణ: 13వ ఆటా మహాసభల జ్ఞాపక సంచిక, జూలై 2014)

కారు పున్నమి

వాకిలి — Wed, 03 Jul 2013 23:51:28 +0000

మెమోరియల్ డే వీకెండుకి అభినవ్ ని చూసుకునేది నావంతొచ్చింది. స్లీపింగ్ బేర్ డూన్స్ చూడ్డానికి వెళ్దామని ప్లాన్ చేశాను. ఈ సారి ట్రిప్ అంతా, ఎక్కడా ఏ ఒడిదుడుకులు రాకుండా రిజర్వేషన్లూ, అక్కడికెళ్ళాక ఏ పూట ఏమేమి చెయ్యాలీ అన్నీ జాగ్రత్తగా తయారు చేశాను, మధ్య మధ్యలో అభినవ్ ని కూడా వాడి ఇష్టాయిష్టాలు కనుక్కుంటూ. వాడికీ పన్నెండేళ్ళొచ్చాయిగా. తనే అన్నాడు, హైకింగ్ చేద్దామని.

వాళ్ళమ్మ శుక్రవారం ఎప్పుడైనా వచ్చి వాణ్ణి పిక్ చేసుకోమన్నది . అసలు శుక్రవారం శలవ తీసుకుందామని ప్రయత్నించాను కానీ క్లయంట్ స్టేటస్ మీటింగుకి నేను లేకుండా కుదరదని బాసు పట్టు పట్టాడు. అంత ముఖ్యమైన మీటింగు సరిగ్గా లాంగ్ వీకెండుకి ముందు పెట్టడానికి అతనికైనా బుద్ధుండాలి, మీటింగ్ కావాలని డిమాండ్ చెయ్యడానికి ఆ క్లయంట్ కైనా బుద్ధుండాలి.

పదిన్నరకి సెల్ మోగింది. అభినవ్. క్లయంట్ మేనేజర్ ఏదో ప్రశ్న అడుగుతున్నాడు అప్పుడే. అదేదో బిల్లింగ్ కి సంబంధించిన ప్రశ్న కావడంతో ఎకౌంట్స్ మేనేజర్ ని ఆ ప్రశ్నకి ఎరవేసి ఇప్పుడే వస్తానని బయటికొచ్చాను. రెస్ట్ రూములోకి వెళ్ళి అభినవ్ కి కాల్ చేశాను.
“నానా, ఎప్పుడొస్తున్నావ్? నేను రెడీ.”
“వచ్చేస్తున్నాను అభీ. ఇదిగో ఈ మీటింగ్ ఇప్పుడే ముగించేస్తున్నా. ఇంకో అరగంటలో రోడ్డెక్కేస్తా.”
“నిజంగా?”
“వొట్టు!”
పదకొండున్నరకి మళ్ళీ మోగింది ఫోన్. వాడే. వాణ్ణి నిరాశ పరచలేను. మా బాసు ఏదో కహానీ చెబుతున్నాడు క్లయంటుకి. గబగబా రెండడుగుల్లో బయటికొచ్చి ఫోనెత్తా.
“నానా, దగ్గరికొచ్చేశావా?
“లేదు అభీ. మీటింగ్ అనుకున్న దానికైనా కొంచెం సాగింది. ఇంకొక్క పదే పది నిమిషాలు, వోకే? పది నిమిషాల్లో నిజంగా రోడ్డు మీదుంటా.”
అవతల్నించి నిశ్శబ్దం.
“అభీ?”
“యా.”
“వచ్చేస్తా అభీ.”
“నానా, ఇది పోయిన చలికాలంలో డిజ్ఞీ ట్రిప్పులాగా అవదు కదా?”
వాడు నా డొక్కలో తన్నినట్టయి, ఒక్కసారిగా ఊపిరాడలేదు. ఒక్క క్షణం తరవాత కోలుకున్నాను.
“ప్లీజ్ అభీ. అంతా చాలా చక్కగా ప్లాన్ చేశాను. ఇది వరకట్లాగా కాదు, వోకే? ఒక్క గంట ఓపిక పట్టు, వోకే? గంట కూడా కాదు, ముప్పావు గంట. నేను పదిహేను నిమిషాల్లో బయల్దేరేస్తా. డ్రైవింగ్ ఒక అరగంట. ఫార్టీ ఫైవ్ మినిట్స్. నీ ముందు ఉంటా, వోకే?”
“సరే నానా.”
నిరుత్సాహం ఎంత వాడిగా ఉంటుందో? కసిక్కిన దిగింది గుండెలో.
పన్నెండు, పన్నెండున్నర, ఒంటి గంట .. ప్రతి అరగంటకీ అభి కాల్ చేస్తూనే ఉన్నాడు. కాల్ ఎత్తి వాడి గొంతులో నిరాశ వినే ఓపిక ఇక లేకపోయింది. క్లయంటులని సాగనంపి హడావిడిగా కారెక్కేప్పటికి రెండు. అపరాధ పరిహారం ఏదో నేరుగానో చెల్లించుకుందాములే అని బయల్దేరాను.

ఆ వీకెండు ట్రాఫిక్లో పడి ట్రాయ్ నించీ నోవైలో అభినవ్ వాళ్ళమ్మ ఉండే సబ్-డివిజన్ లోకి తిరిగేప్పటికి గంట పట్టింది. హైవే దిగి గ్రాండ్ రివర్ అవెన్యూ మీదికి తిరుగుతుంటే లెక్సస్ హుడ్ కిందినించి ఏదో విచిత్రమైన చప్పుడు వచ్చింది. డేష్ ఇండికేటర్స్ లో ఏమీ తేడా లేదు. ఇప్పుడిదేమి గోలరా నాయనా! లాభంలేదు, ఈ లెక్సస్ మరీ పాతదైపోయింది.

ఇప్పుడిప్పుడే కాస్త సెటిలవుతున్నాం కదా, ఇది మార్చి ఏ కొత్త BMWనో, మెర్సిడెసో తీద్దాం అనుకుంటూ ఉండగా .. ధన్ .. ఈ డైవోర్సు, చెత్త చెదారం .. అభీ వాళ్ళమ్మ నన్నూ నా బేంక్ ఎకవుంటునీ ఉతికారేసింది. ఇంకొన్నాళ్ళు దీంతో సర్దుకోక తప్పదు.
అప్పటికే పడమరకి తిరిగిన సూర్యుడు గూబ వాయగొడుతున్నాడు. పోనీలే కనీసం ఏసీ అయినా పని చేస్తోంది.
ఆ యింటి డ్రైవ్ వేలో ఒక మెర్సిడిస్ కొత్తగా నల్లగా ధగధగలాడుతూ కనబడింది సందు మలుపు తిరగ్గానే. దొంగ మొహంది, నా దగ్గర దోచుకున్న కష్టార్జితంతో దర్జా వెలగబెడుతోంది రాణీగారు. ఇదిగో ఈ ప్రాజెక్ట్ పూర్తై బోనస్ చేతికొస్తే దీని బాబులాంటి కారు కొంటా!

అభినవ్ కి కాల్ చేద్దామని సెల్ తీస్తున్నాను, ఇంతలో వాడే కనిపించాడు డ్రైవ్ వేలోకి నడుస్తూ, తన చిన్న కేరీ ఆన్ సూట్కేసుతో. కారు ఆగంగానే తనంతట తనే సూట్ కేసు వెనక లోపల పెట్టి నా పక్కన ఎక్కి కూర్చున్నాడు.
వాడేం మాట్లాడలేదు.
“అన్నీ తీసుకున్నావా? మీ మమ్మీకి చెప్పక్కర్లేదా?” అన్నాను.
తీసుకున్నాను అన్నట్టు తలూపుతూ, “చెప్పేశాను.” అన్నాడు క్లుప్తంగా.
“మీ మమ్మీ కొత్త కారు కొందా?”
“శ్రీనివాస్ అంకుల్ కొన్నారు. మెర్సిడెస్.”
డేం శ్రీనివాస్! వాళ్ళిద్దరూ ఎక్కడి కెళ్తున్నారో?
సబ్ డివిజన్ లోనించి బయటికొచ్చి గ్రాండ్ రివర్ ఎక్కంగానే మళ్ళీ చప్పుడయింది కారు హుడ్ కింది నించి.
“కారుకి ఏంటి సమస్య?” అన్నాడు అభినవ్.
“ఏమో. ఇందాక హైవే దిగగానే వచ్చింది ఇలాంటి చప్పుడే. పొద్దున కూడా బాగానే ఉంది, మరి సడన్ గా ఏమయిందో?” ఏమీ కాకూడదని నిశ్శబ్దంగా ప్రార్ధిస్తున్నాను.
“మన ట్రిప్ కి ముందు ఎక్కడైనా చూపిస్తే బెటర్.” అన్నాడు అభినవ్.
“ఇప్పటికే లేటయింది. ఇంకా లేటవుతుందేమో?”
వాడేం మాట్లాళ్ళేదు.
తూర్పుకి వెళ్ళే ట్రాఫిక్ లైట్ గానే ఉంది. దాంతో స్పీడు పెంచాను. కాసేపు కొంత తగ్గినట్టయ్యి, ఆ చప్పుడు ఇంకా విజృంభించింది తీవ్రతలో.
“నానా, సర్పెంటైన్ బెల్ట్ అనుకుంటా. నీ అభిమాన మెకానిక్ ఉన్నాడుగా మార్క్! ఎక్కువ సేపు పట్టదు. కనీసం చెక్ చేయించుకుంటే బెటర్.”
వీడు నా మీద మౌనవ్రత సహాయ నిరాకరణం లాంటిదేదో చేస్తాడని మనసులో ఫిక్సైపోయి ఉన్నా .. కనీసం ఈ విధంగానైనా మాట కలిపాడు.
“నీకు కార్ల గురించి ఇంత ఎలా తెలుసు?” వీడిలో ఇలాంటి అభిరుచి నేను ఇంతకు మునుపెన్నడూ గమనించలేదు.
“నాకిష్టం. వీలున్నప్పుడల్లా పుస్తకాలు చదువుతూంటా, వీడియోలు చూస్తుంటా.”
“అలాగా? మరి నాకు చెప్పలేదేం? ఈ సారి నిన్ను ఆటోషోకి తీసుకెళ్తా ఉండు.”
“అక్కడేముంది, కొత్త టెక్నాలజీ మజా ఏంఉంది. మొన్న శ్రీనివాస్ అంకుల్ నన్ను క్రైజ్లర్ మ్యూజియంకి తీసుకెళ్ళారు. అక్కడ వింటేజి కార్లు, మసిల్ కార్లు భలే ఉన్నాయి.”
మళ్ళీ శ్రీనివాస్! డేం శ్రీనివాస్!! నా కొడుకు మీద వాడికంత ప్రేమేంటో?
ఫార్మింగ్టన్ హిల్సుకి ఎగ్జిట్ తీసుకునేటప్పటికి కారు చప్పుడు ఇంకా ఎక్కువయింది. ఇక తప్పదని మార్క్ గరాజ్ వేపుకి పోనిచ్చాను.
ముందున్న ఆఫీసు గదిలో ఒక తెల్ల ముసలమ్మగారు మాత్రం ఉంది. కౌంటర్ దగ్గర ఎవరూ లేరు.
వర్కుషాపులోకి వెళ్ళే తలుపు తెరుచుకుని లోపలికి వెళ్ళాను. నాతో పాటే అభినవ్ కూడా వచ్చాడు. మూడు కార్లు పట్టేంత చోటులో ఒక జాక్ మీద ఒక పాతకాలపు లింకన్ కారు ఎత్తబడి ఉంది. దానికి మూడు చక్రాలు లేవు. నాలుగో చక్రాన్ని కూడా ఊడదీసి కింద పడేసి మెకానిక్ మావేపుకి చూశాడు. ఎవరో కొత్తబ్బాయి. మెక్సికనో ఇంకేదన్నా హిస్పానిక్ దేశాన్నించి వచ్చినట్టున్నాడు.
మమ్మల్ని చూస్తూనే, “చిన్న పిల్లలు ఇక్కడ రాకూడదు. ఏమన్నా అయితే మార్క్ నన్ను తిడతాడు.” అన్నాడు ఒకమాదిరి యాసతో.
“మార్క్ ఏడీ?”
“బేంకు కెళ్ళాడు. ఇప్పుడే వస్తాడు. అక్కడ ముందు గదిలో కూర్చోండి ప్లీజ్”
“నేను పాత కస్టమర్నే.”
“అయినా సరే,” అన్నాడతను, మరో మాట లేదన్నట్టుగా.
అతనలా కచ్చితంగా అనడం ఎక్కడో కుట్టినా, కొంచెం మెచ్చుకున్నాను కూడా.
సరేనని ముందు గదిలోకొచ్చి కూర్చున్నాం. అక్కడున్న తెల్ల ముసలావిడ నాకేసి అనుమానంగా చూస్తోంది. ఇదెక్కడి వెధవ గోల అనుకుంటూ నేను రిమోట్ తీసుకుని టీవీ పెట్టి ఛానళ్ళు తిప్పుతున్నా.
ఉన్నట్టుండి అవతలి కుర్చీలోనించి ఆ ముసలావిడ, “నువ్వు ముస్లిమువా?” అంది గట్టిగా.
ఒక్క క్షణం ఉలిక్కిపడి, “ఎవరు, నేనా?” అన్నా కొంచెం అయోమయంగా.
“నువ్వే. చెప్పు. ముస్లిమువా?”
“కాదు.”
“హమ్మయ్య. అయితే పరవాలేదు. ముస్లిమువైతే నిన్ను కస్టమరుగా తీసుకున్నందుకు మార్కుని నాలుగు తిడదాం అనుకున్నా. ఈ దేశం నాశనమై పోతోంది, అడ్డమైన వాళ్ళనీ లోపలికి రానిచ్చి. ఎప్పుడైతే ఒక నల్లజాతి వాణ్ణి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నుకున్నామో, అప్పుడే ఐపోయింది…”
ఆవిడ మాట్లాడే పిచ్చి వాగుడు అభినవ్ కూడా వింటున్నాడా అని ఆదుర్దాగా వాడి వేపు చూశాను. వాడు తన పీయెస్పీలో ఏదో గేం ఆడుకుంటున్నాడు. ఆవిడ మాటలు విన్నట్టు లేదు. ఐనా ఇప్పుడు నేను చెయ్యగలిగిందీ ఏమీ లేదు. వాడూ పెద్దవాడవుతున్నాడు, వాడికీ తెలియాలిగా రకరకాల మనుషులుంటారని. ముసలావిడ ఆపకుండ మాట్లాడుతూనే ఉంది.

“నా జాను అదృష్టవంతుడు. ఈ ఘోరాలన్నీ చూడాల్సి రాకుండానే వెళ్ళిపోయాడు. నేను మిగిలున్నాను. ఈ మార్కు గాడికి బొత్తిగా దేశభక్తి లేకుండా పోతోంది. అక్కడ షాపులో చూశావా?”
“చూశాను. లింకను కారు.”
“లింకను కారు నాదే. అది కాదు విషయం. అక్కడ మెకానిక్కు. వాడు మెక్సికను వాడు. బహుశా దొంగతనంగా ఈ దేశంలోకి వచ్చుంటాడు. వాళ్ళందరూ దొంగ వెధవలే. మార్కుకి చెప్పాలి, ఈ వెధవల్ని పనిలోకి తీసుకోవద్దని.”
ఇంతలోకి లోపలి తలుపు తెరుచుకుని మార్క్ వచ్చాడు. నాకేసి చూసి ఒక్క నిమిషం అంటూ నవ్వి, ముసలమ్మ గారితో, “మిసెస్ రాబిన్సన్. మీ బ్రేకులు మార్చాలి. అలాగే టైర్లు కూడ పాతవై పోయాయి. ఎలాగూ చక్రాలు తీశాము కాబట్టి టైర్లు కూడ మార్చేసుకుంటే మంచిది మీరు. ఏం చెయ్యమంటారు?”
“చెయ్యాలసిన వన్నీ చెయ్యి, మార్క్. నా జాను ఉన్నన్నాళ్ళూ ఆ లింకన్ని తన ప్రాణంతో సమానంగా చూసుకున్నాడు. దాని బాగు విషయంలో నేనెప్పుడూ ఖర్చుకి తగ్గను. కానీ ఒక్కటే మాట. నువ్వే చెయ్యాలి పని. ఆ ఇల్లీగల్ వాడు నా కారు ముట్టుకోవడానికి వీల్లేదు.”
మార్క్ నా వంక, ‘చూశారా, ఇదీ వ్యవహారం’ అన్నట్టు అర్ధవంతమైన చూపొకటి విసిరి ఆవిడతో “అలాగే మిసెస్ రాబిన్సన్.” అన్నాడు.
ఆ తరవాత అతనికి నా సమస్య క్లుప్తంగా చెప్పాను.

‘విషయం ఏంటో చూద్దాం. ఒక పది నిమిషాల్లో తెలుస్తుంది’ అని లెక్సస్ తాళం తీసుకుని వెళ్ళిపోయాడు.
ముసలామె కునికి పాట్లు పడుతోంది. అభి తన గేం లో మునిగి ఉన్నాడు. నాకు ఆకలేస్తోంది. అభి దగ్గిరికి వెళ్ళడంలో ఆలస్యమవుతోందనే ఆందోళనలో లంచి సరిగ్గా తినలా.
పదినిమిషాలైంది, ఇరవై నిమిషాలైంది. మార్క్ రాలేదు. ఇంతలో షాపు లోంచి ఏదో పోట్లాట జరుగుతున్నట్టు గొంతులు బిగ్గరగా వినిపిస్తున్నాయి. ఏవిటో విషయం అని లోపలి తలుపు తెరుచుకుని షాపులోకి అడుగు పెట్టాను.
మార్క్ అరుస్తున్నాడు. “నీ సొమ్మేం పోయింది? మాట్లాడకుండా చెప్పిన పని చెయ్. అసలే రోజులు బాలేవు. ఎట్లాగైనా ఈ బిజినెస్ ని నిలబెట్టుకోవాలని నానా పాట్లూ పడుతున్నా నేను. ఆవిడ బ్రేకులూ టైర్లూ మళ్ళీ మారిస్తే కనీసం వెయ్యి డాలర్లు ఆదాయం. నీకో వందిస్తాలే. చెప్పిన పని చెయ్.”
ఆ హిస్పానిక్ మెకానిక్ అన్నాడు, “ఇది తప్పు మార్క్. నేను చెయ్యను. పోయిన వారం ఆవిడ వచ్చినప్పుడు చేసిందే తప్పు. కొత్త టైర్లు, కొత్త బ్రేకులు .. మళ్ళీ వారంలోగా ఇంకో వెయ్యి బిల్లా? మోసానికైనా హద్దుండాలి. అందులో ముసలామెని, మతి సరిగ్గా లేని ఆమెని మోసం చేస్తే ప్రభువు నిన్ను క్షమించడు, మార్క్! నేను మాత్రం చెయ్యను. నువ్వు గనక చేస్తే, కచ్చితంగా పోలీసులకి చెబుతాను.”
అతను చేతిలో ఉన్న పనిముట్టు కిందకి విసిరేసి గరాజ్ డోరులో నించి బయటికి వెళ్ళిపోయాడు.
మార్క్ మొహంలో రంగులు మారాయి, కానీ ఇంక చెయ్య గలిగిందేమీ లేదని గ్రహించినట్టున్నాడు. గాఢంగా నిట్టూర్పు వదిలాడు.
నేను గబగబా ముందు గదిలోకి వచ్చేశాను. వాళ్ళ సంభాషణని నేను విన్నానని అతనికి తెలియటం నాకు ఇష్టం లేకపోయింది. నేను వచ్చేసిన రెండు నిమిషాల్లో మార్క్ కూడ గదిలోకి వచ్చాడు. ఆ చప్పుడికి ముసలమ్మగారు కళ్ళు తెరిచింది.
తెచ్చి పెట్టుకున్న ఉత్సాహంతో మార్క్ “మిసెస్ రాబిన్సన్, మళ్ళీ అన్నీ జాగ్రత్తగా పరిక్ష చేశాను. మీ లింకన్ బ్రేకులు, టైర్లూ బాగానే ఉన్నై. ఏమీ మార్చనక్కర్లేదు. హోసె కార్లోస్ దాని చక్రాలు బిగించి కిందకి దింపుతాడు. ఇంకో పది నిమిషాల్లో మీరు దాన్ని తీసుకెళ్ళిపోవచ్చు.” అన్నాడు.
షాపు కిటికీలోనించి హోసె కార్లోస్ చక్రాల్ని బిగించడం కనిపిస్తోంది. ముసలమ్మ గారు కోపంతో ఊగిపోతూ, ఏయ్ మార్క్ అని గట్టిగా పిలుస్తున్నా వినిపించుకోకుండా మార్క్ షాపులోకి వెళ్ళిపోయాడు. ఆవిడ ఏదో గొణుక్కుంటూ కుర్చీలో కూలబడింది.
నా లెక్సస్ పని పూర్తయ్యేటప్పటికి గంట పట్టింది. అభినవ్ చెప్పినట్టుగానే, సర్పెంటైన్ బెల్టు వదులైపోయి పనికి రాకుండ పోయింది. మార్క్ బిల్లు నా ముందు పెట్టినప్పుడు అంశాలన్నీ జాగ్రత్తగా పరిశీలించాను ఎక్కడ నాక్కూడ టోపీ వేస్తున్నాడోనని. అన్నీ సరిగ్గానే ఉన్నై. చెల్లించాల్సింది చెల్లించి, అభినవ్ తో కలిసి కారెక్కాను.
“ఏరా అభినవ్, ఆకలేస్తోందా? ఏమన్నా తిందామా?”
ఆరు దాటింది. ఇప్పుడు బయల్దేరి స్లీపింగ్ బేర్ కి వెళ్లడం సాధ్యం కాదు. వెళ్ళినా ఏ అర్ధరాత్రికో చేరతాం.
వాడు ఆలోచిస్తున్నాడు.
“ఇక్కడే టాకో బెల్ ఉందిగా? తినేసి, స్టార్ ట్రెక్ సినిమా కెళ్దాం.”
“మరి మన ట్రిప్?”
“రేప్పొద్దున్నే తెల్లారుజామునే బయల్దేరుదాం, వోకే? పదింటికల్లా అక్కడికి చేరిపోతాం. నిజానికి మనం వేసుకున్న ప్లానులో ఏదీ మిస్సవ్వక్కర్లేదు.”
టాకో బెల్ లో నేను రెస్ట్ రూం కి వెళ్తే అక్కడ ఒకతను పరిచయమైన మొహంలాగా కనబడింది. ఒక్క క్షణంలో వెలిగింది.
“నువ్వు హోసె కార్లోస్ కదా” అన్నాను.
అతనూ నన్ను గుర్తు పట్టినట్టుగా నవ్వి తలూపాడు.
మిగతా ట్రిప్ అంతా ఏ అవాంతరాలూ జరక్కుండా సవ్యంగా జరిగింది. ఒక రోజు రాత్రి ఆ ఇసుక తిన్నెల మీద తిరగడానికి వెళ్ళాం. ఆ రాత్రి పౌర్ణమల్లే ఉంది. వెన్నెల్లో ఆ తిన్నెలు, బీచి, మిషిగన్ సరోవరం – ఏదో మాయలోకంలోకి వెళ్లినట్టుగా ఉంది. అభినవ్ నోరు తెరిచి స్పష్టంగా ఏదీ చెప్పడు కానీ బాగానే ఎంజాయ్ చేశాడని అనుకున్నా నేను.
నెలరోజుల తరవాత మళ్ళీ వాడు నాతో గడిపే వంతొచ్చినప్పుడు, ఈ సారి ఏమీ ఆలస్యం లేకుండానే వాణ్ణి ఎక్కించుకుని బయల్దేరాను. అయితే, ఫార్మింగ్ టన్ లోకి తిరక్కుండా ఇంకా ముందుకు పోతున్నాం.
వాడు కొంచెం ఆశ్చర్యంగా చూసి, “ఎక్కడికెళ్తున్నాం?” అన్నాడు.
“చిన్న సర్ప్రైజ్ నీకు.”
ఇంకో పది నిమిషాల్లో సౌత్ఫీల్డులోకి తిరిగి చిన్న ఇళ్ళుండే ఒక సబ్ డివిజన్లోకి ప్రవేశించాము. మేము చేరుకున్న ఇంటి ముందున్న చిన్న డ్రైవ్ వేలో సిమెంటు దిమ్మల మీద నిలబెట్టి ఉన్న కారు కంకాళం, ఎన్నో సరికొత్త భాగాలతో మెరుస్తోంది.
ఇద్దరం దిగాము.
ఆ అసంపూర్తి కారుని చూసి వాడి కళ్ళు పెద్దవయ్యాయి.
“అది .. అది .. వింటేజ్ డాడ్జి ఛార్జర్!” అన్నాడు తన కళ్ళని నమ్మలేనట్టు.
“అవును. ఇది 66 మోడల్.” కారుకి అవతల వేపునించి హోసె కార్లోస్ మా వేపుకి వస్తున్న హోసె కార్లోస్ అన్నాడు
“అభీ, నీకు ఈ కారు కొనిపెట్టలేను కానీ, ఈ వేసవి అంతా, నువ్వు నాతో ఉండే సమయంలో ఈ కారు మీద నువ్వు పని చెయ్యొచ్చు. ఇతనే హోసె కార్లోస్. I hope you have fun.” *

అమెరికాలో తెలుగు డయాస్పోరా నేపథ్యంలో నా కథలు

వాకిలి — Wed, 19 Dec 2012 21:15:25 +0000

చిన్నప్పటి నించీ కథలంటే ఇష్టం, చదవటమంటే ఇష్టం. కథలు చెప్పడం కూడా ఇష్టమే. అయితే రాయాలి అనే కోరిక కలగలేదెప్పుడూ. సాహిత్యం అంటే ఒక కథనో నవలనో చదివి పడేసెయ్యడం కాదు, ఆలోచింపచేసే సాహిత్యం ఉన్నది, ఆస్వాదించాల్సిన సాహిత్యం ఉన్నది అని మొదటిసారి గ్రహింపుకి వచ్చింది వరంగల్లో ఇంజనీరింగ చదవడానికి ఆర్యీసీలో చేరినప్పుడు. రావిశాస్త్రి, కుటుంబరావు, బుచ్చిబాబు వంటి పేర్లు అప్పుడే పరిచయమయ్యాయి. ఆ తరవాత బాపట్లలో ఒక సంవత్సరం పాటు లెక్చరర్ ఉద్యోగం చేసినప్పుడు పరబ్రహ్మం అని నా రూమ్మేట్. అతను మంచి సాహిత్య పరిజ్ఞానం ఉన్న కుటుంబం నించి వచ్చాడు. అతనితో చర్చలు నా సాహిత్యాభిరుచికి పదును పెట్టాయి. అటుపైన రెండేళ్ళు కాన్పూరు ఐఐటిలో ఎం.టెక్ చదివినప్పుడు అక్కడ ప్రవాసం ఉన్న తెలుగువారికోసం ఒక చిన్న తెలుగు లైబ్రరీ ఉండేది. దాన్ని నిర్వహించడం, దానికోసం విజయవాడనించి కొత్త పుస్తకాలు కొనుక్కు వెళ్ళడం చేస్తుండేవాణ్ణి. అప్పుడే మిత్రుల ప్రోద్బలంతో అక్కడి విద్యార్ధి జీవితం నేపథ్యంగా చిన్న చిన్న హాస్యనాటికలు రాశాను, తెలుగు సమితి ఉత్సవాల్లో ప్రదర్శించేవాళ్ళం. అక్కణ్ణించి అమెరికా వచ్చి పడ్డాను.

నేను భారతదేశం విడిచి ఉండకపోతే రాయాలనే తపన బహుశా కలిగేది కాదు నాకు. అమెరికా వచ్చిన తొలి రోజుల్లో యూనివర్సిటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా గ్రంధాలయంలోని తెలుగు విభాగం ఒక పెన్నిధిలాగా దొరికింది నాకు. తెలుగు సాహిత్యాన్ని బాగా చదివాను ఆ రోజుల్లోనే. 1993-94 ప్రాంతాల్లో కంప్యూటర్ నెట్వర్కు మీద నడుస్తున్న గ్రూపులు పరిచయమయ్యాయి. అందులో SCIT అనే గ్రూపులో తెలుగుకి సంబంధించిన అనేక విషయాల మీద చర్చలూ, వాదోపవాదాలూ జరుగుతుండేవి. అక్కడే అమెరికాలో వివిధ ప్రాంతాల్లో స్థిరపడిన చాలా మంది రచయితలు, కవులు, సాహిత్య ప్రేమికులు పరిచయమైనారు. అనేక రకాల సాహిత్యాన్ని లోతుగా చదివిన పరిజ్ఞానం ఉన్నవారు, అనేక రచనలు చేస్తున్నవారితో చర్చలు రసవత్తరంగా ఉండేవి. సాహిత్యాన్ని గురించీ, సమాజాన్ని గురించీ, అమెరికను సమాజంలో మనవారి ఉనికిని గురించీ కొత్త విషయాలు అవగాహనలోకి రాసాగాయి. కొత్త ఆలోచనలు కలగసాగాయి. తెలుగుపత్రికల్లో ప్రచురితమవుతున్న సమకాలీన కథల పట్ల కొంత అసంతృప్తి మొలకెత్తింది. ఇంతకంటే బాగా మనం రాయలేమా అనిపించింది. అలా కొంచెం కసితో, కొంచెం గీరతో మొదటి కథ రాశాను.

రెండో కథ “తుపాకి” కి 1999 లో వంగూరి ఫౌండేషను వారి కథల పోటీలో మొదటి బహుమతి వచ్చింది. కొన్ని పత్రికల్లోనూ, మూడు నాలుగు కథల సంకలనాలలోనూ చోటు చేసుకుంది, ఇంటా బయటా కథకుడిగా నాక్కొంచెం పేరు తెచ్చిపెట్టింది. కథ అంటే రాస్తానుగానీ దాన్ని ఎక్కడ ప్రచురించాలనేది ఆ రోజుల్లో పెద్ద సమస్య. భారత్‌లో పత్రికలకి పంపించాలంటే ప్రింటు తీసి, ఆయా పత్రికల చిరునామా సంపాదించి ఎయిర్ మెయిల్లో పంపాలి. వాళ్ళెవరూ తిరిగి సమాధానం రాసేవారు కాదు. కథని వేసుకుంటున్నారో తిరస్కరించారో తెలియదు. అలాంటి పరిస్థితుల్లో ఈమాట వెబ్ పత్రిక మొదలయింది. వ్యవస్థాపక సంపాదకుల్లో ఒకరైన కె.వి.యెస్. రామారావుగారు నా పట్ల శ్రద్ధ చూపించేవారు. కథ పంపేదాకా వదిలిపెట్టేవారు కాదు. 1999 – 2002 మధ్యలో సుమారు 15 కథలు రాశానంటే, కేవలం ఆయన ప్రోద్బలమే.

ఆ తరవాత స్వాతి మాస పత్రికలో ఒక కథ, విపులలో ఒక అనువాద కథ ప్రచురితమైనాయి. విపులకి కథ పంపినప్పుడు అప్పటి సంపాదకులు చలసాని ప్రసాదరావుగారికి ఉత్తరం రాశాను. ఆయన వెంటనే జవాబు రాశారు, ఎంతో ఆప్యాయంగా ప్రోత్సహిస్తూ. నా కర్తవ్య నిర్దేశం కూడా చేశారు ఆయనే – నిజజీవితంలోనించి మన స్వంతమైన కథలు రాయాలని. అటుపై కొద్ది మాసాలకే ఆయన అస్తమయం గొప్ప లోటు. ఐతే ఆయన ఉపదేశం మాత్రం నా మనసుకి బాగా పట్టింది. అమెరికా జీవితం మీదనూ, అమెరికాలో భారతీయ ఇమిగ్రెంటు కమ్యూనిటీ మీదనూ దృష్టి పెట్టాను. అలాగని నాకథలన్నీ సమస్యల గురించే కాదు. కొన్ని సరదా కథలు, కొన్ని ప్రహసనాల్లా అనిపించే గల్పికలు. శైలిలో కూడా కొన్ని ప్రయోగాలు చేశాను – ఒక తల్లి గొడవ, పూర్వజన్మ వాసన, లోకస్ట్ వాక్ కార్నర్లో .. వంటి కథల్లో. ఆ సమయంలో రాసిన చాలా కథలు ఈమాట జాలపత్రికలోనే తొలిసారి వెలుగు చూశాయి. కొన్ని కథలు ఇక్కడ జరిగే వివిధ తెలుగు సభల జ్ఞాపికలు (సావనీర్లు)లో ప్రచురితమయ్యాయి. ఈమాటలో ప్రచురితమైన కథలు కొన్నిటిని రచన శాయిగారు తమ రచన పత్రికలో మళ్ళీ ప్రచురించారు. ఇదే సమయంలో తానా పత్రిక సంపాదకులుగా, తదుపరి తెలుగునాడి పత్రిక సంపాదకులుగా డా. జంపాల చౌదరిగారు ఇచ్చిన ప్రోత్సాహం మరువలేనిది.

1998 లోనే మొదలైన డెట్రాయిట్ తెలుగు సాహిత్య సమితి వ్యవస్థాపక సభ్యుడిగా మొదటి నాలుగేళ్ళు సమితి కార్యకలాపాలు నిర్వహించాను. నెలకోసారి కలుసుకుని సాహిత్య చర్చలు జరపడమే కాక, భారత్ నించి వచ్చి ఇక్కడ పర్యటిస్తూ ఉండిన ప్రముఖ రచయితలు, కవులు చాలా మందితో గోష్టులు నిర్వహించాము. ఈ కార్యక్రమాలు ఇంకా ఇప్పుడు కూడా నడుస్తున్నాయి. ఐతే ఈ చర్చలలో స్థానికుల స్వీయరచనలకి పెద్ద పీట వెయ్యలేదు ఎప్పుడూ. ప్రముఖ కథా రచయిత ఆచార్య ఆరి సీతారామయ్యగారు కూడా ఈ ప్రాంతంలోనే నివాసమున్నారు, చిరకాలంగా నాకు మిత్రులు, ఈ సమితిలో కీలక సభ్యులు మొదటినించీ. ఐనా మా స్వంత రచనల గురించి కానీ, లేక ఇతరత్రా అమెరికా తెలుగు రచయితల రచనల గురించి కానీ పెద్దగా చర్చించుకోలేదు ఎప్పుడూ. వెనక్కి తిరిగి చూసుకుంటే ఇది కొంచెం విచారించాల్సిన విషయం అనిపిస్తోంది. ఇతరత్రా దేశవ్యాప్తంగా జరుగుతూ ఉన్న తెలుగు సాహిత్య సభల్లో కూడా అమెరికను తెలుగు సాహిత్యాన్ని కూలంకషంగా చర్చకి పెట్టిన సందర్భాలు నాకు తోచటంలేదు. ఐతే నేను ఈ సభలకి హాజరైనది తక్కువే. అమెరికాని పర్యటిస్తున్న తెలుగు సాహితీవేత్తలతో ముచ్చటించినప్పుడు వారెవరూ అమెరికా తెలుగు సాహిత్యాన్ని పెద్దగా పట్టించుకున్నట్టుగా నాకు అనిపించలేదు. ఈ విషయంలో కవిత్వం కోంచెం మెరుగు పరిస్థితిలో ఉన్నదేమో గాని కథల పరిస్థితి అంతంత మాత్రమే. తెలుగు కథానికని ప్రాణంగా చూసుకునే సాహితీవేత్తలకి కూడా అమెరికా తెలుగు రచయితలు ఏం రాస్తున్నారు అనే అవగాహన కానీ, కుతూహలం కానీ ఉన్నట్టు నాకనిపించలేదు. సహజంగానే రచయిత పని ఒంటరితనంలో మునిగి ఉంటుంది. నేరుగా ముఖాముఖి చర్చించుకునేందుకు, తన రచనని బేరీజు వేసుకునేందుకు సహృదయులైన పాఠక విమర్శకులు తరచు దొరకరు. రచయితగా ఎదిగేందుకు తోటి రచయితలతో చర్చలు ఉపయోగపడతాయేమోనని అనిపిస్తూనే ఉంటుంది. కానీ ఆచరణలో మాత్రం జరగలేదు.

ఇక్కడ రెండు మంచి అనుభవాలు చెప్పుకోవాలి. రెండూ తానా సభలకి సంబంధించినవే. 2000 సంవత్సరంలో జరిగిన ఒక ప్రత్యేక తానా సదస్సు సావనీరుకి కన్నెగంటి చంద్ర సంపాదకులుగా ఉన్నారు. నేనూ ఒక కథ పంపించాను. కొన్నాళ్ళయ్యాక, కొంత ఎడిట్ చేశాను, చూడండి ఇది మీకు ఆమోదమేనా అని చంద్ర నాకు మెయిల్ పంపారు. కథ చదవడం మొదలు పెడితే అది నా కథలాగా అనిపించలేదు. నేను పంపిన వెర్షనుతో పోల్చుకుంటే మొదటి రెండు పేజీలు ఎగిరిపోయాయి. మిగతా కథలో కూడా కొన్ని భాగాలు కత్తిరించబడినాయి. మొదట చాలా కోపమూ ఉక్రోషమూ వచ్చాయి, నా కథని ఇలా చిన్నాభిన్నం చేస్తారా అని. కొంచెం తమాయించుకుని చదివితే ఎడిట్ చేయబడిన వెర్షనులో చెప్పాల్సిన కథ అంతా ఉండడమే కాక, కథనం మరింత బిగుతుగా వడిగా సాగింది. చిన్నకథల్లో ఉండాల్సిన బిగువుని గురించి ఛెకోవ్ అన్నాడని చెప్పబడే కథారచన సూక్తికి ఇది మంచి ఉదాహరణ. ఎడిట్ చేసిన వెర్షనే చివరికి ప్రచురితమైందని వేరే చెప్పనక్కర్లేదు. చంద్ర స్వయంగా రచయిత, అంతేకాక మంచి సాహిత్యం రుచి తెలిసిన వారు కావడం వల్ల ఆ పని చెయ్య గలిగారు కానీ అందరు సంపాదకుల వల్లా జరగదిది.

రెండో అనుభవం 2005 డెట్రాయిట్ తానా సభల సావనీరుతో. సీతారామయ్యగారు, మద్దిపాటి కృష్ణారావుగారు సంపాదకులు. దీనికి కూడా ఒక కథ ఇచ్చాను. ఈ సారి సంపాదకులు Anonymous peer review పద్ధతి పాటించారు. కథని మరొక రచయితకి ఇచ్చి వారి నించి విమర్శ అందుకుని మళ్ళీ రచయితకి అందజేసి, ఆ విమర్శ ప్రకారం కథని మెరుగు పరచడం దీని ఉద్దేశం. కథా రచయిత ఎవరో విమర్శకులకి తెలియదు, విమర్శకులెవరో రచయితకి తెలియదు. నా కథకి బదులుగా నా చేతికందిన విమర్శని ఏం చేసుకోవాలో నాకర్ధం కాలేదు కొంతసేపు. ఆ విమర్శకులు చేసిన కంప్లెయింటు అర్ధమయింది గానీ, దాన్ని కథకి ఎలా అన్వయించాలో, ఎలా మెరుగు పరచాలో అర్ధం కాలేదు. విమర్శనీ నా కథనీ మార్చి మార్చి ఓ పది సార్లు చదివాను. సుమారొక వారం రోజులు ఆలోచించాను. అప్పుడు మెల్ల మెల్లగా దారి కనబడ్డం మొదలు పెట్టింది. సమస్య ఏవిటంటే, నేను రాసిన వాక్యాల మీద నాకు చాలా ప్రేమ. బహుశ ప్రతి రచయితకీ ఉంటుందేమో. చూస్తూ చూస్తూ ఏ వాక్యాన్నీ తొలగించడం ఇష్టం ఉండదు. ఆ ప్రేమ ఎంత గుడ్డిగా ఉంటుందంటే అనవసరపు వాక్యాలు, అతకని వాక్యాలు కథకి అడ్డం పడుతున్నాయని కూడా గ్రహించలేనంత. అలా ఆ విమర్శ దృష్ట్యా ఎడిటింగ్ మొదలు పెట్టినాక, కథని ఇంకా మెరుగు పరచేందుకు కూడా దారులు కనబడసాగినై. అలా కథ మొత్తం తిరగరాశాను. సంపాదకులు పాపం నా కథ కోసం ఓపికగా వేచి ఉన్నారు. మూలమైన కథ ఒకటే అయినా కాగితం మీద ప్రత్యక్షమైన రూపంలో మొదటి వెర్షనుకీ ఎడిట్ చేసిన వెర్షనుకీ చాలా తేడా వచ్చింది. ఖాండవవనం అనే పేరిట ప్రచురితమైన ఈ కథ నా కథల్లో నాకు చాలా తృప్తినిచ్చినది.

కథలకి ఇతివృత్తాలను ఎంచుకోవడంలో అడపాదడపా భారతీయ నేపథ్యపు కథలు రాస్తూ ఉన్నా, ముఖ్యంగా నా దృష్టి అమెరికా సమాజం మీదనే ఉన్నది ఇప్పటికీ. ఐతే నేను రాస్తున్నది డయాస్పోరా సాహిత్యమా కాదా అని పట్టించుకోలేదు. అసలు ఈ డయాస్పోరా సాహిత్యం అనే మాట సుమారు గత పది పన్నెండేళ్ళుగా వినిపిస్తున్నది తెలుగు సాహిత్యానికి సంబంధించి. నేను ఏ విధంగానూ పరిశోధకుణ్ణి కానుగనక దీనికి సంబంధించిన మూలాల్లోకి వెళ్ళలేను కానీ నాకు అర్ధమైనంతలో డయాస్పోరా అంటే తండ్రి తాతల దేశాన్ని వదిలి వేరే దేశానికి వలస వెళ్ళిన సమాజం, అక్కడ తమది కాని సంస్కృతి మధ్యలో మైనారిటీగా బతుకుతున్న సమాజం. డయాస్పోరా సాహిత్యం అంటే అటువంటి సమాజం రాసుకున్న సాహిత్యం. మాతృదేశంలో ఉత్పన్నమవుతూ ఉన్న సమకాలీన సాహిత్యానికీ అదే సమయంలో డయాస్పోరా ప్రజలు రాసుకుంటున్న సాహిత్యానికీ సహజంగా కొన్ని తేడాలు ఉంటాయి. డయాస్పోరా సాహిత్యానికి కొన్ని స్పష్టమైన లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. మొదటిది విడిచివచ్చిన మాతృదేశంతో అనుబంధం. దేశమంటే మట్టికాదోయ్ దేశమంటే మనుషులోయ్. దేశంతో అనుబంధం అంటే, ఊరు, రాష్ట్రం, దేశమే కాదు, తల్లిదండ్రులు, చుట్టాలు, మిత్రులు .. ఇదే ఆలోచనని ఇంకొంచెం పొడిగిస్తే భాష, సంస్కృతి, సాంప్రదాయాలు, ఇవన్నీ కూడా. వీటన్నిటి ప్రస్తావన అమెరికను తెలుగు కథల్లో తప్పకుండా ఉంటూనే ఉన్నది. డయాస్పోరా సాహిత్యంలో కనబడే స్పష్టమైన ఇంకో లక్షణం చుట్టూతా వ్యాపించి ఉన్న మెజారిటీ సంస్కృతితో జరిగే సంఘర్షణ. అంటే పోరాటం మాత్రమే కాదు, రెండు సంస్కృతులు ఢీకొన్నప్పుడు భావాల మార్పిడి కొంత జరుగుతుంది. తద్వారా మనుషుల్లో, వ్యవస్థలో కొంత మార్పు వస్తుంది. ఇమిగ్రెంటు అనుభవాల్లో ఇది చాలా ఆసక్తికరమైన విషయం.

ఈ లక్షణాలు కొన్నిటిని ఒక కథ ఉదాహరణగా చర్చిస్తే ఉపయోగంగా ఉంటుందేమో. ఇండియన్ వేల్యూస్ అనే కథ తీసుకుందాం.

http://www.eemaata.com/em/issues/200101/607.html

ఈ కథలో నేరుగా కనిపించే పాత్రలెవరూ భారత్ లో పుట్టి అమెరికాకి వలస వచ్చినవారు కాదు. అంచేత భారతదేశం అంటే ఏవిటి అని వారికి స్వీయానుభవం లేదు. కానీ కథకి మూలసూత్రమైన ఇండియన్ వేల్యూ సాంఘికంగా చాలా బలమైన కాన్సెప్టు. కథలో నేపథ్యంలో మాత్రమే కనిపించే తలిదండ్రుల ద్వారా ఈ ఆలోచన కథలోకి దిగుమతి అయింది. ఎంత చదువుకున్నా, ఎన్ని విజయాలు సాధించినా ఆడపిల్ల “ఆడ” పిల్లే, ఆమెకి తగిన వరుణ్ణి వెతికి పెళ్ళి చెయ్యాల్సిన బాధ్యత తమమీద ఉన్నది అని విశ్వసించి, దానికి తగిన చర్యలు చేపట్టినవారు వాసంతి తలిదండ్రులు. కొడుకు ఎంత ఎదిగొచ్చినా కోడలు సెలక్షన్ లో తమ ప్రమేయం కూడా ఉండాలి అని భావించి తదనుగుణంగా ప్రవర్తించిన కృష్ణ తలిదండ్రులు ఇక్కడ దిగుమతి అయిన సంస్కృతికి ప్రతినిధులు. భారతదేశమంటేనూ సంస్కృతి అంటేనూ నాస్టాల్జియా వంటి మధురోహలు ఏమీ ఇక్కడ కనబడవు గానీ, తమ అధీనంలో ఉన్నంతవరకూ ఆ సంస్కృతి చాయల్ని నిలబెట్టుకోవాలనే తొలితరం ఇమ్మిగ్రెంటు మనస్తత్వం వీరిలో ఉన్నది. కథలో ఒక తమాషా ఏవిటంటే ఇక్కడ పుట్టి పెరిగిన వాసంతి, కృష్ణ ఇద్దరూ తమ తలిదండ్రుల ఆలోచననీ, విధి విధానాలనీ కొంత వరకూ అంగీకరించి ఆమోదించారు. ఎందుకలా అంగీకరించారో కథలో వాళ్ళే చెబుతారు. వాళ్ళసలు మొదటనే అంగీకరించి ఉండకపోతే అసలు కథే లేకపోవును. ఉన్నా అది తరాల మధ్య జరిగే సంఘర్షణగానో ఇంకోటిగానో ఉండేది. వాసంతి, కృష్ణలకి కాంట్రాస్టుగా నీరజ పాత్ర ఉన్నది. వాసంతి ఒప్పుకున్న కల్చరల్ హెజెమనీని (cultural hegemony) నీరజ ఎప్పటికీ ఒప్పుకోదు. నీరజ, వాసంతి ప్రాణస్నేహితులైనా నీరజ భావజాలం కానీ, ప్రవర్తన కానీ వాసంతి మీద ఏమీ ప్రభావం చూపించలేదు. కథ చివరిలో జరిగే క్లైమాక్స్ సన్నివేశంలో కృష్ణ ప్రవర్తన, వాసంతికి కలిగిన గ్రహింపు, చివరి పర్యవసానం – వారిద్దరూ పెరిగిన నేపథ్యము, చుట్టూతా ఉన్న సంస్కృతి, వారి సహజమైన వ్యక్తిత్వము – అన్నీ కలిసిన ఫలితం. కృష్ణ స్థానంలో మరో వెంకట్ ఉంటే వాసంతిని బతిమాలుకుని సుముఖురాల్ని చేసుకుని తను చేసింది తప్పుకాదని నిరూపించి పెళ్ళికి ఒప్పించేవాడేమో. వాసంతి స్థానంలో మరో లతిక ఉండి ఉంటే ఆ వెంకట్ మాటలు నమ్మేదో, లేక చెప్పు తీసుకుని అతని దవడ పగలగొట్టేదో. ఐతే అక్కడ ఉన్నది వాసంతి, కృష్ణ కాబట్టి కథ అలా పరిణమించింది. కథ మొదట్లో దిగుమతి భావజాలపు సూచనలు నేపథ్యమంతా పరుచుకుని ఉన్నట్టే అమెరికను సమాజపు, అందునా న్యూయార్కు నగరపు భావజాల సూచనలు కథ చివర్లో నేపథ్యంలో పరుచుకుని ఉన్నాయని, రెండు సంస్కృతుల మధ్యనా జరిగే సంఘర్షణ నేరుగా యుద్ధంలా కాక, ఆయా పాత్రల ద్వారా, ఆ పాత్రల వ్యక్తిత్వం ద్వారా పరోక్షంగా జరుగుతుందని రచయితగా నేను అనుకుంటున్నాను.

అమెరికను సమాజం నేపథ్యంగా నేను రాసిన, రాస్తున్న కథలన్నిటిలోనూ, సరదాగా రాసిన కథల్లో కూడా, ఇటువంటి సంఘర్షణని చిత్రించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను. తెలుగు వలసవారు రాసినదంతా డయాస్పోరా సాహిత్యమే. కాదని ఎవరూ అనలేరు. అందులో కొన్నిరకాల విషయాలే ఎక్కువగా ఉన్నాయి, మిగతా విషయాలు లేవూ అంటే – అంతే మరి, మన వలసవారికి ఆ విషయాలే ఇప్పటికీ ఇంకా ముఖ్యమైన విషయాల్లాగా కనిపిస్తున్నాయి అన్న మాట – మాతృదేశాన్ని గురించి నాస్టాల్జియా, నివాసం ఉన్న దేశ సంస్కృతిని గురించి కొంచెం ఎగతాళి, లేదా ఇదే గొప్పది అనుకునే ఒక అభిమానం, పిల్లల పెంపకం, పెళ్ళిళ్ళు, ఉద్యోగపు అభద్రత, రెండు సంస్కృతుల భేదాలు – ఇంకా ఇల్లాంటివి .. ప్రస్తుతానికి ఇంకా ఇవే మనవారికి ఇంపార్టెంట్ ప్రశ్నలు, ఇతివృత్తాలు. అందుకే అవే మన సాహిత్యాన్ని నింపుతున్నాయి. ఈ విషయాలకి పరిమితమైనందువల్ల మనవాళ్ళు రాస్తున్నది డయాస్పోరా సాహిత్యం కాదు అనే వాదనకి అర్ధం లేదు. ఈ సాహిత్యం కొత్త పుంతలు తొక్కాలి అంటే వలస సామాజిక స్పృహలో కొత్త ప్రశ్నలు ఉదయించాలి, దానికి కొత్త అనుభవాలు రావాలి – ఉదా. ఒక తెలుగు కుటుంబపు అబ్బాయి ఇరాకులోనో ఆఫ్ఘనిస్తానులోనో సైనికుడిగా పనిచేస్తే? తమాషాగా, ఈ విషయంలో నిజజీవిత అనుభవాలకంటే సాహిత్యం వెనకబడి ఉన్నదని నా అనుమానం. నిజజీవితం చవిచూసిన అనుభవాల్ని నిజాయితీగా సాహిత్యంలో ప్రతిబింబించడానికి బహుశా ఇంకొంచెం సమయం పడుతుంది.