వాకిలి » జాన్ హైడ్ కనుమూరి

గజల్స్ అంటే ఇష్టం! – రేణుకా అయోల

వాకిలి — Sun, 01 Mar 2015 15:49:52 +0000

రంజని-కుందుర్తి అవార్డ్, ఆంధ్రసారస్వత సమితి అవార్డ్, రమ్యభారతి కథా పురస్కారం, ఇస్మాయిల్ పురస్కార గ్రహీత కవయిత్రి రేణుకా అయోల గారితో ముఖాముఖం.

Q: కవిత్వం రాయడానికి కవితాత్మకంగా బతకడానికి తేడా ఎమిటి? దాన్ని మీరెంతవరకు సాధించగలిగారు? మీకు నచ్చిన తెలుగు మరియు తెలుగేతర కవిత్వము, కథలు రచయతలు/త్రులు గురించి చెబుతారా?

కవిత్వం రాయడానికి కవితాత్మకంగా బతకడానికి కావలసింది నిజాయతి, అది నేను సాదించేనని అనుకుంటున్నాను. కవిత్వాన్ని ప్రేమించే నేను అందరి కవిత్వం ఇష్టపడతాను. అనువాదాలు అంతగా చదవలేదు. కధలు, నవలలు విరివిగా చదివినా, నేను ఎక్కువగా ఇష్టపడ్డ రచయతలు; కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, యండమూరి వీరేంద్రనాధ్.

ఉద్యోగరీత్య మధ్యప్రదేస్ లో వుండం వల్ల గజల్స్ వినడం, వాటిపై ఆసక్తి పెంచుకుని వాటిని అనువాదం అనేకన్నా అభిమానంతో నాభావాలకి అనుగుణంగా అనువదించడం కూడా నేర్చుకున్నాను. గజల్స్ ఇష్టపడడానికి కారణం, కవిత్వానికి దగ్గరగా వుండడం, ప్రేమ, తత్వం రెండు సమానంగా వుండం వల్ల వాటికి ఇంకా దగ్గర అయ్యాను. ప్రేమిచడం తెలియని వాళ్ళు జీవితంలో గల ఆర్ద్రతని చూడ లేరు. జీవితాన్ని అనుభవించని వాళ్ళు లోపలి కన్నీటిని, తడిని కవిత్వంలో చూపించలేరని అనుకుంటాను.

Q: నచ్చిన గజల్స్, గజల్ కవుల గురించి చెప్పండి? ఎందుకు నచ్చాయో కూడా?

నేను ఎక్కువగా ఇష్టపడి వినే గజల్స్ హింది గజల్స్. జగ్జీత్ సింగ్, పంకజ్ ఉదాస్, మెహదీహసన్, హరిహరన్ ఇంకా ఎంతో మంది ప్రముఖులు వున్నా వీళ్ల గజల్స్ ఎక్కువగా ఇష్టపడతాను. వీటిలో చాలా వాటిని ఫేస్ బుక్ గజల్ గ్రూపులో ప్రతీ శనివారం “నాకు నచ్చిన గజల్” శీర్షికలో తెలుగులోకి అనువదించి పరిచయం చేసాను. అందులో నేను ఎక్కువగా ఇష్టపడినవి
పంకజ్ ఉదాస్-ఏక్ ఐసా ఘర్ చాహియే, మోహే ఆయేనా జగసే లాజ్
జగ్జీత్ సింగ్ గజల్స్ లో మై ఖయాలుహూ కిసి అవౌర్ కా (హరిహరన్ ) పాడినది, హోటోంసే ఛూలో తుమ్, ఛీట్టి నా కొయీ సందేశ్.

Ek Aisa Ghar Chaahiye Mujhako – Pankaj Udhas

“ఒక ఇల్లు నాకు కావాలి
దాని స్వరూపమే ఆనందానికి చిరునామాగా వుండాలి
ఒక ఇల్లు నాకు కావాలి
మానవత్వాని ద్వారాలు మూయనిది
సిఖ్ ,పెహ్ల్వానులు, మదువుని సేవించే వాళ్ళు
అందరు ఆనందంతో వచ్చి వెళ్లే ఇల్లు కావాలి
ఒక ఇల్లు నాకు కావాలి
ద్రాక్ష పళ్ల సింహాసనం దక్కించుకున్న ఆనందంపు మద్య హ్నంలా
వచ్చిన వాళ్ళు మళ్లి తిరిగి వెళ్ళలేనంత ఆనందం వుండాలి
ఓ మూల గజల్ ప్రతిధ్వనించాలి ,సంతోషానికి పుట్టినిల్లు అవ్వాలి
ఆలాంటి ఇల్లు నాకు కావాలి
ఒక ఇల్లు నాకు కావాలి
నా స్వంతంమనుకుని వచ్చేవాళ్ళు నా అతిధులు
బజారులో ఎవరికీ ఖరీదు చెల్లించని అవసరం వుండని ఇల్లు
ఒక ఇల్లు నాకు కావాలి
దాహంతో చెప్పడం ఎంత సులువు వో కదా జాఫర్
కాని కళ్ళతో సంజాయించడం చాలా కష్టం ….”

ఇవన్నీ కూడా నా బ్లాగ్ లో పెట్టాను.

Q: ఫిక్షను ఎక్కువ చదువుతారా? కాల్పనికం ఎక్కువ నచ్చుతుందా? కవితనా? ఇష్టమైన నవల గురించి చెప్పండి? తెలుగు, తెలుగేతర క్లాసిక్ మరియు వర్తమాన కథలు చదువుతారా?

కధలు నవలలు చాలా చదివాను. అనువాదాలు చదవడం చాలా ఇష్టం. ఆదివారం ఆబిడ్స్ లో రోడ్డు మీద దొరికే పుస్తకాలలో అనువాదాలు వెతుక్కుంటూ గంటలు గంటలు గడపడం చాల ఇష్టమైన వ్యాపకం. ఎన్నో అనువాదాలు చదివినా నాకు బాగా నచ్చినవి లజ్జా, చంఘీస్ ఖాన్, ఏడూ తరాలు, క్లియోపాత్ర, పాండవపురం, సంస్కారం, పర్వ ఇలా ఎన్నో! ఇంక కధలు నవలలు తెలుగులో విరివిగా చదివాను. కొన్ని పుస్తకాలు మళ్ళి మళ్లి చదవాలనిపిస్తాయి. అందులో నాకు బాగా నచ్చినవి నేను ఇష్టపడి చదువుకునేవి… మునిపల్లె రాజుగారి “మాజికల్ రియలిజం”, “అంధ్రా నెపోలియన్” కథలు, జి.అర్ మహర్షి సీరీయల్ “మట్టి తీగలు”, “బమ్మిడి జగదీశ్వర రావు, చలం మ్యూజింగ్స్… ఇంకా ఫలానా అంటూ ఏమి లేదు చదివించే పుస్తకం ఏదైనా చదువుతాను. ముఖ్యంగా నాకు హాస్యం అంటే చాలా ఇష్టం, వంగూరి చిట్టెన్ రాజు గారి కధలు చలా ఇష్టంగా చదువుతాను.

Q: కవయిత్రిగా మిమ్మల్ని నిరుత్సాహ పరిచిన అనుభవం ఏవైనా పంచుకుంటారా?!

నన్ను నిరుత్సాహం కాదు గాని ఆశ్చర్యపరిచిన ఒక సంఘటన చెప్పాలి. విపులలో ముషాయరలో వచ్చిన కవిత, దాని నేపద్యం భర్తని పోగొట్టుకున్న స్త్రీ మనోభావాలను రాస్తే తోటి రచయిత్రులు కొందరు వాళ్ళని అవమాన పరిచానని పోలీసులుకి, కోర్టుకి వెళతామన్నారు. అది ఎప్పుడు తలుచుకున్నా ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. ఎందుకంటే దానికి భిన్నంగా పరిస్థితులు లేవు గనక.
నాకు ఎక్కువ ఆనందం కలిగించింది నా రెండవ కవితా సంపుటి “లోపలిస్వరం”. ఈ పు స్తకం చదివి శీలాసుభద్రగారు ఉత్తరం రాయడం, ఆదూరి సత్యవతి గారితో పోల్చడం ఎప్పటికి మరచిపోలేని సంగతి.

ఈ కవిత “విపుల” డిసెంబరు 2008 సంచికలో ముషాయిరా శీర్షీకలో ప్రచురితం అయ్యింది

ఓ చినుకు
=======
నాణానికి మరోవైపు
స్త్రీ జీవితంలో నడి వయసులో
వైధవ్యపు ఛాయలు ముసురుకున్నప్పుడు
అంతులేని స్వేచ్చ -మౌన ఎడారిలా
సంప్రదాయాలు చేదించుకుంటూ
అలంకారాలతో తృప్తి పడుతూ
మోసగించుకుంటూ
గుండెలోతుల్లో రగులుతున్న అసహనం
ఆలోచనల్లో నలుగుతున్న స్పందనలు
కారుచిచ్చులా మనసుని తనువుని రగులుస్తున్నా
మంచుముద్దలా వుంచాలని ప్రయత్నిస్తూ ఓడిపోతూ
ఈ కాలాన్ని నమ్ముతూ
తోడు కోరుకున్నప్పుడు
స్నేహాలకే గాని పెళ్ళీకి పనికి రావని నిక్కచ్చిగా వ్యక్తపరచినప్పుడు
గాలనికి చిక్కున్న చేపలా గిలగిల లాడుతూ
మోయలేని ఒంటరితనం తోడుకోరికున్నప్పుడల్లా
మగాడు లేకుండా బతకలేనా?
అసరాలేకుండా జీవితాన్ని వెళ్ళదీయలేనా?
గొంతెత్తి ఆక్రోశిస్తూ
స్త్రీ వాదినని బుజ్జగించుకుంటూ
జీవితాన్ని కాలానికి బలిచేస్తూ
ఓదార్చుకుంటున్న హృదయంపై
మంటలార్పుతూ ఓ కన్నీటి చినుకు…

అప్పుడప్పుడే సాహిత్యంలో అడుగుపెడుతున్న రోజులు, నాతో ఓ స్త్రీ పంచుకున్న అనుభవాలు యధాతధంగా రాసాను కాని అందరు రచయిత్రులు విపరీతంగా స్పందించారు. “స్త్రీ వాదినని బుజ్జగించుకుంటూ” దీని మీద పెద్ద చర్చలు జరిగాయి. “భూమిక” స్ర్తీ వాదపత్రిక ఆఫీస్ లోకి రమ్మన్నారు. నన్ను సంజాయిషీ ఇవ్వమన్నారు. క్షమాపణ చెప్పమన్నారు.
నేను ఆఫీస్ కి వెళ్ళాను వివరంగా చెప్పాలని కాని ఎవరూ నాతో మాట్లాడలేదు, వివరణ అడగలేదు. నేను చెప్పలేదు. అక్కడితో ఆచర్చ ఆగిపోయింది. అయితే ఇప్పుడు కూడా అందరి సమస్య కాదు. అప్పుడు చెప్పలేక పోయాను. మీ ద్వారా ఇప్పుడు చెప్పే అవకాశం వచ్చింది. ఈ కవిత ఓ స్త్రీ మనోభావం మత్రమే. నిజమే సమాజంలో ఎంతో మంది నడివయసులో, చిన్నతనంలో భర్తలని కోల్పోయినా స్త్రీలు ధైర్యంగా పిల్లల కోసమే జీవితాలు వెళ్లదీసిన వాళ్లు వున్నారు.

వాదాలు నాకు తెలియవు. ఒక స్త్రీ గొంతుకకి అరువు ఇచ్చాను నిజాయతిగా కాని 2008 కి 2014 సంవత్సరానికి ఏమి తేడా లేదు. అదే అసహనం, తోటి స్త్రీ అంటే చులకన. సమాజం మారలేదు. విలవల్లో మార్పులేదు. కొత్త మార్పు “సహజీవనం” అంటున్నారు. ఇది స్త్రీలకి, యువతులకి ఎంత మేలు చేస్త్తోంది అని ప్రశ్నించుకుంటే సమాధానం మళ్ళీ వ్యక్తిగత అనుభవం అవుతుంది. సమాజంలో ఇంకా మార్పురావాలి. రాస్తున్న రాతలకి, మనుషుల ప్రవర్తనలకి పొంతనలేదు. అందుకే వ్యక్తిగతం వేరు, రచనలు వేరు అనిపిస్తోంది నాదృస్టిలో.

Q: మీ కథలు అనగానే రెండు గుర్తుకొస్తాయి.
1. కవిత్వ నేపద్యంతో మొదలుపెట్టి జంతువుల మధ్య కథ నడిపారు, రెండు చందమామలు.
2. తోపుడు బళ్ళమీద బాంబులు అమ్మే కథ
ఎలాంటి ప్రేరణ నుండి రాస్తుంటారు? మీకు నచ్చిన కథ, ఇతరులు మెచ్చిన కథ గురించి చెబుతారా?

సమాజాన్ని దగ్గరగా పరిశీలించినప్పుడు, మనుసులో జనించిన ఆవేదనని నలుగురుతో పంచుకోవాలి అనుకున్నప్పుడు కదా కధలు రాయాలని అనిపిస్తుంది. అ నేపద్యంలోంచి వచ్చిన కదలే మీరు అడిగిన రెండు కధలు.
బాంబులు ఎంత తేలిగ్గా మనుషుల ప్రాణాలు గాల్లోకి ఎగరేస్తాయో కదా! వార్తలు చదివినప్పుడు టివి లో చూసే దృశ్యాలు, మనసుని కలిచివేస్తాయి. ఒక్క క్షణం మనం అక్కడ వుంటే?!
రేప్పొద్దున వీటినే కూరగాయల బండిలోపెట్టి అమ్మినా ఆశ్చర్యం లేదు ఎందుకంటే మనం వాటికి అంతగా అలవాటు పడిపోతాం, ఇప్పుడు జరుగుతున్న రోడ్డు, రైలు ప్రమాదాల్లాగా!

రెందవ కధ నేటి సాహిత్య ధోరణులు. అదే నాపుస్తకం టైటిల్ కూడా! మామూలుగా రాయడం కన్నా జంతువులే కథకులు అయితే అనే ఆలోచనలోంచి పుట్టిన కధ. బహిరంగంగా ఎవరు మెచ్చుకోలేదు గాని పత్రికలలో విరివిగా వచ్చిన రివ్యూలవల్ల మంచి కధలు రాసానన్న తృప్తి మిగిలింది. నాకు చాల నచ్చిన కధ, “నాది కాని వెన్నెల”. ఇది చాలా మంది మెచ్చుకున్న కథ. ఇది “నడుస్తున్న చరిత్ర” పత్రిక వారి కదల పోటీలో మొదటి బహుమతి కూడా పొందింది.

Q: మీరు సాహిత్య కార్యక్రమాలలో, సదస్సులలో పాల్గొన్నారు కదా! అభిప్రాయాలు, అనుభవాలు చెబుతారా? స్వదేశంలో జరిగే వాటికి, విదేశాలలో జరిగే వాటికీ మధ్య ఏమైనా తేడా వుందంటారా?

నగరంలో సాహిత్య సభలు, సదస్సులు ఒక రకంగా రోటీన్ గా సాగిపోతాయి. పుస్తకాల ఆవిష్కరణలతో సహా.
కొన్ని సార్లు పుస్తక పరిచయం కన్నా వేరే వాళ్ళ పుస్తకాలు మెచ్చు కోవడం, అసలు విషయం పక్కన పెట్టి వేరే విషయాలు మాట్లాడిన సందార్భాలు ఎన్నో అయినా వాటికి కూడ అలవాటు పడిపోయాము అనిపిస్తుంది.

కవి సమ్మేళనాలలో పాల్గొనడం కూడా రోటీన్ అనిపిస్తుంది ఎవరి కవిత వారు చదవగానే లేచి వెళ్ళిపోవడం. అసలు ఎలాంటి కవిత చదివారు, ఏ భావంతో చదివారు అని పట్టించుకోక పోవడం లాంటి అనుభవాల వల్ల ఆసక్తి పోతుంది. సీనియర్స్ ముందు కవిత చదవాలని వారి అభిప్రాయాలూ తెలుసుకోవాలని వుంటుంది, కాని వాళ్ళు లేచి వెళ్ళిపోవడం చాల బాధగా వుంటుంది. అయినా కవి సమ్మేళనాలు సాగిపోతూనే వుంటాయి.

ఇంక విదేశాల విషయానికి వస్తే నేను ఊహించని అనుభవం ఎదురైంది. ఇక్కడి అనుభవంతో నా పుస్తకాలు నాతో పాటు తీసుకు వెళ్ళ లేదు కాని గురువారం మా అబ్బాయి స్నేహితుల ఇంట్లో పూజకని వెళ్ళినప్పటి పరిచయంలో నేను రచయిత్రిని అని చెప్పాను. వెంటనే వంగూరి చిట్టెన్ రాజుగారికి ఫోన్ చెయ్యడం వారు ఆ పై శనివారం నెల నెల వెన్నెల కార్యక్రమానికి ఆహ్వనించడం సంతోషంగా అనిపించింది. అప్పటికి రాజుగారితో నాకు ముఖ పరిచయం కూడా లేదు.

ఆ సభలో వారి ఆదరణ మరచిపోలేనిది. నేను చదివిన కవిత్వాన్ని చాల శ్రధగా విన్నారు. మొట్ట మొదటి సారిగా కవిత్వ వివివరణ అడిగినప్పుడు అనిపించింది తెలుగు భాష మీద వాళ్ళకున్న మమకారం, అతిధుల పట్ల గౌరవం, సాహిత్యం పట్ల వున్న మమకారం…

రెండవసారి సత్యం మందపాటి గారితో ప్రయాణం. దారిలో వారితో చర్చించిన అనేక విషయాలు విన్న తరువాత ఇప్పటికి అంటే 30 సంవత్సరాలుగా స్వదేశానికి దూరంగా వున్నా తెలుగు మీద మమకారం సాహిత్య సాన్నిహిత్యాన్ని వదలకపోవడం ఆనందంగా అనిపించింది.

Q: ఏదైనా చదివినప్పుడు నేనూ ఇలా రాయగలనా అనిపించడం కానీ రాయడం కానీ జరిగిందా?! వివరిస్తారా?

కవిత్వం పట్ల నాకున్న విపరీతమైన ప్రేమతో నేను ఎక్కువగా అభిమానించే శివారెడ్డి గారి కవిత్వం చదివినప్పుడు ఇలా ఇంత సరళంగా, ఎప్పడు ఎక్కడో తారసపడే మనుషులు గుర్తుకొచ్చేంత అద్బుతంగా కవిత్వం రాయగలనా అని అనిపించిన క్షణాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. అలాగే చినవీరభద్రుడి గారిలా ఎప్పుడు అగ్నిపూల చెట్టు కనిపించిన గాజుల మలారంలా వుంది అన్న పదం వెంటాడి నప్పుడు, వర్షం రాత్రి నిశ్శబ్ధం కురిసినప్పుడు ఇలా రాయగలనా అని బెంగ పడిన రోజులు ఎన్నో.. అలా రాయడానికి ప్రయత్నించినా అసంతృప్తే మిగిలింది.

Q: ఇప్పటివరకూ మీ పుస్తకాలగురించి, ముద్రణల గురించిన అనుభవాలు ఏమైనా పంచుకుంటారా? ఎన్ని పుస్తకాలు వచ్చాయి, రాబోతున్నవి.

ఇప్పటి వరకు మూడూ పుస్తకాలూ వచ్చాయి.
ఒక కధల సంపుటి, “రెండు చందమామలు“.
రెండవది కవితా సంపుటి “పడవలో చిన్ని దీపం”.
మూడవది కవితా సంపుటి “లోపలి స్వరం”.
కవితల పుస్తకాలు చెల్లవు అని నిర్మొహమాటంగా పుస్తకాల షాపు వాళ్ళు అన్నపుడు చాలా బాధ వేసింది. అయినా నాకోసం నేను వేసుకుంటూన్నాను అనుకున్నప్పుడు అంత బాధ వుండదు.

**** (*) ****

(వాకిలి కోసం జాన్ హైడ్ కనుమూరి గారు జరిపిన చివరి ఇంటర్వ్యూ ఇది.)

**** (*) ****

పడిలేవడం

వాకిలి — Thu, 18 Jul 2013 18:50:10 +0000

మేధస్సు
సాంకేతికాక్షరాల మధింపు
డిజిటల్లో, అనలాగ్గో పరికరాల సూచికల్తో
నా భద్రతను అంచనా వేసుకుంటాను

ఎదిగిన పరిజ్ఞానంతో
ఎన్ని దారుల్ని పరుచుకున్నానో !

అభద్రతా గుండంలోకి
జారిపోయిన క్షణం ఊహించని ప్రవాహం!

నే నిలబెట్టిన శివుణ్ణి తోసుకుంటూ
గంగవేసే ఉరకలు
కాళ్ళక్రింద మట్టిని కోస్తూ
నన్నూ నా శివుణ్ణీ బ్రమింపచేసాయి

నా జ్ఞానాన్ని
అజ్ఞానంలోకి నెట్టేస్తూ, ప్రశ్నిస్తూ
ఒక బీభత్సం

గల్లంతైన దేహాలు
కూకటివేళ్ళతో కొట్టుకుపోయిన భవనాలు
లయతప్పిన ప్రకృతి నృత్యం
వరదవదిలెళ్ళిన బురద

కాళ్ళు ఆరనివ్వని నీటి మధ్య
గొంతు తడుపుకోలేక కన్నీటిని చప్పరిస్తున్నాను

ఆకలి.. భయం… నిస్సత్తువ…
ఇంకా కేకలు వేస్తూనేవుంది

నాకిప్పుడు దార్లు
-నానిన నీటిలోంచిపుట్టే అంకురానికొక నేలను సిద్దం చేయడం
అప్పటివరకూ నన్ను నేను బ్రతికించుకోవాలి
-మోకరిల్లే దిక్కుకోసం దృక్కులు చూడటం

***

నీ వైపు చూడటం అత్యాశేమీ కాదు
పడిలేవటం కెరటానికి నాకూ అలవాటేగా!

వస్తూపోయే జీవన జీవితచక్రం

వాకిలి — Fri, 31 May 2013 20:29:35 +0000

సముద్రతీరంలో అలలు వచ్చినట్టు
ఎవరో ఒకరు
వస్తూవుంటారు, పోతూవుంటారు

తీరంపై వ్యవహాళికి నడినట్టు
పాదముద్రలను వదిలిపోతారు
రెప్పపాటులో
ఏ ఒక్కటీ కన్పడదు

కొన్ని జంటలు
కలలుతెచ్చి పరచిపోతారు

నిత్యం అలల్ని
ఆటుపోటుల్ని చూసే తీరవాసులు
ఏమీ పట్టనట్టే తిరుగుతుంటారు

పిల్ల కాల్వల్ని
పంట కాల్వల్ని
ఎన్నడూ చూడని కన్ను
ఆశ్చర్యాన్ని నోరు తెరచి ప్రకటిస్తుంది

అలలు వస్తూవుంటాయి పోతూవుంటాయి

చీకటివేళ గూడువెతుక్కునే పక్షులు
వెన్నెలను ఆశ్వాదించమని
సమయాన్ని ఒంటరిగా వదిలిపోతాయి

కొన్ని రంగుల్ని, కొన్ని చలనక్షణాలను
కెమేరాలో బంధించానని తృప్తిపడతారు

అనంత సాగరంలో
మోకాళ్ళ లోతుకు దిగి
సముద్రాన్ని ఒడిసిపట్టుకున్నట్టు
కేరింతలు కొడతారు

నలుగు చేరినచోట
ఏమీ తెలియనట్టే
ఎవరి వ్యాపారాన్ని వారు తెరుస్తారు
బృతికోసం దేహాల్ని కూడా పరుస్తారు

అలల్ని ప్రతీకల్ని చేసి
ఎరుపుల మెరుపులను పలికిస్తూ
ఇటుగా వచ్చినవాడే ఎటో వెళ్ళిపోయాడు!

నీరెండ కాంతిలోంచి ఒంపినదేదీ
ఎక్కడా దాచిపెట్టలేదు

గాయాలను ఇక్కడ వదిలేయాలని వచ్చి
పొంగే దుఃఖాన్ని ఆపుకోలేక
మరిన్ని గాయాలను మోసుకెళతారు

మైదానాలను
ఇక్కడణ్ణుంచే దారులు వేయాలని
విఫలయత్నాలు జరుగుతుంటాయి

***

వెళ్ళటం తప్పనిసరి అయ్యాక
మోసుకెళ్ళగల్గినవాళ్ళు
తడిసిన వస్త్రాన్ని జ్ఞాపకంచేసి
కొన్ని అనుభవాల్ని జేబుల్లో వేసుకొని
ఏరుకున్నదాన్నో, కొనుక్కున్నదాన్నో
అంటుకున్న ఇసుకనో
వెంటతీసుకెళ్తారు

సముద్రతీరంలో అలలు వచ్చినట్టు
ఎవరో ఒకరు
వస్తూవుంటారు, పోతూవుంటారు

జీవన జీవిత చక్రం తిరుగుతూనేవుంటుంది
అలలపై జీవనసంగీతం తేలియాడుతూ వుంటుంది

వర్షం…నీటి దారాల కండె

వాకిలి — Thu, 09 May 2013 20:54:28 +0000

చాలా కాలం క్రితం చదివిన తుమ్మల దేవరావు గారి ఈ కవిత చాలాసార్లు నన్ను వెంటాడుతూ వచ్చింది. ఇందులో వున్న పదచిత్రాలు నన్ను బాగా అకర్షించాయి.

వర్షానికి నిర్వచనాలు, సూత్రీకరణలు, కొన్ని చిత్రాలు, అనుభూతి చెందడం ఎలా!, వాటివెనుక కొన్ని జ్ఞాపకాలు కన్పిస్తాయి. బీద ధనిక, గుడిసెలపైన భవంతులపైనా వకేలా కురుస్తుందని చెప్తూ

“వర్షం ఒక సమతా సూత్రం
భూమిని ఆకాశాన్ని కలిపి కుట్టే నీటి దారాల కండె”

ఆకాశానికి భూమికి మధ్య వున్న వేలకిలోమీటర్లను లెక్కిస్తున్న శాస్త్రపరిజ్ఞాన్ని చాలా సులువుగా సూత్రీకరిస్తున్నట్టు కన్పిస్తుంది. సమాంతరంగా వుండే రెండిటినీ కలిపి వుంచడానికి కలిపికుట్టే దారపుకండె అని ప్రతిపాదిస్తాడు.
మన నిత్యజీవితంలో దారం జీవన సౌందర్యానికి అంతర్భాగమయ్యింది. అలంకరించుకొనే దుస్తుల్లో దారము వుంటే, వాటిని మన శరీర ఆకృతుల్లోకి వాటికి సంసిద్ధత చేయడానికి కుట్టేది కూడా దారమే. దుస్తులు చిరిగిపోవచ్చేమో గాని వాటిని కుట్టిన దారం మాత్రం చెదరకుండా వుంటుంది కదా! అలా భూమిని ఆకాశాన్ని కలిపి కుట్టి వుంచడానికి వర్షం ఒక నీటి దారాల కండె అంటాడు.

“మట్టికి పురుడుపోసే మంత్రసాని

వాడిపోతున్న పచ్చదనానికి
వన్నె తెచ్చే పసరు మందు

రైతుకి భూమికి అనాది రక్తసంబంధపు దగ్గరి చుట్టం”
పచ్చదనన్ని మొలకెత్తించే ప్రక్రియలోని భాగస్వామ్యాన్ని గుర్తుచేస్తూ పురుడుపోసే మంత్రసానితో పోలుస్తూ, రైతుకు కుండే సంబంధాన్ని తెలియచేస్తాడు.

వాన పాత్ర, దానికున్న సంబంధాన్ని, వాన కురిసిపోవడమే కాకుండా కురుస్తూ కురుస్తూ తెచ్చే ఒక విధానాన్ని, అందులోని అంతసూత్ర జీవాన్ని తెలియచేస్తుంటాడు.

ఎన్ని చిత్రాలను మనసు కేన్వాసుపై చిత్రిస్తాడో చూడొచ్చు.

కవిత్వాన్ని పదచిత్రాలుగా వ్యక్తీకరిస్తున్న నేపద్యంలో గొప్ప అనుభూతిని కలిగించేవే ఈ పద చిత్రాలు. కవిత్వంలో పదచిత్రాలు అనే అంశంపై శ్రీ లంకా వెంకటేశ్వర్లు పరిశొదనా అంశములో కూడా ఈ కవితను కోట్ చేసిన గుర్తు.

గుండెను చింపుకుని నేలమీద నీటి దీపాలుగా వాలుతున్న
కమనీయ దృశ్యం
పరుగులెట్టే పాయలమీద
పొడుచుకు వచ్చిన కనుపాపలు … పాయలుగా పారుతున్న నీటిపై ఒక్కసారిగా పడిన చినుకుతో ఏర్పడే నీటి బుడగలను నుపాపలుగా ఊహించడం వాటిని అక్షరీకరించడం కమనీయంగా
అన్పించక మానదు కదా!

వర్షం ధారలు… ధారులుగా వెండి జలతారుగ!

ఎండిన బీడు డొక్కలను ప్రేమతో తడిపేది

కాగితపు పడవల మీద బాల్యాన్ని పరిగెత్తించుకునే
చిన్నారుల ఆప్త మిత్రుడు … బాల్యంలో కాగితపు పడవలతొ ఆడుకోవడం ఒక అనిర్వనీచయనీయమైన అనుభూతి. ప్రస్తుత నేపద్యంలో బాల్యాన్ని కోల్పోతున్న పరిస్థితులు కన్పిస్తాయి.

గొడుక్రింద బసచేసి గుండె బాసలు
విప్పుకుంటున్న జంటలకు
రాయబారి వర్షం … “చిటపట చినుకులు పడుతూవుంటే అనే పాట దశబ్దలుగా మనల్ని రంజింపచేస్తునే వుంది. జంటలు ఒకే గొడుగును పంచుకోవడంలో కలిగే తడితనమూ, చలితనమూ మధ్య స్పర్శతో పుట్టే వెచ్చదనము వీటికి రాయబారిగా వాన మారటం ఎప్పుడొ ఒకప్పుడు ప్రతివొక్కరికి అనుభవమయ్యేదే కదా!

దుమ్ము ధూళి మీద ధారలు … ధారలుగా వర్షం

మట్టి పరిమళాన్ని శ్వాసిస్తూ
లేగదూడ గంతులేసినపుడు చిరుగాలితో స్వాగతం పలికి చినుకులతో వీపు మీటే కామధేనువు … లేగదూడ తన ఆనందాన్ని వ్యక్తీకరించే సాధమే గంతులు వేయడం. ఆ గంతులు చూడటానికి భలే ముచ్చట గా అన్పిస్తాయి. వీపును నిమిరే కామదేనువుతో పొందే మధురమైన ఆప్యాయతానుభూతిని మన ముందుంచుతుందీ పదచిత్రం

చెరువు నిటిలో వెండి ముగ్గులు పెట్టే నవ వధువు …నన్ను అమితంగా ఆకర్షించిన పదచిత్రం. స్త్రీలు ముగ్గులు పెట్టడంలో సృజన మరియు సౌందర్యము కనిపిస్తుంది. అటువంటిది నవవధువు కొత్త శోభతో, కొత్త అలంకరణలతో, సౌందర్యముతో ముగ్గుల కోసం చుక్కలు పెడుతుంటే ఆ దృశ్యం ఎంత సౌందర్యంగా వుంటుందో కదా! అలాంటి ఒక వాతావరణ సౌందర్యాన్ని చెరువును వాకిలిగా చేసుకొని ప్రకృతి వానతో కలిసి చుక్కలు పెడ్తున్నట్టు దృశ్యాన్ని మన ముందుంచాడానికి చేసే ప్రయత్నం.

కొండలను కరిగించే కొంటె సమ్మెట
వర్షం ధారలు… ధారలుగా … అప్పుడప్పుడూ ఎడతెగని వాన వల్ల కొండచరియలు విరిగి పడ్డాయని వింటూవుంటాం. కరుకుగా వున్న కొండలను సహితం ప్రభావితం చెయ్యగల శక్తి కన్పిస్తుంది

వొక పద్యంలా… జానపదంలా.. చుక్కల వనంలా.. …పద్యానికి పొందిన అనుభూతిని వానతో కలుపుకొని ఆనందించడం. మనిషి మూలమైన జానపదం వానతోనే ముడిపడివుంటుంది. సమయ సమయాలలో పడే వానకొరకు ఎదురు తెన్నులు చూస్తూ, దానితో
ముడిపడిన వ్యవసాయ పనితనం జానపదం వుంటుందని వేరే చెప్పాలా!

రండి పిల్లలారా!
బడులు వదిలి – గుడులు వదిలి
వర్షోత్సవంలో కేరింతలు కొడుతూ తడిసి తరిద్దాం!!

రండి పిచ్చుకలారా!
గూళ్ళువదిలి
ఎండిపోతున్న గుండెలను
చూరునీళ్లతో తడుకుండాం
పత్రాల మీద పడుతున్న నీటి చప్పుళ్లను
చెవులుపెట్టి విందాం

మనుషులారా రండి!
కాంక్రీటు భవనాల ఖైది చెరను వదిలి
పచ్చిక బీళ్లలో వర్ష సంగీత విభావరి తిలకిద్దాం
వికృతంగా మారుతున్న మనోఃకృతిని
కొత్తగా ఆవిష్కరించుకుందాం!

తను తడిసిన వానలో తనతో పాటు మనల్నీ ఆనందించడాన్కి, అనుభూతి చెందడాన్కి ఆహ్వానం పలుకుతాడు. మనం ఏ పరిస్థితుల్లో ఇరుక్కుపోయినా వాటిని వదిలించుకుని వచ్చినప్పుడు ప్రకృతి అందించే వానలో తడసి అనిర్వచనీయమైన అనుభూతిని ఎవరకువారే
పొందమంటాడు.

వర్షంచేసే సవ్వడులను తిలకిస్తూ, ఆలకిస్తూ మనల్ని మనం కొత్తగా అవిష్కరించుకుందాం అని పిలుస్తుంటాడు.

————————————————————————————

వర్షోత్సవం …వర్షోత్సవం …

బీడు భూములపైన, పచ్చని వరిపైరుల మీద
గడ్డితో కట్టుకున్న పూరి గుడిసెల మీద
పాలరాతి భవంతులపై – దేవాలయాలపై !
ధారలు … ధారలుగా వర్షం

వర్షం ఒక సమతా సూత్రం
భూమిని ఆకాశాన్ని కలిపి కుట్టే నీటి దారాల కండె

మట్టికి పురుడుపోసే మంత్రసాని

వాడిపోతున్న పచ్చదనానికి
వన్నె తెచ్చే పసరు మందు

రైతుకి భూమికి అనాది రక్తసంబంధపు దగ్గరి చుట్టం
గుండెను చింపుకుని నేలమీద నీటి దీపాలుగా వాలుతున్న
కమనీయ దృశ్యం

పరుగులెట్టే పాయలమీద
పొడుచుకు వచ్చిన కనుపాపలు
వర్షం ధారలు… ధారులుగా వెండి జలతారుగ!
ఎండిన బీడు డొక్కలను ప్రేమతో తడిపేది

కాగితపు పడవల మీద బాల్యాన్ని పరిగెత్తించుకునే
చిన్నారుల ఆప్త మిత్రుడు

గొడుక్రింద బసచేసి గుండె బాసలు
విప్పుకుంటున్న జంటలకు
రాయబారి వర్షం
దుమ్ము ధూళి మీద ధారలు … ధారలుగా వర్షం

మట్టి పరిమళాన్ని శ్వాసిస్తూ
లేగదూడ గంతులేసినపుడు చిరుగాలితో స్వాగతం పలికి
చినుకులతో వీపు మీటే కామధేనువు

చెరువు నిటిలో వెండి ముగ్గులు పెట్టే నవ వధువు

కొండలను కరిగించే కొంటె సమ్మెట
వర్షం ధారలు… ధారలుగా
వొక పద్యంలా… జానపదంలా.. చుక్కల వనంలా..
ఇంధ్రధనువులా!

రండి పిల్లలారా!
బడులు వదిలి – గుడులు వదిలి
వర్షోత్సవంలో కేరింతలు కొడుతూ తడిసి తరిద్దాం!!

రండి పిచ్చుకలారా!
గూళ్ళువదిలి
ఎండిపోతున్న గుండెలను
చూరునీళ్లతో తడుకుండాం
పత్రాల మీద పడుతున్న నీటి చప్పుళ్లను
చెవులుపెట్టి విందాం

మనుషులారా రండి!
కాంక్రీటు భవనాల ఖైది చెరను వదిలి
పచ్చిక బీళ్లలో వర్ష సంగీత విభావరి తిలకిద్దాం
వికృతంగా మారుతున్న మనోఃకృతిని
కొత్తగా ఆవిష్కరించుకుండాం!

-తుమ్మల దేవరావు
21 జనవరి, 2000 ఆంధ్రజ్యోతి వారపత్రికలో ప్రచురణ (1999 రంజని కుందుర్తి అవార్డు పొందినది)

——————————————————————————————–

తుమ్మల దేవరావుతో చిన్న సంభాషణ

కవిత రాసిన 1998 నుండి 2013 వరకూ సాగిన మీ కవిత్వ పయనంలో పొందిన అనుభవాన్నుంచి ఇదే కవితను/వస్తువును ఇప్పుడు రాయమంటే ఇలాగే రాస్తారా లేదా వేరేగా రాయొచ్చు అంటారా?

తప్పకుండా ఒక వస్తువును ఎప్పుడు రాసినా కొత్త భావాలు వస్తాయి. నదిలో నీళ్ళు పాదం మోపినప్పుడు అనుభూతి వేరువేరుగా వుంటుంది.. నీరు అలాగే వున్నట్టు కన్పించినా అందులో ప్రవాహముంటుంది కదా!
ఆలోచనా పరిథి పెరిగిన తర్వాత వైవిధ్యభరితమైన ఆలోచనలు వస్తాయి. ఒక్కోసారి ముందు రాసిన దానికంటే గొప్పగా రాయొచ్చు, ఒక్కోసారి రాయనూ లేకపోవచ్చు. అందులో మనల్ని ప్రభావితం చేసిన అంశాలు చాల వుంటాయి కాబట్టి ఆ సమయానికి ఎలా రాసామన్నదే ముఖ్యం.

మిమ్మల్ని పలకరించి చాలా కాలం అయ్యింది. కారణాలు ఏమైనా మనం కలవలేకపోయాం. చాలా కాలం తర్వాత మీ కవిత్వంతో మిమ్మల్ని వెతుక్కుంటూ రావడం మీకెలా అన్పిస్తుంది?

కొంచెం ఉత్కంట కలిగింది. మళ్ళి మీనుంచి ఫోను రావటం ఆనందానికి గురిచేసింది. మనకు నచ్చిన కవులుంటే సంబందాలు దెబ్బతిన్నా, తర్వాత ఇలా కలిస్తే ప్రేమ సాంద్రత తగ్గదు కదా!

ఈ కవిత లేదా ఈ సంపుటిపై(కచ్చురం) ఇదివరకే కొన్ని అభిప్రాయాలు వచ్చాయికదా వాటిని ఏమైనా పంచుకో గలరా?

ముఖ్యంగా శ్రీ నాగభైరవ కోటేశ్వర రావు వార్తలో రాసిన పరిచయం నాకు మరుపు రానిది. రమణీయమైన ప్రతిరూపాలు ఇందులోని పదచిత్రాలు అని అభివర్ణించడం గొప్ప అనుభూతి.

మిమ్మల్ని ప్రభావితంచేసిన అంశాలు, కవులు కవిత్వం గురించి చెప్తారా?

పుట్టిపెరిగిన నేపద్యమే కారణం. బాల్యం కథల ప్రపంచంలో తేలియాడిన అనుభవాలు.
కాలేజీకి వచ్చాక కొంతమంది కవులను చదవటంవల్ల కవిత్వంపై మక్కువ ఏర్పడింది. బహుశ గుంటూరు శేశేంద్ర శర్మ, తిలక్ ప్రభావం నాపై వుందని అన్పిస్తుంది.
రాసినది చదివే పాఠకునికి గొప్ప అనుభూతి కగాలనేదే నాకు అనిపించేది.

విస్తృతమౌతున్న అంతర్జాలంలో కనబడటంలేదు ఎందుకని?

నిర్మల్, అదిలాబాదు జిల్లాలో పనిచేస్తూ సాంకేతికతను అందిపుచ్చుకోవడంలో వెనుకబడటమే కారణం కావొచ్చు. ఇతర వ్యాసాలమీద దృష్టి పెట్టడం కారణం కావొచ్చు.
అదిలాబాదు జిల్లా చారితక వ్యాసాలను, జిల్లాలోని కవులను గురించిన వివరాలను, జిల్లాలోని దేవాలయాల చరిత్ర, నేపద్యాలు అధ్యయనం చేస్తున్నందువల్ల కావొచ్చు.

మీ రచనలు గురించి?

కచ్చురం – కవిత్వం
గడ్డిపూలు – హైకూలు….. వచ్చినవి
జంగిడి కవిత్వం
నిర్మల్ కథలు
అదిలాబాదు చరిత్ర
సాహిత్య వ్యాసాలు … రావాల్సినవి… రాబోయేవి.

మరణం తరవాత తెలుస్తున్న రమణ!

వాకిలి — Fri, 25 Jan 2013 00:54:35 +0000

కొద్ది సార్లు ఆయన్ని యూనివర్సితీలో కలిసాను. పరీక్షల నిర్వహణా విభాగంలో వున్నప్పుడు చాలా చేసేపు ఎదురెదురుగానే పనివత్తిడివల్ల సమయం గడిచిపోయింది. నా కవిత్వం రాయటంలో కొన్ని సూచనలు ఇచ్చారు. 2004 హసీనా – దీర్ఘ కవితగా రాయడం ఆయన ప్రోత్సాహమే.

మాటల్లో ఒకసారి మీరు పిహెచ్ డి ఎందుకు చేయకూడదూ అని అడిగారు. ఎం.ఎ. చెయ్యలేదని చెపాను. ఆయన ప్రోత్సాహంతో 2010-12 ఎం.ఎ. జాయిన్ అయ్యాను. ఇక్కడ ఆయనే అధునిక కవిత్వం అనే అంశాన్ని బోధించారు, కాని నా గుండె ఆపరేషన్ వల్ల ఆయన తరగతులు హాజరు కాలేకపోయాను. అదో అంసృప్తి నాకు. డిశెంబరు 2012లో యెస్.పి కాలేజిలో చిన్న ఫేర్ వెల్ జరిగింది. అందులో విద్యార్థిగా నేనూ మాట్లాడాను. అప్పుడు జాన్ గారి ఫోను ఎప్పుడు వచ్చినా ఒక కవిత నాకు వినడానికి వస్తుంది అనడం నాకు ఇంకా చెవుల్లో ధ్వనిస్తూనేవుంది.

ఆయన సంకలనం జడి ఇచ్చారు. చదివి కవితలన్నీ వేరు వేరు సందర్భాలలో, సమయాలలో రాసినవే అయినా అందులో అంతర్గతంగా దుఖం నాకు కనబడిది. ఆ పదం ఎన్ని సార్లు వచ్చింది అని ఒకసారి మళ్ళీ చదివి ఆయనకు చెప్పాను. మంచివిషయాన్ని పట్టుకున్నారు, ఏదైనా వ్యాసం రాయంది అన్నారు.

వ్యాసం ఇంకా మొదలు పెట్టలేదు

ఈ కవిత చదువుతుంటే

తెరలు తెరలుగా కమ్మిన

దుఖంలో

ఏమీ రాయలేని ఒక అలజది

ముందుగానే ఒక సందిగ్దత

బహుశ అదే చివరి సారి కలవడం.

***

వొక తర్వాత

బహుశ వొక వ్యక్తి మరణించిన తర్వాతనే

అతనితో సంభాషణ మొదలుపెడతాం

వొక వ్యక్తి అంతర్థానమైన తర్వాతనే

ఆమెను అర్థం చేసుకోవడం మొదలుపెడతాం

శాశ్వత అశాశ్వతత్వాని

అక్షండ ఖండ సత్యాల్ని

అనుభవంలోకి తెచ్చుకున్న తర్వాత

బహుశా దుఖ్కించడమో సంతోషించడమో

మొదలుపెడతాం మరి

సంధ్యా సౌదర్య శిఖరంపై

కమ్ముకున్న చిక్కటి చీకటి శైతల్యం

రాత్రి పెదిమల మీద

నులివెచ్చని వుదయ రాగోదయం

బహుశ వొకరు శిలువనెక్కిన తర్వాతనే

జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవడం మొదలుపెడతాం

సమాధినుంచి మెలకువ కోసం

ప్రార్థనలు మొదలుపెడదాం

ఆశ్చర్యమేమీ లేదు

వొక వ్యవస్థ అస్థమించించిన తర్వాతనే

తవ్వకాలు మొదలుపెడతాం

మన వునికిని మనమే

అనుమానించడం మొదలుపెడతాం

బహుశా వొకరు

మరణించిన తర్వాతనే

బతికిన వారిగురించి

ఆలోచించడం మొదలుపెడతాం

మరణించిన వారిని

బతికించుకోవడమూ మొదలు పెడతాం

కె. యెస్. రమణ గారి “జడి” సంకలనం

పొరపాటే!

వాకిలి — Thu, 17 Jan 2013 01:22:33 +0000

వెన్నెలదారిలో నడవడం
ఆహ్లాదమనుకుంటే పొరపాటే!

సాహసాల సంచిని భుజాన వేసుకొని
రహదార్లు, విద్యుత్తుదీపాలులేని
గుబురు అలుముకున్న చెట్లలోంచి
మెలికలు తిరిగిన కాలిబాటను
ఒంటరిగా నడవడమే!

బాల్యంలో విన్న దెయ్యంకథలు
వెనుకనుంచి విసిరే గాలిలోంచి
చెవిలో గుసగుసలాడొచ్చు

దారితప్పిన గువ్వపిట్ట
గుబులు గుబులుగా పాడేరాగం
వెన్నంటే రావొచ్చు

తప్పిపోయిన కుమారుడు
దూరాన నెగడై ఎందరికో వెచ్చదనానిస్తూ
పిలుస్తున్నట్టే అన్పించొచ్చు

మిణుగురులు పంపే ప్రేమసంకేతాలు
కన్రెప్పలను గుచ్చి గుచ్చి
ఆదమరచిన చెలిజ్ఞాపకాలు
మువ్వల సవ్వడై ముందు నడవనూవచ్చు

పేగుచివర రేగిన ఆకలిమంట
విద్యుల్లతలా ఆవరించి
దేహాన్ని వణించనూవచ్చు

వెన్నెలను ప్రేమించేది
నేనొక్కణ్ణే అనుకుంటే పొరపాటే!

విరహపు రెక్కలను తెరచి
పరిష్వంగం కోసం పరితపించి
నాగరాజులు నాట్యమాడతాయి

రహస్య సంకేతాలను
చేరవేసే నక్కలు ఊళవేస్తాయి

ఇంద్రలోకపు వయ్యారాలను
తలదన్నే కలువభామలు
చెరువు వేదికపై
చంద్రుణ్ణి తేవాలనిచూస్తుంటాయి

ఎవ్వరూ రారక్కడికి
నా వూహలు తప్ప
అల్లుకున్న అక్షరాలు
అప్పుడప్పుడూ పలకరించిపోతుంటాయి

అడుగులను కొలతలుచేసి
ఎన్నిసార్లు ఈ దారిని కొలిచే ప్రయత్నంచేసానో
చీకటిపొరల మధ్యొకసారి
ఆత్రాల అంగలమధ్య ఇంకోసారి
తప్పించుకుంటూనే వుంది

వెన్నల తడిపిన
తెల్లటి బాటవెంట మోసుకుపోతున్నవన్నీ
బుజాన బరువెక్కి
గుండెల్లోకి చేరుతాయి

ఏనాడైతే కాంక్రీటు అడవిలో
బ్రతుకుతెరువు వెదక్కున్నానో
అప్పుడే వెన్నెలను
నియోన్‌లైట్ల కాంతికి కుదువపెట్టడమైయ్యింది

ఇక
వెన్నెలదారిలో నడవడం
ఆహ్లాదమనుకుంటే పొరపాటే!