వాకిలి » నారాయణస్వామి వెంకటయోగి

రాహిత్యం లోంచి

వాకిలి — Mon, 01 Jun 2015 02:12:45 +0000

యెక్కడైనా
మనుషులూ మాటలూ వినిపించని
వొక జనసమ్మర్దపు రణగొణ ధ్వనుల చౌరస్తాలో
చెవి దగ్గర
తెరవని పెదవులు పెట్టి
వొక నిశ్శబ్దాన్ని గుసగుసగా చెప్పు.

యెపుడైనా
మనకన్నా ముందుగానే
చిమ్మ చీకట్లు కప్పుకుంటున్న
అతి సమీప స్పర్శారాహిత్య వేళ
మూతబడని కంటిపాప మీద ఊపిరితో
వొక ప్రతిబింబాన్ని అదృశ్యంగా అద్దు.

యేదైనా
వొక అతి దగ్గరైన క్షణాన
యెంతో దూరంగా విసిరికొడుతున్న
దిక్కు తెలియని కాలం ముళ్ళలో చిక్కుకొని
నెత్తురు రాకుండా విలవిలలాడినప్పుడు
యెండిన నుదిటిపై చెమటచుక్కను నాటు.

యిప్పుడు మెరిసి
యెప్పుడో మాయమయిన
అభౌతికానుభూతులతో
యిగిరిపోయిన నా రెండు చేతుల్లో
వొక్క సారైనా
నీ ముఖమేఘాన్నుంచి
యింత ప్రేమనీ
కాకుంటే
కించిత్తు ద్వేషాన్నో
తడివెచ్చగా తొలకరించు!

“నా గొంతులో నేనే ఇమడటం లేదు” – ఒక ప్రవాస వేదన

వాకిలి — Sat, 01 Feb 2014 00:18:24 +0000

1987 లో అనుకుంటా – యింకా అప్పటికి లేలేత చిగురుటాకు లాంటి రిక్కల సహదేవరెడ్డి (విరసం అజ్ఞాత సభ్యుడూ, సిర్సిల్ల లో విప్లవోద్యమ నాయకుడూ) బూటకపు యెంకౌంటర్ లో పోలీసుల చేతిలో హత్య కాలేదు. విరసం సిటీ యూనిట్ తరపున ‘ప్రతిఘటనా సాహిత్యం’ అనే అంశం పై సభ నిర్వహించాం. అందులో ప్రముఖ కవి కె.శివారెడ్డి ‘నల్లటి మట్టికుండ’ అనే దీర్ఘకవితను అద్భుతంగా చదివి వినిపించారు. ముందు ఆయనే రాసారు అనుకున్నామంతా! చదవడం అయిపోయాక, మేమంతా గొప్ప భావోద్విగ్న స్థితిలో కళ్ళు చెమర్చి ఉన్నప్పుడు, చెప్పారు శివారెడ్డి ఆ పద్యం గ్రీకు దేశపు మహాకవి యానిస్ రిట్సాస్ దని. అట్లా పరిచయమయ్యారు యానిస్ రిట్సాస్ మాకు! ఆ పద్యం ప్రజాసాహితిలో ప్రచురితమయ్యాక సహదేవరెడ్డి అది చదివి నాకో ఉత్తరం పంపాడు (సెల్ ఫోన్ కాదు లాండ్ లైన్లు కూడా అందుబాటులో లేని కాలమది) “అన్నా ఈ పద్యం నన్ను తీవ్రంగా కదిలించింది, ప్రభావితం చేసింది – ఇంకా ఈ కవివే వేరే పద్యాలు కూడా పంపగలవు – పరిచయం చేసిన శివారెడ్డి సారుకు నా విప్లవాభివందనాలు చెప్పగలవు” – సరిగా యిట్లే కాదు కానీ యిదే అర్థం వచ్చేటట్టు రాసాడు. తర్వాత శివారెడ్డి సారు ని కల్సి సహదేవుడిట్లా రాసాడని చెప్పాను. “రిట్సాస్ వి మరికొన్ని పద్యాలు అనువాదం చేద్దాం నాన్నా” అన్నారు సారు చెమర్చిన కళ్లతో! తర్వాత నెలకో రెన్నెళ్ళకో సహదేవుడు చంపబడ్డాడని తెల్సి హతాశులమయ్యామంతా! తీరని దుఃఖం లో మునిగిపోయాం. కిరణ్ , ప్రకాష్ , నేనూ కలిసి విరసం సిటీ యూనిట్ తరఫున సహదేవుని కోసం “రక్తచలన సంగీతం” తీసుకొచ్చాం!

1909 మే 1 న గ్రీస్ దేశం లో మోనెమ్వాసియా లో జన్మించిన యానిస్ రిట్సాస్ 1990 నవంబర్ 11 న తను చివరి శ్వాస దాకా కవిత్వానికీ , శ్రామిక వర్గ రాజకీయాలకూ అంకితమైన మహాకవి. 1931 లో కమ్యూనిస్తు పార్టీ లో చేరిన రిట్సాస్ రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ కాలంలో గ్రీకు ప్రతిఘటన సైన్యంలో భాగమయ్యాడు. 1935 లో రష్యన్ మహాకవి మయకోవ్ స్కీ ప్రభావంతో పిరమిడ్స్ అనే పద్య సంకలనం ప్రచురించినా, 1936 లో ప్రచురించిన ‘యెపిటాఫ్ ‘ రిట్సాస్ కవితా ప్రయాణంలో ఒక మైలు రాయి. సాంప్రదాయ గ్రీకు సాహిత్యంతో తెగతెంపులు చేసుకుని ప్రజల భాషలో ప్రజల ఆకాంక్షలని ప్రకటించిన ‘యెపిటాఫ్ ‘ కు ప్రపంచ సాహిత్యం లోనే గొప్ప స్థానముంది. 1936 లో ఇయేనిస్ మెటాక్సాస్ మితవాద నియంతృత్వ ప్రభుత్వం గ్రీస్ లో అధికారం లోకి వచ్చి ‘యెపిటాఫ్ ‘ ను తగులబెట్టింది. తర్వాత కాలం లో 1941-45 ల్లో రిట్సాస్, జాతీయ విమోచనా సంస్థ లో భాగమై పోరాడారు. 1950 లో ప్రముఖ గ్రీకు సంగీతకారుడు మైకిస్ థియోడరాకిస్ రిట్సాస్ ‘యెపిటాఫ్ ‘ కు స్వరం కట్టాడు. అప్పటినుండీ అది గ్రీకు వామపక్ష రాజకీయవాదులకు అది గీతమైంది (anthem).

జీవితాంతం వామపక్ష కమ్యూనిస్టు రాజకీయాల్లో క్రియాశీలక పాత్ర నిర్వహించిన రిట్సాస్ అనేక సార్లు నిర్బంధించబడ్డాడు. మితవాద నియంతృత్వ ప్రభుత్వాలచే జైళ్ళలో, నిర్బంధ శిబిరాల్లో బంధించబడ్డాడు. ప్రవాసాల్లోకి నెట్టబడ్డాడు. అష్టకష్టాలూ పడ్డాడు. అయినా ఎక్కడా రాజీపడలేదు. తను నమ్మిన విశ్వాసాలనుండి దూరం కాలేడు.

రాజకీయంగా క్రియాశీలకమైన పాత్ర నిర్వహిస్తున్నా కవిత్వాన్ని యేనాడూ మర్చిపోలేదు. కవిత్వంలో అనేక ప్రయోగాలు చేసాడు. అధివాస్తవిక పదచిత్రాలతో, కలల్ని చిత్రిస్తూ, ఆకాంక్షలని, స్వేచ్చ ను గానం చేస్తూ కవిత్వం లో యెప్పుడూ కొత్త పుంతలు పోయాడు. ప్రయోగాలు చేసాడు. గ్రీకు దేశపు మహాకవిగా ప్రఖ్యాతి పొందాడు. కమ్యూనిస్టు కావడం వల్ల 9 సార్లు నోబెల్ బహుమతి పరిశీలనలో చివరి దాకా వచ్చి బహుమతి పొందలేదు. తనకి లెనిన్ శాంతి బహుమతి ప్రకటించినప్పుడు “నాకిది నోబెల్ కన్నా గొప్ప” అని నిర్ద్వంద్వంగా ప్రకటించాడు. ఆయన రాజకీయ విశ్వాసాల కారణంగా ఆయన కవిత్వాన్ని ప్రభుత్వం అనేక సార్లు నిషేధించింది.

1948 ఆకురాలు కాలంలో, లిమ్నోస్ దీవి పైన కోంటోపౌలి గ్రామంలో రాజకీయ ఖైదీల నిర్బంధ శిబిరంలో బందీగా ఉన్నప్పుడు, యానిస్ రిట్సాస్ తనకందుబాటులో ఉన్న ప్రతి కాగితమ్ముక్క మీద రోజుకో పద్యం రాసాడు. అట్లా బయటికొచ్చినవే యీ “ప్రవాస లేఖలు”. వీటిలో ఒక కొత్త రిట్సాస్ దర్శనమిస్తాడు మనకు. చాలా సులువైన భాషలో , సులువైన పదాలతో, చుట్టూ ఉన్న ప్రకృతీ, మనుషులూ ఆధారంగా, 150 మంది దాకా బంధించబడ్డ నిర్బంధశిబిరం లో సాగుతున్న తన జీవితం గురించి రాసిన పద్యాలివి, ఈ పద్యాలతో పాటు కైటీ డ్రోసో (నా ప్రియమైన చిన్నారి కైటొలా అని సంబోధిస్తాడామెను) అనే అమ్మయికి కవిత్వం రాయడం గురించి చాలా ఉత్తరాలు రాస్తాడు. “ నీ పద్యాల్లో చాలా మంచి పదచిత్రాలున్నాయి. కానీ పద్యాలు మాత్రం ప్రారంభమూ ముగింపూ లేకుండా ఉన్నాయి. వాటికి పరిపూర్ణత లేదు. నేనిట్లా అంటున్నానని మరోలా అనుకోవద్దు. కానీ నువ్వో గొప్ప కవివై చిరకాలం నిలిచే కవిత్వం రాయాలని నా కోరిక! పద్యానికి ప్రారంభం చాలా ముఖ్యం. పదచిత్రాలూ, ఉత్ప్రేక్షలూ కవిత్వ సామగ్రీ, సాధనాలు తప్ప అవే సర్వస్వం కాదు. కేవలం అలంకరణలే పద్యాలు కావు. శుష్క అలంకరణలని మానుకోవాలి. హృదయాన్ని కప్పి ఉంచకు. హృదయం లేక పోతే కవిత్వం లేదు. కేవలం హృదయమే కవిత్వం కాకపోయినా, దాన్ని మాత్రం కోల్పోకు. వ్యర్థపదాల ప్రలోభం నుండి నిన్ను నువ్వు కాపాడుకో! యెందుకంటే అది వాచాలతకు (verbosity) దారి తీస్తుంది. అట్లా అని భావావేశాన్ని, ప్రాప్తకాలజ్ఞతను (spontaneity) శుష్కంగా రసరహితంగా, పదచిత్రాలు లేకుండా చెప్పకు. నీ కవిత్వ సామగ్రి, పదాలు,చిత్రాలు, ఉత్ప్రేక్షలు, నీ భావావేశాన్ని పరిపుష్టం చేయాలి. దానికో పరిపూర్ణమైన అర్థాన్నీయాలి” అని రాసాడామెకు.

రిట్సాస్ తన ప్రవాసంలోని నిర్బంధ శిబిరం నుంది రాసిన పద్యాల్లో సులభమైన పదాల్లో , పదచిత్రాల్లో గాఢమైన తన ఆవేదననూ, పరిస్థితినీ, ఒంటరి తనాన్ని అద్భుతంగా పలికిస్తాడు. పదాల పటాటోపాలు లేకుండా చాలా సులువుగా సూటిగా హృదయాన్ని తాకేటట్టు రాసిన ప్రవాస పద్యాల్లో మచ్చుకు ఒక రెండు :

యెన్నో ముళ్ళున్నాయిక్కడ –

నలుపువీ, జేగురు రంగువీ, బూడిద రంగువీ – యెన్నో

పగలంతా గుచ్చుకుంటాయి – రాత్రి కలల్నీ గాయపరుస్తాయి.

రాత్రులు ముళ్ళతీగల్ని దాటుకుని దూకి వెళుతూ
చీలికలు పీలికలైన చీరకొంగుల్ని వదిలిపోతాయి.

ఒకప్పుడు మనకెంతో అందంగా తోచిన పదాలు
పాత సందుక లో ముసలి బట్టల్లా వెలిసిపోతాయి

కిటికీ అద్దాల మీద సూర్యాస్తమయాలై మసిబారుతాయి

మనుషులు నడుస్తారిక్కడ

జేబుల్లో చేతులు పెట్టుకునో, లేదూ

యేదో ఈగను తరుముతున్నట్టు చేతులూపుతూనో -

ఈగలు మళ్ళీ మళ్ళీ తిరిగి వస్తుంటాయి

ఖాళీ గ్లాసుల అంచులమీదో,
లేదా లోపల మచ్చల మీదో
వాలడానికి –
అనంతంగా, నిరంతరంగా
వాటిని నిరాకరించే నిర్ల్యక్ష్యాలని

పదే పదే సవాలు చేస్తూ ….

అక్టోబర్ 27, 1948

మనం

తలుపులు తెరవడానికి ప్రయత్నిస్తే

గాలి బలంగా మళ్ళీ మూసేస్తుంది

మూసివేత వెనుక , ఒక్కొక్కరమూ
తాళం చెవులకోసం వెతుక్కుంటాం

మహా ఐతే మనకు వున్నదల్లా ఒక నీటి కూజా
యెవరికీ ఇల్లంటూ లేకపోయినా,

యెట్లా మాట్లాడాలో తెలియట్లేదు నాకివాళ

ఉత్తమ పురుషలోనే మాట్లాడుతానింక -

మనల్ని మనమే కొట్టుకుంటే అది రెండింతలు చేదు!

ఈ పగటిపూట, ఓ బస్సు వెళ్ళిపోయిందలా -
పొలాల్లో అపరిచితుడెవరో పలకరించాడు

నెనర్లందిద్దామనుకున్నా ఆయనకు – మాట్లాడలేక పోయా!

ముసిరిన మేఘాల్ని చూడడం మరిచిపోయాను

చుట్టూ బాదాము చెట్లన్నీ గోధుమ ఊదారంగుకి మారిపోయినై

బహుశా ఇక్కడ ఆకు రాలు కాలం కాబోలు -

యెడతెరపి లేకుండా ఈగలు ఝమ్మంటున్నై
రాస్తున్న కాగితమ్మీద ముసురుకుని వాలుతూ ,,,,

యేమయింది –
ప్రకృతంతా గోధుమ ఊదారంగులోకి మారితే?

మట్టియిళ్ళలో చీమలు వెచ్చగానే ఉంటాయి.
నా గొంతులోకి యింకా నేనే యిమడలేకపోతున్నా

నా పాదాలు సాగిపోతున్నై – బాగా చలిగా ఉందిక్కడ!

వాళ్ళు నన్నే గమనిస్తున్నారు సుదీర్ఘంగా
బహుశా యేదో తప్పుచేసి ఉంటాను.

మన భయం – జ్బిగ్నీవ్ హెర్బర్ట్

వాకిలి — Thu, 31 Oct 2013 20:55:44 +0000

మన భయం
రాత్రి అంగీ తొడుక్కోదు
గుడ్లగూబ కళ్ళతో ఉండదు
శవపేటికను తెరవదు
కొవ్వొత్తినీ ఆర్పదు.

చనిపోయిన వాడి ముఖంతోనూ ఉండదు

మన భయం
”జాగ్రత్త! డ్లుగా వీధిలో వేడిగా ఉందని వోజిక్ ని హెచ్చరించండి’
అంటూ
జేబులో దొరికే కాగితం ముక్క

మన భయం
తుఫాను రెక్కలమీద ఎగరదు
చర్చి శిఖరమ్మీదా కూర్చోదు
అది భూమ్మీదే సాదా సీదాగా నడుస్తుంది

మన భయం
మృత్యువు ముంగిట్లో,
హడావుడిగా సర్దుకున్న
వెచ్చని బట్టలూ, రొట్టే, తుపాకుల
మూట లాగుంటుంది.

మన భయం
చనిపోయినవాడి ముఖంలా ఉండదు.
చనిపోయిన వాళ్ళు
మనతో చాలా మృదువుగా, సౌమ్యంగా ఉంటారు.
మనం వాళ్లను మన బుజాల మీద మోస్తాము
వారితో ఒకే దుప్పట్లో పడుకుంటాము.

వాళ్ల కళ్లను మెత్తగా మూస్తాము
పెదవులను సుతారంగా సర్దుతాము
యేదైనా ఒక యెండిన చోటు వెదికి
వారిని పూడ్చి పెడతాము.

మరీ లోతుగా కాదు
మరీ పైపైనా కాదు.

*** *** ***

రెండవ ప్రపంచ యుద్దం కాలంలో సోవియట్ల చేతా జర్మన్ ల చేతా దురాక్రమణకు గురై, యుద్దం తర్వాత సోవియట్ల అధీనమైన తూర్పు పోలండ్ లోని ల్వోవ్ లో 1924 లో పుట్టిన జ్బిగ్నీవ్ హెర్బర్ట్ రాసిన పద్యమిది. తాను స్వయంగా నాజీల దురాక్రమణకు వ్యతిరేకంగా పోరాడి, ఆ ప్రతిఘటన కాలంలో కవిత్వం రాయడం ప్రారంభించాడు. యుద్దం తర్వాత ఆర్థిక శాస్త్రం, రాజకీయాలు, న్యాయ శాస్త్రం, తత్వ శాస్త్రం చదువుకున్నాడు. వార్సా లో గుమస్తా ఉద్యోగాలు చాలా చేసాడు. ‘కమ్యూనిస్టు’ సెన్సార్ షిప్ రోజుల్లో ఆయన పద్యాలు టేబుల్ సొరుగుకే పరిమితమయి పెద్దగా వెలుగు చూడలేదు.

అయితే హెర్బర్ట్ తన పద్యాల్లో క్రమేపీ మెరుగు పెడుతూ వచ్చిన ప్రత్యేక శిల్పం, చాలా పెద్ద ప్రభావాన్నే కలుగజేసింది. పెద్ద ప్రయాసపడకుండా, చిన్నగా గుసగుసలాడినట్టుండే హెర్బర్ట్ పద్యాలు గొప్ప ప్రతిభావంతమైన శిల్పంతో, నిగూఢమైన పొరలు పొరల తాత్వికార్థాలతో పాఠకుల హృదయాల్లో బలమైన ముద్ర వేస్తాయి. ఆయన వుద్దేశ్యంలో, యుద్ధం పాత సాహిత్య శైలులనీ, ప్రమాణాలన్నింటినీ పనికిరానివిగా మార్చేసింది. ‘యెంతో భాషా జ్ఞానం ఉన్న నేను నా విప్లవోద్రేకాన్నీ, నిరసననూ చెప్పడానికి గొప్ప పదజాలమూ, శబ్దాడంబరమూ, తదితర పటాటోపాలతో పద్యాలు రాసిఉండవచ్చు – నా పాఠకులను ఉర్రూతలూగించ వచ్చు! కానీ అందుకు భిన్నంగా, నిర్దిష్తమైన నా వ్యక్తిగత అనుభవాలను, పరిస్థితులను, వాటిలోని మానవీయతను ఒక విశాలమైన దృక్పథం తోనూ, తాత్వీకరణతోనూ నా పద్యాల్లో చెప్పాలని ప్రయత్నించాను. నిరలంకారంగానూ (anti-rhetoric) అదే సమయంలో అత్యంత గాఢంగానూ ఉండే శైలిని యెంచుకుని అభివృధ్ధి చేసాను” అంటారు హెర్బర్ట్. ఒక గొప్ప sensibility తో, చారిత్రికతతో, కట్టుకథల పట్ల వైమనస్యం తో, ఒక చేదు నిజాన్ని నిగూఢమైన ఉత్ప్రేక్షల తో మనసుకు హత్తుకు పోయేలా చెప్పడం హెర్బర్ట్ పద్యాల ప్రత్యేకత. ఆధునిక సమాజపు దౌర్జన్యాలను (అవి పెట్టుబడి దారీ వ్యవస్థవైనా, ‘కమ్యూనిస్టు’ వ్యవస్థవైనా ) తనదైన శైలితో, వ్యంగ్యంతో కూడిన అనితర సాధ్యమైన ఊహాశక్తి గల పద్యాలతో వ్యతిరేకించారు హెర్బర్ట్ . సమాజం పట్ల స్పష్టమైన బాధ్యతతో, sensibility తో , నిరలంకారమైన శైలిలో తీవ్రమైన భావావేశాన్ని పలికించే హెర్బర్ట్ పద్యాలు, అనేక దురాక్రమణలకు గురైన ఒక సంక్షుభిత సమాజపు చారిత్రిక హృదయ స్పందనలు.

ఈ పద్యం లో రాసిన ”జాగ్రత్త! డ్లుగా వీధిలో వేడిగా ఉందని వోజిక్ ని హెచ్చరించండి’ వాక్యానికి ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. 1960 లలో పోలండ్ ఇంకా సోవియట్ యూనియన్ స్థాపించిన ‘కమ్యూనిస్టు’ నిరంకుశ పాలనలో, సెన్సార్ షిప్ లో ఉన్నప్పుడు, కేవలం జేబులో దొరికే చిన్న కాగితం ముక్కే ఒక జీవితం ధ్వంసం కావడానికి దారితీసిన భయానక పరిస్థితులను ఈ వాక్యం లో హెర్బర్ట్ అత్యంత నిగూఢంగానూ, నిరలంకారంగానూ, తాత్వీకరించారు. ప్రదానంగా ఈ పద్య లోని వాతావరణం ఆ కాలంలోని పోలండు సమాజం పరిస్థితులను ప్రతిబింబిస్తుంది.

పెద్ద పదజాల పటాటోపాలు, లేకుండా, చిన్న చిన్న మాటలతో, పోలికలతో గొప్ప పద్యాలు యెట్లా రాయవచ్చో తెలుసుకోవడానికి హెర్బర్ట్ పద్యాలు పాఠ్య పుస్తకాల్లాంటివి.

విగ్రహాల్నిపగలగొట్టే వాడి కోసం…

వాకిలి — Thu, 06 Jun 2013 22:28:27 +0000

నాకు సాయంత్రమూ
నీకు ఉదయమూ అయిన సమయంలో,

ముఖమూ కాని,
పుస్తకమూ లేని
ఒకా నొక చీకటి స్థలంలో ,

నువ్వు లేవన్న వార్త విని

దుఃఖమూ కాని వ్యథా లేని
లుంగలు చుట్టిన బాధతో
లిప్త పాటు నిశ్శబ్దమయ్యాను.

తీరని బాధా కాదు ఎడతెగని శోకమూ లేదు
యేదో సన్నగా కోస్తున్న నెత్తుటి పొడి రాల్తున్న చప్పుడు.

యెడతెగని కంఠధారల పాటల వర్షమై,
నిర్నిద్ర కవిత్వపు కెరటాల సముద్రమై,
యెప్పుడూ శబ్దమైన నువ్వు ఇట్లా హఠాత్తుగా నిశ్సబ్దమయితే
భరించడం కష్టంగా ఉంది – చెవులు చిల్లులు పడుతున్నయి.

అయినా నువ్వెప్పుడో కదా వెళ్ళిపోయావు
మా భద్రలోక జీవితాల్లోంచి, మడి కట్టుకున్న మా విలువల్లోంచి,

బహురూపుల బతుకును దాచుకుంటూ
మోసకారిగా బతికే మా ముసుగుల్లోంచి
యెప్పుడో కాదూ వెళ్ళిపోయావు విస విసా …..

వ్యవస్థీకృత వ్యూహాల్లో అంటరానివాడివై
ఆధిపత్యాన్ని ఆత్మహననంతో ధిక్కరిస్తూ
యెప్పుడో కాదూ వెళ్ళిపోయావు రుస రుసా….

కాలి బూడిదవుతున్న కాంక్షాగ్రహాల్తో
పాతుకుపోయిన ‘బ్రాహ్మనీకపు’ వెయ్యిపడగల్ని యెడంకాలితో తన్నేసి
కమిలిపోతున్న నిజాయితీ తో ‘చిన్నదేవుళ్ళ’ ని నిలబెడుతూ
యెక్కడికో వచ్చేసావు కదూ వడి వడిగా ….

యెందుకో నువ్వున్నప్పుడు,
పలకరించాలంటే బుగులేసేది
యేదో అడ్డమొచ్చేది గొంతుకు -
యేదో గుచ్చుకునేది భద్రత ముళ్ళ కంచెలు అలవాటైన కనుపాపలకు …
యెక్కడో అనుమానం భరించలేనేమోనని
భగ్గుమనే సాయంత్రాల తొట్లలోని అనాచ్చాదిత మల్లెపూలని …..

యిప్పుడింక

యెవరు పిలుస్తారు లోనికి
లోలోపల సుళ్ళు తిరిగే నువ్వు లేనితనాన్ని

యెవరు ఊడ్చేస్తారు బయటికి
నువ్వున్నా పలకరించని మా మర్యాదల్ని

యెవరు ఖననం చేస్తారు నగరం నడిబొడ్డులో
వూరి బయట కరెన్సీ నోట్లమంటల్లో సారాయి కాచుకునే కలల బైరాగి శిథిల శరీరాన్ని

యెవరు చెప్తారు వూరంతా గుండెలవిసేటట్టు
నువ్విక్కడే యెక్కడో
యేవో విగ్రహాలని పగలగొడ్తనే ఉన్నవని

యెవరు ఊదుతారు ఊపిరితిత్తులు పగిలేటట్టు
నువ్వొదిలి పోయిన అపురూపమైన ఈ వెదురు బొంగుల్ని

వెయ్యి మొకాల ‘దేవుడు’

వాకిలి — Thu, 28 Feb 2013 15:25:38 +0000

అనుకున్నదంత అయింది.

1
వెయ్యి మొకాల దేవుడు మనకు వరమిచ్చెతందుకు యెప్పటి లెక్కనే కొత్త గడువు పెడుతడు. మనమేమొ ఏదో చెప్తడని, ఏదో ఇస్తడని నరాలు తెగెటట్టు, గుండెలు పొర్లె దుక్కం తో దీనంగ పక్షులోలె యెదిరి చూస్తం. చానా మంచోడని , ఇప్పటి దాంక మనకు దక్కాల్సినయన్నీ నాయంగా సవ్యంగా దక్కెటట్టు చేసిండని, వాని మీద వెడ్డి భ్రమతో గుడ్డి నమ్మకం పెంచుకుంటం. వాడు గడువు పెట్టినప్పుడల్ల మన శత్రువులంతా యేకమౌతరు – మన గుండెలు చీల్చిన నెత్తురు పచ్చితో గట్టిపడ్డ తమ ఐక్యతను చాటింపేస్తరు.

వాళ్ళు (కూడా మన వెయ్యి మొకాల దేవుడి వేర్వేరు మొకాలే) మనని యెక్కిరిచ్చుకుంట కారుకూతలు కూస్తరు – కమిరిన ఆకలి పేగులు తప్ప కప్పుకునెటందుకు బట్ట లేనోళ్లం, యాభై యేండ్ల సంది వేయి మొకాల దేవుని మొండి కాళ్ళను మొస పోసినా, యెదురు చెప్పకుండ మోసినోళ్ళం, మర్ల వడదామనుకోని, మన ‘మొరటు” భాష వాళ్ళని కష్ట పెడుతదేమోనని చేతులు నలుపుకుంటుంటం – గడువు దగ్గరైతున్నకొద్ది మన వయసు పోరగాండ్లకు చెప్పరాని ఉత్కంఠతోని ఆత్మహత్యల జ్వరమొస్తది –

2
గడువెల్లెటాల్లకు, వెయ్యి మొకాల దేవుని ఇంకో మొకం గడువుకు కొత్త భాష్యం చెప్తది – మళ్ళ మన జ్ఞానానికి కొత్త సవాలు విసుర్తది – మన అమాయకత్వానికి తర్జన భర్జనల పరీక్ష పెడుతది –– వాడు యింకో కొత్త మొకం తొడుక్కొని (యింతకు ముందు చూసిందా చూడనిదా మనకి యాదికి లేనంత కొత్తది) మల్ల ముంగటికొస్తడు – గడువు సాలలేదంటడు – ఇప్పటిదాకా వెయ్యి దాటిన శవాలు చాల్లేదంటడు – కొత్త శవాలు కావాలంటడు – ఇంకా సంప్రదించాలంటాడు – కొత్త నెత్తురు కోసం వేల మొకాల చీలిన నాలుకలు తోటి చాచి బుసకొడతడు –

గుడ్లల్లనే నీళ్ళు గుక్కుకోని గుక్కుకోని యెండిన కళ్ళగుంటలని, బలిసిన డెల్టా కొబ్బరాకుపచ్చ వెటకారంతో యెక్కిరిస్తది – ఇంకెంత మంది లేలేత వైసు పోరగాండ్లు చావాల్నో మళ్ళ సంప్రదింపులు జరపాలంటడు – మన ‘చిన్న’ దేవుండ్లు, వొక తునకనైన దొరకక పోతద అనుకుంట భక్తి గుంటలల్ల మునిగి తేలుతుంటరు. యేండ్ల తరబడి యెదిరిచూపులు, మోయలేని ఓర్పు బరువు వశపడక మనం కోపంతోటి భగ్గుమంటం – యేమ్మిగిలిందని మన దగ్గర మన ‘మొరటు’ భాష గాసునూనె తప్ప – మళ్ళా దాడి మన భాషమీద – మన మాటల మంటల మీద – మనలనే నేరగాండ్లను చేసుకుంట – మనమీదనే చట్టాల బండరాళ్ళు యిసురుకుంట – మనల్నే బోన్లెక్కించుకుంట –– కౌశ్కెడు నీల్లకోసం తండ్లాడిన మన పల్లెపల్లెన, యెండిన ఆన్గపుకాయ బుర్రల తంబూరాలు విలవిలా విలపిస్తయి – రాగం కోసం గుంజి కడుతున్న తీగ, కడుపుల కడలిని పాడలేక పుటుక్కున తెగిపోతది – గొంతు బొంగురువోయిన శోకం పిల్లికూనోలె తొక్కులాడుతున్నది

3
వెయ్యి మొకాల దేవుడు దొరికిన కొత్త నైవేద్యంతోటి నాలుక తడుపుకుంట సంప్రదింపులని చప్పరించుకుంట అసలు గడువే లేదంటడు

పొక్కిలైన వాకిట్ల, యెండిన చెట్టు చుట్టు,బక్క కాకి కావు కావు అనుకుంట గోసగా, గోలు గోలుగ చక్కర్లు కొడుతుంటది.

తీరాలంటే కాదు, నాకు సముద్రమంటేనే ప్రేమ!

వాకిలి — Thu, 21 Feb 2013 16:59:55 +0000

“కళాకారుడు ఎప్పుడూ విప్లవం వైపే ఉండాలి, కానీ విప్లవకారుడిలా కాదు. వాళ్లలా రాజకీయ భాష మాట్లాడలేడూ,రాజకీయ వాతావరణంలో జీవించనూ లేడు” – అంటాడు ప్రముఖ అరబ్ కవి అదోనీస్ . “కవిత్వం జీవితాన్ని మారుస్తుందని నాకు పెద్ద ఆశలు లేవు. జీవితాన్ని మార్చాలంటే దాని నిర్మాణాలు మార్చాలి – కుటుంబం, విద్య,రాజకీయాలు వగైరాలు – అది కళ తనంత తానుగా చేయలేదు. కానీ కళ ముఖ్యంగా కవిత్వం ,వస్తువులకూ, పదాలకూ మధ్య సంబంధాన్ని మార్చి ప్రపంచానికి కొత్త ప్రతిబింబాన్ని సృష్టించగలదు. కవిత్వం గురించి తాత్వీకరించడమంటే ప్రేమ గురించి మాట్లాడ్డం లాంటిది. కొన్నింటిని మనం వివరించలేము. ఈ ప్రపంచం అర్థం చేసుకోవడానికి సృష్టించబడలేదు. ఆలోచించడానికీ, ప్రశ్నించడానికీ ఉన్నదిది. “ అంటాడాయన. 83యేండ్ల అదోనీస్ తన 17 యేండ్ల వయసు నుండీ కవిత్వం రాస్తునారు. సిరియా లో జన్మించిన అదోనీస్ బలమైన సెకులర్ భావాలు కలవాడు. తనను తాను ‘pagan prophet’ గా అభివర్ణించుకునే అదోనీస్ అరబ్ కవిత్వం లో ఆధునిక విప్లవానికి నాయకత్వం వహించాడు. దివంగతుడైన పాలస్తీనా కవి దార్వీష్ తో కలిసి ఆధునిక అరబ్ కవిత్వంలో అనేక ప్రత్యేక అధ్యాయాలు లిఖించాడు. వలస గురించీ,ప్రవాసం గురించి – కేవలం వ్యక్తుల వలసో, ప్రవాసాల గురించో కాదు – మొత్తంగా భాషే తన దేశంలో తానే ప్రవాసం పొందిన ఒక అనూహ్య అరబ్ జీవితాల గురించి అదోనీస్ చాలా శక్తివంతమైన కవిత్వం రాసాడు. కళ్ళు జిగేల్మనే పద చిత్రాలతో, ఉత్ప్రేక్షలతో అదోనీస్ కవిత్వం మధ్యధరా సముద్ర జీవిత కెరటాలని అనేకానేక విభిన్న స్వరాలతో పాడుతుంది –మనల్ని మైమరిపిస్తుంది. ప్రదానంగా కొన్ని దేశాలవారినీ, కొన్ని వ్యవస్థానుకూల భావజాలాలు కల వాళ్ళనీ అనుగ్రహించే నోబెల్ బహుమానానికి దగ్గరగా దాదాపు ఐదు సార్లు వెళ్ళిన కవి, విమర్శకుడూ, భావ విప్లవకారుడూ, కోల్పోతున్న మధ్యధరా అరబ్ అస్తిత్వాలకోసం బలవంతపు ప్రవాసాలకు బలవన్మరణాలకూ గురౌతున్న అరబ్ జీవితాలకోసమూ కలం పట్టిన యోధుడు అదోనీస్ . ఆయన రాసిన న్యూయార్క్ అనే పద్యం చాలా పెద్ద దుమారాన్నే సృష్టించింది. అది అతి త్వరలో వాకిలి పాఠకులకు అందజేస్తాం. ఈ పద్యం లో అదోనీస్ అద్భుత ఉత్ప్రేక్షలనీ, తాత్వికతనీ అత్యంత ప్రతిభావంతంగా కలిపి మనకీ ప్రపంచపు కొత్త ప్రతిబింబాలని అందిస్తున్నాడు.

వాడి వెంట నేను
————-

గాలి కూడా,
సీతాకోకచిలుకలు లాగే బండి కావాలనుకుంటుంది.

ఒక వెర్రి తనం నాకు గుర్తుంది.
మొదటి సారి,
మనసు దిండుకు తల ఆన్చినపుడు నేను నా శరీరంతో మాట్లాడుతున్నాను.

నేను ఎర్రగా రాసిన ఒక ఊహ
నా శరీరం.

ఎరుపు
అందమైన సూర్యుని సింహాసనం.
మిగతా అన్ని రంగులూ
ఎర్ర తివాచీలపై ప్రార్థిస్తాయి.

రాత్రి ఇంకో కొవ్వొత్తి!

ప్రతి కొమ్మలో ఒక బుజం, శూన్యంలో వ్యాపించిన సందేశం,
గాలి శరీరంలో ప్ర్సతిధ్వనిస్తుంది.

నన్ను కలిసినప్పుడల్లా
తనను తాను
పొగమంచులో కప్పుకోవాలని
సూర్యుని మొండితనం.
నన్ను కాంతి కోప్పడుతోందా?
నా గడచిన రోజులు నిద్రలో నడిచేవి,
నేను వాటి బుజానికి తలానించేవాడిని.
ప్రేమా కలలూ – రెండు బ్రాకెట్లు
వాటి మధ్య నా శరీరాన్ని ఉంచి
ఈ లోకాన్ని కనుక్కొంటాను.

అనేక సార్లు గాలి రెండు గడ్ది పాదాలతో ఎగరడం చూసాను.
తొవ్వ గాలి పాదాలతో నాట్యం చెయ్యడం చూసాను.
నా కోర్కెల పువ్వులు, నా శరీరమ్మీద మరకలు చేస్తున్నాయి.

యెప్పుడో,గాయపడ్డాను, గాయాలే నన్ను మలిచాయని అంతకు ముందే తెల్సుకున్నాను.
ఇప్పటికీ నాలో నడిచే
ఇప్పటికీ నాలో నడిచే పసివాడి వెంటనే నేను నడుస్తున్నాను.
వాడు
ఇప్పుడు
వెలుతురు మెట్ల కింద నిలబడి
విశ్రమించడానికి ఒక మూలను వెదుకుతూ,
రాత్రి ముఖాన్ని చదువుతున్నాడు.
చంద్రుడు ఒక ఇల్లైతే నా పాదాలు దాని
గడప కూడా తొక్కేందుకు నిరాకరిస్తాయి.
ఇప్పుడవి,
దుమ్ముతో నిండీ ఆరుకాలాల గాలికి నన్ను మోసుకెల్తాయి

ఒక చెయ్యి గాల్లో, ఇంకోటి కలల్లో – నేను నడుస్తాను.
శూన్య క్షేత్రాల్లో నక్షత్రం కూడా ఒక గులకరాయి!

దిగంతాలకు కలిసిన వాడు మాత్రమే
కొత్త తొవ్వలు వెయ్యగలడు.

నేను పుట్టిన ఇంటి శిథిలాల్లో
వదిలేసిన నా శరీరానికేమని చెప్పను? తన పైన మినుకు మినుకుమంటూ,
సాయంత్రపు తొవ్వలవెంట
అడుగుజాడలు వదిలే
చుక్కలు మాత్రమే నా బాల్యాన్ని చెప్పగలవు.
నాకు తెలవని, నాకు పేరు పెట్టిన దోసిట్లోని కాంతిలో జన్మిస్తోంది
నా బాల్యం ఇప్పటికీ…

ఆ నదిలోంచి వాడో అద్దాన్ని చేసి
తన విషాదం గురించి అడిగాడు.
తన దిగులులోంచి వానని కురిపించి మబ్బుల్ని అనుకరించాడు.
నీ బాల్యం ఒక ఊరు.
ఎంత దూరం వెళ్ళినా
నువ్వు దాని
పొలిమేర కూడా దాటలేవు!

వాడి రోజులు చెరువులు.
వాడి జ్ఞాపకాలు తేలుతున్న శరీరాలు.
గతం కొండలమీద నుండి
దిగుతున్న వాడివి
నువ్వు మళ్ళా వాటినే ఎట్లా ఎక్కగలవు?
ఎందుకు ఎక్కుతావు ఐనా?

కాలం నేను తెరవలేవి తలుపు.
నా కనికట్టు ఐపోయింది.
నా మంత్రాలు నిద్రపొయ్యాయి.
చిన్న రహస్య గర్భం లాంటి
వూళ్ళొ పుట్టాన్నేను -
దాన్నెప్పుడూ వదలలేదు.
తీరాలంటే కాదు, నాకు సముద్రమంటేనే ప్రేమ.

ఒక స్పష్టమైన detachedness కనబడుతోంది

వాకిలి — Fri, 25 Jan 2013 00:44:26 +0000

‘ఈ వారం కవి’ నారాయణస్వామి వెంకటయోగి ….తెలుగు కవిత్వంలో మూడు దశాబ్దాల కదలికలకు ప్రత్యక్ష సాక్షి. కల్లోల దశాబ్దం నించి సంక్లిష్ట దశాబ్దం దాకా, సంక్లిష్ట దశాబ్దం నించి ప్రపంచీకరణ అనంతర దశాబ్దం దాకా అనుభవాల్నీ, జ్నాపకాల్నీ తన అక్షరాల సందుకలో పొందు పరచిన కవి. మంచి చదువరి. లోతయిన బుద్ధి జీవి.

కలల కల్లోల మేఘం నించి ఇప్పటి మీ కవిత్వం దాకా మీ ప్రయాణం గురించి ఏమంటారు?

కల్లోల కలల మేఘం 1992 లో వచ్చింది. అప్పుడు నేను విరసం లో చాలా చురుగ్గా పనిచేసే వాణ్ణి. విరసం కార్యవర్గ సభ్యుడిని. ఉద్యమమే ఉఛ్వాస నిశ్వాసాలుగా బ్రతికిన రోజులవి. కవిత్వం సాహిత్యం విప్లవోద్యమానికి ఉపయోగపడాలని, ప్రజల చేతిలో ఆయుధం కావాలని కదం తొక్కిన రోజులవి. అందుకే మీరు కల్లోల కలల మేఘం లోని దాదాపు ప్రతి కవిత లో ఆ నిబద్ధత చూస్తారు. కల్లోల కలల మేఘం లోని కవితలు 1984 – 1992 మధ్య రాసినవి. అప్పుడప్పుడే అస్తిత్వ వాదాలు తలెత్తి ఊపిరి పోసుకుంటున్న సందర్భం. విప్లవోద్యమ సందర్భానికీ, అస్తిత్వ వాదాల సందర్భానికీ స్పందించి రాసిన కవితలున్నాయందులో. కానీ మాకప్పుడు విప్లవోద్యమమే ప్రధాన దృష్టి. అందుకే ఉద్యమం లోని విభిన్న ధోరణుల వాదోపవాదాల గురించి రాసిన కవితలు కూడా కల్లోల కలల మేఘం లో ఉన్నాయి. ఇది వస్తువుకి సంబంధించింది. ఇక రూపం విషయానికొస్తే – అనేక ప్రభావాలనుండి బయటపడుతూ సొంత గొంతుక వెదుక్కుంటున్న పరిణామం మీకందులో కనబడుతుంది. అప్పటికి, పెద్ద పెద్ద సంస్కృత సమాసాలతో, క్లిష్తమైన పద బంధాల పదచిత్రాలతో రాయడం ఒక గొప్ప విషయంగా అనుకున్న సందర్భం అది. అందుకే చాలా కవితలు ఆ ప్రభావ ఛాయల్లో కనబడతాయి.

అయితే భిన్నంగా రాయాలి, కొత్తగా చెప్పాలి అన్న తపన, 1988 నుండీ రాసిన కవితల్లో అగపడుతుంది. కల్లోల కలల మేఘం లో కవిత్వమే లేదని కొట్టి పారేసిన వాళ్ళూ ఉన్నారు, పదునైన విమర్శతో ప్రేమతో సమర్థించిన అఫ్సర్ లాంటి వారూ ఉన్నారు – ఫ్రీ వర్స్ ఫ్రంట్ అవార్డ్ ప్రకటించిన సహృదయులూ ఉన్నారు. అయితే ఇవాళ్ళ వెనక్కి చూసుకుంటే, మళ్ళీ కల్లోల కలల మేఘం ప్రచురించాల్సి వస్తే నేనే నిర్ద్వంద్వంగా కొన్ని కవితలని తీసేస్తాను (ముఖ్యంగా విప్లవోద్యమ వాదోపవాదాల మీద రాసినవి). అప్పుడప్పుడనిపిస్తుంది కూడా – ఇవి రాసింది నేనేనా అని. 1992 నుండీ 2000 వరకూ కూడా కవిత్వం రాసాను. అయితే చాలమంది లాగా నేను విపరీతంగా రాసే కవిని కాదు. పద్యం చాలా రోజులు లోలోపల తిరిగి తిరిగి, మరిగి మరిగి నాలోంచి బయటికొస్తుంది. వస్తే ఒకే సారి వెల్లువలా కొన్ని పద్యాలొస్తాయి. రాకపోతే యేండ్ల తరబడి రాయనే రాయను. అదో మనసికావస్థ. కానీ ఎప్పుడూ దుఃఖం లోలోపల సుడులు తిరుగుతూ ఉంటుంది. ఒక సౌఖ్యానికీ, విలాసానికీ , ఉదాసీనతకీ ఎప్పుడూ లోను కాలేదు – complacency కి తావివ్వలేదు. పొరలు పొరలు గా అలలు అలలు గా పద్యాలు లోపల తిరుగుతూ ఉంటాయి. ఒకటే తపన ఎప్పుడూ – కొత్త వస్తువుని ఎట్లా పట్టుకోవడం – కొత్తగా ఎట్లా చెప్పడం – ఇదే తపన.

1992 నుండి 1997 దాకా చాలా పరిణామాలు చోటు చేసుకున్నయి. నా జీవితంలో, నేను ఊపిరిగా పీల్చిన ఉద్యమాల్లో , నేను ప్రాణంగా కన్న మిన్నగా భావించిన స్నేహ సంబంధాల్లో చాలా మార్పులొచ్చినయి. కొన్ని నేను తట్టుకోలేక పోయాను – కొత్తగా వస్తున్నఆలంబనలని బలంగా స్వీకరించి స్వంతం చేసుకోలేకపోయాను. యేదో కోల్పోయిన అనుభూతి. ఆ అనుభూతిని వ్యక్తం చేస్తూ పద్యాలు రాసాను – కానీ అవి ఎక్కడో పారేసుకున్నాను. 1998 లో కేవలం మూడే మూడు పుస్తకాలతో అమెరికా వచ్చాను. శ్రీ శ్రీ మహా ప్రస్థానం, అజంతా స్వప్నలిపి, తిలక్ అమృతం కురిసిన రాత్రి. అంతే. నా కల్లోల కలల మేఘం కూడా వెంట తెచ్చుకోలేదు. అమెరికా లో నా ప్రతి వంటరి క్షణంలోనూ ఈ మూడు పుస్తకాలే తోడుగా నిలిచాయి. ఇక్కడికొచ్చాక, ఇక్కడ తెలంగాణ కోసం కృషి చేస్తున్న వారితో పరిచయాలు –. రచ్చబండ మీద మిత్రులతో సాహిత్య రాజకీయ సంభాషణలు – ఆయా సంభాషణల్లో నా గొంతు వినిపించాను. అడపా దడపా ఒకటో అరో పద్యాలు – నన్నట్లా సజీవంగా ఉంచినయి. అయితే 1999 మే లో మారోజు వీరన్న బూటకపు ఎన్కౌంటర్ లో అమరుడయ్యాడన్న వార్త అశనిపాతం లా తాకింది. పెద్ద షాక్ . యెడతెగని దుఃఖం – ఇప్పటికీ – బహుశా ఎప్పుడూ పొంగి పొర్లుతూనే ఉంటుందనుకుంటా. మళ్ళీ కవిత్వం రాయాలి అన్న తపన ఎక్కువైంది. 2001 లో శివారెడ్డి నవీన్ శివశంకర్ గార్లు తానా సభ ల కొచ్చి మా యింటికొచ్చారు. నా పద్యాలు చూసి శివారెడ్డి సార్ కౌగలించుకుని ” నాన్నా నువ్వింకా బతికే ఉన్నావు” అన్నారు. “అమెరికా జీవితం గురించి రాయి” అన్నారు. కానీ అదేమిటో, ఇక్కడికి వచ్చి 14 యేండ్లయినా ఈ జీవితం నాది కాదనే అనిపిస్తుంది. నా ప్రాణమంతా అక్కడ నా తెలంగాణ పల్లె మీదే తొక్కులాడుతుంది. యెప్పుడూ ఈ జీవితంతో నేను identify కాలేనేమో?

2005 లో యేడేళ్ల తర్వాత మొదటి సారి మళ్ళీ యిండియా వెళ్ళాను. అది నాకు పెద్ద జోల్ట్. బ్రహ్మాం డమైన కుదుపు. నేను 1998 లో వదలి వచ్చిన మన దేశం కాదది – నా హైదరాబాదు కాదది – అంతా కొత్తగా ఉంది. యేడేండ్లలోనే నేను నా మాతృభూమికి పరాయివాణ్ణయిపోయాను. గ్లోబలైజైషన్ లో సింగారించుకున్న నా హైదరాబాదు నన్ను చూసి అంజాన్ కొట్టింది. నా వాడకట్టు అవ్వ “మల్లెప్పుడొస్తవు బిడ్డా” అని గుడ్ల్లల్ల నీళ్ళు కుక్కుకుంది. మా యింటి వెనక నా చిన్న నాటి ప్రియ నేస్తం నా చెరువు మాయమై పోయింది. మా యింటి ముంగటి మా వెంకటక్క భివాండి కి బతుక పోయి మల్లా శవమై వాపస్ వచ్చింది. “యాడికి పోయిన్రు” అంటూ తిరిగిరాని తమ్ముళ్ళ కోసం పొక్కిలైన వాకిళ్ళ ఇళ్ళ చెదలు పట్టిన మొగురాలకు కూలబడి యేడుస్తున్న అక్కలు కనబడ్డరు. నా సందుకలో నా తొలియవ్వనాల క్షణాల నెమలీకలు రెపరెపలాడే కరపత్రాలై పలకరిస్తున్నాయి. నేను చేతిలో బ్రష్ పట్టుకుని రాత్రుళ్ళు జాజి రంగు అక్షరాలతో ‘విప్లవం వర్ధిల్లాలి’ అని రాసిన గోడలు ఎక్కడా కనబడలేదు – విరసం సభకు రాండ్రి అని అపరాత్రి వేళ పోస్టర్లు అతికించిన బస్టాప్ లు, బస్సులూ కానరాలేదు – యేమయి పోయింది – నేను వత్తిలా వెలిగించిన నా యవ్వనం – యేమయిపోయినయి, రోజుల తరబడి తిండి తిప్పలు లేక కాళ్లరిగేలా తిరిగిన ఉద్యమ ప్రయాణాలు? వీరన్ననూ, ఇంకా అనేకమంది నా ప్రియ నేస్తాలను, దారితప్పిన ప్రయాణాల్లో కోల్పోయిన నా యవ్వన గమ్యాలను – మళ్ళీ వెతుక్కోవడంలో, nostalgia లో భవిష్యత్తు కనుక్కోవడంలో, నేనూ నా తరం కోల్పోయిన నా అస్తిత్వం నాకు మళ్ళీ దొరికినట్టనిపించింది . నా చుట్టూరా వినబడే వాన శబ్దం, నాలోనే కురుస్తున్నదనే నాకర్థమైంది.

నాదైన భాష నాకు కొత్తగా దొరికింది. దాదాపు యేడేండ్లలో రాసినన్ని పద్యాలు యేడు నెలల్లో రాసాను. నా అంతులేని దుఃఖ ధారకు భావ, భాష, అక్షర రూపం దొరికింది. నేను పోగొట్టుకున్నాననుకున్న అస్తిత్వం కొత్త వస్తువుగా కొత్త రూపంతో కొంగ్రొత్త భాషతో పద్యాలుగా ప్రవహించింది. ఈ పద్యాలు నా ప్రియ మిత్రుడు అఫ్సర్ చూసాడు. తొలిరోజుల్లో కల్లోల కలల మేఘం ను ఆదరించిన స్వరం కన్నా ఉత్సాహంగా “ఇది కొత్తగా ఉంది ఇక ఆపకు రాయి” అన్నాడు. ఫలితమే 2006 లో “సందుక”. సందుక లో నా లాంటి వాళ్ళ – ఒకప్పుడు ఉద్యమాల్లో చాల చురుగ్గా పనిచేసి అనేక కారణాల వల్ల దూరమై మళ్ళి తమ అస్తిత్వాన్నీ ఉనికినీ వెతుక్కుంటున్నా వాళ్ళ వేదనని – తెలంగాణా పల్లె నుండి దూరమైన నాలాంటి అనేక మంది దుఃఖాన్నీ , తెలంగాణ పల్లెల దుర్భర జీవన వేదననీ పట్టుకున్నాననుకుంటున్న! సందుకలో మూడు సాధించాననుకుంటున్న – ఒకటి: ప్రధానంగా భాష – మన తెలంగాణ భాష – కల్లోల కలల మేఘం సంస్కృత సమాస భూయిష్ట పదచిత్రాల భాషనుండి జీవితంతో తొణికిస లాడే తెలంగాణ భాష ను పద్యాల్లో ఆవిష్కరించాను – రెండు: వస్తువు – ప్రవాసిగా అమెరికా లో జీవిస్తున్న నేను, సర్వం కోల్పోయిన నా తెలంగాణ వాడకట్టు పట్లా, వొకప్పుడు అమితంగా ప్రేమించిన ఉద్యమాల పట్లా నాలో లోలోపల వానగా సుడులు తిరిగే nostalgic ప్రేమను పద్యాల్లో కురిపించాను – మూడు: సందుకలో ఒక సంభాషణ ఉన్నది – నేను నాతోనే చేసుకునే సంభాషణ – ఉద్యమాలే ఊపిరిగా బ్రతికిన నాకూ అమెరికాకు ‘పారిపోయి’ వచ్చిన నాకూ అనునిత్యం జరిగే ఒక నిరంతర సంభాషణ సందుకలో ఉన్నది. చిన్నప్పటి నుండీ ఒంటరి వాడినైన నేను నాతో నేను మాట్లాడుకునే అలవాటు ఇప్పటికీ మానలేకున్నాను. అదే సందుక పద్యాల్లో ప్రతిఫలించింది అనుకుంట!

ఇటీవలి మీ కవితల్లో కనిపిస్తున్న మార్పు ప్రత్యేకించి ఎప్పటి నించో చెప్పగలరా?

సందుక తర్వాత యేమిటీ అనే ప్రశ్నకు అనేక రకాలుగా సమాధానం చెప్పుకుంటున్నా. చాలా మంది నా సందుక పద్యాలనూ, తర్వాతి పద్యాలనూ చూసి ఇవి నువ్వు రాసావంటే నమ్మలేకున్నాం – యేడి మా కల్లోల కలల మేఘం నారాయణస్వామి అని అడిగారు-ఆ intensity లేదంటూ కొంత మంది పెదవ్విరిచారు. ఇవి పద్యాలే కావన్నారు – ఈ భాషే అర్థం కాలేదన్నడో పెద్ద సాహితీ విమర్శకుడుగా పేరున్న కవి మిత్రుడు ! తెలంగాణ ఉద్యమం తీవ్రమౌతున్న సందర్భంలో కూడా ఫుట్ నోట్స్ పెట్టాలి వీటికి అన్నారు! అయితే నేను ప్రదానంగా నేర్చుకున్న విషయాలు ఇవీ – ఒకటి – పద్యం తన వస్తువు తగ్గట్టుగా ఎప్పుడూ కొత్త భాషనూ, రూపాన్నీ వెతుక్కుంటూనే ఉంటుంది. ఆ process ని సక్రమంగా, నిజాయితీగా, కొనసాగించి నెరవేర్చగలిగితే కవి సఫలీకృతుడవుతాడు. మంచి పద్యం పుడుతుంది. అయితే కొత్త వస్తువూ, కొత్త భాషా కొత్త రూపమూ కొత్త పనిముట్లూ వగైరాల తో పాటు కవి యెంతో కొంత యేదో ఒక స్థాయిలో సందర్భంలో పద్యంలో తాత్వీకరణ చెందాలి. తాను గ్లోబల్ గా ఆలోచించి స్థానికంగా రాసినా, స్థానికంగా ఆలోచించి గ్లోబల్ స్వరం తో రాసినా – తాత్వీకరణ చాలా important – అంటే, తన అనుభవాల్ని కవి, ఒక పసిపిల్లవాడి అమాయకత్వంతో అనుభవించి, ఆ అనుభూతులని బలమైన పదచిత్రాల ద్వారా, దృశ్యాల ద్వారా పాఠకుల వూహాప్రపంచం లోకి, plane of thought లోకి తీసికొచ్చి, అక్కడ్నుండి విభిన్నంగా , ఒక విమానంలా పైకెగసి పోవాలి. తన అనుభూతుల తాత్విక మూలాల్ని కనుక్కొంటూ, ఒక కొత్త దృక్కోణం నుండి పద్యాన్ని స్థల కాలాతీతం చేసి, తద్వారా పాఠకునికి తన అనుభూతుల్ని అపరిచయం (defamiliarize) చేయాలి. . అందుకోసం కవి వైరుధ్యాలను సమర్థవంతంగా వాడుకోవచ్చు. వైరుధ్యాల మధ్య ఉన్న గతితార్కిక సంబంధం ప్రతిభావంతంగా పద్యంలో చెప్పగలిగితే, పద్యం విశ్వజనీన స్థాయికి elevate అవుతుంది. పాఠకునికి తన అనుభూతుల ప్రపంచాన్ని పరిచయం చేస్తూనే కవి, తిరిగి విభిన్న స్థాయిల్లో వాటిని అపరిచయం చేయడం వల్ల పద్యానికి తాత్వికత సిద్ధిస్తుంది - పద్యానికి అనేక dimensions నీ , multi layered స్వభావాన్నీ ఇస్తుంది.

ఇక పోతే దేన్ని గాఢంగా అనుభవించామా, దేనికి గుండె తీవ్రంగా స్పందించిందా అనేదాన్ని యెట్లాగూ పద్యం తీవ్రత స్పష్టంగా పట్టిస్తుంది. సందుక తర్వాత రాస్తున్న పద్యాలలో ఇది కొంత చైతన్యయుతంగానే ప్రయత్నిస్తున్నా! అట్లే గత కొన్ని యేండ్లుగా మన జీవితాల్లో ఒక కొత్త సందర్భం ప్రవేశించింది. మన భాష electronic భాషగా మరణించి ఘనీభవించింది. మన సంబంధాలు అంతర్జాల సాలెగూళ్లలో ఇరుక్కుపోతున్నాయి. మన మధ్య ఒక కొత్త మౌనం, ఒక కొత్త ‘నిర్వీర్యతా’ , చేష్టలుడిగినతనమూ కనబడుతోంది. వొక చిత్రమైన వొంటరి తనం. అందరూ చుట్టూ ఉన్నా యెవరూ లేనితనం. అందరూ కలుస్తున్నా యుగాలుగా ఎవరూ కలవని తనం, అందరూ యెంతో పరిచయమున్నా అంతా అపరిచితుల్లా అనిపించడం, ఎంతో తెలిసిన తోవలోనే నడుస్తున్నట్టున్నా అంతా డేజావూ లాగే అంతా మళ్ళా తెలియనట్టే, అంతా కొత్తగానే, అంతా కాటగలిసిన కీకారణ్యం లాగానే, తెలిసినట్టున్న ప్రయాణం లో తెలువని తోవలో దారిపొడుగునా గుచ్చుకుంటున్న పూలముళ్ళే! యిటీవల రాస్తున్న పద్యాల్లో గతానికీ, కాలానికీ భాష్యం చెప్ప జూస్తూ ఈ స్థితి ని తాత్వికంగా పట్టుకునే ప్రయత్నం చేస్తున్నా! అయితే మళ్లా అదే సందిగ్ధం – ఈ కొత్త స్థితిని చెప్పడానికి మన భాష మారాలా- పద్యం రూపం మారాలా – సంప్రదాయ పాద విభజనతో రాసే వచన కవిత్వం సరిపోదేమో అనిపిస్తుంది. కొత్త రూపం రావాలేమో అనిపిస్తుంది. పదాలు, పాదాలు, వాక్యాలు, పేరాలు అన్నీ కలగలిసిపోయిన ఒక కలలోలాంటి స్థితి – ఒక అపరిచిత ఎలక్ట్రానిక్ భాషలో గడ్డకట్టుకుపోయిన శీతల శిథిల స్థితి – దీన్ని యేది సరిగ్గ పట్టుకోగలిగితే అదే సరైన పద్య రూపం – యేది పాఠకుడికి అందితే అదే మంచి పద్యం – in other words – పద్యం చాలా ఫ్లెక్సిబిల్ అయిపోవాలి – volatile అయిపోవాలి – స్పష్టాస్పష్ట స్వప్నస్థితైన మన భౌతిక, మానసిక స్థితిని పట్టుకోవడానికి, గతమూ, భవిష్యత్తూ మాత్రమే ఉన్న మన వర్తమాన రాహిత్యాన్ని ప్రతిఫలించడానికి పద్యం తనకు తానుగా ఒక అస్థిరమైన రూపం దాల్చాలేమో? పద్యానికి సరైన రూపంకోసం ఈ అన్వేషణ అనంతమనుకుంటా! ప్రతి కాలంలో, ప్రతి యుగంలో కవులిట్లా దుఃఖించీ దుఃఖించీ తపించీ తపించీ పద్యాలను కొత్త రెక్కలు తగిలించిన పక్షుల్లా ప్రపంచం మీదకు వదుల్తారనుకుంటా!

అయితే ఒకటి మాత్రం నిజం – పాత భాషతో, పాత డిక్షన్ తో, పాత పదచిత్రాలతో ఈ కొత్త స్థితిని చెప్పలేము. నిశ్శబ్దం శబ్దంగా, శబ్దం నిశ్శబ్దంగా నెలకొన్న ఒక ఆధునికానంతర అత్యాధునిక ప్రశాంత గందరగోళ స్థితి ని చెప్పాలంటే కాలాన్నీ స్థలాన్నీ దాటి మనకు బాగా పరిచయమున్న అపరిచిత పదచిత్రాల, పాదాల, వాక్యాల, రూపాల, సంగీతాల పద్యాలని పాడాలనుకుంటా – కాదు గుసగుసగా చెప్పాలనుకుంట! ఇప్పుడు!

ఈ మధ్య రాస్తున్న కవుల్లో మీకు కనిపిస్తున్న పాసిటీవ్/ నెగెటివ్ అంశాలు ఏమిటి? వొక సీనియర్ కవిగా మీరేమన్నా చెప్పాలనుకుంటున్నారా?

ఈ మధ్య, ‘enhanced communications’ పుణ్యమా అని, బ్లాగులు, అంతర్జాల పత్రికలు, ముఖపుస్తకం లో కవిత్వ పేజీలు, కవి సంగమాలు అన్నీ కవులని ఒక చోట చేరుస్తున్నయి – వయసూ తరాలతో సంబంధం లేకుండా, స్థల కాలాలతో సంబంధం లేకుండా – చాలా మంచి పరిణామం – కవులందరూ ఉత్సాహంగా రాస్తున్నారు – పరిమాణం పెరిగింది బాగా! ప్రమాణరీత్యా కూడా విలువలు పెరిగాయి. ఇది తెలుగు కవిత్వానికి చాల మంచి పరిణామం. అయితే ఈ అంతర్జాల సాహిత్యానికి రెండు ప్రదాన మైన లక్షణాలున్నయి – ఒకటి – పద్యం రాసి ‘పోస్టు’ చేసాక ఇక అది ఆ కవిది ఇంకెంత మాత్రమూ కాదు. దాని మీద కవి అన్ని హక్కులూ అధికారాలూ కోల్పోతాడు. దాన్ని పాఠకులు, వారి వారి స్థల కాల నిర్దేశాల బట్టి యెట్లా అనుభూతిస్తే ఆ పద్యం అట్లా అనుభూతిలోకి వస్తుంది. యెట్లా స్పందిస్తే అట్లా జీవిస్తుంది. రెండు – ఇప్పుడు పాఠకుడు పద్యాన్ని తన స్వంతం చేసుకున్నాక దాని మీద తన ఇష్టం వచ్చినట్టు స్పందించవచ్చు. అభిప్రాయాలు రాయవచ్చు – కవికీ పాఠకునికీ మధ్య instant two way communication యేర్పడుతుంది. ఇక్కడ కవే పాఠకుడూ, పాఠకుడే కవి లా instantaneous గా మారిపోతున్న సందర్భం. ఇది గతంలో మనకు అనుభవం లో లేదు. ఈ కొత్త సందర్భానికి కవులు అనుభూతి పరంగానూ, తాత్వికంగానూ స్పందించాలి. అనుభూతి మాత్రమే ప్రదానం కాదు. కవి అనుభవిస్తున్న ప్రత్యేక స్థితిని ప్రతిఫలించే పద్యం తాత్విక స్థాయికి ఎదగాలి. అది కొరవడుతుందేమో అని నా అభిప్రాయం. పద్యం బహుముఖత్వాన్నీ, multi layered స్వభావాన్నీ సంతరించుకోవడం లేదేమో అనిపిస్తుంది. కవి కావాల్సినంతగా పరిశీలననూ, దాన్ని enrich చేసే అధ్యయనాన్నీ చేయడం లేదేమో అనిపిస్తుంది. అట్లే పద్యం రూపం మీద కూడా కవులు తగినంత శ్రద్ధ పెట్టడం లేదేమో అనిపిస్తుంది. దీనికి కారణం అంతర్జాలం కల్పిస్తున్న instant communication సౌలభ్యమేనేమో! కవికి తాను రాసిందాన్ని వెంటనే పాఠకునికి అందవేయాలన్న ఆత్రుత కన్నా మళ్ళీ మళ్ళీ తరచి చూసుకోవాలి, సరి దిద్దుకోవాలి అన్న శద్ద్గ ఎక్కువ కావాలి. ఉదాహరణకు మీకు చాలా పద్యాల్లో “ఫలానా పదమో, వాక్యమో తీసేస్తే పద్యం ఇంకా బాగుంటుంది కదా” అనిపిస్తుంది. అట్లే ఒక ప్రాథమిక సూచన – ఒక పద్యంలో క్రియా వాక్యాలని వీలయినంత తక్కువగా ఉపయోగిస్తే పద్యం చిక్కనౌతుంది. ఎందరో కవులు పుంఖానుపుంఖంగా ఎక్కువ సంఖ్యలో రాయడం, అది చాలా ఎక్కువ మంది పాఠకులకు అందుబాటులోకి రావడం ఎక్కువమంది participatory reading of the text లో భాగం కావడం చాలా మంచి పరిణామాలు. అయితే దానికి తగ్గట్టు కవుల పద్యాలు, కేవలం ఉన్న స్థితిని పట్టించే పదచిత్ర స్థాయినుండి ఒక ఉన్నత తాత్విక స్థాయికి ఎదగాలని నా అకాంక్ష.. ఆ దృష్ట్యా నేను ఎప్పటికీ ఓనమాలు దిద్దుకునే చిన్న పిల్లగాడినే! నేర్చుకోవాల్సింది ఎంతో ఉన్న నిరంతర విద్యార్థినే!

ఇప్పటి తెలుగు కవిత్వం మళ్ళీ 80 ల నాటి వూపు అందుకున్నట్టు మీకు కనిపిస్తున్నాదా?

అందుకున్నది. తప్పకుండా అందుకున్నది. అందులో సందేహం లేదు. అయితే 80 ల లో పరిస్థితి వేరు. అప్పుడు తెలుగు గడ్డమీద ఉద్యమాలు ఉవ్వెత్తున ఎగసిపడుతున్నయి. ప్రజల పోరాటాలు అలలు అలలు గా సాగుతున్నయి. అప్పుడు ఇంతగా బాహ్య ప్రపంచం తో ముఖ్యం అంతర్జాతీయ సమాజం తో సంబంధాలు ప్రత్యక్షంగా లేవు. యేదో పాలస్తీనా పోరాటం గురించి వింటున్నామంతే! అంతర్జాతీయ సాహిత్యంతో కవిత్వంతో సంబంధం పుస్తకాలూ పత్రికలూ రూపేణా ఉండేది. కానీ ఇప్పుడు పరిస్థితి మారింది. ఇరాక్ ఆఫ్ఘనిస్థాన్ యుద్దాల్నీ, పాలస్తీనా పోరాటాలనీ ప్రత్యక్షంగా టెలివిజన్ లోనూ, అంతర్జాలంలోనూ చూస్తున్నాము అనుభవిస్తున్నాము – ముఖపుస్తకం లో అరబ్ వసంతోత్సవం లో పాలు పంచుకున్నాము. ఇప్పుడంతా ప్రత్యక్షమే – virtual గా ప్రత్యక్షం! మున్నెన్నడూ మనం చూడని అనుభవించని కొత్త సామాజిక దృశ్యం – అయితే చిత్రంగా మన తెలుగు సమాజం ఎక్కువ శాతం ఈ సామాజిక దృశ్యానికి దూరంగా ఉన్నది. తెలుగు నేల మీద, భారత దేశం మెజారిటీ ప్రాంతాల్లో జరుగుతున్న ఉద్యమాలకు ఈ కొత్త అంతర్జాల సామాజిక దృశ్యం అనుభవం లోకి రావడం లేదు. కాబట్టి ఈ మారిన అత్యాధునిక, ఆధునికానంతర అంతర్జాల సామాజిక దృశ్యం లో భాగమైన మధ్యతరగతి కవులు వారి వారి స్థల కాల పరిమితుల వల్ల ఎక్కువ శాతం నిజమైన ప్రజల ఉద్యమాలకు దూరంగానే ఉంటున్నారు. యెక్కువగా మధ్య తరగతి ‘స్థిర’ జీవితానికీ కెరీర్ కీ అలవాటుపడ్డ వీళ్ళను ఆ ఉద్యమాలు ఎక్కువగా ప్రభావితం చేయడం లేదు. ఒక స్పష్టమైన detachedness కనబడుతోంది. Urban areas లో ఉండి సామాజిక సమస్యలకు ‘స్పందించే’ ఆధునిక తరం సంగతి వేరు. వాళ్ళది క్షణికమైన స్పందనే! వాళ్ళు ఢిల్లీ లో గాంగ్ రేప్ కూ అన్నా హజారే అవినీతి వ్యతిరేక పోరాటానికీ క్షణికమైన మద్దతు ని తెలుపుతారు. వీధుల్లోకొచ్చి పోరాటాలు చేస్తారు. కానీ అవి శాశ్వత పరిష్కారాల కోసమో, సామాజిక మార్పుల కోసమో చేసే పోరాటాలు కావు. వాటికా లక్ష్యం కూడా లేదు. ఈ అంతర్జాల ఆధునికానంతర తరం, ఒక క్షణికమైన అశాశ్వత (ephemeral) జీవితాన్ని అనుభవిస్తున్నది. యేదీ శాశ్వతం కాదు. అంతా కంప్యూటర్ మానిటర్ మీద ఎలెక్ట్రానిక్ అక్షరాలున్నంతవరకే అనుభూతి! Switch off కాగానే అంతా మాయం! ఈ క్షణికానుభూతి చెందే పాఠకులకోసం వచ్చే సాహిత్యం కూడా అంతే shallow గా ఉండే, తయారయే ప్రమాదముంది. అది ‘ప్రేమ’ గురించి కావచ్చు, ‘మానవీయ విలువల’ గురించి కావచ్చు, స్త్రీలపై అణచివేత కావచ్చు, ఇంకా catchy గా ఉండే అనేకానేక urban జీవితాంశాలు కావచ్చు – వీటి మీద కవిత్వం వస్తోంది, క్షణికానుభూతులని కలిగించి, పాఠకుడు respond అయేట్టు చేసి – ఆ క్షణం సేపో లేదూ మహా అయితే ఆ రోజంతానో పాఠకుడు సాహిత్యసృష్టిలో భాగమయ్యేట్టు చేస్తోంది. కానీ మొత్తానికి ఆ అనుభవమే అశాశ్వతమైనది. యెటువంటి చిరస్థాయి సాంస్కృతానుభవాన్ని , సంస్కృతినీ నిర్మించడం లేదు. ఫలితంగా ఒక నిర్దిష్టమైన సామాజికాచరణకు, తద్వారా సామాజిక మార్పుకూ దారి తీసేట్టుగా సాహిత్యం, ముఖ్యంగా కవిత్వం సృష్టించబడడం లేదు – పైగా అది సాహిత్యం చేసే పని అని కానీ,. అది సాహిత్యం యెజెండా లో ఉండాలని కానీ అనుకోవడం కూడా బాగా old fashion అయిపోయింది. సాహిత్యాన్ని అనుభూతించడానికి ఒక కొత్త అభిరుచి గల పాఠక సమూహాలు , అంతర్జాలంలో క్షణికమైన అశాశ్వతమైన అనుభవాన్ని ఆస్వాదించే urban elite సమూహాలు తయారవుతున్నాయేమో అని నేననుకుంటున్నాను. పోతే కవిత్వం రాసి లో ఎక్కువగా వస్తున్నపుడు సరైన నిర్దేశం జరిగినప్పుడు తప్పకుండా వాసిలో కూడా గొప్ప ఫలితాలని సాధించే అవకాశముంది – అది ప్రజల జీవితానికి దగ్గరైనప్పుడు మరింత enrich ఐ తాత్వీకరించబడుతుంది. ఆ స్థితి తెలుగు కవిత్వానికి రావాలని నా ప్రగాఢమైన ఆకాంక్ష.

మీరు చాలా ప్రపంచ కవిత్వాన్ని కూడా అనువాదం చేశారు, చదువుకున్నారు. ప్రపంచ పటం మీద తెలుగు కవిత్వం ఎక్కడ నిలుస్తుందంటారు?

యెవరేమన్నా , ప్రపంచ పటంలో తెలుగు కవిత్వానికి చాలా గొప్ప స్థానమే ఉందనినేననుకుంట! . నేను చదివిన దేశదేశాల కవిత్వం ముందు తెలుగు కవిత్వం యే మాత్రం తీసిపోకుండా ఉన్నది. అయితే కొంత మందికి తమ తమ subjective అభిరుచులమేరకు అట్లా అనిపించకపోవచ్చు. ప్రజల ఉద్యమాలు, చైతన్యం, సామాజిక మార్పులు వుధృతంగా జరుగుతున్న అన్ని ప్రాంతాల్లో, దేశాల్లో సాహిత్యం కవిత్వం ఆయా దేశ కాల పరిస్థితులని ప్రతిఫలిస్తూ వాటి స్థానికతని విశ్వజనీనం చేస్తూ, తాత్వీకరిస్తూ చాలా గొప్పగా వస్తున్నది. అట్లా వస్తున్న కవిత్వమంతా గొప్పదని కాదు కానీ, గొప్ప కవిత్వానికీ, సాహిత్యానికీ సామాజిక చలనాలూ, మార్పులూ, ఉద్యమాలూ తప్పనిసరిగా చోదక శక్తులౌతాయి. ఆయా ప్రత్యేక సామాజిక సందర్భాలనుండి ఊపిరి పోసుకునే సాహిత్యం, ఆ పరిస్థితి నుండి ఎదిగి ఉన్నత తాత్విక స్థాయికి చేరితే గొప్ప సాహిత్యమౌతుంది, ఇది కవిత్వానిక్కూడా వర్తిస్తుంది. అట్లా చూస్తే, ఇవాళ్ళ లాటిన్ అమెరికాలో , మధ్య ప్రాచ్యంలో, పాలస్తీనాలో, ఇంకా అణచివేతకు గురవుతున్న అనేక దేశాలనుండి వస్తున్న కవిత్వానికి ధీటుగా తెలుగు కవిత్వం వస్తున్నది. ఒక దురదృష్టకరమైన విషయమేమంటే, తెలుగు ప్రజల ప్రజాస్వామిక ఆకాంక్షలనీ, ప్రత్యేక సామాజిక సందర్భాన్నీ ప్రతిఫలించే కవిత్వానికి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు రావాలంటే అది English లోనికి ముమ్మరంగా అనువాదం కావాలి. ఆ పని జరగడం లేదు. మనకు మంచి అనువాదకులు కరువయ్యారు. అనువాదం చేయగలిగే వాళ్ళు, prejudices తో ముందే ఏర్పర్చుకున్న నిశ్చితమైన ఖచ్చితాభిప్రాయాలతో , తమ subjective అభిరుచుల మేరకు యేది కవిత్వమనుకుంటున్నారో దాన్ని మాత్రమే చేస్తున్నారు. అందు వల్ల మంచి కవిత్వం చాలావరకు బయటి ప్రపంచానికి తెలియకుండా పోతుంది. ఉదాహరణకు ఆ మధ్య ‘Language for a New Century’ అని ప్రధానంగా మధ్య ప్రాచ్య, ఆసియా లోని దేశదేశాల కవిత్వాన్ని – ముఖ్యంగా కొత్త శతాబ్దానికి కొత్త భాషలో కొత్త గొంతుకనిచ్చిన కవిత్వాన్ని ఒక చోట చేర్చిన అద్భుతమైన సంకలనం వెలువడింది. ఆ సంకలనంలో తెలుగు కవిత్వం కోసం చాలా ఆత్రంగా వెతికాను. తీరా చూస్తే ఒకే ఒక్క తెలుగు పద్యం కనబడింది. అది విశ్వనాథ గారి పద్యం. విశ్వనాథ మంచి కవే కావచ్చు. కానీ కొత్త శతాబ్దపు కవి కారు – కొత్త సామాజిక సందర్భాన్ని ప్రతిబింబించిన కొత్త భాషా కొత్త గొంతుకా అసలే కాదు. బాగా నిరుత్సాహ పడ్డా! యే యితర ప్రాంత దేశాలా కవిత్వానికి యే మాత్రమూ తీసిపోని సమకాలీన తెలుగు కవిత్వాన్ని ప్రపంచానికి పరిచయం చేసి తెలియజేసే ప్రయత్నం ముమ్మరంగా జరగాలి!

వొంటరిగా….

వాకిలి — Thu, 17 Jan 2013 22:09:21 +0000

నిద్రరాని,
మెలకువలేని
దినాలలో కాళ్ళీడుస్తున్న క్షణాలు.

నడువరాని అడవుల మంచు కోతలు,
జడలు గట్టిన సముద్ర కెరటాలు,
యెండిన ఆకుల్లాంటి నదీ తీరాలు,
పాలిపోయిన ఆకాశం చెంపలపైంచి రాలే
చీకటి క్షణాల అగాధాలు.
వెల్తురు సోకని మైదానాల్లో,
దారితప్పిన అడుగుల
అమాయకత్వం.

యెవరివో అనాథ శవాల మీద నుంచి
వీస్తున్న దుర్భర జీవన దుఃఖాలు,

వొడి చేరని
అశాశ్వతపు పిట్టల పాటలు.
యెటు పోతుందో తెలువని,
నావ అంచు కోస్తున్న నీళ్ళలోకి
మునిగిపోతున్న ముఖాలు,
జారిపోతున్న చూపులు.

చేప కళ్ళల్లో
మిగిలిన కన్నీళ్ళను
దోసిళ్ళలో పట్టుకుని,
పగిలిన రాళ్ళకోరల మీద నాట్యం చేస్తూ
వొళ్ళు చితికిపోయిన
కెరటాల నెత్తుటి నురగల
ముద్దులు .

చెరిగిపోయిన ఆనవాళ్ళు
గుర్తుపట్టే మిత్రుల కోసం,
తెలిసిన తోవలో తెలవని
అడుగులని గుచ్చుకుంటున్న
పూల ముళ్ళు.

పారిపోతున్న పక్షుల తలలమీద,
తుంచేసిన రెక్కలమీద,
యెప్పుడూ కాని ఉదయం కోసం
కళ్ళను పొడుస్తున్న
వొక నిరాకార కాంక్ష .

తొక్కేసిన యెండుటాకుల రెపరెపల్లో
నోరు పెగలని,
అందరి నోటా నానే
నిశ్శబ్దపు నినాదాలు -
చేతుల్లో పగిలిన అద్దం ముక్కల్లో
ప్రతిబింబించే కళ్ళ మసిపొరలు,

కరగని మంచు కడ్డీల
కలయికల ఇనుప కౌగిళ్ళలో,
దొరికినదాన్నే ప్రతిసారి
పోగొట్టుకున్న ప్రయాణంలో
తోడెవ్వడు వొంటరెవ్వడు ,,,,

సమూహమే వంటరైన దారుల్లో
వొంటరే సమూహమైన కల ఎక్కడ?