వాకిలి » మానస చామర్తి

ఎల్లలు దాటిన తెలుగు కవిత్వ పరిమళం

వాకిలి — Sat, 01 Jul 2017 02:11:46 +0000

నేను ఇన్ఫో్‌సిస్‌లో పని చేస్తున్న రోజుల్లో, వృత్తిరీత్యా వివిధ రాష్ట్రాలకు చెందిన వాళ్ళతో మాట్లాడే అవకాశం ఉండటంతో సాహిత్యం పట్ల ఆసక్తి కలిగిన కొందరితో, తరచుగా వారి వారి భాషలకు చెందిన ప్రాచీన, సమకాలీన కవిత్వాల గురించి మాట్లాడేదాన్ని. హిందీ, మళయాళం, కన్నడ, తమిళ భాషలకు చెందిన వాళ్ళతో వీలు చిక్కినప్పుడల్లా సాహిత్యచర్చలు సాగేవి. అలా మాటల్లో నాకూ కొంత కవిత్వం రాయడం పట్ల ఆసక్తి ఉందనీ, రాసేందుకు, విరివిగా చదివేందుకు ప్రయత్నిస్తుంటాననీ చెప్పినప్పుడు, మన భాషలోని కొన్ని మంచి కవితలను వాళ్ళకు వినిపించమని కోరేవారు. ‘వస్తువు ఏమిటి’, ‘వర్ణనలు ఏ రకంగా సాగాయి’, ‘ప్రేరణ ఏమై ఉంటుంది?’ అన్న ప్రశ్నలతో మొదలైన మా సంభాషణ, నేను కవిత మొత్తాన్నీ పూర్వాపరాలతో సహా వివరించడంతో ముగిసిపోయేది. అది వ్యక్తిగతంగా నాకెంతో ఉత్సాహాన్నీ, ఆసక్తినీ కలిగించే చర్చ అనడంలో నాకే సందేహమూ లేదు కానీ, చెప్పడం పూర్తయ్యాక ఉత్తమ కవిత్వం సాహితీ ప్రియుల్లో సహజంగా కలిగించే సున్నితమైన సంవేదన, సంతృప్తీ నా శ్రోతల్లో, స్నేహితుల్లో కనపడకపోవడం మాత్రం నన్ను ఆలోచనల్లోకి నెట్టేది. దరిమిలా, ఒకానొక ప్రశ్నోత్తర సభలో జావెద్ అక్తర్ అనువాదం చెయ్యడమంటే, పరిమళద్రవ్యాన్ని ఒక సీసా నుండి మరొక సీసాకి బదిలీ చెయ్యడం లాంటిదని అనడం గుర్తొచ్చేది.

జావెద్ మాటలకేమో గానీ, కవితల గురించి నేను మాట్లాడినప్పుడు, నా మిత్రుల్లో నేనూహించిన స్పందన రాకపోవడానికి, ప్రథానంగా కొన్ని కారణాలు కనపడతాయి. మన కవిత్వంలో, ప్రత్యేకించి సమకాలీన కవిత్వంలో, కథన రీతులు తక్కువ. మనం ఎక్కువ శాతం ఒక అనుభవాన్ని కవిత్వంలా మార్చడమే చూస్తున్నాం. లేదా ఒక సమస్యను బలమైన ప్రతీకలతో పది మంది ముందూ నిలిపే ప్రయత్నాలు చూస్తున్నాం (అంటే కవిత్వాన్ని మించి, ఒక సమస్యనో దాని పరిష్కారాన్నో ప్రజలకు బలంగానూ, సులభంగానూ చేరవేయడానికి కవిత్వాన్ని మాధ్యమంగా వాడుకుంటున్నాం, కాబట్టి, ఇక్కడ కేంద్రీకరణ వీటి మీదే ఉంటే అవకాశాలు ఎక్కువ). అలాగే, మన వర్ణనల్లో కొత్త చూపు కంటే కొత్త మాటకు ప్రాథాన్యత ఎక్కువ. కాబట్టి, కవిత్వాన్ని కవిత్వంలా కాకుండా, మామూలు పదాల్లో విప్పి చెప్పినప్పుడు, అందులో మనకు ఆసక్తినీ, ఆశ్చర్యాన్నీ కలిగించే ప్రాథమిక లక్షణాన్ని కోల్పోతున్నాం, రసజ్ఞతను మేల్కొల్పలేకపోతున్నాం. వీటన్నింటితో పాటు, అనువాదకురాలిగా నా ప్రతిభ, పాఠశాల పరీక్షల నెపం మీద నేను పొందిన ఆంగ్ల పరిజ్ఞానం మీదే అధిక శాతం ఆధారపడి ఉండటం కూడా ఒక ముఖ్యమైన కారణం. నేను నేర్చుకున్న ఇంగ్లీషు చదువు, నా నిత్యావసరాలకు సరిపోతుంది; ఉద్యోగరీత్యా చూసినా, సంభాషణాసందర్భాలన్నీ ముందుగానే తెలుస్తాయి కనుక, ప్రపంచం నలుమూలల్లోని మనుషులతోనూ ఏ ఇబ్బందీ లేకుండా మాట్లాడేందుకూ సరిపోతుంది; చర్చల ఉద్దేశ్యం, పరిమితి, పరిథి అన్నీ రెండు వైపుల వారికీ అవగాహన ఉన్న కొన్ని సాంకేతికసమస్యలతోనే ముడిపడి ఉంటాయి కనుక, భాషకు సంబంధించిన ఏ ఇబ్బందీ ఎదురవ్వదు. కానీ, సాహిత్యపరంగా చూస్తే నా ఆంగ్లజ్ఞానం పరిమితమైనది. కవిత్వాన్ని అనువాదం చేసేందుకు మాటలకు అర్థాలు మాత్రమే తెలిస్తే చాలని నేను అనుకోను. ప్రథానంగా పదాల మీద, ఆ పదాలు వెలువరించే శబ్ద సౌందర్యం మీద నడిచే ఈ కథన రహిత కవిత్వాన్ని అనువాదం చెయ్యడానికి, మాటల అల్లికలో పొందికనూ, పొదుపునూ పాటిస్తూనే, చమత్కారాన్ని, కవిత్వాన్ని భద్రంగా మోస్తూ, మూలంలోని సంగీతం బట్వాడా అయ్యేలా చేసేందుకు, సాహిత్యపరంగా ఆ భాష తీరుతెన్నుల పట్ల అవగాహన కలిగిన అనువాదకులు కావాలి.

ఆ రోజుల్లోనే, అంతర్జాల పత్రికల్లో ప్రచురింపబడిన ఒకానొక తెలుగు కవితకు, శ్రీనౌడూరి మూర్తి గారు చేసిన ఆంగ్లఅనువాదం మిత్రులకు చూపించడమూ, చదివిన వెంటనే నా మళయాళం మిత్రులు కొందరు ఆ కవిత మాధవి కుట్టీ (కమలాదాస్)కవిత్వాన్ని గుర్తు చేస్తోందని అనడమూ జరిగాయి. అప్పటికి ఆ పేరైనా విని ఉండని నా ఆశ్చర్యాన్ని గమనించి, వాళ్ళు మాధవికుట్టీ కవితలనే కాక, అద్భుతమైన మళయాళం కవితలెన్నింటికో ఆంగ్ల అనువాదాలను క్రమం తప్పకుండా పొందుపరుస్తోన్న మరొక సైట్ లింక్ కూడా నాకు అందజేశారు. ఆ అనువాదాల ద్వారా నేను తెలుసుకున్న ఆమె స్త్రీవాదం, సాంప్రదాయానికి ఎదురీదగల ఆమె శక్తీ, ఆ ప్రాంతపు సాంప్రదాయాలు, ఈ కాలపు మళయాళం పిల్లలు ఇంత హేలగా అద్భుతమైన కవిత్వాన్ని రాయడమూ – అన్నీ, వింతగానూ కొత్తగానూ తోచేవి. నచ్చేవి. ఒక భాషలోని సాహిత్యమంతా అంత అలవోకగా నాదాకా చేరినందుకు సంభ్రమంగా కూడా ఉండేది. అనువాదం దానికదే ఒక కళ అన్న స్పృహ నాలో మొదలైందప్పుడే. ఒక భాషను కొత్త జ్ఞానరాశులతో సుసంపన్నం చేయడానికి, అనువాదకులు కవులతో సరిసమానమైన(ఒక్కోసారి ఎక్కువగా కూడా) శ్రమను, వేదనను, మథనాన్ని అనుభవిస్తూనే రచన వెలువరిస్తారు అన్న ఎరుక కలిగి, వారి పట్ల గౌరవమూ రెట్టింపైంది. మూర్తి గారి “అనువాదలహరి” బ్లాగు ప్రతి రోజూ చదవడం అలవాటుగా మారడమూ అప్పటి సంగతే. ఈ బ్లాగులో, గత కొన్నేళ్ళుగా మన తెలుగు భాషకు చెందిన కవితలెన్నింటినో ఆంగ్లంలోకి అనువాదం చేసి, ఇప్పుడు వాటిలో నుండి ఎంపిక చేసిన కవితలతో, మూర్తి గారు Wakes On The Horizon అన్న సంకలనం ప్రచురించడమే, ఆ అనుభవాలను గుర్తు చేసుకుంటూ, ఈ పుస్తకం మీద నా ఆలోచనలను ఇలా ఈ వ్యాస రూపంలో పంచుకునేందుకు అవకాశమిచ్చింది.

“ఇదుగో, సాయంత్రం చేసి వచ్చింది వాన
పెంకి పిల్లడికి అల్లరి వెధవ తోడయినట్లు,
గాలిని వెంటబెట్టుకుని మరీ.
చీకటి నీరుగారిపోయి చేతులకి చెమ్మగా తగులుతోంది.
కిటికీ “Fadeout” లోంచి చూస్తుంటే, గోదావరి
కాన్వాసుమీద ఒలికిపోయిన జేగురు రంగులా ఉంది.
కాళ్ళమీద ఏదో ప్రాకుతున్న స్పర్శలా,
వంతెన మీద నుండి గూడ్సు రైలు పోతోంది.
నెయ్యివేస్తే భగ్గుమన్న నిప్పులా- తెరచాపలు ఎగురుతున్నాయి.
లంకలనుండి ఇసుక ఒడ్డుకు తెస్తున్న పడవలు,
మరుగుతున్న ఉక్కుమీది తెట్టులా, ఒడ్డుకుచేరుకుంటున్నాయి.”

ఇది మూర్తి గారి తొలి కవితా సంపుటి, సౌభాగ్య గారితో కలిసి 99 లోనే వినూత్నంగా ప్రచురించిన “నువ్వూ -నేనూ, గానమూ-గళమూ” లోనిది. దాదాపు 43 ఆంగ్ల కవితలతో, “Incidental Muses ” అన్న కవితా సంపుటినీ మూర్తి గారు ప్రచురించారు. 2006 మొదలుకుని, ఈనాటి దాకా, ఒక వైపు దేశదేశాల కవితలను తెలుగులోకి అనువాదం చేస్తూనే, మరో వంక మన తెలుగు కవితలను ఆంగ్లంలోకి కూడా అందుబాటులోకి తెస్తూ వచ్చారు.

ఇవన్నీ చెప్పడమెందుకంటే, ఈ అనువాదకులు స్వయంగా కవి. విస్తృతంగా చదివిన పాఠకులు. ఏ పదం పరసువేది మాదిరి వచనాన్ని కవిత్వంలా మార్చి వెలుగులీనేలా చెయ్యగలదో తెలిసిన వ్యక్తి. ఏ కవిత సామాన్యమైన ప్రతీకలతో, ముతక వాసన కొడుతోందో అనాయాసంగా పసిగట్టగల మనిషి. ఈ సునిశితమైన గమనింపులతో పాటు, వారికి స్వతఃసిద్ధంగా ఉన్న కథనశక్తీ, కవితాత్మకత, అనువాదాలు చెయ్యడంలో సహజదక్షతగా పరిణమించాయని నా అనుకోలు. బహుశా ఈ కారణానికే ఈ సంకలనంలో ఎంచుకున్న కవితల్లో విస్తృతమైన వైవిధ్యం కనపడుతుంది. సామాన్యంగా, కవితా సంకలనాలకు ఉండేట్టు, ఈ సంకలనానికి ప్రత్యేకమైన లక్ష్యమంటూ ఏమీ లేదు. సామాజిక సమస్యలనో, ఉద్యమాలనో, లేదా ప్రత్యేకించి ఒక వస్తువనో – ఏ విధమైన పరిమితులనూ ఇది విధించుకోలేదు. మంచి కవిత్వమవ్వడమొక్కటే ఇక్కడ ఎంపికకు ప్రామాణికంగా తీసుకోబడింది. అలా ఒకటీ, రెండూ కావు, 89 విభిన్నమైన గళాల నుండి వెలువడ్డ 199 కవితా స్వరాలను ఒక్కచోట కూర్చి పరిచయం చేసిన పుస్తకమిది. ఇందులో తెలుగులో ప్రస్తుతం విరివిగా రాస్తోన్న కవులున్నారు. ఈ పుస్తకంలో ప్రచురింపబడ్డదొక్కటే కవితగా రాసిన వారూ ఉన్నారు. ఆయా కవుల నేపథ్యాలు వేరు, వారి వయసులు వేరు, కవితా వస్తువుల పట్లా, కవిత్వం పట్లా వాళ్ళ వైఖరులు వేరు, కనుకే శైలిపరమైన మార్పులు కూడా మనకు ఈ అనువాదాల్లో తెలుస్తూ ఉంటాయి. సామాజిక మధ్యమాలూ , పత్రికల్లో ప్రచురణలూ, ప్రచారాలూ ఇప్పటి స్థాయిలో లేనందువల్ల కవులుగా రావలసినంత పేరు రాని ముందు తరం కవులూ కొందరున్నారు. ఈ పుస్తకంలో వదిలిన జాడల ననుసరించి, ఆ కవుల ప్రస్థానాన్ని గమనించేందుకు ఆఖరు పేజీల్లో అవకాశమిచ్చారు మూర్తిగారు.

మనం ఎందరెందరివో అనువాదాలు చదువుతూ ఉంటాం. కానీ, ఆలోచించి చూడండి, కవిత ఎప్పుడూ మూలకవి పేరు మీదుగానే గుర్తుంచుకోబడుతుంది. (చలం గీతాంజలి లాంటి అరుదైన మినహాయింపులను పక్కన పెడితే). మనం ఏ భాషలో చదివినా, ఫ్రాస్ట్ కవితలనే అంటాం, కీట్స్ కవితలంటాం, రిల్కే కవితలంటాం, సుబ్రహ్మణ భారతి కవితలంటాం, వాల్మీకి రామాయణమంటాం ..ఇలా, మూలం వ్రాసిన కవి ముద్ర అంత తేలిగ్గా చెరపగలిగినది కాదు. ఇది అనువాదకులు ఎదుర్కొనే మొదటి సవాలు. ఇది గాక, రెండు భాషలు క్షుణ్ణంగా తెలిసి, పదాలనూ, అవి వాచ్యంగానో సూచ్యంగానో చెప్పే వివరాలనూ, అన్నింటికీ మించి కవి అంతరంగాన్నీ పట్టుకుంటూ, మూలంలోని వేగాన్నీ, లయనూ జారనీయకుండా కవితను పూర్తి చేసి మెప్పించడం రెండవ సవాలు. బహుళ ప్రాచుర్యం పొందిన కవితలను, అదే స్థాయిలో, అనువదించబడ్డ భాషలోని పాఠకులకు చేరవేయలేకపోవడం, కవిత్వంలోని మార్మికత వల్ల సైద్ధాంతికంగా కవితను అర్థం చేసుకోవడంలో పొరబాటు పడి మరొకలా అనువదించడమూ, తదితర చిన్నాచితకా సమస్యలూ మామూలే.

ప్రతి భాషలోనూ ఆ భాషకు మాత్రమే సొంతమైన విరుపులు, పిలుపులూ కొన్ని ఉంటాయి. అవి ఆ ప్రాంతీయుల మాటల్లో, ఆ ప్రాంతీయ భాషలో, యాసలో వెలిగినట్టు, అనువాదంలో మెరవవు. ఉదాహరణకి ఈ పుస్తకంలో పొందుపరచిన ఒకానొక నందకిశోర్ కవితకి మూలం చూడండి.

“ఇగ ముసుర్లు పడ్తుంటె సూడాలె…
నీ యవ్వ!
నిలుసున్న పండుకున్న
ఉరుస్తుంటే తడుసుడేనాయె”.

దానికి మూర్తి గారి అనువాదం ఇదీ:

“One should only witness skies emptying!
Tut!
No matter whether you stand or sleep,
You cannot avoid getting wet.”

అచ్చమైన తెలగాణా మాండలీకంలో రాయబడ్డ ఈ కవిత అనువాదంలో, భావం చేరుతోంది కానీ, కవి గొంతులోని విసురు, కేవలం ఆ ధ్వని ద్వారా మాత్రమే సాధించగల ఉద్వేగం, మాయమైపోతోంది. ఇదే యాసతో అనువాదంలో ఉన్న ఇబ్బంది. అలాగే, కొన్ని జాతీయాలను మనం అనువాదం చేసినా మూలంలో ఉన్న సొంపు అనువాదంలో కనపడదు. అనువాదంలో ఆ జాతీయాల తాలూకు క్లుప్తతను సాధించడం దాదాపు అసాధ్యమని చెప్పవచ్చు. ఏ పదం వాడినా కొన్ని సార్లు మూలంలో కొట్టొచ్చినట్టు కనపడే సౌందర్యం అనువాదంలో అంది రాదు. ఒక పదానికి నాలుగు పదాలు వాడాల్సి రావడమూ తప్పకపోవచ్చు కొన్నిసార్లు, అలా, భావం కోసం లయను త్యాగం చెయ్యడం సైతం తప్పనిసరి కావచ్చు. ఇవన్నీ సర్వసాధారణమైన సమస్యలు, ఈ పుస్తకంలో కూడా ఉన్న సమస్యలు. ఈ కారణాలకు సంబంధించిన విమర్శలను ఏ అనువాద పుస్తకమూ బహుశా దాటలేకపోవచ్చు. తమ కవితలను తామే అనువాదం చేసుకున్న బెంగాలీ కవులైన జీబనానంద దాస్ (బనలతాసేన్ కవిత), టాగోర్ (గీతాంజలి, ద గార్డెనెర్) కూడా ఈ విమర్శలకు అతీతులు కారు. ఈ పరిమితుల పట్ల సమగ్రావగాహన ఉన్నది కనుకే, టాగోర్ లాంటి కవి, The Gardener అన్న తన అనువాద కవిత్వ సంపుటికి రాసుకున్న ముందు మాటలో, ఆ అనువాదాలు అన్ని చోట్లా మూలానికి యథాతథానువాదాలు కావనీ, కొన్ని చోట్ల సంక్షిప్తపరచాననీ, కొన్ని సార్లు సవివరంగా రాసాననీ ఒప్పుకుంటారు. ఇది అనివార్యమైన పరిస్థితి.

వీటన్నింటినీ సాధ్యమైనంతగా దాటుకుంటూ వచ్చిన ఈ “Wakes on the Horizon” పుస్తకంలో నేను పైన చెప్పినట్టు, ఇప్పటి తరానికి పెద్దగా పరిచయం లేని ఆదూరి సత్యవతీదేవి వారి వంటి కవితలు ఉన్నాయి.చాలా కవితల్లో గురితప్పని బాణాల్లా వాక్యాల్లో వచ్చి కుదురుకున్న పదాలు అనువాదకులు మూలకవిత్వంతో మమేకమైన తీరుకి నిరూపణగా నిలుస్తాయి. ముఖ్యంగా, “Your Chariot (Viswanatha Satyanarayana; page:15)”, “One Midnight at SanFrancisco (Afsar; page-15)”, “The Liberated Lymph (Manasa Chamarti, page:252) ” వంటి కవితలని గమనించినప్పుడు, శిల్పాన్ని అన్ని కవితల్లోనూ మూలానికి నిబద్ధంగా ఉండేలా మలచడమూ తెలుస్తుంది.

ఎలనాగ గారు “పొరుగు వెన్నెల” పేరుతో మన దేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల కవిత్వాలను తెలుగులోకి అనువాదం చేశారు. ముకుంద రామారావు గారు దేశదేశాల కవిత్వాన్నీ మనముందుంచారు. ‘పొరుగు నుండి తెలుగులోకి’ అంటూ ఒక ఉదాత్తమైన లక్ష్యంతో ఎమెస్కో వారు వాడ్రేవు చినవీరభదుడితో మత్సువో బషో హైకూలను అనువాదం చేయించి మన దోసిట పెట్టారు. ఇవన్నీ ఏ రకమైన సాహిత్య ప్రయోజనాలతో మన ముందుకొచ్చాయో, ఈ Wakes on the Horizon అదే సదుద్దేశ్యంతో మన ముందుకొచ్చింది. మన జాతీయాలు, సామెతలు, విరుపులు,పిలుపులు, బాంధవ్యాలు, వ్యవస్థా వ్యాకరణమూ – ఇవన్నీ కవిత్వంలో ఒదిగే చిత్రమైన తీరుని, మన పొరుగు వారికీ, మన స్నేహితులకీ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా తెలుగు కవిత్వం మీద ఆసక్తి ఉన్న మన సాహితీ మిత్రులందరికీ, “మా గొంతు ఇదీ” అని చెప్పుకు చూపించుకునేందుకు అవకాశమిచ్చిన పుస్తకమిది. నానాటికీ కుంచించుకుపోతున్న ప్రపంచపటం మీద, ఈ తూరుపు వాకిట చేతులెత్తి ఎత్తుకు చూపించి మరీ, ఇతర భాషలతో స్నేహపూరితమైన స్పర్ధకీ, చర్చకీ సిద్ధమని చాటేందుకు తావిచ్చిన పుస్తకం. ఇతర భాషలను చదవడానికి మనకుండే కారణాలూ, ఇతరులు మన భాషను గుర్తించి చదివి చర్చించాలనుకోవడానికి మనకున్న కారణాలూ – ఎన్ని రకాలుగా భిన్నమో, ఎన్ని ఆసక్తికరమైన కారణాలకు భిన్నమో మనం పునరాలోచించుకునేలా చేసిన ఈ పుస్తకం, సాహిత్య అనువాదాల అవసరం గురించీ, వాటి అధ్యయనం గురించి, ఆ దిశగా మనకున్న అవకాశాల గురించీ ఎన్నో ప్రశ్నలను మన ముందుంచుతుంది.

***

పుస్తకం వివరాలు:

Wakes on the Horizon: A Selection of Poems Translated from Telugu by N. S. Murty

Publisher: Vaakili

For Copies:
1. Vanguri Foundation. (vangurifoundationATgmail.com)
2. Amazon

**** (*) ****

ఆట

వాకిలి — Fri, 30 Sep 2016 22:18:57 +0000

వేదనతో పగిలి విశ్వవేదికపై
ఒరిగిపోయింది రాత్రి
నారింజరంగు పరదా
మళ్ళీ కొత్తగా రెపరెపలాడింది

సూర్యకాంతి సోకితేనే
కాలిపోయే తెల్లకాగితాలని
ఏ నీడలో దాచి కథ పూర్తి చెయ్యాలో
తెలియలేదతనికి

రంగునీళ్ళని బుడగలుగా గాల్లోకి వదిలి
మిట్టమధ్యాహ్నపు ఆటల్లో నవ్వుకున్నాడు కానీ
ఇంద్రధనుసు పగలకుండా ఆపడం
చేతకాలేదతనికి

అరచేతుల క్రింద ఇసుకను దాచి
ఆటాడీ ఆడించీ గుప్పెట తెరిచాక
వేలి క్రింద ముత్యపు ఉంగరమొక్కటే
మెరుస్తూ కనపడింది

కలలో కనపడ్డ బంగారు చెట్టుకు
ఊయలకట్టి ఊగుతూ నిద్రించిన సంగతి
ఎవ్వరికీ చెప్పకుండానే
వేరు ఎండిపోయింది

నారింజరంగు పరదా
మళ్ళీ రెపరెపలాడింది
ఒకరు ముందుకి – మరొకరు వెనక్కి-
నటనెవరిదైతేనేం- నాటకం సాగుతూనే ఉంది.

Painting: T. Chandrasekhara Reddy

ప్రయాణం

వాకిలి — Wed, 31 Dec 2014 23:08:36 +0000

కొంత హుషారు
కొంత కంగారు
కొత్త స్టేషన్లో ఎప్పుడాగినా
ఎంతోకొంత కలవరం

అమ్మడాన్నీ అమ్ముడుపోవడాన్నీ
ఆగిన ఆ కాసిన్ని క్షణాల్లోనే
ఎన్నో కొన్ని అప్పగింతల్నీ
తప్పదు, ముగించుకోవాలి,
లోకాన్ని నమ్ముతూ నమ్మిస్తూ లేదా
నటిస్తూ

కళ్ళల్లో తేలే ఆశనిరాశల్నీ
కౌగిళ్ళలో నొక్కుకునే బాధల్నీ
అరుదుగా కొన్ని సంతోషాల్ని కూడా,
చూస్తూనే కదలాలి బండి, తప్పదు,
ఉద్వేగాలను గెలుస్తూ భరిస్తూ లేదా
వదిలేస్తూ

చెట్లు పుట్టలు వెనక్కి
మనుషులూ మమతలూ వెనక్కి
ఒక జీవితమో జ్ఞాపకమో వెనక్కి
వెళ్ళిపోయేవాడికి
ఏవీ కనపడవు చివరికి
ఇవేవీ మిగలవు గుర్తుకి.

వాన వెలిశాక..

వాకిలి — Tue, 30 Sep 2014 20:40:24 +0000

విరగబోయే కొబ్బరిమట్ట మీద కూర్చుని
ముక్కుతో పొట్ట పొడుచుకుంటూ
దిగులుగా ఊరంతా చూస్తుంది
ఒంటరి కాకి

డాబా మీది తూము నుండి నీళ్ళు
ధారల్లే క్రిందకు పడుతోంటే
తలంతా తడుపుకుంటూ ఇకిలిస్తాడు
బట్టల్లేని బుడతడు

దండేనికి వేలాడుతోన్న చినుకులన్నింటిని
చూపుడువేలు గాల్లోకి విసిరేశాక
ఏడుపు మొహాలతో బయటకొస్తాయ్
ఆరీఆరని బట్టలు.

జీరాడే కుచ్చిళ్ళు జాగ్రత్తగా
బురద నీళ్ళకు దూరంగా జరిగాక
పసుపు మరకల పట్టీలతో పేరంటానికెళ్తుంది
అమ్మలాంటి ఓ అమ్మ.

వానపడ్డంతసేపూ బుడబుడా నవ్వుతుంది, ఈ నేల
ఆ కాస్త ప్రేమకే మెత్తబడి కరిగిపోతుంది
ఎంత బాధ లోలోపల కొంపుకుంటుందో,
వాన వెలిశాక అదేపనిగా కళ్ళు తుడుచుకుంటుంది.

జయభేరి రెండవ భాగం – గొలుసు కవితలు

వాకిలి — Mon, 31 Mar 2014 19:57:27 +0000

గొలుసు కవితలు

కవిత్వం ఎప్పుడూ ఒక ధార, ఒక ప్రవాహం. అనుభవం నుండి అనుభూతికి, సంఘటన నుండి సంస్పందనలోకి, మాట నుండి మనసుకి, మనసునుండి తిరిగి మనిషిలోకి నిర్విరామంగా నడుస్తూ, తాకుతూ, తడుపుతూ, తట్టి లేపుతూ కలుపుకుంటూ పోయే నిరంతర వాహిని కవిత్వం. కవిత్వం లోని ఈ స్వభావాన్ని అర్థం చేసుకుంటూ, అన్వయించుకుంటూ..

ఒక చిన్న ప్రయోగం చేద్దామా? గొలుసు కవితలు రాద్దామా?
ఎక్కడిదైనా ఏదైనా ఒక కవితలోని ఒక వాక్యాన్ని తీసుకుని దాంతో మొదలెట్టి ఎవరైనా ఇక్కడ ఒక కవితను రాయండి. ఆ కవితలోని ఒక వాక్యంతో మరొకరు మరో కవిత… ఇలా ఒక భావం నుండి మరో భావం, ఒక వ్యక్తీకరణనుండి మరో శైలి…

అలా వెళ్తూ వెళ్తూ ఎలాటి మార్పులొస్తాయో, ఏ కొత్త రూపాలు ఏర్పడతాయో!

మొదటి కవిత ఎవరు రాస్తున్నారు మరి?

ఇప్పుడు కావలసినది -స్వాతీ శ్రీపాద

1
ఆగిపోయినది కాలం అనుకుంటాము
కాదు
ఎక్కడి అట్టడుగు అనుభూతులలోతుల్లోనో పాతుకు పోయిన క్షణానికి
చూపుల తాళ్ళతో మనను మనమే కట్టేసుకుంటాము
పెనుగులాడి పెనుగులాడి ఊడిరాని తలపులచుట్టూ
తిరుగుతూ పోయే గుడ్డి గానుగెద్దులమవుతాము
కాలం కదులు తూనే ఉంటుంది
ఆగని చక్రాలు అమర్చుకున్న యంత్రమై
కాలం సాగుతూనే ఉంటుంది
ఆపలేని ,అడ్డం లేని నదీ ప్రవాహపు ధారలా…

2.
ఉదయపు నీరెండ పలకరింతలు అద్దు కున్న మొహం మీద
ఉండీ ఉండీ మసకలు బారే మబ్బుల గుంపులు
రాలి పడిపోతున్న నీడల మెరుపుల్లో
తొంగి చూస్తూ వెలసిపోతున్న వెలవెలలు
అసహనంగా ఊపిరాడని ఉక్కపోతలో
ఒక చల్లని మాట వీవన కోసం
బీటలు వారిని భూమి పగుళ్ళలా
లోలోపల ఒక నిలువు పగులు

౩.
ఎవరిచుట్టూ వారు మౌనాన్ని కప్పేసుకు
శీతస్వాపన సుప్తావస్తలోకి జారుకుని
ఎప్పటికో రూపవిక్రయ విధాన ధ్యానంలో
కలల తెరలు దించుకు
పరిమళాలూ పట్టు పరుపులూ స్వప్నిమ్చే క్షణాలు
చిత్రి౦చుకుంటూ
కాలం కాళ్ళకు సంకెళ్ళు వేసామనుకుంటారు

4
ఎందుకిలా సమయాన్ని గాలి బుడగల్లా ఊదిపారేస్తూ
ఈ పిల్లతనపు చేష్టలు
తెరమీద కురిసిన వానవెల్లువలో
ఎందుకలా పరవశాల మయసభలో తత్తరపాటు
తెలుసు కదా
మనకు తెలియదు ఏది మిధ్యో ఏది విద్యో?
కాలం సంగతి మనకెందుకు
మనను మనం బతికి౦చు కోడం ముఖ్యం కదా
మనకు మనం వేసుకునే శృంఖలాలు విడగోట్టుకోడం
అదికడా ఇప్పుడు కావలసినది.

మానస చామర్తి

కాలం సంగతి మనకెందుకు,
ఇలా రా – ఈ ఏటిఒడ్డు వైపు.
గులకరాళ్ళ చప్పుడొకటి అడవి గుండెల్లో
ఎన్నడూ వినని అడవి పాట ఏటి గొంతులో
వింటున్నావా?
అహ, చెవులు రిక్కిస్తే వినపడవ్.

ఎందుకు పదే పదే తలెత్తి చూస్తావ్,
సూరీడేమైనా చెప్తాడనా?
కాలం సంగతి వదిలెయ్ -
ఈ లేచివుర్ల వయసెంతో
వీచేగాలి బలమెంతో
వానచుక్క ఎందాకా ఇంకిందో
చెప్పగలవా?
అహ – సూత్రాలకు దొరకవ్.

కాసేపాగగలవా?
పరిమళపు తుఫాను మొదలవుతుంది
ఆకాశానికి కలువపూలకీ వంతెన వేస్తారెవరో
చందనం చల్లి లోకాన్ని చల్లబరుస్తారెవరో

ఇప్పుడంటే ఇలా భయపడుతున్నావ్ కానీ,
నీ గుప్పిట్లోని నా చేతిని మళ్ళీ మళ్ళీ చూస్తున్నావ్ కానీ,
అడవి దారి అర్థం కాక దిక్కులు చూస్తూ
కాలం నిను వదిలేస్తుందని దిగులుపడుతున్నావ్ కానీ,

నీ భయాల్తో, సంశయాల్తో
నిద్రపట్టక నీలాకాశంలోకి చూసినప్పుడు,
నీకూ తెలుస్తుంది,
చీకట్లో మిణుకుమిణుకుమనే వెలుగొకటి ఉంటుందని
ఆశ గట్టిదైతే ఆకాశమంతా నీ చూపుల్లో ఒదుగుతుందనీ.

అడవి దారి – అడవి పాట – అడవి చూపు
రహస్యాలన్నీ ఒక్క రాత్రిలో అర్థమయ్యాక,
రేపిక నువ్వే అంటావ్ చూడూ,
“కాలంతో మనకేం పని”

వదల్లేక-వదల్లేక -స్వాతికుమారి బండ్లమూడి

ఆకాశానికీ కలువపూలకీ వంతెన వేస్తారెవరో
నేలని నిచ్చెనగా గాలిగోడల ఆసరాగా నిలబెట్టి-
అనుకునేలోపే అంతా ఐపోతుంది
మబ్బుల చెరువు- పువ్వుల ఆకాశం
మిగిలిపోయిన కొన్ని మాటలు.

నలుపు తెలుపుల నీడలో నడిచిపోతారెవరో
అరికాళ్ల అద్దాలు అరిగిపోయేదాకా
తోవలో గులకరాళ్ళు పగిలిపోకుండా
తన అడుగులకింద తానే నలిగిపోకుండా

వీడ్కోలు వలయాల్లో పెనుగులాడతారెవరో
వెళ్లలేక పోవడాన్ని ఆపలేక పోవడంలో
వీల్లేక పోవడాన్ని వదల్లేకపోవడంలో
వేళ్లమధ్య వేళ్లలా బిగించుకుని
ఊపిరితో దాహం తీర్చుకుంటూ
నీతోనే ఉండిపోతారెవరో…

ఎప్పటికో -క్రాంతికుమార్ మలినేని

అనుకునేలోపే అంతా అయిపోయింది
బడబడమంటూ ఉరిమేసి
జలజలమంటూ రాల్చేసి
మేఘాల గుంపు ఎటో వెళ్ళిపోయింది
కావలి వాడిని తప్పుకెళ్ళిన మంద వెళ్ళినట్టు

ఆకాశం నిండుదనమంతా
నేలతడి నింపుకుంది
యుద్ధమాపిన గాలి
మళ్ళీ గుసగుసలేవో మొదలెట్టింది

ఒళ్ళు విదిలించుకుంటూ
పిట్టల జంట
ముత్యాలు కాని ముత్యాలని మోస్తూ
ఆకూ పువ్వు

నన్ను చూసి నవ్వుతున్నాయనిపిస్తుంది.

చీకటిని ఎదిరించి అలిసిపోయి
మసిబారిన బుడ్డి దీపం

బార్లా తెరుచుకుని
వేచి చూసే వీధి గుమ్మం

రెప్పవేయడం మర్చిఫోయిన
నా కనులు

మాత్రమే సాక్ష్యాలు నా నిరీక్షణకి

నీ జతలొ వానలో తడవాలన్న
ఆశ ఆశగానే ఉండి పోయింది
ఈ సారీ ఎప్పటిలానే
గుండె నిండుగా భారంగా

ఆకాశం బరువు దించింది
నేల పైనా?
నా గుండె పైనా?

నేనిలాగే – రవి వీరెల్లి

ఎడమచేత్తో “ఆకాశం బరువు దించి”
కుడిచేతి చూపుడువేలు మీద భూమిని గిరగిరా తిప్పుతూ
నువ్వలా మౌనంగా వెళ్తుంటావే
తరిగి చూడని నదిలా
పాలిచ్చి మరిపించి వెళ్ళిన తల్లిలా.

నీ మౌనం విస్తీర్ణం కొలవడానికే అనుకుంటా
విశ్వంలోని గ్రహాలన్నీ ఇంకా అలా హడావిడిగా తిరుగుతూనే ఉన్నాయి.

ఇవన్నేవీ పట్టకుండా
నువ్వలాగే వెళ్తుంటావు.

నేనిలాగే
నాలో నేనే మొలకెత్తి
వసంతాన్నై పూసి
గ్రీష్మాన్నై తపించి
శిశిరాన్నై రాలి
వెలుగుతూ ఆరుతూ
పదానికి పదానికి మధ్య ఋతువులా కరిగిపోతూ..

నా ప్రపంచానికి
క్షణానికో సరికొత్త పొలిమేరై పుట్టే
నీ పాదముద్రలేరుకుంటూ..

నేనిలాగే!

అవినేని భాస్కర్

ఎప్పటికీ నీతోనే ఉండిపోతారెవరో
ఆ నమ్మకమే ఈ వీడ్కోలుకి పునాదయ్యింది
సెలయేరుల పాటలతో గువ్వల కువకువలతో
ఎడతెగని సంగీతాలతో విభిన్న శబ్దాలతో
అలకల అలికిళ్ళతో చేరవేసిన చుంబనాలతో
తీరిన మన ప్రణయపు ఆకలికి
కాలం మౌనాన్ని వడ్డించెళ్ళింది
సిగ్గుల కాంతిలో చిరునవ్వుల వెలుగులో
కవ్వింతల మెరుపులో కళ్ళ దీపాలలో
గోళ్ళు గుచ్చుకున్న రక్తపు ఎరుపులో
రాత్రుళ్ళని వెలిగించుకు సాగిన
మన ప్రణయపు ప్రయాణంలో
కాలం కారు చీకటి నింపెళ్ళింది

విడివిడిగా సాగిన పొడిపొడి నడకలు
ఒకరినొకరు కలుసుకోగానే
వడివడిగా చేరువయ్యాము
ఏకాంతంలో ఇద్దరం ఒక్కరయ్యాము
ఒక్క గుండెచప్పుడుతో రెండు తనువులు
ఒక్క నిద్రతో నాలుగు కళ్ళు

కాలానికి కన్ను కుట్టింది…
ఒక్క అనామక ప్రవేశం,
ఒక్క అపార్థం -
జంటలో ఒంటరితనం
కౌగిట్లో దూరం
బాగానే ఉన్నట్టు ఆహార్యం
పైకి శ్మశాన నిశబ్ధం; లోలోపల చెరో కురుక్షేత్రం
బయటపడి ప్రశ్నించుకోనివ్వని సంస్కారపు ముసుగు
రాయభారానికీ, రాజీకీ అడ్డుపడుతూ…
అందుకే.. అందుకే..
ఎప్పటికీ నీతోనే ఉండిపోతారెవరో
ఆ నమ్మకమే ఈ వీడ్కోలుకి పునాదయ్యింది!

పైకి శ్మశాన నిశబ్ధం; లోలోపల చెరో కురుక్షేత్రం – సాయి పద్మ

ఎవరి జంటరి తనం వారిదే
ఎవరి వంటరి తనమూ వారిదే
వత్తిగిల్లిన జ్ఞాపకాల కనుసన్నల్లో
నడిచే జీవితాల పనోరమా
ఉవ్వెత్తున ఉరికిన వలపు జలపాతాల్ని
దిండు గలీబుల కన్నీటి ఉప్పునూతుల్లో
మునకలేసినా..
నిజమే, ఇక్కడంతా వ్యక్తిగతం
మనసు తప్ప మిగతా అంతా పరాయితనం
హృదయమెక్కడున్నది అంటూ నిత్యం జపించే మంత్రం
హరివిల్లులకి కూడా హద్దులు నిర్ణయించేటంత వదరుతనం
సహజాతాలని తూనిక కొలతల్లో ఇరికించేటంత భావుకత్వం
పైకి శ్మశాన నిశ్శబ్దం ; లోలోపల చెరో కురుక్షేత్రం

బంధాలు

వాకిలి — Tue, 31 Dec 2013 16:05:00 +0000

ఎంత ప్రేమగా గింజలు చల్లినా
పంజరంలో పావురాయి నవ్వదు
ఎగరెయ్ ఆకాశంలోకి.
దాని రెక్కల చప్పుడులోని
స్వేచ్ఛా సంగీతాన్ని
వినిపించొకసారి హృదయానికి

ఎన్నెన్ని మొగ్గలు వికసించినా
మొదలంటా నరికేస్తే మిగలదేదీ
వాటినలా వదిలెయ్.
పూదోటలో నడిచెళ్తుంటే
వసంతమెలా కమ్ముకుంటుందో
అనుభవించి చూడు

ఎందరెందరు దోసిళ్ళు పట్టినా
అరచేతుల్లో ఒక్క చుక్కా నిలవదు
ఆకాశం ఊరికే కిందకు దిగదు
అడ్డు తొలగు
ఏదో ఒక రోజు
ఏటి ఒడ్డునే సేద తీరాలి.

వదలనివి కొన్నుంటాయి
వదల్లేనివీ కొన్నుంటాయి
వదులయ్యే కొద్దీ బిగుసుకునేవి మాత్రం
అపురూపమైనవి
నిజానికవి
వదిలిపెట్టకూడనివి.

నేల దిగే నక్షత్రం!

వాకిలి — Thu, 14 Nov 2013 21:18:33 +0000

ఆమె ఆకుపచ్చ గీతమై
అడవి గుండెల్లో ఒదుగుదామనుకుంది.

వాన చినుకులా
సముద్రమంత ప్రేమలో కరుగుదామనుకుంది.

ఆకాశమై అతను కవ్విస్తే
చుక్కలా చెక్కిలిని ముద్దాడుదామనుకుంది.

అతడు

అడవి కాడు
వసంతం.

సముద్రమూ కాదు
ప్రవాహం.

ఆకాశమైనా అయి ఉంటే
నక్షత్రమై నేల రాలేది కాదేమో!

స్వాతితో కోనేటి మెట్లు ఎక్కుతూ…!

వాకిలి — Thu, 28 Feb 2013 15:35:21 +0000

ఈ మంత్రలోకపు అలౌకిక సౌందర్యాన్ని తన ఆలోచనాలోచనాలతో దర్శించి, కవిత్వంగా మన ముందుకు తీసుకు వచ్చిన నేటి తరం కవయిత్రి – స్వాతి. తన మానసిక పరిస్థితికి అనుగుణంగా ప్రకృతికి పదాల హారతి పడుతూ ఆ వెలుగుల్లో మనకీ ఓ కొత్త అందాన్ని పరిచయం చేయగల సమర్ధురాలీమె. కవిత్వమెందుకూ వ్రాయడమంటే… “మనదైన ఒక స్వాప్నిక జగత్తు మనకోసం ఎప్పుడూ ఎదురు చూస్తుందనే ధీమాతో వాస్తవ జీవితం తాలూకూ కరకుదనాన్ని, నిర్లిప్తతని ధిక్కరించగలిగే ధైర్యాన్నిస్తుంది కవిత్వం. కవిత్వమంటే అనుభూతుల పెదవులపై నర్మగర్భం గా వెలిసే ఒక చిలిపి నవ్వు, నవ్వులనదులన్నీ ఆవిరైపోయాక చివరికి మిగిలే ఓ కన్నీటి బొట్టు. అన్నీ ఆశలూ అడుగంటాక కూడా బ్రతకడంలో కనిపించే చివరి అర్ధం” ” అని బదులిస్తూ , “కోనేటి మెట్లు” అన్న శీర్షికను ఎంచుకోవడంలోనే తన అభిరుచిని మచ్చుగా చూపెడతారు.

సంపుటిలోని ఒక్కో కవితా ఒక్కో కోనేటి మెట్టులా..లోతుగా ఉంటూనే, ఆఖరకు కోనేటి నీరంత స్వచ్ఛమైన ప్రశాంతమైన ప్రదేశానికి మనను తోడ్కొని పోతాయి. ఈ సంపుటికి ముందుమాట వ్రాస్తూ, మిత్రులు మూలా సుబ్రహ్మణ్యం గారు అననే అంటారు – “కోనేటి మెట్లు తీసుకెళ్ళే లోతుల్లోనే కోనేరు ఉంటుంది - ఎంతటి గోపురమైనా, చివరికి ఆకాశమైనా అందులో ప్రతిఫలించాల్సిందే! కవిత్వానికి ఇంతకు మించిన ప్రతీక ఏముంటుంది” అని.
ప్రశ్నా చిహ్నాలు కనపడని ఆలోచనలు, సందేహాలంటూ మన ముందుంచే లోతైన ప్రశ్నలు ఈ సంపుటిలో కోకొల్లలు. ఎన్ని వేల ఆలోచనల ప్రతిఫలమో ఈ ఒక్క కవితా అనిపించే సందర్భాలూ ఉన్నాయి.

“నీటి మడుగు చుట్టూ రెల్లు గడ్డి పహారా సుడులు రేపుతూ కలల గులకరాళ్ళు”
ఇక్కడ నీటి మడుగు – ఉత్త నీటి మడుగేనా? లేక ఒక్క గులకరాయి తాకిడికే సుడులు సృష్టించుకునే చంచల చిత్తానికి ప్రతీకా? ఒకవేళ అదే అయితే, రెల్లుగడ్డి దేనికి ప్రతీక? అల్లుకున్న ఒక జీవిత బంధమా? ఆ పహారా కలల గులకరాళ్ళను నియంత్రించలేక ఓడిపోతోందా? అంటే – ఈ కలలూ, ఆలోచనలూ ఇవన్నీ వ్యక్తిగతమనీ, ఇవి ఎంత దగ్గరి బంధానికైనా, బందోబస్తులకైనా లొంగవనీ కవి చెప్పదలచారా అన్న ప్రశ్నలు చుట్టుముడతాయి.

కవిత్వంలో కవుల జీవితం ఉండడం ఎంత నిజమో, జ్ఞాపకాలు ఒదిగిపోవడమూ అంతే సహజం. అయితే, వ్యక్తిగతమైన కవితలన్నీ, అన్ని సార్లూ పాఠకులను అట్టే దూరం వెన్నాడవు. మరి స్వీయానుభవాలను కవితలుగా మలచడం వెనుక కవుల ఆంతర్యం ఏమై ఉంటుందని ఆలోచిస్తే రెండు కారణాలు మొదటి క్షణాల్లోనే ఎదురొస్తాయి.

ఒకటి – పాఠక లోకపు స్పందనతో నిమిత్తం లేకుండా, ప్రియమైన వారెవరి జ్ఞాపకాలనో తనదైన శైలితో, నైపుణ్యంతో స్మరించుకోవాలన్న, భద్రపరచుకోవాలన్న తపన. రెండు – బంధాలు వ్యక్తిగతమైనా, భావాలు సార్వత్రికమైనవన్న స్పృహతో, పూర్తి ఎఱుకతో చదివిన ప్రతి ఒక్కరూ, తమ జీవితాల్లోని సదరు బంధుత్వాన్ని తరచి చూసుకునేలా వ్రాయగల ప్రజ్ఞ.

ఈ సంపుటిలోని “ప్రియమైన తాతయ్యకు..” అన్న కవితలో, ఈ రెండు లక్షణాలూ పుష్కలంగా ఉన్నాయి.

“అన్నట్టు చెప్పడం మరచాను-

చివరి రోజుల్లో నువ్వు నన్ను గుర్తు పట్టలేకపోవడం

ప్లాస్టిక్ పూలదండ వెనుక నీ ఫొటో చూసినప్పుడల్లా గుర్తొస్తుంది”

అంటూ గమ్మత్తుగా ముగింపబడిన ఈ కవిత, తెల్ల మీసాల తాతయ్యలను జ్ఞప్తికి తేకుండా పుట దాటనీయదు.

ఇక ఈ సంపుటిలో ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించవలసిన కవిత “సింధువు”. ఇది, బహుశా, సునామీ సృష్టించిన ఆటుపోట్లకు కవి స్పందన అయి ఉండవచ్చును. సమకాలీన సమాజ సమస్యలనూ, వ్యధాభరిత జీవన చిత్రాలను కవిత్వంలో చొప్పించడం ఈనాటి మాట కాదు. కనుక, ఈ కవితను ప్రత్యేకం చేసింది ముమ్మాటికీ కవిలోని ఆర్ద్ర హృదయమొక్కటే కాదు.
నాలుగు భాగాలుగా సాగిన కవిత ఇది. సాగరుడితో సగటు మానవుని సామాన్య అనుభవాలే అవన్నీనూ. కడలి ఒడిలో పసితనపు కేరింతలు, ‘మాటలు దొరకని తీరం”లో కెరటాల లాలింపులు, “ఆటుపోట్ల అంతస్సంఘర్షణల” కల్లోలాలు మొదటి మూడు పాదాలైతే, నాలుగ పాదం,

“జీవితాల్నీ ఆశయాల్నీ

ఇళ్ళనీ ఊళ్ళనీ

సుడిగుండాలతో, సునామీలతో

మున్నీట ముంచిన

మహార్ణవం”

అని ముగుస్తుంది. అంతర్లీనంగా మానవ జీవితపు నాలుగు దశలను కవితలో పొందుపరిచే ప్రయత్నం జరిగినట్లు రెండవ పఠనం తేల్చి చెప్తుంది. జీవితపు చిట్టచివరి దశలో, మరణం మన తలుపు తట్టిన క్షణంలో, జీవితమూ, ఆశయాలూ…మనవైనవన్నీ, మనవనుకున్నవన్నీ, నిర్దయగా మన నుండి విడివడతాయనీ, ఆ క్షణాలిక మనవి కావనీ అన్యాపదేశంగా చెప్పడమే ఇక్కడి చమత్కారం. ఇదొక ఆసక్తికరమైన ప్రయోగం.
సంపుటిలోని కవితలన్నీ వైయక్తిక ధోరణిలోనే సాగిపోయినా, కవి సున్నితత్వాన్నీ, లోతైన పరిశీలనా శక్తినీ, ఏ అనుభవాన్నైనా కవితాత్మకంగా వ్యక్తీకరించగల్గిన నేర్పునీ చాలా కవితలు ప్రస్ఫుటంగా చూపెట్టాయి. ఇవన్నీ కాక, ఇటీవల వ్రాసిన కవితలన్నింటిలోనూ అవ్యక్తంగా కనపడే తాత్విక చింతన, అవసరమైతే మెతమెత్తని మాటలతోనే మానవుల అస్తవ్యస్తపు ఆలోచనా ధోరణిని ఎండగట్టిన తీరూ అచ్చెరువొందిస్తాయి.

(స్వాతి)

” చావు గీటురాయి మీద తప్ప

జీవితాన్ని విలువ కట్టలేని అల్పత్వంతో

కాలంతో బేరాలాడుతూ మనం..”

అన్న చోట అకస్మాత్తుగా కవిలో అందాకా కనపడని కొత్త కోణాన్ని దర్శిస్తాం. నాకెందుకో ” మానవులు భూతకాలానికి బానిసలు, సాంప్రదాయ భీరువులు” అని విమర్శించిన తిలక్ గుర్తు వచ్చాడు. “గతంలో కూరుకుపోయిన మనుష్యులు” // “వీళ్ళందరూ తోకలు తెగిన ఎలుకలు/ కలుగుల్లోంచి బయటకు రాలేరు” అని ఆయనే ఏనాడో చెప్పారు. ఎవరెంత చెప్పినా…జీవితపు విలువ తెలియడానికి, జీవితాన్ని ప్రేమించడానికి – మరణమొక్కటే గీటురాయి అవ్వడమే ఇవాళ్టి విషాదం.

కవితలకు ధీటుగా నిలబడగల ఐదు వచన రచనలు ఇందులో పొందుపరచబడ్డాయి. అవి ఈ పుస్తకానికి అదనపు ఆకర్షణ. “సన్నజాజుల్లో లేని విశేషం పారిజాతాల్లో ఏముందని అడిగితే, నీ తెల్లని అరచేతి మధ్య గోరింట చుక్కని తలపించడం కాబోలు..” లాంటి వాక్యాలు స్వాతి పరిశీలనా శక్తిని పరిచయం చేయడంతో పాటు, పారిజాతాలను చూసిన ప్రతిసారీ, ఆమెనూ ఓ సారి గుర్తు చేస్తాయి.

చెప్పకుండా వదలలేనీ విషయాలూ కొన్ని ఉన్నాయి. అవి అచ్చుతప్పులు. గట్టిగా తిరగేస్తే యాభై పేజీలు మాత్రమే ఉండే ఈ పుస్తకంలో అచ్చుతప్పులు(రెండు మూడే అయినా) ఏ లెక్కన చూసినా నివారింపదగినవే అనిపిస్తాయి. మరింత శ్రద్ధ పెట్టి ఉండవచ్చుననిపించింది. (పు: 28). అలాగే కేవలం 25 కవితలతో ప్రచురింపబడ్డ పుస్తకమిది. రాసి కంటే వాసి ముఖ్యమని మనసారా నమ్మే వాళ్ళమే అయినా, మరిన్ని కవితలు కూర్చితే నిండుగా ఉండేదని – కళ్ళకూ మనసుకూ కూడా – అనిపించక మానదు. ఈ పాతికలోనూ ఒకట్రెండు కవితల్లో స్వాతిగారి మార్కు భావుకత్వం కానీ, భావాల పరంపర కానీ, కట్టి కుదిపేసే అనుభవ చిత్రణ కానీ లేవు [ఋణపడ్డాను తదితరాలు].

కవిత్వమెప్పుడు వ్రాస్తారూ అంటే, “వ్రాయడం తప్ప మరేదీ చేయలేని అశక్తతలో ఉన్నప్పుడు కాబోలు..” అని చెప్పే ఈ కవి కవితాపథంలో మరిన్ని అడుగులు వేయాలనీ, కొంగొత్తగా మొదలెట్టిన కథారచనలోనూ తనదైన ముద్ర వేస్తూ సాహితీలోకంలో ఈ ప్రస్థానం కొనసాగించాలనీ ఆశిద్దాం.

సమ్మోహన మీ మోహన గీతం..

వాకిలి — Wed, 19 Dec 2012 21:16:45 +0000

కవిత్వంలో నిరంతరం నవ్యత కోసమే అన్వేషణ సాగినట్లు కవిత్వచరిత్ర నిరూపిస్తుంది. ఆ రహస్యాన్ని జీర్ణించుకుని, తెలుగు నాట సాహిత్యాభిమానులను తన కవిత్వంతో ఉర్రూతలూపిన కవి మో! తన సమ్మోహనకరమైన శైలితో స్వీయముద్రను ప్రతీ రచనలోనూ ప్రస్ఫుటంగా చూపెట్టిన అతి తక్కువ మంది కవుల్లో, ‘మో’ ముందు వరుసలో ఉంటారు. మో రాసిన ప్రతీ కవితా విలక్షణమైనదే! అది అనుసరణనూ అనుకరణనూ దరి చేరనీయని అనన్యమైన మార్గము.

ఇతని కవిత్వమంతా వైయక్తిక దృక్పథంతో సాగిపోతుంది. ఆ కవిత్వానికి ముసుగులుండవు, నటనలుండవు. స్వచ్ఛమైన భావాలతో తరగని స్వేచ్ఛాకాంక్షతో స్పష్టాస్పష్టంగా కనపడే తాత్విక చింతనతో మో రాసిన మొట్టమొదటి సంపుటి – “చితి-చింత”.

కవితా వస్తువు కవిత్వంలో ప్రాథమికంగా నిలబడని ప్రతిచోటా, కవి గొంతు, కవి భావం బలంగా వినపడతాయని విశ్వసించిన వ్యక్తి మో. ఆ భావమే వస్తువుగా మారి కవిత్వాన్ని నిలబెట్టగలదని నమ్మాడాయన. నిరూపించాడు కూడా! కానీ, మో రచనలు చదివే వారిలో అత్యధికులు ఇక్కడే అయోమయానికి లోనవుతారు. వస్తువును వెదుక్కునే అలవాటు నుండి బయటపడలేక – అతి ప్రాచీనమైన తమ తప్పుడు తూనికరాళ్ళతో, మో కవిత్వాన్ని తూచే విఫల యత్నం చేసి, నిరాశ పొందుతారు.

(మో)

“నా కోసం మంచు రాల్చిన ఆకాశమా

చివరికి నువ్వే రూక్ష వీక్షణాల్తో నను శిక్షిస్తే నికోలస్ రోరిక్ వేసిన “సోర్స్ ఆఫ్ గాంజెస్”

హిమాలయ చిత్రాల మంచు సోనల నీడల్లో దాక్కుంటాను అక్కడొక్కచోటే మనిషి జ్ఞాననేత్రం తెరుచుకుంటుంది.

మాటిమాటికీ

బ్రతుకు దుఃఖాలకి ఆడపిల్లలా కన్నీళ్ళు నింపుకునే నగ్ననేత్రం చీకిపోయి నీళ్ళోడి చివరికి అక్కడొక్కచోటే జ్ఞానదీపం వేడిగా కాలుతుంది” (చితి-చింత : ఆలస్యం కవిత నుండి) బాహ్య ప్రపంచానికి దూరంగా, ఒకానొక ఏకాంతాన్ని వెదుక్కుంటున్న మనిషికి ఆ కాస్త అదృష్టమూ చిక్కిందా, అన్ని బంధాలూ తెంచుకుపోతాయి. తనలోలోపలికి చేసే ప్రయాణం ఫలించిందా, ఎన్నాళ్ళుగానో తపిస్తున్న వెలుగు కనపడి తీరుతుంది.

“బ్రతుకు దుఃఖాలకు ఆడపిల్లలా ‘కన్నీళ్ళు’ నింపుకునే నగ్ననేత్రం చీకిపోయి నీళ్ళొడితే ‘జ్ఞానదీపం’ ‘వేడిగా’ వెలగడం” – మో ముద్ర!

వచన కవిత్వమంటే అప్పుడూ ఇప్పుడూ కూడా చాలా మందికి ఒక చిన్నచూపు. “వచనం వ్రాసి కవిత్వమని అమ్ముకుంటున్నా”రంటారు. కవులు అమ్ముతారు సరే, పఠితలకు తెలియదూ? కాలపు పరీక్షలకు ఎదురొడ్డి నిశ్చలంగా నిలబడి, చదివిన ప్రతిసారీ కొత్త మెలికలు తిరుగుతున్న నదిలానూ, కొత్త మొలకలు తొడుగుతున్న లేలేత మొక్కలానూ కనపడుతూ- మానసాన్ని స్పృశిస్తూ చర్చించబడేది వఠ్ఠి వచనమెలా అవుతుంది ?

మో కవిత్వంలో అంతర్లీనంగా ఒక లయ ఉంటుంది, చూసేందుకు పదాలను ఇష్టానుసారం ముక్కలుగా విడగొట్టి రాసేడన్న భ్రమ కలిగించినా, కవిత చదివేటప్పుడు ఆ లయ పాఠకులకు విస్పష్టంగా తెలిసిపోతుంది. ఆ కళ అతని కవిత్వానికి కొత్త సొబగులేవో అదుతుంది.

“ఆనందపూర్ణ సరస్సులో ఎర్రకల్వల్లో ఆశ్చర్య సజల నేత్రాల్లో నిమ్మచెట్టు మీంచి రాలిపడిన వానచుక్కలో ఎక్కడా నీ బొమ్మేనా రివ్వుమని చిమ్మే దానిమ్మపండు అరుణారుణ ప్రేమలో ఇంకా ఈ ప్రపంచం చూడని శిశువు ఆత్మలోంచే ఆకల్తో కేకవేస్తే వక్షంలో పాలతో జలపాతంతో ప్రతీక్షించే అమ్మలో ఎల్లెడెలా నువ్వేనా ఒక్క నువ్వేనా నీ హఠాత్ ప్రేమతో నా భూతభవిష్యత్ జన్మల్ని నరికితే

ఈ నా రూపం కరిగిపోదా నీ వెలుగు మెరుపులోకి! “ (అతీతం కవిత నుండి)

“నాకుగాదులు లేవు, ఉషస్సులు లేవు” అని కృష్ణశాస్త్రిగారన్న మాటలను జ్ఞప్తికి తెస్తూ, మో కూడా “నాకు కార్తీక పూర్ణిమా స్నానములు ళేవు కృశాంగిత నిజాకృతికి వెన్నెల వస్త్రములూ లేవు” అంటూ నైరాశ్యాన్ని గుమ్మరిస్తారు.

అన్ని మాటలన్నా,

“ఎటూ ఈ శరీరపు రేఖలు వెలిసిపోయేవేగదాని

ఎండకూ వానకూ చివరకు వహ్నిశిఖలకూనని

అనావర్తపు ఆత్మకు రూపురేఖలు దిద్దుతున్నవాణ్ణి” అని ఒకసారీ,

“నువ్వు వెయ్యి చెప్పు

చివరికి మనందరం చింతాక్రాంతులమయ్యే ఉంటాం

ఓరబ్బాయ్

ఇదంతా రామదాసు చెరసాల. ఎండావానా నర్తనశాల.” అంటూ ఇంకొక్కసారీ,

“సత్యం హఠాదర్శన మివ్వదు

శాంతి మీట నొక్కితే వెలగదు

అంతరంగాన్ని ముగ్గుపొడి పెట్టి తుడవాలి

దయాస్పర్శతో తడపాలి

అందాకా ఆనందపు తడినంటిన వెలుగుచుక్క మెరవదు. ”

అని మరోసారీ చెప్పిన మోలోని కవినీ తాత్వికుడినీ విడదీసి చూడగలమనుకోవడమొక తప్పిదమే అవుతుంది.

వాన చుక్క నింగిని విడిచి నేలకు జారుతుంటే నిబిడాశ్చర్యంలో మునిగి మనం గమనించేది అందులోని పవిత్రతనూ, నిసర్గ సౌందర్యాన్ని. మో లోని కవికి మాత్రమే, ఆకాశం అంతరంగంలోని దయ కనపడుతుంది,

“వృథా వర్షమని శపింపకు

ఎంతో దయ లేకపోతేకానీ ఎవరూ

అధోముఖంగా ఈ పృథ్విపై పడరు” అనడంలో ఇన్నాళ్ళూ మనకు తోచని అసామాన్యమైన భావమేదో తడుతుంది.

మో కవిత్వం అర్థం చేసుకోదగినది కాదనీ, ఆంగ్ల పదాల విచ్చలవిడి వాడకంతో తెలుగు కవిత్వమే కాకుండా పోయిందనీ ఘాటైన విమర్శలే ఉన్నాయి. మో ఆంగ్ల వాడకం పట్ల పరిమితులు పెట్టుకున్నట్లు ఎక్కడా తోచదు. ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా, ఫలానా ఆంగ్ల పదమే పడాలని అనిపిస్తే, అది నిస్సందేహంగా వాడే ధోరణే “మో”లో మొదటి నుండీ చివరి దాకా కనపడుతుంది.

కె.వి రమణారెడ్డి గారు తన స్వాగత వచనాల్లో వాటికి బదులుగా అననే అంటారు – ” అర్థమ్ముగాని తత్వగీతమ్ములివి” అని ఆక్షేపించడం కంటే సులువైన పని విమర్శకుడికి మరొకటి ఉండదు. గహనంలోనైనా సుగమమైన మార్గాన్ని తీయడం అతని ధర్మమైనప్పుడు, తత్వ కవిత్వాన్ని చూసీచూడక ముందే చేతులెత్తి దణ్ణం పెట్టి తన బాధ్యతను వదులుకోవడం, అతగాడూ సామాన్య పాఠక స్థాయికి పడిపోయి కూడా విమర్శక బిరుదాన్ని తలదాలుస్తూండడమే” -అని.

ఏకాంతంలో చుట్టుముట్టిన అంతుపట్టని విషాదానికి ప్రతీకలుగా కన్నీటి బొట్లు జలజల రాలి పడినట్లూ, ముప్పిరిగొన్న మోహంతో ఒక చుక్క మకరందం కోసం ఝుంఝుమ్మంటూ వేల తుమ్మెదలు ఒక్కసారి వాలినట్లూ, మనమెన్నటికీ కనిపెట్టలేని మరో ప్రపంచపు రహస్యాలేవో మోసుకొస్తూ అర్థరాత్రి ఆకాశం నుండి నక్షత్రలేవో తూలిపోతునట్లూ – ఎన్నెన్ని భావనలో కలిగించే కవిత్వం “మో” సొంతం.

అర్థమవడానికి ముందే అనుభూతులేవో రగిలించి, విషాదవియోగాల అంచుల్లో నిలబెడుతూనే అర్థమవనక్కర్లేని శాంతిని పాఠకులు రుచి చూపించి, తెలుగు వచన కవిత్వంలో కొత్త ఒరవడికి శ్రీకారం చుట్టిన “మో” కవిత్వం, ఆ మహాకవి మరణం తరువాతే మరింతగా ప్రజలకు చేరడం, మన సాహిత్యానికి మహావిషాదం.

నవనవోల్లాసంతో ఎగసిపడ్డ కవిత్వమేదైనా మానసికంగా మరుగుజ్జులైన వాళ్ళు అడ్డునిలిస్తే ఆగిపోదనీ, స్థలకాలాలకతీతంగా జనం నాల్కలపైన నాట్యమాడే మధురమోహన గీతమై మిగిలిపోతుందనీ నిరూపించిన మో – కవితా ప్రపంచంలో అమరుడనడం అతిశయోక్తి కాదు.