వెనక్కి ప్రయాణించేప్పుడు అన్ని గుహలని దాటటమూ సులువు గానే జరిగింది గాని బోర్లించిన గరాటు లాగా ఉన్న దానిలో – పైకి ఎక్కటం దాదాపు అసాధ్యమైంది. సహజం గానే ఆ వాలు వెంట దిగటం కన్నా ఎక్కటం చాలా కష్టం కదా. పైగా మేమున్న స్థితిలో దారీ సరిగ్గా గుర్తు లేకపోయింది. వచ్చేప్పుడు ఆ రాళ్ళూ రప్పలకి ఏవో బండ గుర్తులు పెట్టుకున్నాను గనుక మెల్లిగా గుర్తు చేసుకున్నాను. లేదంటే ఆ అగ్నిపర్వతగర్భం లో దిక్కు తోచక తిరిగి తిరిగి నిస్పృహ తో చచ్చిపోయి ఉండేవారం. అప్పటికీ చాలాసార్లు దారి తప్పాము , ఒకసారైతే పెద్ద నెరియ లోంచి పడిపోబోయాము కూడా. ఆ చిమ్మ చీకట్లో, ఘోరమైన నిశ్శబ్దం లో మా గుడ్డి లాంతరుల తో దారి వెతకటం …ఒక్క మాట కూడా మేము మాట్లాడుకోలేదు. గుండెల నిండా మోయలేనంత బరువు. కొన్నిసార్లు జారిపడ్డాము, ఒళ్ళు చీరుకుపోయేలాగా. మేమెంత లోజెడి ఉన్నామంటే మేమేమవుతామా అన్న ఆదుర్దా అసలు లేదు. ఏదో మానవ సహజం గా బయటపడదామని ప్రయత్నించాం , యాంత్రికం గా. నాలుగైదు గంటలు గడిచాయేమో – కాలం లెక్క తెలిసిందా ఏమన్నానా ! చివరి రెండు గంటల్లోఅయితే అక్కడక్కడే తిరుగుతున్నాము, ఏ మాత్రమూ ముందుకు వెళ్ళలేదు . ఆ విషయం లోపలికి ఇంకి పూర్తి నిర్వేదం లోకి జారుతుండగా అప్పుడు అతి సన్నని వెలుగు చార మెరిసి మాయమైంది. దారి తెలిసింది. ఇక త్వర గానే మెట్లెక్కి , ఆయేషా చెప్పిన యోగి ఉండిన గుహ కి చేరుకున్నాము. ఆశ పుట్టింది.

అటునుంచి అవతలికి అగడ్త ని దాటాలి. మేము వచ్చేప్పుడు ఉపయోగించిన చెక్క పలక ని దాటుతూ జాబ్ విరగ్గొట్టేశాడని ఉన్నట్లుండి గుర్తొచ్చి వణుకు పుట్టింది. ఏం చేయాలి ? ఏమీ లేదు చేసేందుకు – ఆ వైపుకి లంఘించటం తప్ప. ఆ దూరం మరీ ఎక్కువేమీ కాదు – పది పన్నెండు అడుగులుంటుందంతే. అదివరకు లియో ఇరవై అడుగులకి పైనే సునాయాసం గా దూకేవాడు. కాని అప్పుడు – తిండీ నిద్రా లేని భీకరమైన అలసట , తీవ్రమైన విషాదం …అతనికే ఓపిక ఉండదు , ఇక వయసు మళ్ళుతూన్న నా సంగతి చెప్పాలా ! అదొకటే మార్గమని లియో తో అంటే అతను దాన్ని నిర్లిప్తం గా తీసుకున్నాడు. ప్రయత్నించకపోతే ఎలాగూ అక్కడ ఆకలి దప్పులతో తీసుకు తీసుకు చావవలసిందే- అంతకన్న ఆ అగాధం లోకి పడి ఒక్కసారే చావటం మేలు. అయితే ఒకటి – ఆ చీకట్లో మాత్రం ఆ పని చేయకూడదు. వెలుగు ఎప్పుడొస్తుందో, ఎంతసేపుంటుందో తెలియదు – అయినా వేచి చూసేందుకే నిశ్చయించుకున్నాము.

మా లాంతరులు వెలుగుతున్నప్పుడే దూకి వెళ్ళాల్సిన చోటికి దగ్గరగా వెళ్ళాలనుకుని, గుహ బయటికి వస్తూండగా మా దీపాలు ఆరిపోయాయి. పూర్తి గాఢాంధకారం ఆవరించింది. అడుగున నేల తగులుతూందో లేదో అంగుళమంగుళమూ చూసుకుంటూ ఒక చోట కూలబడ్డాము. మేము కూర్చున్న రాయి రెప రెపా ఊగిపోతోంది. ఏమీ కనబడదు- అతి భయంకరమైన గాలి విసురు, వికృతమైన దాని రోదనా ధ్వనులు. నరమానవుడెవడూ మెలకువ లో కాదుగదా పీడకలలో కూడా మేముండిన స్థితిని అనుభవించి ఉండడు. ఎంత కల్పనా చాతుర్యమున్న రచయిత కూడా కథగా ఊహించి ఉండడు. అవి నిమిషాలో గంటలో రోజులో తెలియదు – ఉన్నాం అలాగే. అదృష్టవశాత్తూ ఎక్కువ చలిగా లేదు. అదివరకు ఆయేషా అక్కడ నిలుచునప్పుడు ఆ హోరుగాలికి ఆమె నిలువునా కప్పుకుని ఉన్న పచ్చడం జారి కొట్టుకుపోయింది కదా – ఎటు ఎగిరి వెళ్ళి ఉందో , ఆ వేళ వచ్చి లియో పైకి వాలి అతన్ని ఆపాద మస్తకమూ కప్పివేసింది. ముందు అది ఏమిటో మాకు అర్థం కాలేదు – బోధపడేప్పటికి లియో ఇక తట్టుకోలేకపోయాడు. అతను గుండెలవిసేలా ఏడ్చాడు. ఏ మొనదేరిన రాతి మీదనో అది చిక్కుకుపోయి ఉండి మళ్ళీ గాలి విసురుకి విడివడి ఉండచ్చు , కాదనను. కాని అది అప్పుడే ఎందుకు జరగాలి ? నేనూ ఏడ్చాను.

కాసేపట్లోనే అక్కడికి వెలుగు రాబోయే సూచనలు కనిపించాయి. అది మాయమయేలోపునే మా ప్రయత్నం చేసి తీరాలి. ఎర్రటి రక్తపు రంగులో పరిసరాలన్నీ నిండాయి , మా దిగువన ఉన్న అంతులేని అగాధాలతో సహా. ఆ అగడ్త లో సగం మేరకి పొడుగాటి రాయి వేలాడుతోంది.

” ఎవరం ముందు ? ” – అడిగాను.

” నువే. నేను ఈ వైపునుంచి రాతిని నిలిపి ఉంచుతాను. బలమంతా ఉపయోగించి దూకు – ఆ పైన దేవుడున్నాడు ” – లియో.

నెమ్మదిగా తలాడించాను. లియో కి ఏడెనిమిదేళ్ళొచ్చినప్పటినుంచీ నేను చేయని పని – గట్టి గా కౌగలించుకుని నుదుట ముద్దు పెట్టుకున్నాను. అలా ఫ్రెంచ్ వాళ్ళే చేస్తారనీ పద్ధతిగల ఇంగ్లీష్ పెద్దమనిషెవడూ చేయడనీ నాకు తెలుసు – కాని అది తుది వీడుకోలు, నా సొంతబిడ్డ కన్నా రెట్టింపు ఎక్కువగా ప్రేమించిన మనిషి నుంచి.

” వెళ్ళొస్తాను. త్వరలో కలుసుకుందాం , అది ఎక్కడైనా కానీయి ”

మరొక రెండు నిమిషాల తర్వాత జీవించి ఉండనని నా పూర్తి విశ్వాసం.

ఆ వేలాడే రాతి మీద బాగా వెనక్కి నడిచి ముందుకు దూకాను. అర్థమైంది, నా ఊపు చాలలేదని. కాళ్ళు గాల్లోనే ఉన్నాయి, కాని చేతులకి రాయి తగిలింది. దాన్ని గట్టి గా పట్టుకునేలోఉనే ఒక చేయి పట్టు తప్పింది. అవతలి వైపు కి అడుగున వేలాడుతున్నానని తెలిసింది , అలా ఎంతోసేపు ఉండలేని కూడా. పైకి లాగేందుకు ఎవరూ లేరు.
నా వెనక నుంచి లియో గట్టి గా కేక పెట్టటం వినబడింది. రెప్పపాటులో అంతదూరమూ దూకి వచ్చేసి పడ్డాడు. ఆ ఉదుటుకి రాతినేల కంపించిపోయింది, కొంత మేర కూలిపోయింది. ఇదంతా ఒక్క క్షణం లో జరిగిపోయింది. మరుక్షణం లో లియో నా మణికట్టు ని రెండు చేతులతో పట్టుకున్నాడు. నేను నా పట్టు వదిలి అతని చేతులని తేలిగ్గా అందుకోవాలి, లేకపోతే అతను పడిపోతాడు. చాలా బలమైన మనిషి అని నాకు తెలుసు , కాని ఈ ముసలివాడికోసం అతని ప్రాణాన్ని ఎందుకు ఒడ్డాలనిపించింది … అతను నన్ను వదల్లేదు. అతి కష్టం మీద , బహుశా ఒకటి రెండు నిమిషాల వ్యవధి లో పైకి ఎక్కాను. సరిగ్గా అప్పుడే వెలుతురు పోయింది.

అరగంటకి పైగా అక్కడ పడి ఉండిపోయాం. వెళ్ళాలి, మేము దాటి వచ్చిన సొరంగం లోకి. లాంతర్లు ఎప్పుడో పడిపోయాయి , ఉన్నా లాభం లేదు – నూనె పూర్తిగా అయిపోయింది . గొంతులు ఎండిపోతున్నాయి- చుక్క నీరు కూడా లేదు, దొరకదు. అయినా – ఇంకా ఆలస్యం చేస్తే ఆ కాస్త శక్తి కూడా ఉండదని తోచింది. పడుతూ లేస్తూ సొరంగపు ముఖద్వారాన్ని దాటి వెళ్ళాము.

ఆ నికృష్టపు సొరంగం లో , చేతులు పట్టుకుని, గోడలు తడుముకుంటూ నడిచాము. అడుగునంతా సూది గా ఉన్న రాళ్ళు – చిన్నవీ పెద్దవీ. ఎన్ని గాయాలయినాయో లెక్కలేదు. మరీ అలిసిపోతే కాసేపు ఆగి మళ్ళీ మొదలు. ఒక చోట అలాగే పడి నిద్ర పోయాము కూడా – కొన్ని గంటల సేపు. శరీరాలని ఈడ్చుకుంటూ కొన్నిసార్లు దేక్కుంటూ …ఆఖరికి, సూర్యకాంతి వంటిది కళ్ళబడింది.

మొహాలకి చల్లగాలి హాయిగా తగిలింది. అప్పుడే తెల్లవారబోతున్నట్లుంది. బతికి ఉండగా ఏనాడూ చూడలేమనుకున్న ఆకాశం కనిపిస్తోంది. ఆగిపోయి పడుకుండిపోవాలనిపించింది. కాని ఇంకొక్క యాభై అడుగులు – కొండ దిగితే అక్కడ బిలాలీ ఉంటాడు. ఆయేషా చెప్పి ఉంచింది కదా ఎదురు చూస్తుండమని. ఎక్కడలేని ఓపికనీ కూడదీసుకుని దిగిపోయాం. అక్కడ కాపు కాస్తున్న మూగవాళ్ళలో ఒకడికి కనిపించాము – అతను విపరీతమైన భయం తో అరుచుకుంటూ పరిగెత్తాడు. లియో మొహం నిండా గాయాలు, రక్తం ఎక్కడికక్కడ గడ్డ కట్టీ కమిలిపోయీ. దుస్తులు పీలికలైపోయాయి – నా అవతారం అంతకన్నా దరిద్రం గానే ఉండి ఉండాలి , వికార రూపం కదా నాది.

కబురు అందినట్లుంది – బిలాలీ ఊడిపడ్డాడు. ఆశ్చర్యం గా, ఒకింత నిరసన గా చూశాడు మా మమ్మల్ని.

” ఏమిటిది ? ఏమైంది ? ఇలా ఎందుకయిపోయారు ? మీ నౌకరేడీ ? రాజ్ఞి – రాజ్ఞి ఎక్కడ ? ”

” పోయారు. ఇద్దరూ పోయారు. ప్రశ్నలు వేయకు బిలాలీ. నాలుకలు పీక్కుపోతున్నాయి. ముందు నీరూ ఆహారం …”

” పోయిందా ? ఆమె కి చావు లేదు- ఎలా మరణిస్తుంది ? ” – బిలాలీ అయోమయం గా కేక పెట్టాడు. . చుట్టూ చేరిన మూగవాళ్ళు గమనిస్తూండటం చూసి, చప్పున సర్దుకుని , మమ్మల్ని మోసుకు తీసుకు వెళ్ళమని సైగా చేశాడు.
ఆ వేళకి మా విడిది లో మాంసం పులుసు కళపెళా ఉడుకుతోంది. కాస్త కాస్తగా ఎవరో గొంతుల్లోకి పోశారు. గాయాలని శుభ్రం చేసి గడ్డి మీద పడుకోబెట్టారు. ఆ తర్వాత ఒళ్ళు తెలియలేదు.

***

నాకు స్పృహ తెలిసేప్పటికి పక్కనే బిలాలీ కూర్చుని సాలోచనగా గడ్డం దువ్వుకుంటున్నాడు. నాకేమైందో చటుక్కున గుర్తు రాలేదు. శరీరం లో ఏ భాగాన్నీ కదిలించలేకపోయాను. పక్కకి చూస్తే లియో ఇంకా నిద్రపోతున్నాడు. అతని రూపురేఖలు తెలియనంతగా మొహమంతా గాయాలతో వాచిపోయి ఉంది… ఒక లిప్త పాటు ఆశ్చర్యం , తర్వాత జరిగిందంతా గుర్తొచ్చింది.

” చాలా సేపే నిద్ర పోయావు పరదేశీ ” – బిలాలీ అన్నాడు.

” ఎంత సేపు ? ”

” ఒక పగలూ ఒక రాత్రీ. అతను ఇంకా పడుకునే ఉన్నాడు ”

” మంచిదే ” – నిట్టూర్చాను. ” నిద్ర లో స్మృతి ఉండదు కదా ”

” చెప్పు, ఇప్పుడైనా – ఏమైందో ? రాజ్ఞి మరణించటం నిజమేనా ? ఆమెకి చావు ఎలా వస్తుంది అసలు ? ఒక వేళ అదే నిజమైతే మీకు దారుణమైన ప్రమాదం ఉంది. ఈ అమహగ్గర్ లు మిమ్మల్ని ఉడకబెట్టి తినేస్తారు- రాణి కి భయపడే కదా ఇన్నాళ్ళూ ఊరుకున్నారు…”

ఉన్నది ఉన్నట్లు గా కాదు గాని, చెప్పాను. రాజ్ఞి మంటల్లో పడి చనిపోయిందని చెప్పాను. మాకు ఎదురైన భయంకరానుభవాల గురించి కూడా. ఆయేషా చనిపోయిందని అతను నమ్మలేదు. ఆమె కావాలని మాకు కనబడకుండా మాయమై ఉంటుందనీ తన తండ్రి హయాం లో కూడా ఒకసారి పన్నెండేళ్ళపాటు ఎవరికీ కనిపించలేదనీ, అకస్మాత్తు గా ప్రత్యక్షమై తనకు ద్రోహం చేయబోయినవారిని నాశనం చేసిందనీ అన్నాడు. అప్పటి మాటేమో గానీ ఇప్పుడు అలా జరగదని నాకు తెలుసు , కాని అతన్ని గట్టిగా ఖండించలేదు.

” అయితే ఇప్పుడేం చేద్దామనుకుంటున్నారు ? ” – అడిగాడు.

” ఇక్కడినుంచి తప్పించుకు వెళ్ళాలి ”

” మనం వచ్చినదారి లో అది అసాధ్యం. కొందరున్నారు- నరమాంసానికి మొహం వాచి ఉన్నవాళ్ళు , తిన్నాక చచ్చినా పర్వాలేదనుకునేవాళ్ళు. రాణి వచ్చి ఏమైనా చేస్తుందని తెలిసీ మిమ్మల్ని వాళ్ళు బతకనివ్వరు. నీ మాటలు వింటుంటే ఆమె కొన్నాళ్ళ వరకూ రాదనిపిస్తోంది. ఈ కొండ చరియలలోంచి వేరే మార్గం ఉంది- మామూలుగా పశువుల ని మేత కోసం వదులుతుంటాము ఆ వైపు. అక్కడినుంచి మీరు చూసిన చిత్తడి నేలల మీదుగా ఒక దారి ఉంది ”

బిలాలీ నీటిలో పడి కొట్టుకుపోతున్న ఒక సందర్భం లో నేను రక్షించి ఉన్నాను.

” మీ ప్రాణం నేనొకప్పుడు కాపాడాను కదా తండ్రి గారూ – ఇప్పుడు నన్నూ లియోనీ రక్షించండి. మీకు పుణ్యం వస్తుంది , పరలోకం లో సుఖపడతారు. మీరన్నట్లు ఆయేషా తిరిగి వస్తే మీరు మాకు చేసి పెట్టిన సహాయానికి మిమ్మల్ని సన్మానిస్తుంది కూడా ”

” నాకు గుర్తుంది బిడ్డా. ఈ దొర్భాగ్యులందరూ చూస్తూ ఊరుకున్నప్పుడు నన్ను నువ్వే కాపాడావు. నేను కృతఘ్నుడిని కాను, మీకు ఉపకారం చేస్తాను. విను – రేపు తెల్లారగట్లే సిద్ధం గా ఉండండి. పల్లకీ లు వస్తాయి. ఆ చిత్తడి నేలలకి అవతలి పక్కన మిమ్మల్ని విడిచిపెడతారు – రాజ్ఞి ఆజ్ఞ గా ఆ పని చేయాలనీ ఆమె త్వరలోనే రాబోతోందనీ గట్టిగా చెబుతాను. తర్వాత మీ అదృష్టం ఎలా ఉంటే అలా జరుగుతుంది. అతను మేలుకుంటున్నాడు చూడు – ముందు భోజనాలు కానివ్వండి ”

లియో పరిస్థితి నేను భయపడినంత ఘోరం గా లేదు. ఇద్దరమూ ఆవురావురుమంటూ భోజనం చేశాము. తర్వాత దగ్గర్లో ఉన్న ఏటికి వెళ్ళి స్నానాలు చేసి వచ్చి మళ్ళీ నిద్ర పోయాము. మళ్ళీ రాత్రికి సుష్టు గా తిని నిద్ర పోయాము. బిలాలీ ఆ మధ్య లో అంతా కనిపించలేదు – పల్లకీ ల ఏర్పాట్లు చూస్తున్నాడు కాబోలు. అర్థరాత్రి కొత్తగా మనుషులూ సరంజామా వచ్చిన అలికిడి అయింది.

ఇంకా చీకట్లు ఉండగానే బిలాలీ వచ్చాడు. అతి ప్రయత్నం మీద, రాజ్ఞి పేరు చెప్పి భయపెట్టి అంతా ఏర్పాటు చేశాననీ అయినా కూడా దారి లో ఆ మూర్ఖులు మమ్మల్నేమీ చేయకుండా తనూ వెంట వస్తున్నాననీ చెప్పాడు. నా మనసు కృతజ్ఞత తో నిండిపోయింది – అంత దూరమూ ఆ వృద్ధుడు పాపం వెనక్కి రావాలి కదా. అతని మేలుని జీవితాంతమూ మర్చిపోలేను.

కాస్త తిండి తినేసి ఆ వెంటనే బయల్దేరిపోయాం. శరీరాలు క్రమం గా మామూలు స్థితికి వస్తున్నాయి- మనస్సులు ?

కొంతదూరం వెళ్ళాక పల్లకీ లు దిగి నడవవలసి వచ్చింది – ఆ దారి అంత నిట్ట నిలువు గా ఉంది. అయితే త్వరలోనే చదును గా ఉన్న భూభాగం వచ్చింది. దూరం నుంచి ఆయేషా చూపించిన కోర్ శిథిలాలు కనబడుతున్నాయి. ఆ తర్వాత ఎక్కి వచ్చినంత దూరమూ దిగాలి. పల్లకీ లలోనే ఉన్నాము గాని ఒళ్ళు పూర్తిగా హూనమైంది. ఆ రోజు కాక మరి మూడు రోజుల ప్రయాణం అయాక చిత్తడి నేలలని దాటగలిగాము. అంతకాలమూ చుట్టూ అక్కడి విషవాయువులూ రకరకాల కీటకాలు పెట్టే బాధలూ దూరం గా సిం హాల గర్జనలూ. ఏమైతేనేం – చేరాం. బిలాలీ నుంచి సెలవు తీసుకుంటూ ఉంటే కొద్దిగా బాధ కలిగింది . అతను గంభీరం గా మమ్మల్ని దీవించాడు.

” వెళ్ళండి. ఇంకెప్పుడూ రాకండి. ఇటువంటి సాహసాలు చేయకండి . సుఖంగా మీ దేశం చేరగలిగితే అప్పుడప్పుడూ నన్ను తలచుకోండి. నేనూ మిమ్మల్ని మర్చిపోలేను ”

అతను వెనుదిరిగి పరివారం తో కలిసి వెళ్ళిపోయాడు.చూస్తుండిపోయాం – చిత్తడి నేలల్లోంచి లేచే పొగల లో ఎక్కువదూరం వరకూ కనిపించలేదు.

ఒకరి మొహాలొకరు చూసుకున్నాము. మూడంటే మూడే వారాల కిందట ఇక్కడికి నలుగురం వచ్చాము. ఇద్దరు దారుణం గా చనిపోయారు, మిగిలిన ఇద్దరం చావుకన్నా భయంకరమైన పరిస్థితులను ఎదుర్కొని బయటపడ్డాము. ఇంతా చేసి మూడు వారాలేనా , జరిగింది ? ముప్ఫై ఏళ్ళనిపిస్తోంది. కాలాన్ని ఇటువంటప్పుడు సంఘటనల తో కొలవాలి కాబోలు.

” జంబేసీ నది ఒడ్డుకి వెళ్ళాలి – చేరగలమో లేదో , పైవాడికెరుక ” -అన్నాను.

లియో తల ఊపాడు. అతను బొత్తిగా మాట్లాడటం మానేశాడు. కట్టుబట్టలతో ఉన్నాము అంతే – అవి కాక రెండు మూడు రివాల్వర్ లు, సరిపడా తుపాకి మందు, ఒక దిక్సూచి.

ఆ తర్వాతి వివరాలు క్లుప్తంగా మటుకే చెబుతాను. జంబేసీ నది అక్కడికి నూట డెబ్భై మైళ్ళుంది. వచ్చేప్పుడు పడవలో కదా వచ్చాము – ఇప్పుడు కాలి నడక. దారి లో ఇంకొక ఆటవిక జాతి వాళ్ళకి చిక్కి కొన్ని నెలలు నిర్బంధం లో ఉండి
పోయాము. వాళ్ళు మమ్మల్ని దేవతలనుకున్నారు – అందుచేత చంపలేదు. ఎలాగో తప్పించుకుని, లెక్క లేన్న్ని కడగళ్ళు పడీ పడీ చివరికొక పోర్చుగీస్ దేశస్థుడిని కలుసుకోగలిగాము. అతను ఏనుగుల వేట కోసం వచ్చాడట. పాపం మమ్మల్ని బాగానే చూసుకున్నాడు. అతని ఓడ లో వెళ్ళి డెలా గోవా రేవు లో దిగాము. అప్పటికి మమ్మల్ని బిలాలీ దిగబెట్టి పద్దెనిమిది నెలలైంది. మా అదృష్టం కొద్దీ అక్కడినుంచి మర్నాడే ఇంగ్లండ్ వెళ్ళే నౌక దొరికింది. జన్మభూమికి మా ప్రయాణం దివ్యం గా జరిగింది. బయల్దేరిన రెండేళ్ళ తర్వాత ఇంటికి చెరాక ఇదంతా రాస్తున్నాను. లియో నా పక్కనే ఉన్నాడు. ఆ అర్థరాత్రి విన్సే నాకు ఆ వింత పెట్టే నీ తన కొడుకు బాధ్యతనీ అప్పజెప్పి సరిగ్గా ఇరవై రెండేళ్ళయింది.
అక్కడితో నేను చెప్పగలిగిన కథ అయిపోయింది. కాని నిజంగా పూర్తయిపోయిందా? రెండు వేల ఏళ్ళ నాడు మొదలైన కథ భవిష్యత్తు లోకీ కొనసగుతుందా? ఏమో.

పునర్జన్మ లు ఉన్నాయా ? కాలిక్రేటస్ మళ్ళీ లియో గా జన్మించటం నిజమేనా? ఇలా అంటున్నాను గాని నాకు లోపల తెలుసు, ఇదంతా నిజమేనని. కాలిక్రేటస్, అతని భార్య అమెనార్టస్, ఆయేషా, లియో, నేను… ఒక్కో రాత్రి వేళ కూర్చుని ఇంకా జన్మించని కాలంలోకి చూపు సారించబోతుంటాను – ఏమీ కనిపించదు. ఒక్కటే నాకు నిశ్చయం, దీనికి కొనసాగింపు ఉంటుందని, ఉందని.

[ సమాప్తం ]

[ ఒక పత్రికలో ధారా వాహికం వచ్చిన ఈ నవల 1887 లో పుస్తకంగా వెలువడింది. కొనసాగింపుగా, పద్దెనిమిదేళ్ళ తర్వాత, 1905 లో రచయిత ' ఆయేషా ' రాశారు. మరొక ప్రసిద్ధ రచయిత, Rider Haggard స్నేహితుడు, Andrew Lang దాన్ని లిపి బద్ధం చేయటం విశేషం. మొదటి నవల అంతగా కాకపోయినా అదీ విజయవంతమైంది. అసలు Sir Haggard రాసినవాటిలో అపజయం చూసిన నవలలు చాలా తక్కువ. రెండో భాగం టిబెట్ లో జరుగుతుంది. ఆయేషా అక్కడ పుడుతుంది. హాలీ, లియో అక్కడికి వెళతారు. ఆ నవల ఒక విధంగా సుఖాంతమే. రెండవ భాగంలో రచయిత పరిధులు తన మతవిశ్వాసాలను దాటి మరి కొంత విస్తరించి కనిపిస్తాయి.

రచయిత సృష్టించిన మరొక ప్రసిద్ధ పాత్ర Allan Quatermain నీ ఆయేషానీ కలిపి ఇంకొక నవల She and Allan రాశారు. ఆ కథ లియో కథాకాలానికి ముందు జరుగుతుంది. అదే కాకుండా Wisdom’s Daughter అని She కి prequel కూడా రాశారు. ]

**** (*) ****

భయం తో వణికిపోతూ ఆయేషా చేయి పట్టుకుని ఆ అగడ్త ని దాటుతున్నాను – కనీసం అలా అనుకున్నాను, కాని కాళ్ళకి నేల తగల్లేదు .

” పడిపోతున్నాను ” – కేక పెట్టాను.

” ఏం పర్వాలేదు. ముందుకి రా, నేను చూసుకుంటాను ” – ఆయేషా.

ఆయేషా మీద నాకు అంత విశ్వాసం ఎక్కడుందని ! నా నాశనం అక్కడ రాసి పెట్టి ఉందన్నదే నా గాఢమైన నమ్మకం. కాని తప్పదు , అదొక పరీక్షా సమయం నాకు.

” కాళ్ళు కిందికి వదిలేయి ” – ఆమె అరిచింది.

అలాగే చేశాను. రెండు అడుగులు గాలిలోకే పడ్డాయి . నా పని అయిపోయిందనుకున్నాను. కానీ , కాదు – మరొక క్షణం లో గట్టి రాతి నేల తగిలింది. ఆ తరువాయి ఏదో తెలియకపోయినా , గాల్లో కలిసిపోనందుకు – అప్పటికి, దేవుడికి దణ్ణం పెట్టుకున్నాను. మరొక రెండు క్షణాలలో లియో కూడా నా పక్కకి జారి పడ్డాడు.

” ఓహొయ్ ముసలాడా , చేరావన్నమాట నువ్వు కూడా ! భలే ఉంది కదా ఇదంతా ” – లియో పరాచికం.
పెద్ద పెద్ద కేకలతో జాబ్ కూడా మా మధ్యకి వచ్చి పడ్డాడు. ఆయేషా మమ్మల్ని లాంతర్లు వెలిగించమని ఆజ్ఞాపించింది. అదృష్టవశాత్తూ అవి దెబ్బ తినలేదు. దీపం నూనె నింపిన లోహపు కూజా కూడా సురక్షితం గానే చేరింది.

అగ్గిపుల్లలు వెలిగిస్తే అవి ఎంచక్కా మండాయి – ఆ విషయం లో ఆ దిక్కుమాలిన చోటుకీ లండన్ లో మా ఇంటి డ్రాయింగ్ రూమ్ కీ కాస్త కూడా తేడా లేదు.

రెండు నిమిషాలలో మా లాంతర్లు భేషుగ్గా వెలిగాయి. మా విచిత్రమైన పరిసరాలు చూస్తే ఒళ్ళు జలదరించింది. ఆయేషా మాత్రం నిశ్చలం గా చేతులు కట్టుకుని నిలుచుని ఉంది. మేమున్నది ఒక రాతి చావడి లో . అది సగం సహజమైన గుహగానూ మరొక సగం పనిగట్టుకుని కొండలో తొలిచినట్లూ ఉంది. పై కప్పు కిందికి వాలి వెనక భాగం లో కలుస్తోంది. పూర్తిగా కాదు – ఆ ఖాళీ లోంచి చూపు సారించేందుకు ధైర్యం చాలలేదు. అడుగు భాగం ఆ చివరన ఆధారం లేనట్లుగా గాలిలో ఊగుతూ ఉంది.

ఏ మాట కామాటే , మేమున్న చోట పొడిగా, వెచ్చగా ఉంది. మమ్మల్ని చీల్చేందుకు సిద్ధం గా ఉండిన కొండ మొన మీద పడకుండా భద్రం గానే ఉన్నాం అక్కడ.

” మొత్తానికి వచ్చాం ఇక్కడికి ” – ఆయేషా అంది. ” ఆ రాతి చరియ మీతోబాటు విరిగి పడిందనే అనుకున్నాను – సరాసరి భూగర్భం లో సమాధి అయి ఉండేవారు. ఈ బుద్ధి తక్కువ మనిషి – [ జాబ్ ని చూపిస్తూ ] చెక్క పలకని విరగ్గొట్టేశాడు . వెనక్కి వెళ్ళేందుకు వేరే ప్రణాళిక వేసుకోవాలి నేను. సరే, దాని సంగతి తర్వాత. కాసేపు విశ్రాంతి తీసుకోండి. మనం ఎక్కడున్నామని అనుకుంటున్నారు మీరు ? ”

” తెలియదు ”

” ఒకానొకప్పుడు ఈ గాలిగూడే తన ఇల్లుగా ఒక మనిషి ఏళ్ళ తరబడి ఇక్కడ నివసించాడు. మనం మొదట ప్రవేశించిన ఆ బిలం ఎదురుగా , నేల మీద , జనం ఆహారమూ నీరూ దీపం నూనే నివేదనగా వదిలి వెళుతుండేవారు. పన్నెండు రోజులకొకసారి అతను బయటికి వెళ్ళి వాటిని తెచ్చుకునేవాడు. నమ్ముతావా హాలీ ఈ సంగతిని ? ”
మా జవాబుకోసం ఎదురు చూడకుండా , కొనసాగించింది.

” ఆ మనిషి – అతని పేరు నూట్. అతనొక యోగి . కోర్ జాతి వారి విజ్ఞానాన్నంతా సాధించుకున్న తాత్వికుడు , శాస్త్రవేత్త. ప్రకృతి రహస్యాలనెన్నిటినో ఛేదించగలిగాడు. నేను మీకు చూపించబోతున్న ఆ జీవ జ్వాలను కనిపెట్టినదీ అతనే. కానీ దానిలో స్నానం చేయలేదు. ఆ జ్ఞానాన్ని ఎవరికీ బోధించలేదు. హాలీ, నీ లాగే – పుట్టినవారు గిట్టక తప్పదనే అతను బలం గా నమ్మాడు. నేను ఈ ప్రాంతాలకి వచ్చాక , జనం అతని గురించి చెప్పుకునేది విన్నాను. అతను ఆహారం కోసం బయటికి వచ్చే రోజున వేచి ఉండి , రహస్యం గా అతన్ని వెంబడించి లోపలికి వెళ్ళగలిగాను. నా సౌందర్యం తో చాతుర్యం తో అతన్ని వశం చెసుకున్నాను. కొన్ని రహస్యాలని నాకు విశదీకరించాడు. ఆ జీవ జ్వాలని నాకు చూపించాడు – కానీ అందులోకి నన్ను ప్రవేశించనివ్వలేదు. అతను చాలా వృద్ధుడి గా కనిపించాడు కనుక, కొన్నాళ్ళ తర్వాత వెళ్ళి , అతను మరణించి ఉంటే ఆ జ్వాల లో స్నానం చేయవచ్చునని అనుకుని తిరిగి వచ్చేశాను. ఆ తర్వాత కొన్నాళ్ళకే కాలిక్రేటస్ , అతని తో బాటు ఆ ఈజిప్ట్ ఆడది అమెనార్టస్ నేనున్న చోటికి వచ్చారు. నా ప్రేమని స్వీకరించని కాలిక్రేటస్ ని ఎలాగైనా సాధించాలనే లక్ష్యం తో మళ్ళీ అక్కడికి వెళ్ళాను. యోగి అప్పటికి మరణించి ఉన్నాడు. ఆ దేహం ఇక్కడి ధూళి లోనే కలిసిపోయి ఉంటుంది ”

నేల మీద ఆనించి ఉన్న నా చేతికి తగిలిన దేన్నో యథాలాపం గా వెలికి లాగాను. అదొక మానవ దంతం. ఎత్తి పట్టుకుని ఆమె కి చూపించాను. విరగబడి నవ్వింది.

” అవును. అతనిదే అయి ఉంటుంది. భౌతికం గా మిగిలి ఉన్నది ఇదొక్కటేనేమో గాని, అతని జ్ఞానం ఇక్కడ ప్రకాశిస్తూనే ఉంది. సరే, ఆ రోజు – కాలిక్రేటస్ ని పొందలేని నాడు బ్రతికినా చచ్చినా నాకు ఒకటే అనిపిస్తున్న వేళ, బహుశా చావే మేలని దాన్ని కోరుకుంటున్న వేళ – ఆ జ్వాలలో ప్రవేశించాను. సజీవం గా ఇవతలికి వచ్చాను. నా లోకి ప్రసరించిన ఆ బ్రహ్మాండమైన జీవ మహత్త్వాన్ని మీకు మాటలలో వివరించలేను. అద్భుతమైన సౌందర్యం నన్ను ఆవరించింది.
ఆ గర్వం తో తిరిగి వచ్చి కాలిక్రేటస్ ని ఇక్కడికి తీసుకొచ్చి – అర్థించాను. అతనికి శాశ్వత జీవనమూ తరగని లావణ్యమూ అక్కర్లేకపోయాయి. పరాజ్ముఖుడై అమెనార్టస్ ని కౌగలించుకున్నాడు. నా ఆగ్రహం లో, ఉన్మాదం తో – అతన్ని చంపేసుకున్నాను. తెలివి వచ్చి శోకం లో కొట్టుకుపోయాను.

ఆ నల్లని ఈజిప్ట్ ఆడది – అమెనార్టస్ , నన్ను దాని దేవుళ్ళందరి పేరనా తిట్టిపోసింది. ఐసిస్, ఒసిరిస్ ల పేరునా, నెఫ్ థిస్ , అనుబిస్ ల పేరునా , సెఖెత్ , సేత్ ల పేరునా నా నాశనం కోరుతూ నన్ను శపించింది. దాని పూర్వుల శక్తి ఏదో నా నుంచి దాన్ని రక్షించింది. ఏమీ చేయలేకపోయాను. కాలిక్రేటస్ శరీరాన్ని వెనక్కి చేర్చాక దాన్ని ఆ బురదనేలల్లోకి వదిలేయించాను. బ్రతికిందో చచ్చిందో తెలియదు మొన్నటి దాకా. బ్రతికి బిడ్డని కన్నట్లుంది, ఆ సంతతి లో నువు మళ్ళీ పుట్టావు, నా దగ్గరికి తిరిగి వచ్చావు .

ఇవాళ ఈ కథనంతా రాగ ద్వేషాలు లేకుండా తలచుకుంటున్నాను. నీ నుంచి దేన్నీ కప్పి పుచ్చాలని అనుకోవటం లేదు. ఇందులో మంచి కన్న చెడే ఎక్కువ ఉంటే ఉండనీయి – చక్రభ్రమణం పూర్తయింది. చావో, బ్రతుకో – మనకి ఏది ప్రాప్తించబోతూ ఉందో నిర్ధారణగా తెలియదు. తెలియటం లేదు నాకు. ఒక్కటి మాత్రం నిజం – నీ పైని నా ప్రేమ. దానికి ఇన్ని వందల ఏళ్ళు గా ఏ చలనమూ లేదు. నా పాపాలన్నిటికీ ప్రాయశ్చిత్తం నీతో కలిసి ఉండటం లోనే దొరుకుతుంది. నిన్న మొన్న – మళ్ళీ , నిన్ను ప్రేమించిన ఆడదాన్ని చంపేశాను. చంపాలనుకోలేదు – వెళ్ళిపొమ్మని వదిలేశాను , దాని మొండితనం వల్ల …తప్పలేదు. నా శక్తి సామర్థ్యాలలోంచి ఆ అహంకారమూ నాకు సంక్రమించింది. నీకు – బహుశా , ఆ శక్తి అంత హాని చేయదేమో , ఏమైనాగానీ, జాగ్రత్త – దానికి బానిసవు కాకు.

ఇదిగో. చూడు – నా మేలి ముసుగు పైకెత్తి. నా మొహం లోకి చూస్తూ , చెప్పగలిగితే – నన్ను క్షమించానని చెప్పు. ”

ఆమె మాటల కన్న వాటిలోని మార్దవం మమ్మల్ని ఎక్కువగా చుట్టుముట్టింది. అందులో ప్రపంచం లోని స్త్రీత్వం అంతా ఉంది. లియో నీ అది స్పృశించింది, అతను కదిలాడు. భ్రమ దో భ్రాంతి దో అయిన ప్రభావం కాదు అది. సమ్మోహపు ఇంద్రజాలం కాదు. ఆ నిమిషం లో అతను ఆమెని నిజం గా, హృదయ పూర్వకం గా ప్రేమించాడు. అతని కి కన్నీళ్ళు వచ్చాయి. చప్పున వెళ్ళి ఆమె పల్చని మేలి ముసుగు ని పైకెత్తి ఆ నేత్రాల గాఢత్వం లోకి చూస్తుండిపోయాడు.
” ఆయేషా – మనస్ఫూర్తి గా ప్రేమిస్తున్నాను నిన్ను. క్షమ ఎంతవరకూ సాధ్యమో అంతవరకూ ఉస్తేన్ ని చంపిన విషయం లో నిన్ను క్షమిస్తున్నాను. తక్కిన విషయాలేవీ నాకు తెలియవు – అవి నీకూ భగవంతుడికీ మధ్యన తేలవలసినవి. ఇదివరకెప్పుడూ లేనట్లుగా , నిన్ను ప్రేమిస్తున్నాను , చివరి వరకూ నిన్ను అంటి పెట్టుకు ఉంటానని వాగ్దానం చేస్తున్నాను ”

వింతయిన గర్వం తో, దాని తో కలిసిన వినయం తో ఆయేషా పలికింది.

” నా ప్రభువు నా పైన ఇంత కరుణను వర్షించాక , నా వంతు వాగ్దానాన్ని నేనూ చెప్పుకోవాలి కదా ” – అతని చేతిని తన తల మీద పెట్టుకుని కాస్త వంగి ఒక మోకాలుని నేల మీద ఆనించి మోకరిల్లింది. అతని తలని వంచి ముద్దు పెట్టుకుంది.
” ఈ చుంబనం తో – నా ప్రభువు కి నా విధేయతను ప్రకటిస్తున్నాను. భార్యా ధర్మాన్ని అవలంబిస్తున్నాను ”

తన చేతిని అతని గుండె మీద పెట్టి – ” నా పాపాల సాక్షి గా, శతాబ్దాల నా ఒంటరి నిరీక్షణసాక్షి గా, అమేయమైన నా అనురాగం సాక్షిగా , ప్రాణం దేని నుంచి ఉద్భవించి తిరిగి దేనిలో లీనమవుతుందో ఆ లోకాతీతమైన శక్తి సాక్షి గా -
నా స్త్రీత్వం సఫలమైన ఈ తరుణం లో , నేను వాగ్దానం చేస్తున్నాను – చెడును పూర్తిగా త్యజించి మంచినే పాటిస్తానని. ఋజుమార్గాన్ని తప్పి ప్రవర్తించనని, నా జ్ఞానం దారి దివ్వెగా సత్యదర్శనానికే ప్రయాణిస్తానని. నా జీవితాంతమూ – అది కాసేపటి తర్వాతనో , మరెన్ని శతాబ్దాలు గడిచాకనో – ఎప్పుడైనా , అప్పటివరకూ – తిరిగి నా చేతుల్లోకి వచ్చిన నా భర్త ని ప్రేమించి గౌరవిస్తానని.

ఇంకా – ఇంకేం చెప్పాలి ! మాటలు లేవు. రావు. చాలవు.

హాలీ, నా వాగ్దానానికి సజీవమైన సాక్షివి నువ్వు. ఈ ఈదురు గాలు ల పైన మా వివాహపు ఒప్పందాలని రాసుకుంటున్నాము, స్వర్గం వరకూ వాటిని ఆ గాలులు మోసుకుపోవు గాక ! ఈ భూ భ్రమణ పరిభ్రమణాలలో మా బాసలు కలిసి శాశ్వతమవు గాక !

పెళ్ళి కానుకగా – నా అనశ్వర సౌందర్యాన్నీ అనంతమైన జీవనాన్నీ అతుల్యమైన విజ్ఞానాన్నీ అమూల్యమైన సంపత్తినీ – నీ పాదాల చెంత సమర్పిస్తున్నాను. ప్రపంచపు ఘనులందరూ విజ్ఞాన ఖనులందరూ నీకు పాదాక్రాంతులవుతారు. నీ వెలుగు ను చూడలేక కళ్ళు మూసుకుంటారు. వారి మనస్సులనూ మేధలనూ నువ్వు ఆసాంతమూ ఒక్క లిప్త లో చదివేయగలుగుతావు.

మరొకసారి నిన్ను నేను ముద్దాడితే – భూమి పైనా సముద్రం పైనా నిప్పు పైనా గాలి పైనా నీకు అవసరమైనంత మేరన అధికారం వస్తుంది, వాటిని శాసించి మార్చగలుగుతావు. నీకు జబ్బు చేయదు, ముసలితనం రాదు . భయమూ దుఃఖమూ వాటి నీడలని కూడా నీ మీద వాల్చలేవు.

ఇవి చాలవు. రా, వెళదాం. శాశ్వత జీవనాన్ని ఇవ్వగల జ్వాల వైపుకి. ఇక వెనుదిరగటమన్నది లేదు. ఏమైనా
కానీయి ”

ఆయేషా ఒక లాంతరు తీసుకుని ఊగులాడుతూన్న గుహ వెనక భాగం చివరకి వెళ్ళి ఆగింది. మేము అనుసరించాము. ఊహించని విధం గా అక్కడ నుంచి కిందికి దిగే వీలు ఉంది. రాతి లో అక్కడక్కడా మెట్ల లాగా ఏర్పడి ఉన్నాయి. ఆమె లాఘవం గా దిగటం మొదలు పెట్టింది. ఆ వెనకే , చేతయినట్లుగా మేము కూడా. బాగా నిట్ట నిలువు
గా ఉన్న సొరంగం వంటి దాని లో – పడుతూ లేస్తూ ప్రయాణించాము. ఎక్కడికో తెలియదు. ఆ పర్వత గర్భం లోకి, అంతే. వీలైనంతవరకూ కొండ గుర్తులు పెట్టుకునే ప్రయత్నం చేశాను – బతికి బాగుంటే వెనక్కి వచ్చేందుకు.
అరగంటకి పైగా నడిచాక, ఆ భూభాగం సన్నబడింది. అదొక గరాటా ఆకారం లో ఉందని గ్రహించాను- దాని చివరకి చేరుతున్నామని అర్థమైంది. అక్కడినుంచి దారి మరీ ఇరుకయిపోయింది. పూర్తిగా వంగి నేల మీద పాకుతూ వెళ్ళవలసి వచ్చింది.

ఆ దారి చివరన – అక్కడొక అతి విశాలమైన గుహ – దాని గోడలూ పై కప్పూ కనుచూపు మేరలో లేవు. మా గొంతుల ప్రతిధ్వనుల వల్లా , అక్కడి గాలి బాగా సాంద్రం గా ఉండటం వల్లా మాత్రమే అదొక గుహ అని గ్రహించగలిగాము. పాతాళ నరకం లో పాపాత్ముల మాదిరిగా , ఆయేషా వెనక బిక్కు బిక్కుమంటూ వెళుతున్నాం. ఆ గుహ అంతమయాక సన్నని సొరంగం గుండా ఇంకా చిన్నగా ఉన్నదానిలోకి ప్రవేశించాము. దీని గోడలూ పై కప్పూ కనిపిస్తున్నాయి. గోడలలో చీలికలు – నా పరిజ్ఞానం ప్రకారం , చాలా శక్తి వంతమైన వాయువు ఏదో పేలటం వల్ల సంభవించినవై ఉండాలి. ఈ గుహా దాటి, మళ్ళీ ఒక సొరంగం – దాని అవతల మటుకు – కొంచెంగా వెలుతురు.

ఆయేషా ఊరట తో నిట్టూర్చింది.

” వచ్చాం. రండి, వెళదాం. ఇదే భూమి మొత్తానికీ గర్భం. ప్రాణమనేది ఇక్కడే ధరించబడుతుంది – మనుషులూ జంతువులూ చెట్లూ – అన్నిటిచేతా ! ”

ఆమె వడివడిగా నడుచుకుపోయింది, పడుతూ లేస్తూ వెనకన మేము. మనసులలో భయమూ కుతూహలమూ సమంగా ఉన్నాయి. ఎక్కడికి వెళుతున్నాం ? ఏమి చూడబోతున్నాం ? వెళ్ళే కొద్దీ వెలుతురు ఎక్కువ కనిపిస్తూంది. దీపస్తంభం నుంచి వస్తున్న కాంతిపుంజాల కి లాగా వెడల్పాటి కిరణాలు ఆ చీకట్ల లోకి పడుతున్నాయి. దానితోబాటు గుండెలు అవిసిపోయే శబ్దం – ఉరుములు ఉరుముతున్నట్లు , చెట్లు విరిగిపడుతున్నట్లూ. అమ్మయ్య. దాటేశాం.

మూడవ గుహ లోకి అడుగుపెట్టాము. అది ఇంచుమించుగా యాభై అడుగుల పొడుగున, అంతే ఎత్తున, ముప్ఫై అడుగుల వెడల్పు తో ఉంది. నేల మీద మెత్తని ఇసుక పరచుకుని ఉంది. గోడలు నున్నగా ఉన్నాయి , దేని వల్లనో ఊహించలేకపోయాను. ఇక్కడ చీకటిగా లేదు – మృదువైన గులాబిరంగు కాంతి వ్యాపించి ఉంది , అది ఎంత బావుందో మాటల్లో చెప్పలేను. అది ఎక్కడినుంచి వస్తోందో మొదట అర్థం కాలేదు. చూస్తుండగానే గుహ కి ఆ చివరన పెద్ద ధ్వని. పొడవాటి జ్వాలా స్తంభమొకటి అక్కడ భగ్గుమంది. దాదాపు నలభై సెకండ్ల పాటు అది ఎంచలేనన్ని రంగులున్న ఇంద్రధనుస్సు లా ప్రకాశించి మాయమైంది – గుహ లో తిరిగి గులాబి రంగు వెలుతురు నిండింది.

” రండి ! దగ్గరికి రండి ! ” – అయేషా ఉద్వేగం గా ఆజ్ఞాపించింది. ” ఇదే జీవ జ్వాల. ప్రపంచానికి ప్రాణం వచ్చేది ఇక్కడినుంచే – ఇది లేనిదే మొత్తం మృత్యుశీతలమైపోతుంది. ఇందులో స్నానం చేసి శక్తివంతులు కండి ! మీ లో ఉన్న జీవశక్తి వెయ్యి జన్మల వెనకన తెచ్చుకున్నది, అంతకంతకూ వడకట్టబడి పలుచన అయినది – ఈ మూలాధారం నుంచి మీరు పొందగలిగే దానికి ఏ పరిమితులూ వర్తించవు ”

వెళ్ళి అక్కడ నిలుచున్నాము. ఆ జ్వాలా స్తంభపు ప్రాణ స్పందనకు చేరువవుతున్న కొద్దీ మాకు ఎక్కడ లేని జవసత్త్వాలూ వస్తున్నాయి. బ్రతికి ఉండటమనేది అంత ఆనందమనీ అంత గొప్పదనీ ఇదివరకెప్పుడూ స్ఫురించనేలేదు. గాలిలో ఎగరాలనిపించింది , ఎగురుతున్నామనే అనిపించింది – తేలిగ్గా, బలంగా – గరుడపక్షులకి లాగా.

ఒకరి మొహాలొకరం చూసుకున్నాము. పెద్దగా నవ్వాలనిపించింది. జాబ్ పగలబడి నవ్వాడు – అతను ఏ కాస్తయినా నవ్వి వారం రోజులైంది. ఆ దివ్యమైన మాదకత మమ్మల్ని కమ్ముకుని ముంచెత్తుతోంది. మానవ మేధ తాలూకు వికాసాలన్నీ నాకు అందుతున్నాయి ఆ క్షణాలలో. ఎన్నెన్నో గొప్ప భావాలు ఎగసి పడుతున్నాయి. షేక్ స్పియర్ చెప్పినంత బాగా కవిత్వం చెప్పగలని తోచింది. కొత్త కొత్త వీ మహిమాన్వితమైనవీ అయిన దారులన్నీ నాకు తెరుచుకుంటున్నాయి.

ఆ లోపల మళ్ళీ ఆ తీవ్రమైన ధ్వని. జ్వాలా స్తంభం తిరిగి మా ముందర స్పందించి వెలిగి మాయమైంది- ఎక్కడికో, ఎందులోకో తెలియదు. అది కనిపించినంతసేపూ ఆయేషా చేతులు సాచి దాన్ని ఆవాహన చేస్తున్నట్లు నిలుచుంది.

అప్పుడు అంది.
” రా. కాలిక్రేటస్ . తరుణం వచ్చింది. ఈసారి ఆ జ్వాల వచ్చినప్పుడు అందులోకి ప్రవేశించు. దుస్తులు పూర్తిగా తీసి వెళ్ళు – అప్పుడు నీకు అది హాని చేయదు. గుండె నిండుగా దాన్ని లోపలికి తీసుకో, ఒక్క పిసరు కూడా వృధా పోనీకు. నీ అణువణువనా దాన్ని వెలగనీయి ”

లియో అన్నాడు – ” సరే , ఆయేషా. నేను పిరికి వాడిని కానుగానీ అది నన్ను పూర్తిగా నాశనం చేయదనే నమ్మకం ఏదనే అనుమానం వస్తోంది నాకు. అయినా సరే. నువ్వు ఎలా చెబితే అలాగే ”

ఆయేషా ఒక్క నిమిషం ఆలోచించింది. ” నీకు అనుమానం రావటం లో తప్పేమీ లేదు కాలిక్రేటస్. నేను అందులోకి వెళ్ళి ఏ హానీ జరగకుండా బయటికి వచ్చాననుకో – అప్పుడు నమ్మకం కలుగుతుందా నీకు ? నువూ వెళతావా లోపలికి ? ”

” అక్కర్లేదు లే ఆయేషా. వెళతాను . నేనే వెళతాను. నువ్వు చెబుతున్నావు కదా ”

” నేను కూడా ” – అరిచాను.

ఆయేషా నవ్వింది. ” అదేమిటి హాలీ ? నీకు అంతకాలం బ్రతకటం ఇష్టం లేదన్నావు కదా ? ”

” ఏమో. తెలియదు. ఏదో ఆకర్షిస్తోంది నన్ను. ఆ జ్వాలని రుచి చూసి జీవించాలనే తొందర కలుగుతోంది ”

” సరే అయితే. కాని నేనే ముందు వెళతాను ” – ఆయేషా అంది. ” నా లావణ్యమూ శక్తీ ఇంకా ఇనుమడిస్తాయేమో – కాకపోయినా నాకేమీ హాని జరగదు కదా. ఇంకొక కారణం కూడా ఉంది. ఇదివరకు నేను అందులోకి ప్రవేశించినప్పుడు నా మనసు నిండా అమెనార్టస్ మీది క్రోధమూ మత్సరమూ , కాలిక్రేటస్ మీది లోభమూ ఉన్నాయి- బయటికి వచ్చాక ఆ దుర్గుణాలే నాలో ముద్రించుకు ఉండిపోయాయి. ఇప్పుడు నాకు కోరదగినదింకేమీ లేదు , ఈ ప్రశాంతి నే ఈ తృప్తి నే నా లో నిలిపి ఉంచుతుందేమో ఆ జీవజ్వాల …

లియో, నువ్వు వెళుతున్నప్పుడు కూడా నీ రాగ ద్వేషాలని వీలైనంతగా వదిలించుకు వెళ్ళు. నీకు జరిగిన అతి గొప్ప మంచి సంఘటననే గుర్తు చేసుకో. పసి తనం లో మీ అమ్మ పెట్టిన ముద్దుని ఊహించుకో. ఆ ఆహ్లాదపు వెండి గంటలనే నీలోపల మ్రోగించుకుంటూ వెళ్ళు.
సిద్ధం గా ఉండు ”

కొద్ది క్షణాల విరామం. ఆయేషా తన శక్తిని సమీకరించుకుంటున్నట్లుగా కనిపించింది. మేమంతా నిశ్శబ్దంగా ఒదిగి ఉండిపోయాము.

ఎట్టకేలకి – దూరం నుంచి ఆ ధ్వని వినిపించటం మొదలైంది. ఆయేషా చురుగ్గా శిరోజాలని బంధించి ఉంచిన దువ్వెన వంటిదాన్ని తీసేసింది. నడుముకి ఉన్న సర్పాకారపు వడ్డాణాన్ని వదులు చేసింది – దుస్తులు జారిపోయాయి , ఆమె దేహాన్ని నేల వరకూ జీరాడే కేశరాశి కప్పి వేసింది. ఆడమ్ కి ఈడెన్ తోట లో కనిపించిన ఈవ్ ఇలా ఉండి ఉంటుందా – ఇంత స్వచ్ఛం గా, ఇంత పవిత్రం గా ?

జ్వాల దగ్గరికి వస్తోందనిపించింది. దంతం తో మలచినట్లున్న తన బాహువు ని లియో మెడ చుట్టూ వేసి పలవరించింది ఆయేషా.

” నిన్నెంత ప్రేమిస్తానో నీకెప్పుడైనా అర్థమవుతుందా ప్రియతమా ” – అతని నుదుటిని ముద్దాడి ఆమె వెళ్ళి జ్వాలా స్తంభం ప్రసరించే దారిలో నిలుచుంది. ఆమె మాటలలో చేత లో కాంక్ష లేదు, ఆశీర్వచనం ఉంది.

చూస్తుండగానే ఆ జ్వాల ఆమెను బంగారపు అల్లిక తెర లాగా చుట్టు ముట్టింది. ఆమె నుదుటి పైన, శిరోజాల పైన, మోహనమైన ముఖం పైన, తేజోవంతమైన నేత్రాలలో, మెడ పైన, వక్ష స్థలం పైన , హస్తాల పైన , నడుము చుట్టూ, ఊరువు ల పైన, పాదాల పైన – ఆ దివ్య జ్వాల ధగధగమని మెరిసిపోయింది. ఆయేషా నవ్వుతూ నిలుచుంది. ఆ దృశ్యం లోకోత్తర వైభవం తో కళ్ళకి మిరుమిట్లుగొలిపింది. తిరిగి ఒకసారి దాన్ని చూడగలనంటే ఏమయినా చేయగలను నేను !

అంతలో – ఉన్నట్లుండి – మార్పు. ఏమిటో తెలియదు, మార్పు. ఆమె నవ్వు మాయమైంది. ముఖం బిగుసుకుంటోంది. శరీరం కుంచించుకుపోతున్నట్లైంది. కళ్ళలో వెలుగు తగ్గిపోతోంది.

నా భ్రాంతి ఏమో అని కళ్ళు నులుముకుని చూశాను. ఆ జ్వాల ఆయేషాను విడిచి వెళ్ళింది, మాయమైంది.

ఆమె తడబడే అడుగులతో లియో వైపుకి వచ్చింది. అతని బుజం పైన చేయి వేసింది. ఆ చేతి పుష్టీ లావణ్యమూ ఏమై పోయాయి ..అది – అది వార్థక్యం వచ్చినట్లుంది!!!! లియో కీ అది అర్థమవుతోంది. అతి ప్రయత్నం తో గొంతు పెగల్చుకుంటోంది – ” ప్రియా, ఏమైంది నాకు ? ఏమవుతోంది ? తల తిరుగుతోందేమిటి ? చూపు ఆనటం లేదే ? ” అయోమయం గా జుట్టుని సవరించుకోబోయింది, అది మొత్తం ఊడి పడిపోయింది, ఆమే నేల పైకి కూలిపోయింది.
ఆ దేహం లో అతి వేగం గా మార్పులు వచ్చేస్తున్నాయి. చర్మం వందల కొద్దీ వేల కొద్దీ ముడతలు పడుతోంది. అస్థి మాంసాలు శుష్కించిపోతున్నాయి. సమున్నతమైన ఆమె ఆకృతి చిన్నదై నెలల పసిబిడ్డ పరిమాణానికి వచ్చేసింది. ఎందుకోగాని శిరస్సు మాత్రం పూర్వపు పరిమాణం లోనే ఉంది .

భగవంతుడా ! ఆ దివ్య సౌందర్య మూర్తి ఎక్కడ – ఈ వికృత వైపరీత్యం ఎక్కడ !

ఆమె చనిపోతోంది. మాకు తెలుస్తోంది. ఆమెకీ తెలుస్తోంది.

చూడలేకపోతోంది, కాని మాట ఇంకా వస్తోంది.

బొంగురు గా – ” ప్రియా, కాలిక్రేటస్ – మర్చిపోకు నన్ను- నా దుస్థితి కి కరుణ చూపు – నేను వస్తాను – మళ్ళీ – ఇంకా ఎక్కువ అందంగా …నిజం. వ- స్తా- ను ” మాట ఆగింది. ఆమె మరి కదలలేదు.

రెండు వేల ఏళ్ళ నాడు కాలిక్రేటస్ ని వధించిన చోటనే ఆయేషా కూడా మరణించింది.

మేము నిశ్చేష్టులమై అక్కడ ఎంత సేపున్నామో తెలియదు. కొన్ని గంటలు గడిచిపోయి ఉంటాయి. ఆ జ్వాల మళ్ళీ మళ్ళీ ఎన్ని సార్లు వచ్చివెళ్ళిందో తెలియదు , మేము దాన్ని పట్టించుకోలేదు. ఆయేషా నిర్జీవ శరీరం మా ముందు అలాగే పడి ఉంది.

జరిగినదాన్ని అర్థం చేసుకునే ప్రయత్నాన్ని అప్పటికి నా మెదడు మొదలు పెట్టింది.

ఏమయి ఉంటుంది ? ఒకసారి అనంత జీవన యౌవనాలని ఇచ్చిన జ్వాల మరొకసారి వార్థక్యాన్నీ మృత్యువు నీ ఎందుకు ఇచ్చింది ? దాని స్వభావం లో మార్పు వచ్చిందా ? లేక ఆయేషా శరీరం ఆ జ్వాలని మరొకసారి భరించలేకపోయిందా ? మొదట జరిగిన చర్యకి రెండవసారి జరిగినది విరుగుడు గా పని చేసిందా ? ఆలోచిస్తున్న కొద్దీ అదే నిజమనిపించింది. తాను ప్రసాదించినదాన్నంతా ఆ జ్వాల రెండోసారి వెనక్కి తీసేసుకుంది- ఫలితం గా ఆయేషా కి రెండు వేల ఏళ్ళ వయసూ ఒక్కసారే వచ్చేసింది.

అంతే.

ఆయేషా ప్రియుడి కోసం ఎదురు చూస్తూ ఆ సమాధులలో నివసించినంత కాలమూ ప్రకృతి నియమాలు ఎక్కువగా అతిక్రమించబడలేదు కాబోలు ! తృప్తి పడి , సంతోషంగా – తన శాశ్వత యౌవన సౌందర్యాలతో ఆయేషా మళ్ళీ ప్రపంచం లోకి వెళ్ళకూడదు కాబోలు – ప్రకృతి పగ తీర్చుకుంది కాబోలు !

మెల్లి మెల్లిగా నాకు కాళ్ళూ చేతులూ ఆడటం మొదలెట్టాయి. ఆయేషా దుస్తులు వదిలిన చోటనే పడి ఉన్నాయి. గబ గబా వెళ్ళి వాటిని తీసుకుని ఆమె పార్థివదేహం పైన కప్పివేశాను – ఆ వైపుకి చూడకుండా , లియో తేరుకునే లోపలే.

జాబ్ మెదలకుండా బోర్లా పడుకుని ఉన్నాడు. వెళ్ళి కదిలించాను. చలనం లేదు. ఇటు తిప్పి చూశాను – గుండె మరొక్కసారి జారిపోయింది. జాబ్ బ్రతికిలేడు. అయ్యో – అసలే దెబ్బ తిని ఉన్న అతని మనసు ఈ అఘాతానికి తట్టుకోలేకపోయింది. భయం తో ప్రాణాలు వదిలాడు…

లియో తెప్పరిల్లుతున్నట్లు కనిపించాడు. జాబ్ సంగతి చెప్పాను – ‘ ఆ ‘ అని మాత్రం అనగలిగాడు. వాళ్ళిద్దరికీ ఒకరి పట్ల ఇంకొకరికి గొప్ప అభిమానం – కాని, ఆ స్థితిలో – లియో కి ఏడ్చే ఓపిక మిగిలి లేదు.

” ఏం చేద్దాం ఇప్పుడు ? ” – లియో పొడి గొంతుక తో అడిగాడు.

” వెనక్కి వెళ్ళిపోదాం. నువ్వు – అందులోకి వెళ్ళాలనుకుంటే తప్ప ” – జ్వాల వైపుకి చూపించాను.

” అది నన్నూ చంపేస్తుందంటే తప్పకుండా వెళతాను ” – విరక్తిగా నవ్వాడు. ” నేను వెనుకాడి ఉండకపోతే – ఇది – జరిగి ఉండేది కాదు. కాని అది నన్ను చంపకుండా అనంతమైన జీవితాన్నిస్తే – ఊహూ. నాకు ఓపిక లేదు . రెండు వేల ఏళ్ళు బ్రతికి ఆమె కోసం ఎదురు చూడలేను , నా వల్ల కానేకాదు. నా సమయం వచ్చాక వెళ్ళిపోవటమే నాకు సరైనది. నువ్వు వెళ్ళాలనుకుంటే వెళ్ళు అంకుల్ హాలీ ”

తల అడ్డంగా తిప్పాను. అటువంటి ఉత్సాహమేమీ నాకు మిగల్లేదు. అన్నేళ్ళు ఈ బ్రతుకుని ఈడ్చాలనిపించటం లేదు. పైగా- ఆ జ్వాల ఎవరినేం చేస్తుందో ఎవరికి తెలుసు ! ఈ మారు మూలన, అంత్యక్రియలకి కూడా అవకాశం లేని చోట చావటం దేనికి ?

” సరే అబ్బాయీ. వీలైనంత త్వరగా వెళ్ళిపోదాం. ఇక్కడ చావు తప్ప తోడేమీ లేదు మనకి. అదీ, ఆ లాంతర్లు
పనికొస్తే ”

” పనికొస్తాయనుకుంటాను. నూనె కూడా ఉంది కొంచెం ” – లియో ముక్తసరిగా అన్నాడు.

జాబ్ చేతులని ఒకసారి ప్రేమగా స్పృశించి వది లాము – అంతకన్నా మా ఆ ఆప్తుడికి ఇంకేమీ చేయగల స్థితిలో లేము. దుస్తులని తొలగించి ఆయేషా ని చూడాలనుకోలేదు. విడిగా పడి ఉన్న ఆమె శిరోజాలని తీసి వాటి పరిమళాన్ని ఆఘ్రాణించాడు లియో.

” ఆమె మళ్ళీ వస్తానంది – నాకోసం. మర్చిపోవద్దంది. ఎందుకు మర్చిపోతాను – ఎలా మరపు వస్తుంది ? శపథం చేసుకుంటున్నాను నేను కూడా – ఇక్కడ నుంచి బ్రతికి బయట పడితే, మరొక స్త్రీ తో నిమిత్తం లేకుండా జీవితాంతమూ ఆమె కోసమే ఎదురు చూస్తూ గడిపివేస్తాను ”

” ఎలా వస్తుందో, ఎలా గుర్తు పడతామో ” – మనసులో అనుకున్నాను.

వాళ్ళిద్దరినీ అక్కడ వదిలేసి బయల్దేరాము. చాలా దూరం నడిచాము- చాలా చాలా దూరం.

[ ఉపసంహారం - ముగింపు , వచ్చే భాగం లో ]

ఆయేషా చెప్పిన చోటికి బయలుదేరుతున్నాము. మా సామాన్లు సర్దేందుకు ఎక్కువ శ్రమ తీసుకోలేదు. తలా ఒక జత అదనపు దుస్తులూ అదనపు బూట్ లూ. ఇవి కాక రివాల్వర్లూ  తుపాకులూ. తుపాకి మందు మాత్రం పుష్కలం గా సర్దాము – ఇదివరకటి చాలాసార్ల లాగే ఇప్పుడూ అది మా ప్రాణాలని కాపాడుకొచ్చింది.

ఆయేషా చెప్పిన సమయానికి కొద్ది నిమిషాల ముందరే ఆమె గది ముంగిట సిద్ధమయాము. ఆమె అప్పటికే పూర్తిగా సంసిద్ధురాలై ఉంది – తన  తెల్లని పల్చని దుస్తులపైన పొడుగాటి నల్లని కోటు ని నిలువునా కప్పుకుని.

” సాహస యాత్ర కి అంతా తయారేనా ? ”- అడిగింది.

” ఆ. పూర్తిగా. నా వరకు నాకైతే ఇందులో కొంచెం కూడా నమ్మకం లేదు ” – బదులు చెప్పాను.

” అబ్బా, హాలీ ! నువ్వూ నీ నమ్మకాలూ !! పాతకాలపు యూదు ప్రజ లకి ఉండిన  లాంటివి నీ విశ్వాసాలు. తమకి తెలియని జ్ఞానమొకటి ఉంటుందని మనసులో అనుకుందుకే వాళ్ళు మొండికేసేవారు – ఆ జనాన్ని ఇప్పుడు తలచుకున్నా  చిరాకు పుడుతుంది. నువే చూస్తావుగా- ఈ నా దర్పణం చెప్పేది అబద్ధమేమో – ” – నీరు నింపిన తన స్ఫటికపు కూజా వైపు చూపించింది. ” ప్రాచీనకాలం లో లాగే ఈ రోజూ ఆ మార్గం తెరుచుకునే ఉంది. పదండి వెళదాం – ఇక్కడి నుంచి , ఎక్కడికో చూద్దాం . ‘’

మా గుహ ముందర ఒకే పెద్ద పల్లకీ, బోయీ లుగా ఆరుగురు మూగవాళ్ళు. బిలాలీ కూడా ఉన్నాడు – ఎందుకోగాని ఆ నిమిషాన అతన్ని చూస్తే ప్రాణం లేచొచ్చింది. ఆ జుగుప్సా కరమైన శవాగారాల నీ మేము చూడవలసి వచ్చిన క్రూరమూ అమానుషమూ అయిన సంఘటనలనీ ఎంతెంత త్వరగా దాటేద్దామా అని ఉంది – అది ఇంకెక్కడికైనా సరే ! పల్లకీ ఆయేషా కి మాత్రమే  - మమ్మల్ని నడిచే రమ్మంది – అది అంతకన్నా బావుంది మాకు. ఇంచుమించు  శవప్రాయులు గా అన్నాళ్ళు గడిపాక కాలు సాగించి ముందుకు పోవటం కొత్తగా బ్రతికి ఉన్నట్లనిపించింది.

అతి శ్రద్ధగా, ఎన్నో తరాల తరబడి శ్రమించి నిర్మించిన ఆ కోర్ జాతి గుహలని ఆఖరిసారిగా అవలోకిస్తూ గబ గబా అడుగులు వేశాము.  మరకతశిల లాగానిశ్చలం గా  కనిపించే లావా సరస్సు , దాని నీటితో సాగు చేసి ఉండిన నేల , నీరు నిలిచి పోకుండా తవ్విన కాలువలు -  గొప్ప సాంకేతిక నైపుణ్యం వాళ్ళది , ఇవాళ కాలగర్భం లో కలిసిపోయి ఉండినా. సూయజ్ కాలువ, మాంట్ సెనిస్ సొరంగం వంటి ఆధునిక నిర్మాణాలు వీటి కి  ఎందులోనూ ఏ మాత్రమూ సరిపోవనే అనాలేమో.

కొండల మీంచి వీచే ఆ ఉదయపు గాలి చల్లగా హాయిగా ఉంది . ఒక అరగంట దూరం నడిచాక , కొండ వాలు కి కొన్ని ఫర్లాంగ్ ల దూరం లో కట్టిన నగరాన్ని బిలాలీ చూపించాడు. మేము మొదటిసారి చూస్తున్న ఆ శిథిలనగరం – ఈ రోజున మనం చూసే బాబిలోన్, థెబెస్ వంటి ప్రాచీన నగరాల కన్నా పెద్దదేమీ కాదు. దాదాపు పన్నెండు చదరపు మైళ్ళ చుట్టుకొలత లో ఉంటుంది. కోట గోడలూ మరీ ఎత్తైనవి కావు – భూమి లోకి కుంగిపోకుండా ఉన్న చోట్ల , నలభై అడుగుల ఎత్తు ఉంటాయేమో. దట్టమైన అరణ్యాలూ నరమానవుడు దాటి బయటపడలేని చిత్తడి నేలలూ – ఇవే ఆ నగరానికి నిజమైన రక్షణ , అందువల్ల ఆ గోడల ఎత్తు సరిపోతుందనుకొని ఉండాలి. కాకపోతే అవి చాలా మందం గానూ బలిష్ఠం గానూ ఉన్నాయి. చుట్టూ తవ్విన కందకం అరవై అడుగుల వెడల్పున ఉంది – కొన్ని చోట్ల అందులోని నీరు ఇంకా నిలిచే ఉంది.  ఆ కందకం మీది వంతెన ముక్కలు ముక్కలైపోయింది గాని ప్రయాస తో దాన్ని దాటి వెళ్ళగలిగాము. ఆ కర్ర వంతెన కి వాడిన కలప కూడా అంత  శ్రేష్ఠమైనదే అయి ఉండాలి బహుశా. క్రుంగుతూన్న సూర్యుడి  ఎర్రని సంధ్యకాంతి లో నేను దర్శించిన దాన్ని మాటల్లో పెట్టేందుకు నాకు శక్తి చాలదు. మైళ్ళకి మైళ్ళ విస్తృతి లో – ఎత్తైన స్తంభాలు, వేదికలు, ఆలయాలు, భవనాలు – అన్నీ మధ్య మధ్యన పెరిగిపోయి ఉన్న తుప్పలతో ఉండి కూడా అతి బ్రహ్మాండం గా ఉన్నాయి. ఏ నిర్మాణానికీ పై కప్పు లేదు ఇప్పుడు , కాని ఎన్నుకున్న శిల ఉత్తమమైనది, శిల్పుల సామర్థ్యం అమోఘమైనది – అంతా ప్రత్యక్షం గా కనిపిస్తోంది.

మాకు ఎదురుగా ఆ నగరపు రహదారి. గోడలకి వాడిన రాతినే దీనికీ వాడి ఎక్కడా సన్న సందు కూడా లేకుండా బిగించారు – అందుకని మట్టి చేరటమూ పిచ్చి మొక్కలు పెరగటమూ లేదు దీని మీద.  ఉద్యానాలకో విశ్రాంతి స్థలాలకో వదిలిన ప్రదేశాలు మాత్రం అరణ్యాల లా గా ఉన్నాయి ఇప్పుడు.  రహదారికి అటూ ఇటూ ఉన్న శిథిల భవనాలకి  మధ్యన విశాలమైన ఖాళీ వదిలారు – ఇంటి తోట కోసం కాబోలు, అక్కడా దట్టం గా పిచ్చి మొక్కలు. ఈ నగరం నిర్మానుష్యం కావటం శత్రువుల దండయాత్రల వలనా ప్రకృతి వైపరీత్యం వలనా జరగలేదు – అందుకని విధ్వంసపు ఛాయలు లేవు. ప్లేగ్ వంటి ప్రాణాంతకమైన వ్యాధి వల్ల ఈ జనం చివరికంటా నశించారు – అదనులో సముద్రం మీదినుంచి తప్పించుకుపోయిన వారెవరో కొందరు తప్ప. కొన్ని వందల ఏళ్ళ నుంచీ ఇక్కడ మనుషులు సంచరించలేదు , అర్థమవుతోంది.

కాసేపటికి ఒక విశాలమైన చోటికి చేరాము. అదొక దేవాలయం అయిఉండాలనిపించింది. అక్కడి స్తంభాలు నలభై అడుగుల వ్యాసమూ డెబ్భై అడుగుల ఎత్తూ ఉన్నాయి. మధ్యలో సన్నగానూ పైకీ కిందికీ విప్పారుతూనూ చెక్కారు వాటిని. తూర్పు దేశాల పద్ధతిలో వాటిని స్త్రీ శరీరాన్ని సూచిస్తూ చెక్కారేమోననుకున్నాను గానీ ఆ తర్వాతి మా ప్రయాణం లో సరిగ్గా అటువంటి ఆకృతి లోనే ఉన్న వృక్షాలని చూశాను – ఆశ్చర్యం ! ఆ ప్రాంగణమంతా చిన్న చిన్న కూటాలకి లాగా విభజించబడి ఉంది -  ఒక్కొక్కటీ ఒక ఉపదేవత కి స్థావరం అయిఉంటుంది. ఎట్టకేలకి ఆ చోట ఆయేషా తన పల్లకీ దిగింది.

” కాలిక్రేటస్, ఇక్కడే ఒకచోట , విశ్రమించేందుకు అనువైన స్థలం ఉండాలి. ఆ నాడు నువ్వూ నేనూ ఆ ఈజిప్ట్ ఆడదీ అక్కడ నిద్రించాము. ఆ రోజునుంచీ నేనిక్కడ పాదం మోపలేదు – అది ఉందో, కూలిపోయిందో ” – అంటూనే ఒక వైపుకి వెళ్ళి చూపు సారించి చెప్పింది ఆయేషా – ” ఉంది. అలాగే ఉంది .” అదొక గుహ వంటి నివాస స్థలం. ఆయేషా  చేసైగ తో మూగవాళ్ళు చర చరా వెళ్ళి అక్కడంతా చేతయినంతమేరకి శుభ్రం చేశారు. ఆ సరికే వాళ్ళు  దివిటీ లు వెలిగించి ఉంచుకున్నారు. భోజనం ఏర్పాటయింది – నాకూ లియో కీ జాబ్ కీ మాంసం వడ్డించారు. ఆయేషా కి పిండితో చేసిన రొట్టెలు, పళ్ళూ , నీళ్ళూ.  ఎన్నాళ్ళబట్టో మాంసాహారం మానివేశానని చెప్పి ఉంది కదా మొదట్లోనే.  కొద్ది సేపట్లోనే – పర్వతాల వెనక నుంచి నిండు చంద్రుడు ఉదయించాడు , మా చుట్టూ వెండి వెన్నెల నిండిపోయింది.

” నిన్ను ఇక్కడికే ఎందుకు తీసుకొచ్చానో తెలుసా, కాలిక్రేటస్ ? ” ఆయేషా నిలుచుని ప్రశ్నించింది. ఆ వింత వెన్నెట్లో, పురాతన స్తంభాల మధ్యన ఆమె దేవతల రాణి లా ఉంది. ” నువ్వు కూర్చుని ఉన్న చోటనే ఆ రోజున నీ మృతదేహం పడి ఉంది, ఇక్కడి నుంచే నీ శరీరాన్ని కోర్ గుహలకి మోసుకు వెళ్ళాను – దుర్భరమైన స్మృతులే…కాని , గుర్తొస్తున్నాయి ”

లియో కి బెదురు పుట్టి , లేచి మరొక చోట కూర్చున్నాడు. ఆయేషా జ్ఞాపకాలు ఆమెకెలా ఉన్నాయో దేవుడెరుగు, లియో కి అవి ఏ మాత్రమూ ఆకర్షణీయం గా లేవు పాపం.

” కేవలం అందుకే కాదు , మనషులకు దుర్లభమైన అద్భుతదృశ్యాన్ని చూపించేందుకూ తీసుకు వచ్చాను నిన్ను. నీ భోజనం కానివ్వు ముందు – ఆ జీవ జ్వాల లో నిన్ను  స్నానం చేయించాక నీకూ మాంసం లేకుండా ఆహారం తీసుకోవటం నేర్పుతాను- నేనూ ఒకనాడు మృగానికి లాగా మాంసం తిని ఉన్నదాన్నే ! ఇక్కడి బ్రహ్మాండమైన దేవాలయాన్నీ అప్పటి ప్రజలు అర్చించిన దేవతనీ చూపిస్తాను నీకు ”

త్వరత్వరగా భోజనం కానిచ్చి లేచేశాము. ఆ ఆలయాలు- ఆ స్తంభాల పైన అంగుళమైన ఎడం లేకుండా చెక్కి ఉన్న శిల్పాలూ నగిషీలు …  ఖాళీ గా ఉన్న ఆ వసారా లు జనసమ్మర్దం తో నిండిన వీధుల కన్న బిగ్గరగా, స్పష్టం గా మాతో మాట్లాడాయి. ఆ మృత్యు నిశ్శబ్దం…ఆ ఏకాంతపు అంతిమత్వం … లోలోపలంతా లీనమయి ఉన్న గతపు దుఃఖం – ఎంత సౌందర్యం, మరింకెంత భీతావహం ! ఆయేషా అంతటిదే అక్కడ తగ్గి నడిచింది. మేము పెద్దగా మాట్లాడుకోలేకపోయాము – మా గుసగుస లు ఆ స్తంభాల మధ్యని గాలి తరగల మౌనం లో కలిసిపోయాయి. వెన్నెల వెలుగు అక్కడి శైథిల్యాన్ని మరుగు పరిచి వైభవ భ్రాంతిని కలిగిస్తోంది. కాని ఆ నడుమ నీడలు – వాటిలో మరణం స్పందిస్తోంది. ఏనాడో మృతులైన పూజారుల అర్చనలు ఆ నీడల కడుపుల లోంచి ఒక క్షణం వినబడుతూ, మరుక్షణం  అంతమవుతూ.

అలా ఎంతసేపు గడిచిందో తెలియదు – ఆయేషా అంది – ” రండి, చూద్దురుగాని. కాలాన్ని ధిక్కరించిన మహాద్భుత సుందర కిరీటాన్ని, సౌందర్యానికి పరమావధి అయిన దివ్య శిలా పుష్పాన్ని ” – ప్రధాన ద్వారం లోంచి గర్భాలయం లోకి తీసుకు వెళ్ళింది.

ఆహా – ఏమని వర్ణించను ఆ స్వరూపాన్ని ! కళాదేవి తన ను కొలిచిన వారికి అంతకన్న గొప్ప వరాన్ని కటాక్షించలేదు – నాకు తెలిసి. పెద్ద శిలా వితర్దిక పైన, గుం డ్రని   నున్నని నల్ల రాతి పైన – ఇరవై అడుగుల ఎత్తున , విస్తారమైన రెక్కలతో , దివ్యాతి దివ్య సౌందర్య మూర్తి అయిన స్త్రీ స్వరూపం అతి స్వచ్ఛమైన పాలరాతిలో మలచి ఉంది.  చూస్తూన్న క్షణాలలో ఆ మహదాకర్షణ కు నాకు ఊపిరి అందలేదు, నాడి ఆడలేదు.

ఆ ప్రతిమ కొద్దిగా వంగి , చేతులు చాచి – తన  ప్రియమైన సంతానాన్ని చేరబిలుస్తున్నట్లుగా ఉంది . ఆ భంగిమ లో ఎంత లాలిత్యమూ మాతృత్వమూ ఉన్నాయో, వాటితోబాటుగా ఎంత శక్తి ఉట్టి పడుతూ ఉందో వివరించటం నాకు అసాధ్యం . అతి సన్నని మేలి ముసుగు ఆమె ముఖాన్ని కప్పి వక్షం మీదుగా జారుతోంది .

” ఎవరు ? ఎవరు ఈమె ? ” – చూపు మరల్చుకోగలిగిన మరుక్షణం ప్రశ్నించాను.

” గుర్తించలేదా హాలీ ? నీ ఊహాశక్తి మొత్తమూ ఏమయిపోయింది చెప్పు ? కోర్ జాతి వారి గ్రంథాల సారమంతా ఈవిడే- ఈమె ‘ సత్యం ‘ . తన సంతానమైన అందరినీ  పిలుస్తోంది, ఆ మేలి ముసుగు తొలగించి తనను స్పష్టం చేసుకోమని ! చూడు, ఆ వితర్దిక పైన చెక్కి ఉన్న మాటలు అవే  ”

ఆ లిపిని చదవగలిగినది ఆయేషా ఒకర్తేనని వేరే చెప్పనవసరం లేదు.

” సత్యదేవత అంటోంది – ‘నా ఈ మేలి ముసుగు ను తొలగించి నన్ను దర్శించగలవారెవరూ లేనే లేరా ? నా ముఖాన్ని ఒక్కసారి చూసిన వారికి అపరిమితమైన జ్ఞానాన్ని , అనంతమైన శాంతిని  – ప్రసాదిస్తాను కాదా ? ‘

ఒక కంఠం పలికింది – ‘ నీ దర్శనమైన పిమ్మట జీవించగలిగేవారు లేరు. స్త్ర్రీ పురుష సంగమం  చేత జన్మించిన ఎవ్వరూ నీ ముసుగును తొలగించలేరు- అది వారికి మృత్యువు లోనే సాధ్యం ‘

సత్య దేవత విచారిస్తూనే ఉంది ! ”

ఆయేషా చెప్పింది – ” ఈవిడే కోర్ జాతి దేవత. దర్శించటం అసాధ్యమైన దాన్ని కనుగొని చూడాలనే ఈ దేవాలయం నిర్మించుకున్నారు ”

” ఈ రోజుకీ అంతే కద ” – నేను విచారంగా అన్నాను. ” మానవులు అన్వేషిస్తూనే ఉన్నారు, ఆమె అందకుండానే ఉంటోంది…బైబిల్ లోనూ చెప్పేశారు – ‘ వెతుకు వారికి సత్యము లభించుట దుర్లభము, అట్టిది మరణానంతరమే సాధ్యము ‘

ఆ శిలా పంజరం  లోంచి ప్రకాశించే దివిజాత్మని, అది వాగ్దానం చేస్తున్న అలౌకికపు ఉదాత్తతను,  గడ్డకట్టి నిలిచి పిలిచే ఒక బృహద్దార్శనికుని సౌందర్య స్వప్నాన్ని – విడిచి, మరలి, మేము – వెనక్కి.  ఆ మసక చీకట్ల నడవాల వెంబడి బయటికి వచ్చాము. ఆ విగ్రహాన్ని మళ్ళీ నా జన్మ లో చూడలేదు – జీవించి ఉన్నంతవరకూ ఒక్క క్షణమైనా మర్చిపోనూ లేదు.

***

మర్నాడు తెల్లారగట్లనే మూగవాళ్ళు మమ్మల్ని లేపేశారు. నిద్ర కళ్ళ తోనే అక్కడి పాలరాతి జలయంత్రం  లోంచి ప్రవహించే నీళ్ళలో స్నానాలు కానిచ్చాము. ఆయేషా సిద్ధమై ఉంది, తన తెల్లని పల్చని ఉడుపులలో – నిన్నటి సత్యదేవత కి మల్లే. అలా వస్త్రాలు ధరించే ఆలోచన  ఆమె అక్కడినుంచే తెచ్చుకుందేమో. ఆవాళ ఎందుకో ఆయేషా , ఎప్పుడూ లేనిది – క్రుంగిపోయి కనిపించింది. రాత్రి సరిగా నిద్ర పట్టిందా అని లియో ఆమెని అడిగాడు.

” లేదు. ఏవేవో పీడకలలు – అంతు పట్టనివి. ఏదో కీడు స్ఫురించింది, ఏదో చేటు సమీపించింది – ఆ దుస్స్వప్నాలలో. నాకు- నా అంతటి దానికి ఏ మి కాబోతుందని ? ఆ వెంటనే అనిపించింది, కాలిక్రేటస్ – ఒకవేళ నాకేమైనా జరగరానిది జరిగితే , ఏమని జ్ఞాపకం ఉంచుకుంటావో నన్ను – అని. నువ్వు తిరిగి వచ్చేవరకూ ఇన్నేళ్ళు వేచి ఉన్నాను కదా, నా కోసం నువ్వు ఆగబోతావా ???”

జవాబు కోసం చూడకుండానే ఆమె పల్లకీ ఎక్కేసింది. ” రండి, రండి. చాలా దూరం వెళ్ళాలి మనం. మరొక పొద్దు పొడిచేలోపే అక్కడికి చేరాలి ”

అయిదు నిమిషాల్లో తిరుగుదారి పట్టాము. ఆ తెల్లారగట్ల వెలుతురు లో మాకు అటూ ఇటూ పరచుకున్న శిథిల నగరం తెలియని గుబులు కలిగిస్తోంది. మొదటి సూర్య కిరణాల కాంతి లో మళ్ళీ ఒక్కసారి తన గతవైభవ చిహ్నాలను కనిపింపజేసింది. సావకాశం గా తిరిగి చూడలేకపోయామే అన్న ఆశాభంగం తో లియో, నేను నడుస్తున్నాం. జాబ్ కి మటుకు ఆ గోల ఏమీ లేదు – అతనికి శిథిలాలు ఎంతమాత్రమూ సరిపడవు, భయమే పుట్టిస్తాయి.

సూర్యుడు పైకి వస్తూన్న కొద్దీ ఆయేషా మనస్స్థితి మెరుగైంది. ఉదయపు ఫలహారం వేళకి ఆమె పూర్తిగా మామూలైంది. నవ్వుతూ అంది – ” అదంతా ఆ దిక్కుమాలిన కోర్ నగరపు ప్రభావం. దయ్యాలు తిరుగుతుంటాయి అక్కడ- అవే నా బుర్ర లో దూరి ఉంటాయి. కాకపోయినా, కాలిక్రేటస్, అక్కడే ఒకప్పుడు నీ మృత్యువు సంభవించింది – ఇంకే చోటూ దొరకనట్లు  ఇద్దరం కలిసి అక్కడికే వెళ్ళి నిద్ర పోవటం ఏమిటి- పీడకలలు వచ్చాయంటే రావూ ! మళ్ళీ ఎప్పుడూ ఆ చోట అడుగు పెట్టేది లేదు ”

మధ్యాహ్నం రెండు గంటల వేళకి అగ్ని పర్వతపు పాదప్రాంతానికి చేరాము. ఆగాము. అక్కడ ఆ పర్వతం నిట్ట నిలువుగా రెండువేల అడుగుల ఎత్తున ఉంది – అటూ ఇటూ ఏ దారీ లేదు. ఇక మీదట ఎటు వెళ్ళాలో నాకేమీ బోధపడలేదు.

” ఊ ” – పల్లకీ దిగుతూ ఆయేషా అంది. ” ఇక్కడి నుంచే మన శ్రమ మొదలవుతుంది. వీళ్ళెవరూ మన తో వచ్చేందుకు లేదు – మన సంగతి మనమే చూసుకోవాలీ. బిలాలీ ! నువ్వు ఈ మూగ వాళ్ళతో ఇక్కడే విడిది చేయి. రేపు మధ్యాహ్నానికల్లా మేము తిరిగి వస్తాము. ఒక వేళ రాకపోతే – వేచి చూడు ”

బిలాలీ వినయం గా వందనం చేశాడు. ఆయేషా చెప్పాక వాళ్ళంతా చచ్చేవరకూ అక్కడే ఉండాలి, మరొక మాట లేదు.

జాబ్ ని చూపిస్తూ ఆయేషా అంది – ” ఇతనూ ఇక్కడే ఆగిపోవటం మంచిది. ఇతనికి సాహసం గానీ గుండె దిటవు గానీ బొత్తిగా లేవు. మనం చూడబోయేదంతా చూసి ఇతను తట్టుకోలేడు ”

జాబ్ కి ఆమె మాటలని అనువదించి చెప్పాను. అతను బిక్కచచ్చిపోయి ఏడ్చేశాడు. ఇంతకు ముందు చూసిన వాటి కన్నా ఇంకా ఘోరమైనవి ఉంటాయని తను నమ్మననీ , ఒక వేళ ఉన్నా మాతోబాటే ఉంటాననీ మొత్తుకున్నాడు. ఆ నికృష్టులతో తనని వదిలేస్తే తప్పకుండా ఉడకబెట్టుకు తినేస్తారని కూడా.

మేము మోసుకుపోవలసిన చెక్క పలకనీ ఒక లాంతరునీ జాబ్ కి మోయమని ఇచ్చాము. ఇంకో లాంతరు నీ నూనె జాడీ నీ నా వీపుకి కట్టుకున్నాను. ఆహార పదార్థాల మూటనీ తోలు సంచి లో నింపిన నీటినీ లియో భుజాన వేసుకున్నాడు. అక్కడికి వంద అడుగుల దూరం లో దట్టమైన మనోలియా చెట్ల గుబురు ఉంది. ఆయేషా బిలాలీ నీ మూగవాళ్ళనీ మేము కనుమరుగయేవరకూ అక్కడే దాక్కుని ఉండమంది . వెళుతూ వెళుతూ బిలాలీ నాతో కరచాలనం చేసి బుజం తట్టాడు. త్వరలోనే వాళ్ళంతా ఆ గుబురు వెనక్కి వెళ్ళిపోయారు.

ఆయేషా తలెత్తి ఆ పర్వతాన్ని చూస్తోంది.

” ఏమిటిది లియో- ఇదంతా మనం ఎలా ఎక్కుతాం ? ” – నేను కంగారు పడ్డాను. లియో బుజాలెగరేశాడు. అతనేదో సగం స్వప్నం లో ఉన్నట్లు కనిపించాడు. చూస్తూండగానే ఆయేషా ఎక్కటం మొదలు పెట్టింది. ఎంత నేర్పుగా, చురుగ్గా – పట్టు దొరికించుకుంటూ వెళుతోందో ! ఆ వెనకే మేమూ. అనుకున్నంత కష్టం గా అయితే లేదు కొండ ఎక్కటం- ఒకటి రెండు చోట్ల తప్పితే. జాబ్ మోస్తూన్న చెక్క పలకే కాస్త ఇబ్బంది పెట్టింది – ఎందుకంటే మేము ఎండ్రకాయల్లాగా పక్కకి తిరిగి ఎక్కుతున్నాం . అలా , మేము బయలుదేరిన చోటి నుంచి యాభై అడుగులకి పైగా ఎక్కగగలిగాం. అక్కడ రాతి లో సన్నని కలుగు వంటిది కనిపించింది. ఆయేషా వెనకాల మేమూ అందులోకి దూరాం. పోను పోను అది వెడల్పయి, ఇంచుమించు ఒక కాలిబాట కన్నా పెద్దదైంది. అది అంతమవుతూన్న చోట ఒక గుహ వంటిది. ఆ గుహా ముఖం దగ్గర ఆగి, ఆయేషా ఒక లాంతరుని తన చేతిలోకి తీసుకుంది. కోర్ జాతి వాళ్ళు మలచిన వాటిలాంటిది కాదు ఈ గుహ – సహజం గా ఏర్పడింది. నేల చాలా ఎగుడు దిగుడు గా, అక్కడక్కడా పెద్ద రాళ్ళతో నిండి ఉంది. జాగ్రత్తగా చూసుకుంటూ అడుగులు వేసుకుపోతున్నాము.

దారి నిండా బోలెడన్ని మెలికలు. నా బుర్ర సరిగా పనిచేస్తూ ఉండినట్లైతే – పావు మైలు దూరాన్ని, ఇరవై నిమిషాల సేపు – నడిచిఉంటాము.

ఆ చివరన ఆగాము. నేను కళ్ళు పొడుచుకుని చూస్తూండగానే పెద్ద గాలి వీచి మా లాంతర్లు ఆరిపోయాయి.

ఆయేషా మమ్మల్ని దగ్గరికి పిలిచింది. వెళ్ళి చూస్తే – ఓరి దేవుడా ! అక్కడ గుహ గాని కాలు మోపగల నేల గాని లేదు. పర్వతం పైనుంచి కిందికి ఒక అగాధం. దాని  నిండా సూదులవంటి రాళ్ళూ రంపపు పళ్ళ వంటి అడ్డుగోడలూ. అతి ప్రయత్నం మీద చూపు కేంద్రీకరించి చూస్తే – ఈ వైపునుంచి ఆ వైపుకి సన్నని రాతి దారి- అదీ కొన్ని వందల అడుగుల ఎత్తున. కింద ఆధారమంటూ ఏమీ లేదు. ఒక్క మనిషి మటుకే , అతి కష్టం గా అడుగు వేయగలిగిన వెడల్పుతో , ఆ కొండ గోడ నుంచి  ఈ వైపు దానికి వ్యాపించి ఉంది. కొండ గోడ ల మీదకూడా  అది సన్నగా అతుకు పెట్టినంత మటుకే ఆని ఉంది- రెండు వైపులా.

” దీని మీంచి నడిచి వెళ్ళాలి ” ఆయేషా ప్రకటించింది. ” జాగ్రత్త , అడుగు జారిందా – ఈ అగాధానికి అడుగంటూ లేదు. కళ్ళు తిరగకుండా చూసుకోండి ” – అంటూనే విస విసా నడిచిపోతోంది. ఆ వెనక నేను, నా వెనక చెక్క పలక ని మోసుకుంటూ జాబ్, తర్వాత లియో. కొన్ని చోట్ల, ధైర్యం చాలక – మేము కూలబడిపోయి, ఆ రాతివంతెనని గట్టిగా పట్టుకుని పాకాము. ఆయేషా మాత్రం అలాగే తల ఎత్తి , ఎదురుగాలికి ఎదురు నడిచింది.

ఒక ఇరవై అడుగులు వేసి ఉంటాము – వంతెన అంతకంతకూ సన్ననవుతోంది. అప్పుడొచ్చింది పెద్ద గాలి దుమారం. ఆయేషా సైతం ఆగిపోయింది. ఆ విసురుగాలి ఆమె ధరించి ఉన్న నల్లని పొడవాటి కోట్ ని ఎగరగొట్టేసింది. అది ఒక ప్రాణమున్న వస్తువులాగా ఆ చోట తేలుతూంటే భయం పుట్టింది. ఆకాశానికీ భూమికీ మధ్యన ఉన్న అంధకారం లో వేలాడుతున్నాం మేము. కింద ఎన్ని అడుగుల లోతో, పైకి ఎన్ని అడుగుల ఎత్తో ఊహకి అందటం లేదు. పాదాలకి పట్టు జారిపోతోంది. ఆ చివర , చివరకన్నా చివర – ఎక్కడో నీలాకాశ రేఖ కనిపిస్తోంది – నిజంగా కనిపిస్తోందో నా భ్రాంతో తెలియదు. ఒక ఉత్పాతమై నురగలూ ఆవిర్లూ కక్కుతూ హోరుగాలి ముంచెత్తింది – ఏమీ తోచటం లేదు, మతులు పోతున్నాయి.

భీతి కూడా కలగనంత అయోమయపు, అలౌకికపు  స్థితి అది అప్పుడు , కాని ఇవాళ గుర్తొచ్చిందా- ఒళ్ళంతా చెమటతో తడిసిపోతుంది.

” పదండి, పదండి ! ” ఆయేషా పెద్దగా హెచ్చరించింది. ఆ తెల్ల దుస్తులు గాల్లో ఎగురుతుంటే ఆమె మనిషి లాగా లేదు, కేవలమొక ప్రేతం లాగుంది. ” ఆగారా, ముక్కలు ముక్కలైపోతారు. నేల మీదే చూపు ఉంచి అడుగులు వేయండి ”

మేము ఆమె ఆజ్ఞను పాలించాము. ఎంతసేపో ఏమిటో – తెలీదు. మా చుట్టూ గాలి గింగిరాలు తిరుగుతోంది, కేకలూ శోకాలూ పెడుతోంది. చిట్ట చివరికి – ఎట్టకేలకి – ఆగాము. ఎందుకంటే మా ముందు ఆయేషా ఆగిపోయింది. అక్కడి నేల కాస్తో కూస్తో చదును గా ఉంది. ” ఇక్కడే ఉండాలి, వెలుగు వచ్చే వరకూ ” – ఆమె చూస్తున్న వైపుకి చూశాము. అవతల ఏముందో కంటికి ఆనటం లేదు – దానికి చీకటొకటే కారణమో మరింకేదైనానో , తెలీదు. ఒక్కటి అర్థమైంది – మేమున్న చోటికీ దానికీ మధ్య – ఏమీ లేదు. ఖాళీ. ఇందుకన్నమాట జాబ్ మోసి తెచ్చిన చెక్కపలక.

” కాసేపు – ఆగితే, వెలుగు వస్తుంది ”

ఆయేషా మాటలు నాకు పిచ్చివి గా తోచాయి. ఆ నిబిడాంధకారం లోకి, ఆ అనంత తమస్సు లోకి – ఎక్కడైనా వెలుగు వస్తుందా ?

కాని – వచ్చింది. ఒక పదునైన అగ్ని జ్వాల ఏదో కొండ గోడ ని పొడిచినట్లు , అక్కడికి కాంతి వచ్చింది. ఆ కాంతిలో ఆయేషా మెరిసిపోయింది. అది సూర్యుడి నుంచో, మరింకెక్కడి నుంచో – ఎక్కడినుంచైతేనేం – వచ్చింది.

ఆ చోటికీ మాకూ మధ్యన , పన్నెండు అడుగుల దూరాన – ఒక రాతి అంచు, అడుగు మోపగల వెడల్పు ఉన్నది. అది ఏ రాతి అంచో ఆ గుండ్రటి రాయి, ఇంకొక ముక్కోణపు రాతి మీద అలవోకగా నిలిచి ఉంది. ఆ అంచు కి ఎలాగోకలా చేరితే , ఆ తర్వాత ఇంకేమిటో ? తెలియదు.

” త్వరగా. ఈ వెలుగు ఎంతోసేపు ఉండదు ” – ఆయేషా .

” అయ్యా- ఈ చెక్క పలక మీంచి మనం దాటి పోవాలా ? ” – జాబ్ వణికి పోతున్నాడు.

” అంతే కదా మరి. దాన్ని తెచ్చింది ఎందుకనుకున్నావు ? ” – నాకూ అంతే భయం వేస్తున్నా వేళాకోళం చేశాను.

ఆయేషా తనే ఆ పలకని అందుకుని విసిరింది. అది వెళ్ళి ఆ అంచున్న రాతి మీద నిలిచింది. ఒక అడుగు వేసి, ఆయేషా అంది – ” నేను గతం లో వచ్చినప్పటి కన్నా ఈ ఆధారం బలహీనం గా ఉన్నట్లుంది. ఎందుకైనా మంచిది, ముందు నేనే వెళతాను ”.

అతి సుతారం గా నడిచి ఆమె ఆ వైపుకి చేరిపోయింది.

” బాగానే వుంది. ఒక్కొక్కరూ రండి. నేను ఈ వైపు న పాదం ఆనించి  ఉంచాను ”

నాకు కాలు సాగలేదు. అక్కడే చతికిలబడాలనిపించింది.

” అంత భయమా ? సరేలే, కాలిక్రేటస్ ని రమ్మను ”

ఇంతవరకూ వచ్చాక ఈమె ఎగతాళి ఎందుకు నాకు ?

పళ్ళు బిగబట్టి బయల్దేరాను. నాకసలు ఎప్పుడూ ఎత్తులంటే భయమే – ఈ అసనాటకపు కొయ్య పలక మీంచి అతి భయంకరమైన  అగాధాన్ని దాటటం…ఒకటి రెండు చోట్ల కొయ్య విరిగిపోతోందనిపించింది. కళ్ళు బైర్లు కమ్మాయి, పడిపోతున్నాననే అనుకున్నాను. ఆ కాస్త ప్రయాణం పూర్తయి   , ఆ రాయి మీద కాలు పెట్టిన క్షణం నా జీవితపు బ్రహ్మానంద సందర్భాలలో ఒకటి. తాత్కాలికం గానే అయితేనేం, నా అదృష్ట దేవత కి మనస్ఫూర్తిగా ధన్యవాదాలు చెప్పుకున్నాను.

తర్వాత లియో వంతు. మొహం కాస్త అదోలా ఉంది గానీ, తాడు మీద నడిచే గారడీ వాడిలాగా వచ్చేశాడు. ఆయేషా ఆనందం గా అతని చేయి పుచ్చుకు నొక్కింది – ” భళా ! నీ పూర్వపు గ్రీకు శౌర్యం నశించలేదు ప్రియతమా ! ”

అవును కాబోలు, ఆమె ఏమంటే అదే.

ఆ తర్వాత జాబ్. ఒక్క అడుగు కూడా వేయలేకపోయాడు – శోకం లంకించుకున్నాడు – ” నా వల్ల కాదు నాయనో, నా వల్ల కాదు దేవుడో ! పడిపోతాను బాబోయ్, అడుక్కంటా పడిపోతాను ”

” నువ్వు రావాలి జాబ్, రాగలవు – వచ్చెయ్యి ! ఎంతసేపూ- ఈగల్ని పట్టుకున్నంతే ” – తెచ్చుకోలు హాస్యం తో ధైర్యం చెప్పాను గాని, ఈగలని పట్టుకోవటమన్నది  అస్సలు సులువైన పని కాదని నాకు తెలీదూ ?

” లేదయ్యా. లేదు . రాలేను ”

” అతన్ని వస్తే రానీయి,లేదంటే అక్కడే చావనీ ” ఆయేషా గదిమింది. ” కాసేపట్లో వెలుతురు పోతుంది, మనం వెళ్ళకపోతే ”

నిజమే. అప్పటికే వెలుగు తగ్గిపోతోంది.

” వచ్చెయ్యి. లేదంటే చచ్చిపోతావు ” – అరిచాను.

లియో కూడా అవే మాటలు అన్న మీదటా, ప్రత్యేకంగా ధైర్యం చెప్పిన మీదటా జాబ్ ఆ కొయ్య పలక మీద బోర్లా పడుకుని పాకుతూ వచ్చాడు.  భయం తో అతని శరీరం ఘోరం గా వణుకుతూ పలకని దడాదడా కుదిపేసింది. దానికి తోడు అతను సగం దూరం రాగానే వెలుగు పోయింది.

అంతా చిమ్మ చీకటి.

” త్వరగా, జాగ్రత్తగా …” బాధతోనూ భయం తోనూ కేకలు పెడుతున్నాను నేను. మేము నిలుచుని ఉండిన రాయి కూడా చలించిపోతోంది- ఆ చెక్క పలక కుదుపులకి.

” దేవుడా, కరుణించు ” – జాబ్ ఆక్రందించాడు. ” పలక జారిపోతోందయ్యా …” – ఇక జాబ్ లేడనే అనుకున్నాను.

కాని, నా చాచి ఉంచిన చేతికి జాబ్ చేయి దొరికింది. పిచ్చి బలం తో అతన్ని పైకి లాగాను.

కొయ్య పలక లేదు.

” వెనక్కి వెళ్ళటం ఎలా ? ”

” ఇవాళ్టికి ఈ దరిద్రం చాల్లే అంకుల్ హాలీ, క్షేమం గా చేరాంగా  అందరం -  తర్వాత చూసుకుందాం ”

ఆయేషా ఏమీ అనలేదు.  తన చేయి పుచ్చుకుని నన్ను రమ్మని పిలిచింది.

[ ఇంకా ఉంది ]

ఖైదీలు అందరినీ బయటికి తీసుకుపోయాక ఆయేషా చేత్తో సైగ చేసింది. గుమిగూడి ఉన్న జనమంతా గొర్రెల్లాగా వెనక్కి పాక్కుంటూ నిష్క్రమించారు. ఇక అక్కడ ఆమే, నేనూ, మూగవాళ్ళూ, కొద్ది మంది భటులూ మిగిలాము. ఆ అదను చూసుకుని లియో పరిస్థితి ఎంతమాత్రం బాగుండలేదని చెప్పి చూసేందుకు రమ్మని అడిగాను , కాని ఆయేషా కాదంది. సాయంకాలం దాకా ఆగవచ్చుననీ చీకటి పడితేనే గాని మృత్యువు చేరరాదనీ అంది. పైపెచ్చు – తాను చికిత్స చేసే ముందర వ్యాధి ని దాని క్రమం లో చివరకంటా వెళ్ళనిమ్మని కూడా . చేసేదిలేక నేను వెళ్ళబోతూ ఉంటే ఆపి గుహల్లో విశేషాలు చూద్దాం రమ్మంది.

ఆమె మాటని కాదనాలంటే మాత్రం కాదనగల శక్తి ఉందా నాకు ! సిం హాసనం మీంచి లేస్తూ మూగ వాళ్ళకి ఏదో ఆజ్ఞ ని ఇచ్చింది. నలుగురు తప్పించి మిగిలినవాళ్ళంతా వెళ్ళిపోయారు. ఆ నలుగురూ ఇద్దరిద్దరు గా దివిటీ లు పుచ్చుకుని మా వెనకే బయల్దేరారు.

” ఇటువంటి అద్భుతాలను ఎన్నడైనా చూసి ఉన్నావా హాలీ ? ఆ అంతరించిపోయిన జాతి కి ఎంత ప్రతిభ, ఎంత సామర్థ్యం ! ఈజిప్షియన్ ల లాగా , బ్రతికి ఉన్నవాళ్ళ కన్నా మరణించినవాళ్ళ మీదే వాళ్ళకి శ్రద్ధ ఎక్కువ లాగుంది. ఎందరు మనుషులు ఎన్నేసి సంవత్సరాలు పనిచేస్తే ఇదంతా ఏర్పడిందో ! ”

” కొన్ని వేలమంది ”

” అవును. ఈ కోర్ జాతి ఈజిప్ట్ వాళ్ళ కంటే పురాతనమైనది – ఈ చెక్కి ఉన్న అక్షరాలలో విషయాన్ని కొద్ది కొద్ది గా అర్థం చేసుకుంటే తెలిసింది నాకు. ఇదిగో చూడు – వాళ్ళు మలచిన గుహల్లో ఇది ఆఖరనుకుంటాను ” – దీపాల వెలుగు లో అక్కడి శిల్పాలు కనిపించాయి. చేతిలో దండం వంటిది పట్టుకుని కూర్చున్న వృద్ధుడి ఆకృతి ఒకటి. మేము భోజనం చేసేచోట శవస్నానం చేయించబడుతున్న మనిషి ఇతనే అయిఉండాలి – అవే పోలికలు. అతను కూర్చున్నదీ ఇందాక ఆయేషా కూర్చున్న సిం హాసనం వంటిదే. ఆ దిగువన ఏదో విచిత్రమైన లిపిలో రాసి ఉంది. అది ఏ భాషో ఏ మాత్రం పోల్చుకోలేకపోయాను – కొంతవరకూ చైనీస్ లిపి కి దగ్గరగా ఉందనిపించింది. ఆయేషా దాన్ని కూడబలుక్కుంటూ పైకి చదివి నాకు వివరించింది.

” కోర్ సామ్రాజ్యం స్థాపించబడిన నాలుగు వేల రెండువందల యాభై తొమ్మిదవ సంవత్సరం. మహా రాజాధి రాజయిన టిసినో చేత సంకల్పించబడి, మూడు తరాల ప్రజల, బానిసల కృషి ఫలితంగా ఈ శవాగారం నిర్మించబడింది. ఆ మహారాజు ఆకృతే ఇక్కడ శిల్పరూపం గా నెలకొల్పబడిఉంది. ఊర్ధ్వ , అతి ఊర్ధ్వ లోకాల ఆశీస్సులు ఇక్కడ ప్రసరించుగాక ! తిరిగి లేచే తరుణం ఆసన్నమయేవరకూ , ఘనత వహించిన టిసినో మహారాజు సంతోషం గా , ప్రశాంతంగా నిద్రించుగాక ! ఆయన మేల్కొనే ముందే మేల్కొని సేవించవలసి ఉన్న పరివారమంతా కూడా అదే ప్రకారం నిద్రించెదరు గాక ! ”

” చూడు హాలీ, ఈ గుహ ని మలచేందుకు నాలగు వేల ఏళ్ళ కిందటే నగరం ఉందన్నమాట. నేను రెండు వేల ఏళ్ళ కిందట చూసినప్పుడూ ఇది ఇలాగే ఉంది – ఎప్పటిదో ఎలా అంచనా కడతాం ? రా ఇలా నాతో – కాలం తీరినప్పుడు ఈ జాతి నాశనం ఎలా సంభవించిందో చూపిస్తాను. ” – గుహ మధ్యకి తీసుకుపోయింది. అక్కడ ఆ రాతి నేల మీద గుండ్రటి దృఢమైన రాతి పలక. ఆ దిగువన ఉన్న దేన్నో అది మూసి పెడుతూన్నట్లు తెలుస్తోంది.

” ఏమిటిది ? ఊహించగలవా ? ”

” లేదు ”

ఆయేషా గుహ ఎడమ పక్కకి వెళ్ళి ఆ గోడ పైభాగానికి దివిటీ లని ఎత్తి చూపించమని సైగ చేసింది. అక్కడ, టిసినో సమాధి మీద కనిపించిన లిపి వంటి దాని లోనే ఎర్రటి ఎరుపు రంగు తో ఏదో రాసిఉంది. ఆ రంగు ఇప్పటికీ వెలవలేదు. ఆమె దీన్ని కూడా చదివి చెప్పింది.

” జ్యూనిస్ అనబడే నేను. కోర్ జాతికి అర్చకుడూ పురోహితుడూ అయి ఉండిన వాడిని – కోర్ సామ్రాజ్యం స్థాపన జరిగిన నాలుగు వేల ఎనిమిది వందల మూడవ సంవత్సరం లో – ఈ శవాగారపు గోడ పైన దీన్ని రాస్తున్నాను. కోర్ అంతరించింది ! ఇక్కడి సువిశాల ప్రాసాదాలలో విందులూ వినోదాలూ మరి జరగవు. కోర్ ఇకమీదట ప్రపంచాన్ని పరిపాలించదు ! ఇక్కడి నౌకల వాణిజ్యం విశ్వం మొత్తానికీ ఇక వెళ్ళదు. కోర్ నిర్మించిన అద్భుతమైన కట్టడాలూ ఓడరేవులూ తవ్వించిన కాలువలూ అన్నీ సర్వనాశనమై – తోడేళ్ళూ గుడ్లగూబల వంటి అనాగరికుల పాలు కాబోతున్నాయి. ఇరవై అయిదు నెలల కిందట కోర్ సామ్రాజ్యాన్ని మహమ్మారి కమ్మింది. చిన్నా పెద్దా బీదా గొప్పా రాజూ రైతూ భే దం లేకుండా జనం దానికి అంచెలంచెలుగా బలి అయిపోయారు. మిగిలిన వాళ్ళు కరువు బారిన పడిపోయారు. మరణించిన ఈ కోర్ సంతానాన్ని శాస్త్రబద్ధం గా భద్రపరచే అవకాశం లేదు – కట్టగట్టి ఈ రాతి బిలం లో పడవేయవలసిన దౌర్భాగ్యం పట్టింది. ఈ జాతికి మిగిలిన కట్టకడపటి వెలుగు కిరణాలు – ఏకాకులుగా ఉత్తరానికి ప్రయాణించి ఒక నౌక ను ఎక్కి వెళ్ళిపోయారు. ఇక్కడి వారిలో మిగిలి ఉన్న చివరి మనిషిని నేనే అనుకుంటూ , మృత్యు ముఖంలో, దుర్భర విషాదం తో రాస్తున్నాను [ వేరే ఏ నగరం లోనైనా ఇంకెవరైనా బ్రతికి ఉన్నారేమో నాకు తెలియదు ] . కోర్ సామ్రాజ్యం అస్తమించింది. ఈ దేవాలయాలలో పూజలు ముగిసిపోయాయి, రాజ భవనాలు ఖాళీ అయినాయి . స్వస్తి. ”

ఆ నిర్భాగ్యుడైన వృద్ధుడెవరో – తన జాతి మొత్తం అంతరించిపోయినాక, వాళ్ళని పాతిపెట్టిన చోటనే – బహుశా ఒక గుడ్డి దివ్వె వెలుగులో – ఒక్కడే రాస్తూ ఉండిన దృశ్యం నా కళ్ళ ముందు కదిలి మనసు తీవ్రంగా కలతపడింది.

” హాలీ ! అలా ఉత్తరానికి ప్రయాణించి వెళ్ళిన వాళ్ళే ఈజిప్షియన్ ల పూర్వీకులు అయిఉంటారని అనిపించటం లేదూ? ”

” ఏమో. నా ఊహకి ఏమీ అందటమే లేదు. అనుకునేదానికన్నా ప్రపంచం మహా ప్రాచీనమని తప్ప. ”

” ప్రాచీనం- అవును, సత్యం. ఒకదాని వెనక ఒకటి ఎన్నెన్ని మహాసామ్రాజ్యాలు ఆనవాలు మిగల్చకుండా అంతరించి ఉంటాయో – వాటిలో ఇది ఒకటి. కాలం అన్నిటినీ కబళించివేస్తుంది … వీరి నిర్మాణాలు ఎన్నో- సుడిగాలికి పెళ్ళగించబడినాయో , సముద్రం పొంగి కొట్టుకుపోయినాయో , భూకంపాలకి చిద్రమై చెల్లాచెదురైనాయో ! ఈ భూమి పైన ఇంతవరకూ జరిగి ఉన్నదేమిటో, రానున్నది ఏమిటో ఎవరికి తెలుసు ! ఆ యూదులు బాగానే అన్నారు లే – ‘ సూర్యుడి కిందన ఏదీ కొత్తదంటూ లేదు ‘ అని. కాకపోతే వీళ్ళు పూర్తిగా అంతరించారని నేను అనుకోను. ఈ పూజారే అన్నట్లు ఎక్కడెక్కడో మిగిలి ఉన్న కొద్ది మంది తో – దక్షిణం నుంచి వచ్చిన అనాగరికులో, లేక నా జాతి వాళ్ళైన అరబ్ లో – వచ్చి సంబంధాలు పెట్టుకొని ఉండవచ్చు. ఎవరు చెప్పగలరు – ఈ అమహగ్గర్ వాళ్ళు అటువంటి సంకర జాతికే చెందిన మనుషు లేనేమో ! నా శక్తి మొత్తాన్నీ వినియోగించీ నిజమేమిటో తేల్చుకోలేకపోయాను. వీళ్ళొక గొప్ప జాతి, ఇదొక బ్రహ్మాండమైన నాగరికత – ఇక గెలవదగినది లేనంతగా ప్రపంచాన్ని గెలిచారు…ఆ సంపదనూ సమృద్ధినీ తలమునకలుగా అనుభవించారు – నశించారు. రా, ఆ దిగువన ఉన్న గుహను చూపిస్తాను. అంతకన్న విచిత్రమైనది నాకు తెలిసి మరొకటి లేదు ”

నేను ఆమె వెంబడి, పక్కనే కనిపిస్తున్న ద్వారం లోంచి , ఆ తర్వాత కొన్ని వందల మెట్లు దిగి వెళ్ళాను. ఆ బిలం కనీసం ఎనభై అడుగుల లోతున ఉంది. పక్క గోడల్లో సన్నని పొడవాటి మార్గాలు పైకి వెళుతున్నాయి- ఎక్కడికి దారి తీస్తాయో తెలియదు గాని, గాలి ఆడుతోంది. ఉన్నట్లుండి మేము నడుస్తున్న దారి అంతమైంది. దివిటీ లు ఆయేషా చెప్పినట్లు చూపబడినాయి – మేము ఒక బ్రహ్మాండమైన అగాధపు అంచున నిలబడి ఉన్నాము. అది ఎంత లోతుకి ఉందో ఊహించలేకపోయాను గాని దాని వైశాల్యం మాత్రం లండన్ సెయింట్ పాల్ చర్చ్ గోపురం కన్నా ఎక్కువగా ఉందనిపించింది. చుట్టూ పిట్ట గోడ కట్టి ఉన్న అందులో , పిరమిడ్ ఆకారం లో పేర్చబడిన మానవ కంకాళాలు – వేల కొద్దీ. ఒక మనుష్య జాతి ఆనవాళ్ళు అంత బీభత్సం గా ఉండటాన్ని , నేనే కాదు – ఎవరూ ఊహించలేరు. పరీక్షగా చూశాక ఇంకా జుగుప్స కలిగించినదేమిటంటే , అక్కడున్నవన్నీ అస్థిపంజరాలేకాదు , వివిధ దశల్లో శిథిలమవుతూన్న శరీరాలు. అప్రయత్నంగా పెద్ద కేక పెట్టాను. నా గొంతు ప్రతిధ్వనికి చలించినట్లు , ఆ గుట్ట పైనుంచి ఒక కపాలం కిందికి దొర్లింది, దాని వెంట ఇంకా చాలా ఎముకలు జారి పడుతూ మా మీదికే వచ్చేట్లు అగుపించాయి.

” చాలు. దయచేసి వెళ్ళిపోదాం ”

ఆమె దయ చూపి వెనుదిరిగింది.

” వీళ్ళంతా ఆ మహమ్మారి జబ్బు తో పోయిన వాళ్ళే కదా ? ”

” అవును. భద్రపరిచే ప్రాప్తం లేకుండా పోయిన వాళ్ళవి. నీకు తెలుసా- కోర్ జాతి వాళ్ళు మృతదేహాలను భద్ర పరిచే పద్ధతి ఈజిప్షియన్ ల దాని కన్న మెరుగైనది.
ఈజిప్షియన్ లు మెదడు నీ కొన్ని శరీరాంగాలనీ తొలగించి భద్రపరుస్తారు – వీళ్ళు అలా చేయరు. సిరల లోకి ఒక ఔషధాన్ని ఎక్కించి ఉన్నపళం గానే ఆ పని చేస్తారు. ఉండు, ఇలా చూడు – ”

మేము నిద్ర పోయిన చిన్న గుహల వంటి వాటి ముందు ఆగి లోపలికి తీసుకు వెళ్ళింది. రెండు నిడుపాటి రాతి బల్లలూ వాటి పైన పసుపు పచ్చని వస్త్రాల కింద, బహుశా మానవ శరీరాలే ఇక్కడా. అన్ని చోట్లా చూస్తున్న పొడవాటి కూజా లే ఇక్కడా ఉన్నాయి. అంత పురాతనమైన వాటి పైన , అనుకునేంత గా దుమ్ము పేరుకుని లేదు ఎందుకో. బయటి ప్రపంచం తో సంబంధమే లేని, ఇంకే జీవజాలపు ఉనికీ కనిపించని ఆ చోట- ధూళి గా మారదగినది ఎక్కువ లేదు కాబోలు.

” ఆ బట్ట ని పైకె త్తి చూడు హాలీ ”

నేను ఆ పని చేయలేకపోయాను, అపరాధం అనిపించింది. ఆమె తొలగించిన బట్ట కింద ఉన్నది ఒక సౌందర్యవతి అయిన స్త్రీ. నాజూకైన కనుబొమలూ కనురెప్పలూ పొడుగ్గా దట్టం గా ఉన్న నల్లని జుట్టు, తీర్చి దిద్దినట్లున్న ముఖరేఖలు. ఆమె గుండె ని ఆనుకుని ఒక పసిబిడ్డ. నాకు కళ్ళు చెమ్మగిల్లినాయి. ఇంకా చాలా మందిని చూపించింది ఆయేషా- రక రకాల వయసులలో , దేహస్థితులలో ఉన్నవారిని. ఒక చోట జంటగా ఇద్దరు – ఇద్దరి గుండెల పైనా కత్తి పోటు గాయాలు. అక్కడ ‘ మరణించి వివాహితులైనారు ‘ అని రాసి ఉందట. ఏ ఔష ధాలనూ మూలికలనూ ఉపయోగించారోగాని , అందరూ అప్పుడే కన్నుమూసినట్లుగా, నిద్ర పోతున్నట్లుగా కనిపించారు. కొద్ది మంది మటుకు , పైకి బాగానే ఉన్నా ముట్టుకుంటే శిథిలమైపోతారనిపించింది. హడావిడిగానో, నిర్లక్ష్యంగానో భద్రపరుస్తూ ఆ మూలికా ద్రవాన్ని లోపలికి ఎక్కించకుండా శరీరాలను కేవలం అందులో ముంచి తీసి ఉండటం అందుకు కారణమై ఉండవచ్చునని ఆయేషా అంది.

వాటిలో ప్రధానమైన మూలిక ఎక్కడినుంచి వస్తుందో ఆయేషా చెప్పింది. కొండవాలుల్లో పెరిగే పొదలట అవి. ఆకులు సన్నగా పొడుగ్గా, మంచి ఆకుపచ్చగా ఉంటాయట. అలా ఉన్నప్పుడు ఎక్కువ వాసన ఉండదుగానీ శీతాకాలం లో ఆకులు ముదురు ఎరుపు రంగుకి తిరిగినప్పుడు మాత్రం ఆ వాసన ఘాటుని దగ్గర్లో ఎవరూ భరించలేరట. అసలు మూలిక ను వే ళ్ళ లోంచి తీస్తారట. దాని మీది హక్కులన్నీ రాజ్యానివేననీ దాని అమ్మకం ద్వారా రాజులు సంపద పోగు చేసుకునేవారనీ కూడా ఆయేషా చెప్పింది.

” వెళ్ళి మహరాజాధిరాజు టిసినో సమాధిని కూడా చూద్దామా, చూసినది సరిపోయిందా ? ”

” చాలు చాలు ! ” గట్టిగా చెప్పాను. ” మృత్యువు కి ఉన్న బలవత్తరమైన శక్తి నన్ను ముంచెత్తుతోంది. జీవితం ఎంత బలహీనమో అశాశ్వతమో ఇంకా ఇంకా చూసి తెలుసుకోవాలని లేదు. బయట పడదాం ఇక్కడినుంచి ”

మూగ వాళ్ళు దారి చూపిస్తూ ముందు నడుస్తున్నారు. కిందని అంతా గాఢాంధకారమవటం వల్ల ఆ వెలుగులు గాలి లో తేలుతున్నట్లున్నాయి. ఎట్టకేలకి , ఆయేషా నివాసానికి చేరాము. నేనిక సెలవు తీసుకోబోయాను గాని ఆమె వారించింది.

‘’ ఉండు కాసేపు ఇక్కడ. నీతో మాట్లాడటం నాకు చాలా ఊరటగా ఉంటోంది. ఇంతకాలంగా నేను మాట్లాడగలిగినది బానిసలతోనూ , నాతోనూ మాత్రమే. నా చింతన నుంచి చాలా జ్ఞానాన్నే సంపాదించాను, చాలా రహస్యాలని తెలుసుకున్నాను గాని – విసుగొస్తుంది చాలాసార్లు. నా జ్ఞాపకాలు ఇవ్వగల ఆహారం కటిక చేదు – తప్పనిసరయి, ఆశల దంతాలతో నములుతుంటాను దాన్ని. నువ్వు నా కన్నా వయసులో ఎంతో చిన్నవాడివైనా , నీది ఆలోచించగల మేధ. ఒకానొకనాడు నేను నిరసించి ఉన్న ఏథెన్స్ తత్వవేత్తలూ అరేబియా లో బెక్కా లో ఉండిన జ్ఞానులూ నిన్ను చూస్తే గుర్తొస్తున్నారు. నీదీ అటువంటి దుమ్ముకొట్టుకున్న వాలకమే , పుస్తకాల దుమ్ము ! ఇలా ఈ పరదా లాగి ఈ పళ్ళు తీసుకో. ఉల్లాసం కలిగించేవేవైనా చెప్పు. నా ముసుగు తీసి నీకు మళ్ళీ కనిపించబోతున్నాను, నా సౌందర్యాన్ని ప్రశంసించు ! ఆ వేదాంతులూ చేసే ఉన్నారులే ఆ పనిని, ఆ కాలం లో ”

ఇదివరకటి కన్న త్వరగా చురుగ్గా ఆమె తన ముసుగు ని తొలగించి, కుబుసం విడిచిన తెల్ల త్రాచు లాగా నా ముందు నిలబడింది. ఆ నేత్రాల ధగధగ ని, ఇదివరకు లాగే – భరించటం నాకు అసాధ్యం గా ఉంది.

ఆమె పద్ధతి లో చాలా మార్పు. తన ప్రత్యర్థి నాశనానికి అగ్ని ని ఉపాసిస్తున్నప్పటి ద్వేషం లేదు, దర్బారు తీర్చి తీర్పు చెబుతున్నప్పటి నిర్దాక్షిణ్య గాంభీర్యం లేదు, శవాగారాల మధ్యన ఉన్నప్పటి పురాతన జ్ఞానమూ లేదు. వాటన్నిటినీ ముసుగు తోబాటే అవతల పెట్టినట్లుంది. ఆమె రాజ్ఞీత్వమూ వెనక్కి తప్పుకుంది , కాని కనిపిస్తూనే ఉంది- సూర్య కాంతి వెనకాల మేఘం లో మెరిసే మెరుపులా. జుట్టు ని విదిల్చి సవరించు కుంటే గుప్పుమని సౌరభం వ్యాపించింది. అందమైన పాదరక్ష తొడిగిన పాదాన్ని తాటిస్తూ ఏదో పురాతనపు గ్రీక్ పాటని – పెళ్ళిపాట అనుకుంటాను , కూనిరాగం తీస్తూ కూర్చుంది. అక్కడ ఉన్నది రూపం లోనూ ఆత్మ ధృతి లోనూ సాటిలేని, అత్యంత వాంఛనీయురాలైన స్త్రీమూర్తి.

” నేను స్పష్టం గా , పూర్తిగా – కనిపిస్తున్నానా ? కనబడేట్లు సర్దుకుని కూర్చో. చూడు – ఈ కళ్ళు, కనురెప్పలు , ఈ అధరాలు , ఈ కేశాలు, ఈ పాదాలు, అరచేతులు , ఈ చెవులు , ఈ చర్మపు తెల్లదనమూ కాంతీ – ఎలా ఉన్నాయో ఒక్కొక్కటీ వర్ణించి చెప్పు, నాకు పొగడ్తలంటే గొప్ప ప్రీతి సుమా ! ఏ అణువంత భాగం లోనైనా నన్ను పోలిన , నాతో పోటీ పడదగిన స్త్రీ అంటూ ఉందా చెప్పు. నా నడుము – కాస్త లావుగా ఉందనిపిస్తోందా ? లేదు లేదు – ఈ నాగుబాము వడ్డాణం పెద్దది అంతే, వదులుగా పెట్టుకున్నాను. కావలిస్తే పట్టుకు చూడు, నీ రెండు చేతులూ చుట్టితే మించి ఉండదు నా నడుము ”

ఇక నేను భరించలేక చప్పున మోకాళ్ళ మీద కూలబడిపోయాను. ఆమె స్త్రీ యా, అంతకు మించినదా – నాకైతే తెలియదు. అరచేతులతో మొహాన్ని కప్పుకుని రక రకాల భాషలు కలిపి చెప్పుకున్నాను- ఆమె ని దేవత లాగా పూజిస్తున్నాననీ అప్పుడు ఆ క్షణం లో ఆమె నా సొంతమయేందుకు ఏమయినా చేసి ఉందుననీ కాని అంతటి మైకం లోనూ నేనేమిటో నాకు తెలుసనీ.

ఆమె నవ్వుతూ చప్పట్లు కొట్టింది.

” అప్పుడే- అంత త్వరగానా ! హాలీ, నీ నోట ఈ మాటలు వినటానికి ఎన్ని నిమిషాలు పడుతుందా అని చూస్తున్నాను. నా ముందొక పురుషుడు మోకరిల్లి చాలా కాలమయిపోయిందోయీ , ఆనందం గా ఉంది నాకు. ఎంత వయసు రానీయి, ఎంత జ్ఞానముండనీయి- అది స్త్రీ ల జన్మహక్కు, కాదా చెప్పు ?

కాని నీకు తెలుసులే , నేను నీకు కాదు అని. పోనీ, ఒక్కసారి ముద్దు పెట్టుకుంటావా నన్ను ? ముద్దు ఏ ముద్రనీ మిగల్చదని అనుకోకు- ఆ పిమ్మట నువ్వు బతకవు , నా మీది కోరిక తో క్షిణించిపోగలవు ”

కవ్వింపుగా , తన ఊపిరి నా ముఖం పైన ఆనేంత , తన జుట్టు నా నుదుటికి తాకేంత – దగ్గరగా వచ్చింది. మరుక్షణం నేనేమి చేసి ఉందునో తెలియదు , చటుక్కున వెనక్కి తగ్గి తన అరచేతిని మాత్రం నా తల మీద ఆనించి ఉంచింది. అందులోంచి ఏమి ప్రవహించిందోగాని నాకు స్పృహ తెలిసింది, ఇంగితం తిరిగి వచ్చింది.

” ఇక చాలులే, కరుణించాను నిన్ను. మంచివాడివి నువ్వు, పాపం. నీకు కనిపించే నేనే నేను కాను, నాలో ఇంకా చాలా ఉంది. ఆ కూజా లో నీరుంది చూడు, దాని లో ఏవేవో కనిపించాయి- నేను ఆ నీరు వంటిదాన్ని, నా మనస్స్థితులు మారుతుంటాయి -ఏవీ నిలవవు, నా అసలు స్వభావం తప్ప. నా కొన్ని మాటలని నువ్వు పట్టించుకోరాదు – ఎంత హాని రావచ్చో ఊహించలేవు ”

పక్కన ఉన్న ఆసనం మీద చతికిలబడ్డాను. నాకింకా వణుకు తగ్గలేదు. ఆమె క్రూరత్వం నాకు తెలుసనీ , తన ప్రత్యర్థి కి కీడు చేసేందుకు ఆ హోమం చేయ టాన్ని చూసే ఉన్నాననీ చెబితే- అమ్మో, ఇంకేమైనా ఉందా!

” ఇదిగో ఈ పళ్ళు తింటూ ఆ యూదుల రక్షకుడన్నావే , నా తర్వాత వచ్చాడు – అతని గురించి చెప్పు. ఇప్పుడు ప్రపంచం లో చాలా భాగం అతని పాలనలోనే ఉందన్నావు కదా , ఏమిటతని సిద్ధాంతం ? తినటమూ తాగటమూ వినోదమూ యుద్ధాల్లో చంపుకోవటం – ఇవే కదా మనుషులకిష్టం , ఏం చెప్పి ఒప్పించాడు వాళ్ళని ? ”

నేను అప్పటికి కాస్త తెప్పరిల్లి ఉన్నాను. నా క్షణికమైన బలహీనత కి లోలోపల సిగ్గు పడుతూ క్రైస్తవం గురించి చెప్పగలిగినదంతా చెప్పుకుపోయాను. ఒక్క స్వర్గ నరకాల గురించినది తప్ప తక్కినవేవీ ఆమెని పెద్ద గా ఆకర్షించలేదు. జీసస్ జీవితాన్ని గురించి మాత్రం తరచి తరచి ప్రశ్నించింది. ఆమె సొంత జాతి అయిన అరబ్ లలో మొహమ్మద్ ప్రవక్త జన్మించటమూ ఆయనకి లక్షల మంది అనుయాయులుండటమూ కూడా చెప్పాను.

” ఓహో ! రెండు కొత్త మతాలన్నమాట. ఇదివరకెన్ని లేవు, ముందెన్ని రావు – వాటికేం కొదవ ! ఆ వెనక ఉన్నదాన్ని చూపించమని ఆకాశాన్ని, అనాదిగా మానవజాతి అర్థిస్తూనే ఉంది. అంతాన్ని గురించిన భయం తో కాస్త నాజూకైన స్వార్థం కలిస్తే పుట్టేదే మతం. ప్రతిమతమూ నమ్మేవారికి మంచినీ భవిష్యత్తునీ వాగ్దానం చేస్తుంటుంది. కానీ , ఇక్కడ చిక్కేమిటంటే, కేవలం నమ్ముతున్నంత మాత్రాన మూఢులకి వెలుగు కనబడదు – నీటి అడుగున ఉన్న చేపలకి నక్షత్రాల వెలుగు ఏమాత్రమో అంతే. మతాలూనాగరికతలూ పుడతాయి, పోతాయి – ప్రపంచం శాశ్వతం, మనిషి శాశ్వతం. తన కి నిష్కృతి ఉన్నది తనలోనేనని మనిషి గ్రహించగలిగితే, ఆ జ్ఞానాన్నీ శక్తినీ తనలోంచే తెచ్చుకుని నిటారుగా నిలబడగలడు. తనకొక నమూనా గా తయారు చేసుకున్న దేవుడి ముందు సాగిలపడనక్కర్లేదు…ఆ నమూనా కి తన కన్నా పెద్ద మెదడూ పొడుగు చేతులూ కూడా మనిషి పెడతాడు చూశావా , అవి తనకి మేలు కాక హాని నే చేస్తాయనే నమ్మకం కూడానూ , ఏం అజ్ఞానం ! ”

ఈమె తర్కం నాకు కొత్తదేమీ కాదు – ఎప్పటినుంచో ఉన్నదే. పురాతన కాలం నుంచి నిన్న మొన్నటి పందొమ్మిదవ శతాబ్దం వరకూ తత్వశాస్త్ర చర్చలలో భాగం గా ఉంటూ వస్తోంది. నేను ఆ వాదన తో ఏమాత్రం ఏకీభవించను – కాని ఆమెని ప్రశ్నించటమో ఖండించటమో చేయదలచుకోలేదు అప్పుడు. ఎందుకంటే – ఒకటి నేను అలిసిపోయి ఉన్నాను, రెండు- ఖచ్చితంగా ఓడిపోతానని తెలిసి. భౌతిక సత్యాలనూ సంఖ్యాశాస్త్రాలనూ అధ్యయనం చేసి ఉన్న సాధారణమైన మనిషి తోనే విశ్వాసమూ అంతః ప్రేరణా వంటివాటి గురించి వాదించటం కష్టం. ఇక ఈమె తోనా- రెండువేల ఏళ్ళ నుంచి పదును పెట్టబడుతూన్న మేధ ఉన్న, ప్రకృతి శక్తులనెన్నో స్వాధీనం చేసుకున్న ఈ అధివాస్తవిక వ్యక్తి తోనా ! వాదించటం మొదలెడితే నన్ను తన వైపుకి తిప్పేసుకోగలదన్న భయం కూడా లేకపోలేదు – మెదలకుండా ఊరుకున్నాను. కాని , వాదించి ఉండవలసింది – ఆయేషా దేన్ని నమ్మేదో తెలుసుకోగల అవకాశం ఉండేది.

నేను వెళ్ళేసరికి ఉస్తేన్, జాబ్ ఘోరమైన విషాదం లో మునిగిపోయి ఉన్నారు. లియో మృత్యుముఖం లో ఉన్నాడు, నా కోసం వాళ్ళు చాలా చోట్ల వెదికారట పాపం. అతను స్పృహ లో లేడు. శ్వాస అతి భారం గా ఉంది, ఉండి ఉండి వణుకుతున్నాడు. ఇంకొక్క గంట కన్న సమయం లేదని నా పరిమిత జ్ఞానం తోనే తెలిసిపోయింది. గంట ఉందా…అయిదు నిమిషాలే ఉందేమో ! ఇతను ఈ పరిస్థితిలో ఉంటే నేను అక్కడ ఆయేషా తో కబుర్లు చెబుతూ కూర్చున్నాను – ఎంత నికృష్టుడిని ! – ఇరవై ఏళ్ళు గా నా జీవితానికి ఉన్న ఒకే ఒక్క అర్థం ఇతనే -గడిచిన అరగంట లో ఒక్కసారైనా తలుచుకున్నానా అసలు !!! ఆలస్యమైపోయిందా ??

ఉస్తేన్ నిరామయం గా కూర్చుని ఉంది. జాబ్ ఏదేదో మాట్లాడుకుంటున్నాడు తనలో తను – కాలు నిలవని ఆదుర్దాతో బయటికి వెళ్ళాడు. ఆయేషా – ఆమె ఒక్కతే ఆశ. లియో కి ఇక ఏ దిక్కూ లేదు. జాబ్ బయటినుంచి భయపడుతూ పరుగెత్తుకొచ్చాడు-
” దేవుడే రక్షించాలయ్యా మనల్ని- శవం నడుచుకుంటూ వస్తోంది అక్కడ – శవం ! ”

ఒక్క క్షణం నేను తికమకపడ్డాను – వెంటనే స్ఫురించింది ఆయేషా దుస్తులు అలాగే శవానికి కప్పినట్లే ఉంటాయని. ఈ లోపు ఆమె లోపలికి రానే వచ్చింది. జాబ్ కెవ్వుమని ఒక మూలకి నక్కి గోడ లో మొహం దాచుకున్నాడు. వచ్చినది ఎవరో ఊహించిన ఉస్తేన్ సాష్టాంగపడింది.

” మంచి సమయానికే వచ్చావులే ఆయేషా. నా బిడ్డ మృత్యువు కి అతి దగ్గరగా ఉన్నాడు ”

” ఈ పాటికి చచ్చిపోయి ఉండకపోతే చాలు, బ్రతికిస్తాను. అతనెవరూ, నీ నౌకరా ? మీ దేశం లో కొత్తవాళ్ళకి నౌకర్లు ఇలాగే మర్యాద చేస్తారా ఏం ? ”

” నీ వేషం చూసి భయపడ్డాడు అంతే ”

ఆమె నవ్వింది.

” ఈ పిల్ల ? ఓ- చెప్పావుగా, గుర్తొచ్చింది. వీళ్ళిద్దరినీ బయటికి వెళ్ళమను. నా జ్ఞానాన్ని ప్రదర్శించేప్పుడు నీచమైన వాళ్ళు ఇక్కడ ఉండరాదు ”

ఉస్తేన్ కి అరబిక్ లోనూ జాబ్ కి ఇంగ్లీష్ లోనూ వెళ్ళమని చెప్పాను. జాబ్ వెంటనే వెళ్ళిపోయాడు గాని ఉస్తేన్ ప్రతిఘటించింది. రాజ్ఞి పట్ల ఉన్న భయభక్తుల వల్ల నాతో గుసగుస గా అంది – ” రాజ్ఞి ఏం చేయబోతోంది అయ్యా ? ఇటువంటప్పుడు భార్య ఉండాల్సింది భర్త పక్కనే కదా ? నేను వెళ్ళనయ్యా ”

” ఏమిటి ఆ పిల్ల ఇంకా ఇక్కడే ఉంది ? ” ఆ వైపుకి మొహం తిప్పి ఒక చివరన నిలుచుని ఉన్న ఆయేషా అడిగింది.

” లియో ని వదిలి వెళ్ళనంటోంది – ” నా నోట్లో మాట నోట్లో ఉండగానే ఆయేషా విసురుగా ఇటు తిరిగి ఉస్తేన్ ని గురిపెట్టి చూస్తూ ఒక్కటే మాట అంది.

” వెళ్ళు ”

ఉస్తేన్ పాక్కుంటూ బయటికి వెళ్ళిపోయింది.

” నా మాట మీరేవారిని నేనేం చేస్తానో ఈ పిల్లకి తెలిసినట్లు లేదు – పాఠం నేర్పాలి లా ఉంది, పొద్దున ఆ విచారణకి వచ్చినట్లు లేదుగా ఈమె ”

మొహం కనిపించకుండా నీడపడుతూన్న లియో ని సమీపిస్తూ -
” రాజసం ఉట్టిపడే ఆకృతి ఇతనిది ” అంటూ మొహాన్ని చూసేందుకు వంగింది.

మరుక్షణం లో ఆయేషా సుందరశరీరం ఎవరో నెట్టినట్లు అంత దూరానికి వెళ్ళిపడింది. గొంతు లోంచి అతి విహ్వలమూ భయానకమూ అయిన కేక వెలువడింది.

” ఏమైంది ఆయేషా ? అతను ఈ పాటికే చనిపోయాడా ? ”

ఆమె నా వైపుకి ఆడపులి లా లంఘించింది.

” కుక్కా ! ధూర్తుడా ! నా నుంచి ఇది ఎందుకు దాచి పెట్టావ్ ? ”- నన్ను చంపబోయేలా చెయ్యి చాచింది.

” ఏమిటి ? ఏమైంది ? ” – అయోమయాన్ని మించిన భయం నాకు.

” ఆ. నీకు తెలిసి ఉండదులే ‘’ – నెమ్మదించింది. ‘’ ఇతను కాలిక్రేటస్ – నా కాలిక్రేటస్. నా కోసం తిరిగి వచ్చాడు , వస్తాడు, నాకు తెలుసు ” – నవ్వుతోందో ఏడుస్తోందో తెలియని ఉద్వేగంతో అతని పేరు పిలుస్తూండిపోయింది.

[ ఇంకా ఉంది ]