అలమటించి. అలసటించి. అటూఇటూ
పరుగులు. వొంటిపైన కనబడని దేవరోని
కొరడాదెబ్బలు. ఓడి, అల్లాడి, తండ్లాడి. నీ
కన్నీటి సముద్రంలోనే మునిగి, ఒకానొక
అర్ధరాత్రి సమయాన ఒక ఒంటరి చేపవై
ఒడ్డుకు చేరుకుంటావు.

వెనక్కి వెళ్ళనే కూడదు. కేవలం నమ్మకం మీద నడక
సాగించాలి. ఈ దారి గుండానే ప్రయాణించి అటు చివర
ఒకరు ఎదురు చూస్తున్నారు. చెవులు రిక్కించి,
కళ్ళు రస్తాకు అప్పగించి. శ్వాస చివరంచున నిలబడి.

నేననుకోవడం, ఈసారి తప్పకుండా కలుసుకుంటాం.
పరిచయం లేనివాళ్ళను కలపడానికే కదూ, ప్రపంచం
వున్నది?!

అదే సమస్య. అపరిచితుల మొహాలు అప్రధానమైపోయాయి. ఎక్కడో అందమైన మొహాలు ఎదురైతే తప్ప, మొహాలు చూడ్డం మానేసాం. ముఖ్యం టైము లేదు. ఆగే వీలు లేదు. స్పీడ్. రన్ రాజా రన్. రోడ్లు ఉన్నది సాధ్యమైనంత వేగంగా సాగడానికే. వెళ్తున్నది బండిపైనైనా, కార్లోనైనా. బస్సులోనైనా. మేరే నైనా. ఇదే పరిస్థితి కదా నైనా సెహ్వాల్.

మహా అయితే ట్రాఫిక్ సిగ్నల్ దగ్గర నిముషాలు. అక్కడా పక్కవాళ్ళ మొహాలు చూసే అదృష్టం లేదు. అందమో, ఆరోగ్యమో, తల కాపాడుకోవడమో, మొహం చాటేయడమో… రీజనేదైనా అందుబాటులో ఉన్న బహుళార్ధసాధక రక్షణ కవచాలు అడ్డు. వాటికి తోడు ఆ కాస్త వ్యవధిలోనే అటెండ్ చెయ్యాల్సిన మొబైల్ కాల్సుంటాయి. కొల్లేరు కాకుండా చూడాల్సిన కొన్ని కొంపల బాధ్యతలు ఉంటాయి. ఇన్నింటి మధ్యన కొత్త మొహాలూ, చెత్త మొహాలూ ఏం చూస్తాం, నా మొహం?!

యాక్సెసిబిలిటీ లేదంటాం కానీ, వేర్ దేరీజ్ ఎ విల్, దేరీజ్ ఎ విల్స్ ప్యాకెట్. బస్టాప్, బేకరీ, కేఫ్, రిపేర్ సెంటర్, కిరాణా కొట్టు, చికెన్ సెంటర్, బార్ అండ్ రెస్టారెంట్… ఇవీ జీవితంలో తాత్కాలిక వేగనిరోధక శక్తులు. కాళ్ళూ, చేతులూ కాసేపైనా పార్కింగ్ చేసుకోవాల్సిన ప్రదేశాలు. భాయియోం ఔర్ బెహనోం. ఆగుము. ఇదే రకరకముల వదనారవిందముల వుద్యానవనము. ఒక్కొక్క మొహమును పరికింపుము. ఇదే మందుల షాపు. ఇదే బ్లడ్ బ్యాంకు. జీవితానికి.

కరపత్రములలోవలె తల త్రిప్పి చూడుము. ఒక మొహంలోని ఆందోళన ముందు నీ చింత జింతాక జితా జితా. మరియొక మొహంలోని క్యాడ్బరీస్ సెలెబ్రేషన్స్ నిన్ను కొత్త వైబ్రేషన్స్ దారిన పొయ్యే దానయ్యను చేస్తాయి. ఆ మహాతల్లి రెండు కనుబొమల మధ్యన తీర్చిద్దినట్టున్న కుంకుమబొట్టును చూడరా కుంకుమభట్టూ. నాగేశ్వరరావు కన్నా బుద్ధిమంతుడిలా బొట్టు పెట్టుకుని, నీ తండ్రి వెనకాల లూనాపై కూర్చుని, ఆంజనేలు గుడికి పోయిన రోజులు గుర్తొస్తాయి. ఇంకొక తండ్రి చంకలోని చిన్నారి పొన్నారి కిట్టయ్య నవ్వుల నావలో మన [...]]]>

అదే సమస్య. అపరిచితుల మొహాలు అప్రధానమైపోయాయి. ఎక్కడో అందమైన మొహాలు ఎదురైతే తప్ప, మొహాలు చూడ్డం మానేసాం. ముఖ్యం టైము లేదు. ఆగే వీలు లేదు. స్పీడ్. రన్ రాజా రన్. రోడ్లు ఉన్నది సాధ్యమైనంత వేగంగా సాగడానికే. వెళ్తున్నది బండిపైనైనా, కార్లోనైనా. బస్సులోనైనా. మేరే నైనా. ఇదే పరిస్థితి కదా నైనా సెహ్వాల్.

మహా అయితే ట్రాఫిక్ సిగ్నల్ దగ్గర నిముషాలు. అక్కడా పక్కవాళ్ళ మొహాలు చూసే అదృష్టం లేదు. అందమో, ఆరోగ్యమో, తల కాపాడుకోవడమో, మొహం చాటేయడమో… రీజనేదైనా అందుబాటులో ఉన్న బహుళార్ధసాధక రక్షణ కవచాలు అడ్డు. వాటికి తోడు ఆ కాస్త వ్యవధిలోనే అటెండ్ చెయ్యాల్సిన మొబైల్ కాల్సుంటాయి. కొల్లేరు కాకుండా చూడాల్సిన కొన్ని కొంపల బాధ్యతలు ఉంటాయి. ఇన్నింటి మధ్యన కొత్త మొహాలూ, చెత్త మొహాలూ ఏం చూస్తాం, నా మొహం?!

యాక్సెసిబిలిటీ లేదంటాం కానీ, వేర్ దేరీజ్ ఎ విల్, దేరీజ్ ఎ విల్స్ ప్యాకెట్. బస్టాప్, బేకరీ, కేఫ్, రిపేర్ సెంటర్, కిరాణా కొట్టు, చికెన్ సెంటర్, బార్ అండ్ రెస్టారెంట్… ఇవీ జీవితంలో తాత్కాలిక వేగనిరోధక శక్తులు. కాళ్ళూ, చేతులూ కాసేపైనా పార్కింగ్ చేసుకోవాల్సిన ప్రదేశాలు. భాయియోం ఔర్ బెహనోం. ఆగుము. ఇదే రకరకముల వదనారవిందముల వుద్యానవనము. ఒక్కొక్క మొహమును పరికింపుము. ఇదే మందుల షాపు. ఇదే బ్లడ్ బ్యాంకు. జీవితానికి.

కరపత్రములలోవలె తల త్రిప్పి చూడుము. ఒక మొహంలోని ఆందోళన ముందు నీ చింత జింతాక జితా జితా. మరియొక మొహంలోని క్యాడ్బరీస్ సెలెబ్రేషన్స్ నిన్ను కొత్త వైబ్రేషన్స్ దారిన పొయ్యే దానయ్యను చేస్తాయి. ఆ మహాతల్లి రెండు కనుబొమల మధ్యన తీర్చిద్దినట్టున్న కుంకుమబొట్టును చూడరా కుంకుమభట్టూ. నాగేశ్వరరావు కన్నా బుద్ధిమంతుడిలా బొట్టు పెట్టుకుని, నీ తండ్రి వెనకాల లూనాపై కూర్చుని, ఆంజనేలు గుడికి పోయిన రోజులు గుర్తొస్తాయి. ఇంకొక తండ్రి చంకలోని చిన్నారి పొన్నారి కిట్టయ్య నవ్వుల నావలో మన జీవితం అవలీలగా దాటెయ్యొచ్చనిపిస్తుంది.

మనుషుల సౌకర్యం ఉన్నచోటల్లా మొహాలు చూస్తుండండి. ముఫ్త్ మే. మొహానికో చరిత్ర ఉంది. ఈ చరిత్రలు రంగు రంగుల సిరాలతో. ఒక్కో మొహం ఒక సిగ్నేచర్ బాటిల్. నవనవోన్మేషంగా కాసేపైనా బతికింపజేసే నవరతన్ తైలం. మొహంలోని ముడుత పర్వతాల్ని ఎక్కి దిగి, కళ్ళలో ఉన్నదేదో కళ్ళతోనే తెల్సుకొని, నుదుర్లని రెండుసార్లు గుద్దుకొని, మీసాల మీది నిమ్మకాయల్తో లెమన్ రైస్ చేసుకుని తిందాం. నీ కంటి చెమ్మా, నే చూడలేనమ్మా అంటూ ఎవరికీ వినపడకుండానైనా పాడుకుందాం. మనల్ని మనం కాపాడుకుందాం. జై బోలో జిందగీ అందాం.

(Painting: Karen Elzinga)

**** (*) ****

బస్ స్టాపులో నా ఎదురుచూపులకు తెర దించుతూ దూరంలో బస్సు. కళ్ళతో చకచకా ఫ్రేములు మార్చాలి. మొదట నెంబర్ ప్లేట్ పైన. “మెహదీపట్నం టు హయత్ నగర్”. తర్వాతి ఫ్రేమ్, ఫుట్ బోర్డ్ పైన. ఫర్లేదు, నెట్టుకుపోగలం. చివరి ఫ్రేమ్, బస్సులోని మధ్యభాగం. లోపలిదాకా వెళ్ళగలిగితే, నిలబడ్డవాళ్ళకి గాలి ఆడే అవకాశమూ వుంది.

తేరగా దొరకడానికి సిటీబస్సు సీటేమీ ఐఐటి సీటు కాదు. అది ఒక పూర్వజన్మ సుకృతం. అయితే సాధనమున పనులు సమకూరు ధరలోన అన్నట్లుగా అకుంఠిత దీక్షాదక్షతలకు అర చటాకు అదృష్టం తోడైతే సిటీబస్సు సీటూ సంపాదించగలం. దానికి కొన్ని టెక్నిక్కులు ఉన్నాయి.

బస్సు ఎక్కడంతోనే సీట్లలో కూర్చున్నవారి మొహాల్ని నఖశిఖపర్యంతం పరిశీలించాలి. కొన్ని ఫేసుల్ని చూడగానే తెల్సిపోతుంది, మధ్యలో దిగిపోయే ఫేసులని. మరికొన్ని డిపో ఫేసులుంటాయి. అంటే బస్సు డిపో వరకూ, వీలైతే లోపలిదాకా వెళ్తాయి. ఇందులో చాలావరకూ గురక ల్యాండ్లో ఉంటాయి. కండక్టర్ లేపేవరకూ నిద్రలేవని ఫేసులు. ఈ రెండూ కాక కొన్ని డిప్ప ఫేసులు ఉంటాయి. మాటిమాటికీ కిటికీలోంచి బయటకు చూస్తుంటాయి. ఇక తర్వాతి స్టాపులోనో, దాని తర్వాతి స్టాపులోనో దిగిపోయేట్లుగా హడావుడి పడ్తుంటాయి. కానీ, ఎక్కడా దిగకుండా చివరి స్టాప్ దాకా ప్రయాణిస్తాయి. ఈ ఫేసులున్న సీట్ల పక్కన నిలబడ్డమంటే నరకం క్యూలో నిలబడ్డట్టే లెక్క.
మధ్యలో దిగిపోయే ఫేసుని నిర్ధారించుకుని సదరు శాల్తీ ఉన్న సీట్ రాడ్ మీద ఒక చెయ్యినీ, అతనికి ముందున్న సీట్ రాడ్ మీద ఇంకో చెయ్యినీ వేసి శాల్తీని అష్ట దిగ్బంధనం చేయాలి. ఎంత దృఢంగా నిలబడాలీ అంటే గాలికి బస్సులు పల్టీలు కొట్టవచ్చుగాక, నువ్వు మాత్రం నీ ఉడుంపట్టు వదలరాదు. వెనుక ఉన్నవాళ్ళు ముందుకూ, ముందున్నవాళ్ళు వెనక్కూ, కండక్ఠర్ ఏకంగా బస్సులోంచే తోసెయ్యాలని ప్రయత్నించినా, ఆ ప్రయత్నాల్లో భాగంగా వారెంత అరిచినా, కరిచినా మనం మాత్రం మన ఇండివిడ్యువాలిటీ రాడ్ వదలకూడదు.

మొత్తానికి సీట్ [...]]]>

బస్ స్టాపులో నా ఎదురుచూపులకు తెర దించుతూ దూరంలో బస్సు. కళ్ళతో చకచకా ఫ్రేములు మార్చాలి. మొదట నెంబర్ ప్లేట్ పైన. “మెహదీపట్నం టు హయత్ నగర్”. తర్వాతి ఫ్రేమ్, ఫుట్ బోర్డ్ పైన. ఫర్లేదు, నెట్టుకుపోగలం. చివరి ఫ్రేమ్, బస్సులోని మధ్యభాగం. లోపలిదాకా వెళ్ళగలిగితే, నిలబడ్డవాళ్ళకి గాలి ఆడే అవకాశమూ వుంది.

తేరగా దొరకడానికి సిటీబస్సు సీటేమీ ఐఐటి సీటు కాదు. అది ఒక పూర్వజన్మ సుకృతం. అయితే సాధనమున పనులు సమకూరు ధరలోన అన్నట్లుగా అకుంఠిత దీక్షాదక్షతలకు అర చటాకు అదృష్టం తోడైతే సిటీబస్సు సీటూ సంపాదించగలం. దానికి కొన్ని టెక్నిక్కులు ఉన్నాయి.

బస్సు ఎక్కడంతోనే సీట్లలో కూర్చున్నవారి మొహాల్ని నఖశిఖపర్యంతం పరిశీలించాలి. కొన్ని ఫేసుల్ని చూడగానే తెల్సిపోతుంది, మధ్యలో దిగిపోయే ఫేసులని. మరికొన్ని డిపో ఫేసులుంటాయి. అంటే బస్సు డిపో వరకూ, వీలైతే లోపలిదాకా వెళ్తాయి. ఇందులో చాలావరకూ గురక ల్యాండ్లో ఉంటాయి. కండక్టర్ లేపేవరకూ నిద్రలేవని ఫేసులు. ఈ రెండూ కాక కొన్ని డిప్ప ఫేసులు ఉంటాయి. మాటిమాటికీ కిటికీలోంచి బయటకు చూస్తుంటాయి. ఇక తర్వాతి స్టాపులోనో, దాని తర్వాతి స్టాపులోనో దిగిపోయేట్లుగా హడావుడి పడ్తుంటాయి. కానీ, ఎక్కడా దిగకుండా చివరి స్టాప్ దాకా ప్రయాణిస్తాయి. ఈ ఫేసులున్న సీట్ల పక్కన నిలబడ్డమంటే నరకం క్యూలో నిలబడ్డట్టే లెక్క.
మధ్యలో దిగిపోయే ఫేసుని నిర్ధారించుకుని సదరు శాల్తీ ఉన్న సీట్ రాడ్ మీద ఒక చెయ్యినీ, అతనికి ముందున్న సీట్ రాడ్ మీద ఇంకో చెయ్యినీ వేసి శాల్తీని అష్ట దిగ్బంధనం చేయాలి. ఎంత దృఢంగా నిలబడాలీ అంటే గాలికి బస్సులు పల్టీలు కొట్టవచ్చుగాక, నువ్వు మాత్రం నీ ఉడుంపట్టు వదలరాదు. వెనుక ఉన్నవాళ్ళు ముందుకూ, ముందున్నవాళ్ళు వెనక్కూ, కండక్ఠర్ ఏకంగా బస్సులోంచే తోసెయ్యాలని ప్రయత్నించినా, ఆ ప్రయత్నాల్లో భాగంగా వారెంత అరిచినా, కరిచినా మనం మాత్రం మన ఇండివిడ్యువాలిటీ రాడ్ వదలకూడదు.

మొత్తానికి సీట్ సంపాదించి కూర్చున్నాను. ఆ ఆనందం గురించి వర్ణించడానికి ఏ కాళిదాసులూ, కన్నదాసన్లూ పనికిరారు. ఆ క్షణాన నువ్వొక చక్రవర్తివీ, ఛత్రపతివీ. నువ్వు సాధించిందేమిటో నీ పక్కన నిలబడ్డ ఫేసుల వైపు ఓరకంట చూసినా అర్థమైపోతుంది. లోకంలోని దీనత్వంతో మనకేల?… మొబైల్ తీసి, హెడ్ ఫోన్స్ పెట్టుకుని, కళ్ళూ, చెవులూ మూసుకుని, సాంగ్స్ వినడం మొదలుపెట్టాలి. ఇక అప్పుడు జీవితం సప్తసాగర గీతం. అన్నదమ్ముల వలెను బస్సులు, స్టాపులన్నీ దాటవలెనోయ్ అంటూ నోటికొచ్చిన పద్యాలు. పడ్తూ, లేస్తూ, మొత్తానికి ఆ ఆర్డినరీ బస్సు ఆబిడ్స్, కోఠి, మలక్ పేట దాటి దిల్సుక్ నగర్ చేరింది. ఇక్కడ అసలు కథ మొదలైంది.

లోకంలోని పిల్లలంతా ఇంటరే చదువుతున్నట్లు అనిపిస్తుంది, ఇక్కడకు రాగానే. దయతల్చి వదిలిపెడ్తే కాలేజీలోంచి వచ్చి బస్టాపులో పడ్డట్టుగా కుప్పలు తెప్పలుగా అమ్మాయిలూ, అబ్బాయిలూ. వాళ్ళ మీద స్వారీ చేస్తున్న మోతబ్యాగులు. సందడే సందడి. నానాపటేకర్ గొడవ. బిలబిలమంటూ బస్సులో అప్పటికే ఉన్న సంఖ్యకు నాలుగింతలు వచ్చి చేరారు. ఎక్కారు కానీ, లోపలకు రావాలంటే అబ్బాయిలకు నామర్దా. బస్సు లోపలి ప్రా౦త౦ నిషిద్ధ ప్రాంత౦. ఒకరి మీద మరొకరు కుప్పకూలుతూనైనా సరే, ఫుట్ బోర్డ్ మీద నిలబడి, మొహానికి తగిలే ఎదురుగాలిని జుర్రుకోవాలి. స్టాపు స్టాపునా ఎక్కాలీ, దిగాలీ, దిగేవాళ్ళని దయతల్చి దిగనివ్వాలి.

సరే, ఇదంతా రోజూ ఉన్నదే. దిగాల్సిన స్టాపు దగ్గర పడింది. లేచి మెల్లగా డోర్ వైపు వెళ్ళాలని ప్రయత్నం. రద్దీలో అడుగు తీసి అడుగు వేయడమే కష్టంగా ఉంది. నువ్వు దిగిపోతే మా పెరెంట్స్ మాకు ఖర్చులకు డబ్బులివ్వరు అని దబాయిస్తున్నట్లుగా ఒక్కరూ కదిలి దారి ఇవ్వడం లేదు. బస్టాప్ మరింత దగ్గర పడింది. అతి కష్టమ్మీద ఒక నలుగుర్ని పుట్ బోర్డ్ నుండి బతిమిలాడి పక్కకు తప్పించా. అబ్బాయిలతో మాట్లాడగలం. ఎడాపెడా తగుల్తున్న ఆ ఆజానుబాహు బ్యాగుల్తో ఏ భాషలో సంభాషించడం? జీవిత౦ ఈరోజుకు బ్యాగుబలి అయ్యేట్లుగా ఏమూలో కీడు శంకించింది. అతి కష్టమ్మీద బస్సు ఆగినట్లే ఆగి వెంటనే స్టార్టయ్యింది. ఫుట్ బోర్డ్ మీద సీన్ సితార. జిబ్రాల్టర్ రాక్స్ లాగా ఉన్నారు అబ్బాయిలంతా, కదలక మెదలక.

అదియొక పద్మవ్యూహము. అభిమన్యుడు ఆవహించుట అత్యావశ్యకము. విపరీత బలప్రయోగముతో, ఎవరిని, ఎటువేపుకు, తోసివేయుచున్నానో తెలియనివాడినై, కాల్జేతుల లక్ష్యము కేవలం బస్సు నుండి భూమ్మీదకు లంఘించుటయై, హతవిధీ. ఈ తొడతొక్కిడిలో ఎవరిదో చెయ్యో, కాలో, బ్యాగో తగిలి నా కళ్ళద్దాలు కిందకు జారిపోయాయి. వెతుక్కోవడానికి మెట్లపైకి వొంగడానికి కాదు కదా, తల కిందకు వాల్చి చూడడానికే అసాధ్యంగా వుంది. ఇక, నాలుగేళ్ళుగా నా శరీరంలో భాగమైపోయిన కళ్ళద్దాల గురించి ఆలోచించడం అనవసరం. తోపుకు సంబందించిన ఊపును కొనసాగించుటే తక్షణ కర్తవ్యంగా, ఆశయంగా, ఆదర్శంగా భావించి, ఒక్క దుముకుతో బస్టాప్ భూమిపై పడ్డాను. బస్సు సాగిపోతూనే వుంది. ఫుట్ బోర్ఢ్ మీద క్రిక్కిరిసి వున్న శతాధిక బాలుర మధ్యన, సూదిమొన మోపు స్థలము కూడా దృశ్యానికి అందకుండా వుంది. కానీ ఆ క్షణాన రెండు శబ్దాలు మాత్రం నాకు విస్పష్టంగా వినిపించాయి. ఒకటి, వాళ్ళ కాళ్ళకింద పడి నలుగుతున్న నా కళ్ళద్దాల చప్పుడు. రెండు, నా లోలోపలి మూలుగు.

**** (*) ****

ఇదే భూమ్మీద. కళ్ళలోకి సూటిగా చూసేవాళ్ళు, చెత్తమనుషుల చెవుల్లో సీసాలు పోసేవాళ్ళు,
మాటతో మట్టిముద్దకు ప్రాణం పోసేవాళ్ళు, ఆగమనంతోనే ఆత్మీయులయ్యేవాళ్ళు, వీడ్కోలుతో జీవితంపైని ఆశను పెంచేవాళ్ళు.

నిజమై, నిప్పై, ఉరుమై, చెలిమై, పిలుపై, వలపై, గెలుపై, మలుపై. ఎదురవుతుంటారు కొందరు. జీవనకాంక్షని తెలిపే అరుపై.

వెళ్ళరు వాళ్ళు తిరుగుటపాలో. ఉండనీరు మనల్ని ఉన్న బాక్సుల్లో.

పెద్దగా ఆప్షన్స్ లేవు; ఏ పక్క గోడకు తల మోదుకుంటావన్నది తప్ప,
ఏ శూన్యంలో తలకిందులుగా వేలాడ్తావన్నది మినహా-

ఏం చేస్తావు నువ్వు?!

చాప మధ్యలో సకిలం ముకిలం వేసుకుని నలుదిక్కులకూ పరుగెడ్తావు
త్రికాలాల్లోకీ అదుపు తప్పిన బస్సులా ప్రయాణాలు చేస్తావు
ఎడమ అరచేత్తో గొంతు బిగ్గరగా అదుముకుంటూ
ఏడుపు కూడా అనాథను చేసిన జీవితాన్ని అదేపనిగా తలపోస్తావు-

ఉన్నవాడివి ఉన్నట్టుగా భూమి లోపల్లోపలికి కనబడకుండా మాయమవ్వాలని అత్యాశిస్తావు, సినికల్ గా
పాడుకునే వయసు కూడా కాదని దుఖ్ఖచింతతో కుప్పకూలుతావు-

తర్వాత పెద్దగా జరిగేదేం ఉండదు…
ఫోన్ తీసుకుని ఒక్కొక్క మిత్రునికీ
నీ మరణ వార్తను చేరవెయ్యడం మొదలుపెడ్తావు!