వెన్నెలరాత్రి వణికించిన అనుభవం

వాకిలి — Mon, 30 Sep 2013 18:19:01 +0000

కథను చక్కని శిల్పంగా చెక్కుతాడనీ, ప్రతిభావంతమైన శిల్ప నైపుణ్యంతో నిర్దుష్టంగా మలుస్తాడనీ పేరు పొందిన రచయిత చాగంటి సోమయాజులు (చాసో) . ఆయన రాసిన కథల్లోనే విభిన్నమైనది ‘దుమ్ములగొండె’. అప్పటికే కుంకుడాకు, ఏలూరెళ్లాలి లాంటి రచనలతో పేరు తెచ్చుకున్న చాసో్ ఈ కథను ఆసక్తికరమైన నేపథ్యంతో అల్లాడు.

ఈ కథ మొట్టమొదట సాహిత్య మాసపత్రిక ‘భారతి’ లో 1943 జులైలో వచ్చింది. 70 సంవత్సరాల క్రితం రాసిందైనా ఇప్పటికీ వన్నె తరగలేదు. మానవ స్వభావంలోని ఒక వాస్తవాన్ని వెన్నెల వెలుగులో చూపించిన కథ ఇది!

కథాంశం చిన్నదే. ముగ్గురు జతగాళ్ళు సరదాగా కుమిలీ ఘాటీకి అర్థరాత్రి షికారుకు బయలుదేరటం, ఆ అనుభవం చివరికెలా పరిణమించిందీ అన్నది- ఇతివృత్తం. కథకుడి అనుభవంలోంచి అతడు చెబుతున్న మాటల ద్వారా… జరుగుతున్నది మనం గ్రహిస్తుంటాం.

అర్థరాత్రి నాటకాలకనో, హరికథలకనో బృందాలుగా వెళ్ళటం ఒకప్పుడు గ్రామప్రాంతాల్లో మామూలే. పాతిక ముప్పయ్యేళ్ళ క్రితం పల్లెటూళ్ళలో కుర్రాళ్ళు అద్దె సైకిళ్ళ మీద దగ్గర్లోని బస్తీలకు ‘సెకండ్ షో’ చూడ్డానికి వెళ్ళేవాళ్ళు. మంచు కురిసి వణికించే డిసెంబరు చలి కూడా వాళ్ళ ఉత్సాహాన్ని తగ్గించేది కాదు.

ఈ కథ విషయానికొస్తే… వెన్నెల రాత్రి కాలినడకన నడిచే ఆ స్నేహితులతో పాటే మనమూ ప్రయాణమవుతాం.

కథ చెబుతున్న వ్యక్తి భావుకుడూ, సౌందర్యపిపాసీ మాత్రమే కాదు- ధైర్యం, ధీమా ఉన్న చమత్కారి కూడా. ‘నా అరికాళ్లు చెప్పుజోళ్ల కన్నా బలమైనవి. వేళ్లకి దెబ్బలు తగలకండా నిపుణతతో అడుగులు వెయ్యడం నా కాళ్లకి తెలుసు.’ అంటాడు. అంతేనా? ‘ఎక్కపెట్టిన రాళ్లని నా కాళ్లు కళ్లున్నట్టు తప్పించుకోగలవు’ అనీ చెబుతాడు.

చలికాలం రాత్రుళ్ళు రోడ్డు మీద పొడుచుకొచ్చినట్టుండే రాళ్ళమీద చెప్పుల్లేకుండా నడవటంలో కష్టం తెలిసినవాళ్ళకి కథకుడి నడకలోని చాకచక్యం మరింత ప్రస్ఫుటమవుతుంది.

ఆహ్లాదకరమైన ఆ రాత్రి – ‘వెన్నెల కర్పూరం లాగ వెలుగుతున్నాది’. ‘నల్లని నీడలో గోతిడు నీళ్లు వెన్నెలపడి తెల్లగా చెంగల్వపువ్వులాగ వికసించాయి’

ఇంత హాయిగా కులాసాగా సాగుతున్న ప్రయాణంలో నక్క కనపడుతుంది. తర్వాత ముచ్చట్లలో దుమ్ములగొండె (హైనా) ప్రస్తావన వస్తుంది. తమ ఊరివాడైన దాసు పిరికితనం గుర్తు చేసుకుని నవ్వుకుంటారు. (పశువులను లాక్కెళ్ళిపోయి ఆనవాళ్ళు కూడా లేకుండా తినెయ్యటం హైనాలకు అలవాటు. మనుషులపై దాడి చేసి తీవ్రంగా గాయపరచటం కూడా చేస్తుంటాయి. విచిత్రమైన, వికృతమైన నవ్వు వీటి ట్రేడ్ మార్కు.)

అయితే కొద్దిసేపట్లోనే పరిస్థితి తారుమారవుతుంది. దుమ్ములగొండె ఆలోచనలతో కథకుడికి ధైర్యం క్షీణించిపోవటం మొదలవుతుంది.

అంతే! దారిలోని బండరాళ్లన్నీ దుమ్ముల గొండెల్లాగ కనబడ్డం మొదలెట్టేయి.

‘మా నడకకి కప్పలమోత మిలటరీ బేండు, కీటకాల మోత నా హృదయంలో మధురరసాన్ని ఊరిస్తూ అప్సరసల్ని కళ్లెదటికి తీసుకొస్తున్నాది’అన్న భావుకత్వం స్థానంలో
భయకంపితమైన ఆలోచనలు పురివిప్పుతాయి. ‘కింకిణీస్వనం లంకిణీదేవి గుర్రులాగుంది. కప్పల ఆర్కెస్ట్రా కొండదేవత బలికి నరులని తీసుకుపోతున్న కిరాతుల డోలు వాయిద్య మైపోయింది’.

భయం గురించి పరిశోధన చేసిన శాస్త్రవేత్తలాగా చాసో దీన్ని అభివర్ణిస్తాడు. ‘భయం శరీరాన్నంతా ఆవహించడం అందరి అనుభవంలోనూ ఉండదు. సాధారణంగా భయం గుండెల్లో ఒక భాగాన్ని మాత్రమే పట్టుకొంటుంది. ఇంకో భాగం ధైర్యాన్ని ఉపాసన చేసి భయపిశాచిని గెంటేస్తుంది’కానీ తనను భయం పూర్తిగా వశం చేసుకుందనీ, శరీరాన్నంతా ఆవహించిందనీ చెప్పుకొస్తాడు.

ఆ భయం పక్కనున్న మిత్రుడు గిరిరావుకి కూడా అంటువ్యాధిలాగా వ్యాపిస్తుంది. వాళ్ళిద్దరికీ కాలు ముందుకుపడదు. ఇదంతా చూసి- అప్పటిదాకా నవ్వుతాలుగా మాట్లాడుతూ హుషారుగా ఉన్న మణ్యం లో కూడా భయంకరంగా ప్రవేశిస్తుంది భయం. ‘అమ్మో’అని పెద్ద కేక వేసి వెనక్కి తిరిగేటంత స్థాయిలో!
మొత్తానికి ముగ్గురూ వెనుదిరిగి వేగంగా వచ్చేస్తారు. మనుషుల అలికిడీ, పశువుల సవ్వడీ విన్నాక- అప్పుడు తన పిరికితనానికి సిగ్గు వేస్తుంది.

(దుమ్ములగొండె)

దుమ్ములగొండె అక్కడ ఉన్నదో లేదో కానీ, ఆ ఆలోచనలే వాళ్ళను వణికించేసి, సరదాయాత్రను అర్థాంతరంగా ఆపేసేలా చేస్తాయి. మనిషిలో భయం ప్రవేశించాలే గానీ , అదెంతగా నిర్వీర్యం చేసి నిస్సహాయుణ్ణి చేస్తుందో ఈ కథ గొప్పగా చిత్రించింది.

ప్రథమ పురుష కథనంగా దీన్ని మలిచివుంటే ఎలా ఉండేది? అప్పుడు ప్రధాన పాత్ర అనుభూతిని అంత గాఢంగా చిత్రించటం కుదిరివుండేది కాదు. పైగా ‘భ్రాంతిమదలంకారం’
కీలకమైన ఈ కథలో ఆ భ్రమను పాఠకులకు విశ్వసనీయంగా చిత్రించటానికి ఉత్తమ పురుష కథనమే అత్యుత్తమనేది నిర్వివాదాంశం.

పునర్ముద్రణల్లో శైలి ఖూనీ!

చాసో కథలను విశాలాంధ్ర వారు పుస్తకంగా తెచ్చారు. 1968లో మొదటి ముద్రణ వచ్చింది. తర్వాత 1983, 88, 93, 97లలో కూడా పునర్ముద్రణలు వచ్చాయి. నా దగ్గర ఆరోదైన అక్టోబరు 2012 ముద్రణ ఉంది.

ఒక్క ‘దుమ్ములగొండె’ కథను పరిశీలించినా భారతిలో వచ్చిన ప్రచురణకూ , దీనికీ పాఠ్యభేదాలు ఎన్నో కనపడ్డాయి. మిగిలిన కథల్లో ఎన్ని మార్పులు జరిగి, పాఠకులకు అందుతున్నాయోనని బాధ వేసింది.

రచయితకు ‘ళ్ల ’అని ఉపయోగించే అలవాటు. కానీ విశాలాంధ్ర పుస్తకంలో వేసిన కథలో కొన్నిచోట్ల ‘ళ్ళ’ అని అచ్చేశారు.

‘వేళ్లకి దెబ్బలు తగలకండా..’
‘ఒకరికి ఒకరం తీసిపోకండా..’
‘మాట్లాడకండా’

ఇలా రాయంటం చాసో శైలిలో భాగం. కానీ విశాలాంధ్ర ప్రచురణలో ‘తగలకుండా’, ‘తీసిపోకుండా’, ‘మాట్లాడకుండా’ అని మార్చేశారు.

‘కప్పల ఆర్కెస్ట్రా మొత్తంమీద ఉద్భవం చేస్తున్న ‘హార్మొనీ’ వింటూ నడుస్తున్నాను’ అనే వాక్యంలో ‘ఉద్భవం’ బదులు ‘ఉధృతం’ అని మార్చేశారు.

‘వాకట్లో పెద్ద పువ్వులాగ పడ్డ కొబ్బరిచెట్టు నీడనీ, గోడమీద రంగవల్లికలుగా ఏర్పాటు అయిన తుప్పల నీడలనీ చూసి ఆనందిస్తూ …’ విశాలాంధ్ర ప్రచురణలో ఈ వాక్యంలో రెండు మార్పులు చేశారు- ‘వాకిట్లో’ అనీ, ‘రంగవల్లికల్లాగ’ అనీ.

విసంధులను సంధి చేయటం, పేరాలు కలిపెయ్యటం, ఫుల్ స్టాపులు తీసెయ్యటం లాంటివి చెప్పనే అక్కర్లేదు.

ఇవన్నీ ఆరు పేజీల ఒక్క కథలోని తేడాలే! పుస్తకంగా వచ్చినపుడు రచయిత తన కథలోని భాషను దిద్దటం వల్ల ఇలా జరిగిందని అనుకోనక్కర్లేదు. రీ ప్రింట్ అయినపుడు కంపోజింగ్ పాఠ్యాన్ని జాగ్రత్తగా చెక్ చేయకపోవటం వల్లనే ఇలా జరిగిందని తేలిగ్గానే గ్రహించవచ్చు.

ఒక రచనను ఉన్నది ఉన్నట్టు కాకుండా ఇన్ని మార్పులూ చేర్పులతో పాఠకులకు అందించటం అంటే ప్రచురణకర్తలు రచయిత పట్ల అపచారం, పాఠకులకు అన్యాయమూ చేసినట్టే!

ఏడు దశాబ్దాల క్రితం ‘భారతి’ లో వచ్చిన ఈ ‘దుమ్ములగొండె’ కథను భారతి పేజీల్లోనే ఇక్కడ చదవండి…

వాకిలి » వేణు

వెన్నెలరాత్రి వణికించిన అనుభవం