క్రిస్టినా మూఢనమ్మకాలు జీవితంలోని సహజత్వాన్ని తన కి దూరం చేస్తున్నాయా అనిపిస్తోంది నాకు.  బొమ్మ మసకేసిన ఒక అరిగి పోయిన నాణెం, ఒక నల్ల సిరా చుక్క, అదాటున రెండు గాజు తలుపుల మధ్య నుంచి కనపడ్డ చంద్రుడు  వీటిలో ఏదో ఒకటి చాలు  ఆమెను హడల గొట్టడానికి. లక్కీ డ్రెస్ కదాని ఆ ఆకుపచ్చ్ డ్రెస్ ని చీలికలు వాలికలయ్యే దాకా వేసుకుంటూనే ఉంది. ఆ డ్రెస్ కంటే చక్కగా అతికినట్టు సరిపోయే నీలం రంగు డ్రెస్ వేసుకుంటే, ఆ రోజు నుంచి ఇక మేము కలుసుకోమని తన నమ్మకం! ఇలాటివన్నీ మరీ  పిచ్చి నమ్మకాలని క్రిస్టినాకి నచ్చ జెప్పడానికి నేను చాలానే ప్రయత్నించాను.  కానీ క్రిస్టినా ఇంట్లో ఉన్న పగిలి పోయిన అద్దాన్ని వెన్నెల రాత్రి నీళ్లలో పారేస్తే దరిద్రం వదులుతుంది అని చెప్పి చూసాను.

ఇంట్లో దీపాలన్నీ హటాత్తుగా ఆరిపోవడం మృత్యువుని సూచిస్తుందని నమ్మినా, క్రిస్టినా ఎంచేతో భయపడేది కాదు. బోల్డన్ని కొవ్వొత్తులు మరో ఆలోచన లేకుండా వెలిగించేది. అసలు తన  భయాలు నమ్మకాలన్నీ చాలా వరకూ వ్యక్తిగతమైనవే. తనకు తానే కల్పించుకున్న అసౌకర్యాలనొచ్చు . . వేసవి లో స్ట్రాబెర్రీలు తినక పోవడం, కొన్ని రకాల సంగీతం అసలు వినక పోవడమూ, గోల్డ్ ఫిష్ ని తెచ్చి ఇంట్లో పెట్టుకోడమూ ఇలా…. !

అంతేనా? కొన్ని వీధుల్లోంచి మేము నడవరాదు, కొంత మంది మనుషుల మొహాలు చూడ్డమే దరిద్రం, కొన్ని సినిమా థియేటర్ల జోలికే పోరాదు, వాటిలో సినిమాలు చూడనే కూడదు

మొదట్లో ఆమె మూఢనమ్మకాలు అమాయకత్వంగానూ, అంచేత అందంగానూ కనపడిన మాట నిజమే అయినా రాను రాను చిరాకు మొదలైంది. కంగారుగా కూడా అనిపించసాగింది.

మా ఇద్దరికీ నిశ్చితార్థం అయ్యాక సరి కొత్త అపార్ట్మెంట్ కోసం వెదకటం ప్రారంభించాం. ఇంతకు ముందు ఎవరైనా నివసించిన ఇంట్లో మేము చేరితే వాళ్ల దరిద్రాలన్నీ తనకు చుట్టుకుంటాయని క్రిస్టినా [...]]]>

Original: “The house made of sugar” by Silvina Ocampo (Aregentina Writer)
Translation: Sujatha Velpuri

ఈ కథ ‘New York Review books (NYRB) Classics’ వాళ్ళు వేసిన సిల్వినా కథా సంకలనం  ‘Thus were their faces’ లో ఉంది. Website: https://www.nyrb.com/

రచయితలు మనుషులుగా నిష్క్రమించినా, రచనలుగా ఎప్పటికీ మిగిలే ఉంటారు. కొన్ని పుస్తకాలు చదువుతుంటే, అయ్యో వీళ్ళు బతికుండగా కలుసుకోలేక పోయినా కనీసం సమకాలికులుగా అయినా లేమే? అనిపిస్తుంది. అలాటి వాళ్లలో జాక్ లండన్, హెమింగ్వే తప్పకుండా ఉంటారు నా లిస్టులో. స్వేచ్ఛా ప్రవృత్తితో ఇష్టమైన జీవితాన్ని బతికినన్నాళ్ళూ గడిపిన వాళ్ళే ఇద్దరూ! జాక్ లండన్ కి రిగ్రెట్స్ ఏమీ లేవేమో గానీ హెమింగ్వే జీవితాన్ని, తనకు తానే రాసుకున్న మరణ శాసనాన్ని చూస్తే ఉన్నాయేమో అనిపిస్తుంది. సొసైటీ లో ఉన్న పేరు ప్రఖ్యాతుల్ని, తమ నిష్క్రమణ వెనుక సాగబోయే ఊహాగానాల్ని లెక్క చేయక మరణాన్ని కౌగిలించుకునే సెలెబ్రిటీల మనసుల్లో దాగున్న అగాథాలేమిటో, ఎంత లోతైనవో, ఎన్ని అగ్ని పర్వాతలను దాచుకున్నవో!

ఒకప్పుడు ఇతర భాషల గొప్ప సాహిత్యం ఏ నాండిటెయిల్ పుస్తకాల ద్వారానో పరిచయం కావడం, ఆ సమయానికి ఆయా రచయితలంతా మన గత జన్మలోని వాళ్ళు కావడం, తర్వాతెప్పుడో వాళ్ల పుస్తకాలను తీరిగ్గా చదువుకునేటప్పుడు “అబ్బబ్బా, ఇన్నాళ్ళూ వదిలి చాలా పొరపాటు చేశాను” అనుకోడం మామూలు ! పదో క్లాస్ లో అనుకుంటా “అతడు అడవిని జయించాడు” చదవడం ఫలితంగా హెమింగ్వే పరిచయం అయ్యాడు. అయితే ఆయన పుస్తకాలేవీ ఆ వెంటనే చదవలేదు. తర్వాత యూనివర్సిటీ రోజుల్లో ఎలాగో దొరికించుకుని చదివామనుకోండి.

గొప్ప రచయితల జీవన శైలి, వ్యక్తిగత వివరాలు తెలుసుకోవడం పట్ల సగటు పాఠకుడికి ఎప్పుడూ ఆసక్తే ఉంటుంది! మన దేశంలో రచయితల జీవిత విశేషాలను భద్రపరిచిన లోకల్ ప్రభుత్వాలు కనపడవు. గురజాడ ఇల్లో, చలం ఇల్లో, మ్యూజియాలుగా మార్చినా వాటిని ఎంత శ్రద్ధగా చూస్తున్నారు, వాటిని టూరిస్ట్ లకు ఇంటరెస్టింగ్ పాయింట్ గా ఎంతవరకూ అభివృద్ధి చేసి వాటిని టూరిజం బ్రోచర్స్ లో చేరుస్తున్నారో, అసలు ఎంతమంది పాఠకులు వాటి కోసం చూస్తారు?…ఇవన్నీ అంతుపట్టే విషయాలు కావు. అమెరికాలో భౌతికంగా కనుమరుగైన దాదాపు అందరు రచయితల ఇళ్ళను మ్యూజియాలుగా [...]]]>

ముఖ్యంగా ఫిక్షన్ ఎందుకు చదువుతారు” అనే ప్రశ్న ఎప్పుడూ వేసుకోవాలని తోచదు. కానీ రచయిత సొదుం రామ్మోహన్ దీనికి ఇలా చెప్తారు ఒక వ్యాసంలో!

“నా జీవితం సంగతి నాకెరుకే. ఇతరుల జీవితాలు ఎలా ఉన్నాయో? జీవితం, సమాజం పట్ల నాకు కొంత అవగాహన, కొన్ని అభిప్రాయాలు ఉన్నై. ఇతరులకెలా వున్నాయో? … ఇలాంటి సవాలక్ష ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాబట్టుకోడానికి చదువుతారు కొందరు.

ఒక పుస్తకం చదవటం మూలంగా, తమ విజ్ఞానం విస్తరిస్తే ఆ సాహిత్యానికి ప్రయోజనమున్నదని, అది చదవడం మూలంగా తామూ ప్రయోజనం సాధించామని అనుకుంటారు కొందరు. తనకు అంతకుపూర్వం తెలియని సామాజిక వాస్తవాలను కథలోనో, కవిత్వం లోనో గ్రహిస్తే అది ప్రయోజనం ఉన్న కథ, లేక కవిత్వం అనుకుంటారు ఇంకొందరు. పాఠకుని మెదడులోకి సామాజిక బాధ్యతని ఇంజెక్ట్ చేసేదే సరైన సాహిత్యమని మరికొందరనుకుంటారు. తమ సంస్కారం, చైతన్యం పెరగడానికి ఏమాత్రం దోహదం చేసినా అది ప్రయోజనాత్మకమైన సాహిత్యమే అనుకుంటారు ఇంకొందరు.”ఇన్ని కారణాలుంటాయన్నమాట చదవడానికి! ! భాషతో సంబంధం లేకుండా మన దేశంలో, ముఖ్యంగా మన దేశంలో, పుస్తకాలు…. ముఖ్యంగా కాల్పనిక సాహిత్యం , కవిత్వం చదివే వారి సంఖ్య బాగా తగ్గి పోయింది. అయితే మన పరిథిని కొంత కుదించి తెలుగు కాల్పనిక సాహిత్యం చదువరులు తగ్గి పోవడం గురించి చర్చించుకుందాం !

ఒకప్పుడు తెలుగు కాల్పనిక సాహిత్యాన్ని చదివే వాళ్ళు ఉండి ఉండవచ్చు కానీ క్రమ క్రమం గా ఆ పరిస్థితి కళ్ళ ముందే మారి పోయి కాల్పనిక సాహిత్యం చదివే పాఠకుల సంఖ్య గణనీయంగా పడిపోయింది.
దీనికి సవాలక్ష కారణాలు. దానికి కారణమేంటి దీనికి కారణమేంటీ అని అన్నిటికీ కారణాలు వెదుక్కోడమే తప్ప పరిష్కారాలు ఆలోచించడం వదిలి పెట్టి, అదాటున ప్రవాహమెంట కొట్టుకెళ్ళి పోవడం మనకు అలవాటై చాలా రోజులైంది. కాబట్టి కొంతలో కొంత ఇప్పుడు నేను కూడా అదే పని చేయబోతున్నా!

కథా సాహిత్యానికి ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. అది క్లుప్తత! ఎంతో పెద్ద విషయాన్ని చెప్పాల్సి వచ్చినా దాన్ని కొద్ది మాటల్లో క్లుప్తంగా రెండు మూడు పేజీల్లో ముగించాలి. నవలా సాహిత్యాన్ని కున్న సౌలభ్యం ఈ విషయంలో కథలకు లేదు.

ఎంతోమంది తెలుగు రచయితలు కథా సాహిత్యానికి తర తరలా నుంచీ కొత్త వన్నెలు అద్దుతూనే ఉన్నారు. కొడవటి గంటి కుటుంబరావు, శ్రీపాద,చాసో,రావి శాస్త్రి, భరాగో వంటి సీనియర్లే కాక కేవలం కథా సాహిత్యానికే పరిమితమైన ఎంతో మంది రచయితలూ జీవన సౌరభాన్ని, జీవిత మకరందాన్ని కథల్లో భద్రంగా పొందు పరిచి ఉంచారు. కథా సాహిత్య పరిపుష్టి కి నిర్మాతలు వాళ్ళే ! యువ, జ్యోతి,విజయ,రేపు,ప్రభవ మహిళ, వనిత,వంటి మాస పత్రికలు ఇపుడు ఉనికిలో లేక పోయినా ఎంతో ఉత్తమ కథా సాహిత్యాన్ని పాఠకులకు అందించాయి.ప్రతి ఇంటా ఈ పత్రికలు రాజ్యమేలుతుండేవి. వీటికి మహరాజ పోషకులు మధ్య తరగతి మహిళలే!

ఒకప్పుడు కథల్లో మధ్య తరగతి జీవితం అద్భుతంగా ప్రతిబింబించేది. కొ.కు కథల్లో చదువు సంస్కారం కలిగిన ఎన్నో పాత్రలు మధ్య తరగతి వే! నీతికి బంధాలకు కట్టుబడి , అపార్థాల మధ్య నలిగే జంటల్నీ, సమాజం విధించిన కట్టు బాట్లను తోసి రాజని మనావ సహజ బలహీనతల్నే అనుసరించే ఎన్నో పాత్రల్నీ, ఇంట్లో పెంపకానికి, బయట ఎదురుకొవలసి వచ్చిన పరిస్థితులకూ [...]]]> కధలతో బంధం ఊహ తెలిసీ తెలియని వయసులోనే మొదలవుతుంది మనందరికీ. అమ్మ చెప్పే మాటలను ఊ ఊ అంటూ కధలుగా వింటాం. ఊహ తెలిసే కొద్దీ వయసు పెరిగే కొద్దీ కథలు జీవితం నుంచే పుడతాయని అర్థం చేసుకుంటాం. అవును, సాహిత్యం జీవితాన్ని ప్రతిబిమంచిపనుడే కల కాలం పాఠకుల హృదయాల్లో నిలిచి ఉంటుంది. తొలి తెలుగు కథ “దిద్దు బాటు” నుంచీ ఈ నాటి అస్తిత్వ వాద కథా సాహిత్యం వరకూ కథలన్నీ జీవితాన్ని ప్రతి బింబించేవే! కొన్ని జీవితాల్ని దిద్దేవి కూడానూ!

కథా సాహిత్యానికి ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. అది క్లుప్తత! ఎంతో పెద్ద విషయాన్ని చెప్పాల్సి వచ్చినా దాన్ని కొద్ది మాటల్లో క్లుప్తంగా రెండు మూడు పేజీల్లో ముగించాలి. నవలా సాహిత్యాన్ని కున్న సౌలభ్యం ఈ విషయంలో కథలకు లేదు.

ఎంతోమంది తెలుగు రచయితలు కథా సాహిత్యానికి తర తరలా నుంచీ కొత్త వన్నెలు అద్దుతూనే ఉన్నారు. కొడవటి గంటి కుటుంబరావు, శ్రీపాద,చాసో,రావి శాస్త్రి, భరాగో వంటి సీనియర్లే కాక కేవలం కథా సాహిత్యానికే పరిమితమైన ఎంతో మంది రచయితలూ జీవన సౌరభాన్ని, జీవిత మకరందాన్ని కథల్లో భద్రంగా పొందు పరిచి ఉంచారు. కథా సాహిత్య పరిపుష్టి కి నిర్మాతలు వాళ్ళే ! యువ, జ్యోతి,విజయ,రేపు,ప్రభవ మహిళ, వనిత,వంటి మాస పత్రికలు ఇపుడు ఉనికిలో లేక పోయినా ఎంతో ఉత్తమ కథా సాహిత్యాన్ని పాఠకులకు అందించాయి.ప్రతి ఇంటా ఈ పత్రికలు రాజ్యమేలుతుండేవి. వీటికి మహరాజ పోషకులు మధ్య తరగతి మహిళలే!

ఒకప్పుడు కథల్లో మధ్య తరగతి జీవితం అద్భుతంగా ప్రతిబింబించేది. కొ.కు కథల్లో చదువు సంస్కారం కలిగిన ఎన్నో పాత్రలు మధ్య తరగతి వే! నీతికి బంధాలకు కట్టుబడి , అపార్థాల మధ్య నలిగే జంటల్నీ, సమాజం విధించిన కట్టు బాట్లను తోసి రాజని మనావ సహజ బలహీనతల్నే అనుసరించే ఎన్నో పాత్రల్నీ, ఇంట్లో పెంపకానికి, బయట ఎదురుకొవలసి వచ్చిన పరిస్థితులకూ మధ్య సందిగ్ధంలో పడి ఏది కరెక్టో తేల్చుకోలేని మధ్య తరగతి మనుషులెందరో ఆయన కనిపిస్తాయి. ఉమ్మడి కుటుంబం లో నలిగే వాళ్ళు ఎందరో! ఒక సరస్వతి,ఒక రాధ, ఒక రంగయ్య తాత మనవడు,సూరి, రాజేశ్వరి, సరితా దేవి, సరోజ… వీళ్ళంతా ఫక్తు మధ్య తరగతి మనుషులే!

భరాగో , శ్రీపాద ల కథల నిండా మధ్య తరగతి విశ్వరూపం దాలుస్తుంది.

వీళ్ళే కాక అసంఖ్యాక కథా రచయితలు మధ్య తరగతి మంద హాసానికి కథల్లో పెద్ద పీటే వేశారు.

ఇవాళ కథలు రాస్తున్న వాళ్ళేమీ తక్కువ సంఖ్యలో లేరు. ఎన్నో కథలు. వైవిధ్యమైన కథలు. కథంటే ఇలాగే ఉండాలన్న నిర్వచనాల హద్దులు చెరిపేసి కొత్త పుంతలు తొక్కిన కథలు ఇవాళ వస్తున్నాయి.

అస్థిత్వ వాదాలు, సైన్స్ ఫిక్షన్, మాండలికాలు ప్రధానం గా సాగే ప్రాంతీయ వాద కథలు… నగరం జీవితాల్ని ఎలా కబళిస్తుందో ఒళ్లు జలదరించేలా ఆవిష్కరించే కథలు, ప్రవాసాంధ్ర జీవితాల కథలు… రోజూ పుట్టుకొస్తున్నాయి.

వీటిలో మధ్య తరగతి ఇంకా బతికి ఉందా? అదేదో ఒక కథలో ఉక్రోషపు కోపం వచ్చిన మిడిల్ క్లాసు సుబ్బారావొకడు “గుడిసెలూ జిందాబాద్, మేడలూ
జిందాబాద్, పెంకుటిళ్ళు డౌన్ డౌన్” అంటాడు.

జీవితపు బండిని చచ్చేలా లాగుతూ, చెంచాడు భవసాగరాలు అతికష్టం మీద ఈదుతున్నా, సునాయాంగా లాగేస్తున్నట్టు పోజు పెట్టే ఆ సుబ్బారావులు, వారి భార్యలు, .. ఇంకా కథల్లో బతికిఉన్నారా?

మధ్య తరగతికి ఇప్పుడు నిర్వచనం మారింది. ఒకప్పుడు సైకిల్ మధ్యతరగతి వాహనమైతే ఇవాళ కనీసం మారుతీ కారు ! కానీ.. మేకప్ మారినా, లోపల సంఘర్షణ అలాగే ఉంది. అది మధ్య తరగతి ఆస్థి!!

ఇవాళ వస్తున్న నగరీకరణ కథల్లో, ఇంకా అనేక రకాల కథల్లో ఈ మధ్య తరగతి ఇంకా తొంగి చూస్తూనే ఉందా?
అలాటి కథలు ఇంకా రావలసిన అవసరం ఉందా?

ఇవాళ జీవితంలో వేదననూ, నలిపివేతనూ, చిత్రించే అలాటి కథలు ఏ యే రచయితలు రాస్తున్నారు? మీ దృష్టికి వచ్చిన అలాటి కథలేమిటి? వాటిని మీరు స్వాగతిస్తారా? మధ్య తరగతి జీవితం కథల్లోంచి నెమ్మదిగా అంతర్థానం అవడం కథా సాహిత్యాన్ని కృత్రిమంగా మార్చేస్తుందా?

పాఠకులుగా, రచయితలుగా .. మీరేమంటారు?

గాలికి వదిలేస్తే పాపం… గడ్డి మేయడానికొచ్చి వాగులోని ఊబిలో తెలీక కాలు వేసి సగానికి పైగా దిగబడి పోయింది. ఎప్పుడు దిగబడిందో ఏమిటో, ఎవరూ పట్టించుకోరు దాన్ని!

గొబ్బి మండలు నరుక్కుపోడానికి ఆ దారిన వచ్చిన ఒక రైతు ఆ దృశ్యం చూస్తాడు. దాన్ని బయటికి తీయడానికి నిశ్చయించుకుంటాడు. ఎవరినైనా సాయానికి పిలుద్దామంటే ఆ సమయానికి ఎవరూ అక్కడ కనిపించరు. బయటికి తీయగలడో లేదో తెలీదు. కానీ ప్రయత్నం మాత్రం తప్పని సరి అని భావిస్తాడు. ఊబిలో దిగబడి, బయటికి వచ్చే ప్రయత్నం ఏదీ చేయకుండా (చేసిందో లేదో తెలీదు) తన బరువు, బాధ్యత మొత్తం అతని మీద వేసి నిశ్చలంగా, రికామీగా ఉండిపోయే దున్నపోతు, మరో వైపు దాన్ని తిడుతూనే, దాన్ని బయటికి లాగడంలో గల బాధలన్నీ అనుభవిస్తూనే ఆ పని ని చీదరించుకుంటూనే, దాన్ని బయటికి లాగేంత వరకూ విశ్రమించని మనిషి. చివరికి రాఘవులు దున్న పోతును ఊబిలోంచి బయటికి లాగడంతో నవల పూర్తవుతుంది.

వినుకొండ నాగరాజు గారి సంచలన నవల ఊబిలో దున్న!!

ఇంతే కథ! ఇంకేం లేదు.

అయితే ఇది ఇంత సులభంగా ముగియదు . అనుక్షణం పాఠకుడిని ఉత్కంఠకు గురి చేస్తూ ఏమవుతుందో అన్న ఆసక్తిని రేకెత్తిస్తూ సాగుతుంది.

కానీ ఈ కథనే రచయిత రాఘవులు పాత్ర ద్వారా ఈ కథ చెప్తూ ఉంటారు.

రాఘవులు దున్నపోతుని చూసాక ఏమి చేయాలో తేల్చుకోలేని సందిగ్ధం లో పడతాడు.

ఊబిలో దిగబడి పోయున్న్న దున్న పోతుని చూస్తూ చూస్తూ వదిలేయలేడు.. అలాగని ఒక్కడే దాన్ని బయటికి తీయడమా.. అసాధ్యం!

పోనీ తన దారిన తాను పోదామా? ఒక ప్రయత్నమంటూ చేయకుండా పోలేడు.ఇన్ని సంఘర్షణల మధ్య రాఘవులు దాన్ని బయటకు తీయాలని నిర్ణయించుకుని పనిలో దిగుతాడు.

ఆ పని లోకి దిగిన రాఘవులుకు దిగాక కానీ అదెంత కష్టమైన పనో తెలిసి రాదు. ఈ ప్రక్రియలో [...]]]> ఒక దున్న పోతు!

గాలికి వదిలేస్తే పాపం… గడ్డి మేయడానికొచ్చి వాగులోని ఊబిలో తెలీక కాలు వేసి సగానికి పైగా దిగబడి పోయింది. ఎప్పుడు దిగబడిందో ఏమిటో, ఎవరూ పట్టించుకోరు దాన్ని!

గొబ్బి మండలు నరుక్కుపోడానికి ఆ దారిన వచ్చిన ఒక రైతు ఆ దృశ్యం చూస్తాడు. దాన్ని బయటికి తీయడానికి నిశ్చయించుకుంటాడు. ఎవరినైనా సాయానికి పిలుద్దామంటే ఆ సమయానికి ఎవరూ అక్కడ కనిపించరు. బయటికి తీయగలడో లేదో తెలీదు. కానీ ప్రయత్నం మాత్రం తప్పని సరి అని భావిస్తాడు. ఊబిలో దిగబడి, బయటికి వచ్చే ప్రయత్నం ఏదీ చేయకుండా (చేసిందో లేదో తెలీదు) తన బరువు, బాధ్యత మొత్తం అతని మీద వేసి నిశ్చలంగా, రికామీగా ఉండిపోయే దున్నపోతు, మరో వైపు దాన్ని తిడుతూనే, దాన్ని బయటికి లాగడంలో గల బాధలన్నీ అనుభవిస్తూనే ఆ పని ని చీదరించుకుంటూనే, దాన్ని బయటికి లాగేంత వరకూ విశ్రమించని మనిషి. చివరికి రాఘవులు దున్న పోతును ఊబిలోంచి బయటికి లాగడంతో నవల పూర్తవుతుంది.

వినుకొండ నాగరాజు గారి సంచలన నవల ఊబిలో దున్న!!

ఇంతే కథ! ఇంకేం లేదు.

అయితే ఇది ఇంత సులభంగా ముగియదు . అనుక్షణం పాఠకుడిని ఉత్కంఠకు గురి చేస్తూ ఏమవుతుందో అన్న ఆసక్తిని రేకెత్తిస్తూ సాగుతుంది.

కానీ ఈ కథనే రచయిత రాఘవులు పాత్ర ద్వారా ఈ కథ చెప్తూ ఉంటారు.

రాఘవులు దున్నపోతుని చూసాక ఏమి చేయాలో తేల్చుకోలేని సందిగ్ధం లో పడతాడు.

ఊబిలో దిగబడి పోయున్న్న దున్న పోతుని చూస్తూ చూస్తూ వదిలేయలేడు.. అలాగని ఒక్కడే దాన్ని బయటికి తీయడమా.. అసాధ్యం!

పోనీ తన దారిన తాను పోదామా? ఒక ప్రయత్నమంటూ చేయకుండా పోలేడు.ఇన్ని సంఘర్షణల మధ్య రాఘవులు దాన్ని బయటకు తీయాలని నిర్ణయించుకుని పనిలో దిగుతాడు.

ఆ పని లోకి దిగిన రాఘవులుకు దిగాక కానీ అదెంత కష్టమైన పనో తెలిసి రాదు. ఈ ప్రక్రియలో భాగంగా దున్నని లాగడానికి తన ప్రయత్నం తాను చేస్తూనే అతడు తన జీవితాన్ని, తాను ఈ స్థితికి చేరడానికి దారితీసిన పరిస్థితులను, జీవితంతో తన పోరాటాన్ని, విజయాలను, అపజయాలను నెమరేసుకుంటాడు.

దున్నని లాగడానికి అతను ఒక వ్యూహాన్ని రచిస్తాడు. చేతిలో ఉన్న కత్తితో దగ్గర్లోని పొదల్లోని గొలగ మండల్ని నరికి

తెచ్చి ఊబిలో వేసి లోపలికి తొక్కి అప్పుడు బురద లో పట్టు దొరికాక దున్నని వాటి మీదుగా బయటికి తీసుకు రావాలని. ఈ వ్యూహ రచన అమలు జరుగుతూ ఉండగానే అతడి ఆలోచనా స్రవంతి సమాంతరంగా కొనసాగుతూ ఉంటుంది.

ఎన్నెన్నో ఆలోచనలు, వాటిలోనే ఎన్నో వైరుధ్యాలు
మరో పక్క కారుతున్న చెమట… అలసి పోతున్న శరీరం, దున్నని ప్రాణాలతో కాపాడాలనే ధృడ నిశ్చయం, కాపాడగలనా లేదా అని సడలుతున్న ధైర్యం .. వీటన్నిటి మధ్యా రాఘవులు తో పాఠకుడు ప్రయాణిస్తాడు

డిగ్రీ చేతికొచ్చాక రాఘవులు ఉద్యోగం కోసం ఎన్నో ప్రయత్నాలు చేస్తాడు. ఎక్కడా దొరకదు. ఎంత చిన్న ఉద్యోగమైనా సరే చేయడానికి సిద్ధ పడినా ప్రయోజనం లేక పోతుంది. తండ్రి కి పొలం ఉంటుంది . అప్పుడే కసి తో వ్యవసాయంలోకి దిగుతాడు. “ఒకడు నాకు ఉద్యోగం ఇచ్చేదేమిటి ? నేనే పది మందికి పని చూపిస్తాను” అనే ఆత్మ విశ్వాసంతో వ్యవసాయం మొదలు పెట్టి సఫలం అవుతాడు.

కొత్త కొత్త పద్ధతులు , సహకార వ్యసాయం అమల్లోకి తెస్తాడు. తన దగ్గర పని చేసే వాళ్ళకు రాబడిలో అయిదింట మూడొంతులు ప్రతిఫలంగా ఇస్తాడు. సమితి అధ్యక్షుడు అవుతాడు. చైతన్య వంతమైన కార్య క్రమాల్లో ఎన్నో రకాలుగా పాలు పంచుకుంటూ ఉంటాడు. ఈ క్రమంలో అతనికి ఎన్నో అడ్డంకులు ఎదురవుతాయి. ప్రాణానికి కూడా హాని ఏర్పడుతుంది. ఒక పక్క దానికి భయపడుతూనే మరో పక్క తన పని తాను చేసుకు పోతుంటాడు.

ఇవన్నీ ఆలోచిస్తూనే అతడు దున్నను లాగే కార్యక్రమాన్ని కొనసాగిస్తాడు. ఊబిలోని బురదను ఎత్తి పొస్తున్న కొద్దీ ఇంకా ఇంకా బురద చేరుతూ ఉంటుంది.పాములు కనిపిస్తుంటాయి. దున్న పోతు సహకారం ఏమీ ఉండదు. దానికి ఆహారం నీరు కావాలేమో అని అవి తెచ్చి ఇస్తూనే మరో పక్క శ్రమ ఎక్కువై పోయి, దున్నని బయటికి లాగలేనేమో అన్న భయంతో దున్న ని , బూతులు తిడతాడు , బాగా కొడతాడు.ఎంతగా అంటే రక్తం వచ్చేలాగా!

ఈ క్రమంలో రాఘవులు కూడా ఊబిలో దిగబడతాడు కూడా! అయితే ఎలాగో సంబాళించుకుని బయట పడతాడు. ఎంతో శ్రమకు గురవుతాడు.

దున్న కాలు రాఘవులు కాలి మీద పడి దాని బరువుకు అతని కాలు నలిగి పోతుంది.తీవ్రమైన బాధలో కోపంతో దున్నని చావగొడతాడు రాఘవులు.

శ్రమ ఫలించి దున్నని ఊబిలో నుంచి బయటికి తీయడంతో కథ ముగుస్తుంది

ప్రచురణ కర్తలు దీన్ని గుఢార్థ స్పురణల సాంకేతిక నవలగా పేర్కొన్నారు. వారు అలా చెప్పక పోయినా, ఈ నవల ఒక గూడార్థాన్ని స్ఫురింపజేస్తోందని నవల చదవడం మొదలు పెట్టిన కాసేపటికే రాఘవుల ఆలోచనాధోరణి వల్ల అర్థమై పోతుంది. ఊబి అనేది ఒక కుళ్ళు వ్యవస్థ. అందులో ఇరుక్కు పోయింది మనిషి. దున్న పోతుని మనిషిగా భావించ వచ్చు. లేదా కుళ్ళు, అవినీతి వంటి అవలక్షణాల ఊబిలో మునిగి పోయిన వ్యవస్థగా నైనా భావించ వచ్చు. దాన్ని సంస్కరించడానికి, ఆ కుళ్ళు నుంచి బయటికి లాగడానికి చదువుకున్న, వ్యక్తిత్వం కల్గిన మనుషులు నడుం కట్టాలి… ఇదే ఇందులోని గూడార్థం.

నవల విశేషాలు:

రచయిత ఈ నవలకు మొదట పెట్టిన పేరు “దున్నపోతు” ! అయితే ప్రచురణ కర్తలు దాన్ని “జై కిసాన్” గా మార్చి, రచయిత అభ్యంతర పెట్టడం తో “ఊబిలో దున్న” అనే పేరు ఖాయం చేశారు. అంతకు ముందే ఎమెస్కో వేసిన నవల “జై జవాన్” బాగా అమ్ముడు పోయి ఉండటం వల్లనూ, కథ మొత్తం రైతు ఒక్కడే నడపటం వల్లనూ పబ్లిషర్స్ ఆ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. అయితే నాగరాజు గారు అందుకు ఒప్పుకోలేదు. ఆ “ఆడ రచయిత్రుల” రచనల స్ఫూర్తి తో తన నవలకు పేరు పెట్టడానికి ఆయన సుతారమూ అంగీకరించలేదు.

ఈ నవలకు 1974 లో ఆంధ్ర ప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు ప్రకటించగా దాన్ని రచయిత వినుకొండ నాగరాజు గారు తిరస్కరించారు.పైగా ఆ పైన “నేనెందుకు అవార్డును తిరస్కరిస్తున్నాను” అనే కవర్ పేజీతో తాను నడుపుతున్న “కమెండో” పత్రికను ప్రత్యేక సంచిక గా విడుదల చేసారు. అకాడమీ ప్రకటిత ఆశయాలకు అనుగుణం గా పని చేయడం లేదు కాబట్టి అవార్డును తిరస్కరిస్తున్నానని ఆయన ప్రకటించినా, కమెండో లోని వ్యాసాల విశేషాలు చదివితే ఆశ్చర్యం వేస్తుంది. అవార్డులు తిరస్కరించని రచయితల పట్ల, అప్పటికే అవార్డులు స్వీకరించిన రచయితలు, కవుల పట్ల, వారి రచనల పట్ల చాలా చులకన భావాన్ని రచయిత వాటిలో వ్యక్తం చేశారు.

అంతే కాక ఈ నవల చదివే పాఠకులు ఒక మానసిక స్థాయిలో ఎదుగుదల కలిగిన వాళ్ళు అయి ఉండాలని కూడా ప్రకటించడం విస్మయాన్ని కలగ జేస్తుంది. ఇది పాఠకుల స్థాయిని కించ పరచడమే అవదా?? నవల రాసాక దాన్ని ఏ స్థాయి పాఠకులు చదవాలో రచయితే చెప్పడం సమంజసం ఎలా అవుతుంది ?

రచయిత సూచించినట్లు ఇది ఒక గూడార్థాన్ని సూచించే నవల అయినా, ఊబిలోంచి దున్నని లాగడం తో పోల్చినా , వ్యవస్థని సక్రమ మార్గంలో పెట్టడం అంత తేలికైన పనేమీ కాదు.

ఈ నవల ఒక తిరుగుబాటు నవలగా రచయిత అభివర్ణిస్తూ, అలాటి తిరుగుబాటు సాహిత్యానికి కూడా తాము అవార్డు ప్రకటిస్తున్నామని ప్రచారం చేసుకోబోయిన సాహిత్య అకాడమీ వాళ్ళని నడ్డి విరగదన్నినట్లు చెప్పుకున్నారు.
అవార్డు ని తిరస్కరించడం వరకూ బాగానే ఉంది కానీ దానికి రచయిత చెప్పిన భాష్యం మరీ కొండంత గా కనిపిస్తుంది.
ఇవన్నీ అలా ఉంచితే …

నవల్లో రాఘవులు “లెఫ్టిస్టు” గా కనిపిస్తాడు. (ఆ కారణం చేతనే అతనికి ఉజ్జోగం కూడా దొరకదు) !కనిపించిన మరుక్షణమే అందుకు విరుద్ధంగాప్రవర్తిస్తుంటాడు . కాస్త శాస్త్రీయ దృక్పథం, అభ్యుదయపు ఆలోచనలు ఉన్నాయే అని మనం సంబర పడే లోపు అతడి ఆలోచనలు పక్క దారి పడతాయి . ఆధునిక, అభ్యుదయ భావాలు కలిగిన వాడినని నవలంతా చెప్పుకుంటూనే మరో పక్క, దున్న దాని “కర్మ కొద్దీ” ఊబిలో దిగబడిందంటాడు. దాన్నలా వదిలేసి వెళ్ళి పోతే తాను “గోహత్య” చేసినట్లు అవుతుందని భావిస్తాడు.

“ఆడది మెత్త దనానికి ప్రతి రూపమవ్వాలి. ప్రకృతి లో ఇచ్చేది మగాడు, తీసుకునేది ఆడదీ! మగాడు చురుకు దనానికి, ఆడది స్థబ్దతకూ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నపుడు ఆ ప్రవృత్తులు ప్రకృతిని అనుసరించి అలాగే సాగాలి” అని తన భార్య స్థబ్దత ను అనుసరిస్తూ తను కల్పించే రక్షణ కోసం పాకులాడుతున్నందుకు సంతోషిస్తాడు. గర్భంతో ఉన్న భార్యను తల్చుకుని “చివరికి ఆడది ఒట్టి ఆపరేటస్” అని ఇట్టే తేల్చేస్తాడు.

రచయిత పుస్తకాన్ని అంకితం ఇచ్చిందెవరికో చూడండి!

“వయసు మళ్ళిన అజ్ఞానానికి, మొక్కే నిర్భాగ్యులకూ, అల్పత్వానికి, అసమర్థతకు, ఆడతనానికి … పిరికి పందలకూ పరాన్న జీవులకు….సానుభూతి తో అంకితం ..!”

అన్ని అవలక్షణాల్లో ఒకటిగా ఆడతనాన్ని కూడా ఒకటిగా రచయిత గుర్తించారు. ఇది మింగుడు పడని విషయం !

రాఘవులు ఒక పక్క దేవాలయాల మహాత్యాన్ని రాసే రచయితలని అసహ్యించుకుంటూనే, ఊబిలోకి కాళ్ళు దిగబడి పోతుంటే “భగవంతుడా, రక్షించ”మని వేడుకుంటాడు.

మళ్ళీ మరో వైపు తన అభ్యుదయం కబుర్లు ఆలోచనలు సాగుతూనే ఉంటాయి.

ఇలా రాఘవులు పాత్రలో అంతులేని వైరుధ్యాలు పేజీ పేజీకి గోచరమవుతుంటాయి. అందరూ సమానంగా ఎదగాలని కోరుతూనే, తన కింద అనేక మంది పని చేయాలనీ తాను వాళ్లకు నాయకుడిని కావాలనీ అంటాడు.

దున్నని కాపాడాక దాన్ని గ్రామం కోసం ఉపయోగించాలని, మంచి పనులు చేయాలని ఒక పక్క ఆలోచిస్తూనే మరో పక్క “నీ ముందు తరాలన్నీ నాకు కృతజ్ఞులై ఉండాలి” అని దర్పం ప్రదర్శిస్తాడు దున్నతో!

కొన్ని సార్లు రాఘవులు లో ఈ వైరుధ్య ధోరణి ఎంత ప్రబలంగా కనిపిస్తుందంటే మానవ సహజ బలహీనతల్ని ఆవిష్కరించడానికి రచయితే అతని పాత్రని అలా తీర్చి దిద్దారు ..అని అనిఅని సర్ది చెప్పుకోవాలేమో అనిపించేంత. కానీ రాఘవులు సాధించిన ప్రగతీ విప్లవ భావాలు అతని ఆలోచనలకు భిన్నంగా ఆవలి వైపు కనిపిస్తూ ఉంటాయి.

ఈ నవలా రచన చైతన్య స్రవంతి శైలిలో సాగుతుంది కాబట్టి ఆపకుండా చదివిస్తుంది. ఆసక్తి కరమైన శైలి. పదాలు, సహజ సిద్ధమైన వర్ణనలు!

రాఘవులు ఆలోచనలు ఎలా సాగినా అతడు ఊబిలోంచి దున్నను బయటికి తీయడానికి ఎంత శ్రమ పడ్డాడో అదంతా ఆ ఊబి ఒడ్డున కూచుని చూసిన ఫీలింగ్ పాఠకుడికి కల్గుతుంది. రాఘవులు చివరికి పొందిన అలసట పాఠకుడు కూడా పొందుతాడు. ఆ బురద, ఆ చల్లగాలి, ఆ రొచ్చు వాసన, ఆ దున్నపోతుని జలగ పీడించిన నొప్పి, జల జలా స్రవించిన దాని వెచ్చని రక్తం…ఆ దున్న నిస్సహాయత, రాఘవులు చావబాదుతున్నా కనీసం కొమ్ము విసరలేని దాని దైన్య స్థితి .. ఇవన్నీ పాఠకుడు కూడా అనుభూతి చెందుతాడు .

చివరిలో దున్న ఊబిలోంచి బయటకు రాబోయే సమయంలో నిస్సత్తువ తో చతికిల బడితే పిచ్చి కోపంతో దాన్ని రక్తం ఓడేలా చావబాది , మారడానికి ప్రయత్నించని మనుషులని ఈ రకంగా మార్పుకు సిద్ధం చేయవచ్చని స్ఫురింప జేస్తాడు రాఘవులు.
ఎంతో ఉత్కంఠ తో నవల మొదలు పెట్టాక నవల సాగిన విధానం, కళ్ళకు కట్టినట్లు సాగే గమనం నవలను పూర్తీ చేయిస్తాయి. అయితే రాఘవులు వైరుధ్య ధోరణి పాఠకుడిని నిరుత్సాహానికి కు గురి చేస్తుంది.

మొత్తం మీద నవల పూర్తయ్యే సరికి … దున్నను ఊబిలోంచి లాగిన రాఘవులు కంటే ఎద్దు సాయంతో ధైర్యంగా ముందుకు సాగి పగ దీర్చుకున్న మునెమ్మ గొప్ప హీరోయిన్ అనిపించింది….. నాకు! హెమింగ్వే “Old man and the sea” స్ఫూర్తి తో వచ్చిన నవలగా కేశవ రెడ్డి గారి ‘అతడు అడవిని జయించాడు” ను చాలా మంది గుర్తిస్తారు. అయితే ఈ నవల దానికంటే చాలా రోజుల ముందే హెమింగ్వే నవల స్ఫూర్తి తో రాసినట్లు స్పష్టమవుతుంది.

కొద్ది రోజుల క్రితమే కినిగే ఈ పుస్తకాన్ని ఈ బుక్ గా అందుబాటులోకి తెచ్చింది. తప్పక చదివి చూడండి.

కినిగే లింక్: http://kinige.com/kbook.php?id=2408&name=Oobilo+Dunna

*** * ***

కొ కొ కొ రా కో-
కొవ్వలి లక్ష్మీ నరసింహారావు
కొడవటిగంటి కుటుంబరావు
కొమ్మూరి సాంబశివరావు
కోడూరి కౌసల్యాదేవి
రాధాకృష్ణ-

కోడూరి (ఆరికెపూడి) కౌసల్యాదేవి రాసిన చక్రభ్రమణం నవల సూపర్ సెన్సేషన్ … ఆడా మగా కూడా ఎగబడి ఆంధ్రప్రభ వారపత్రిక కొనుక్కుని, అద్దెకు తెచ్చుకుని, ఎరువు తెచ్చుకుని చదివి మురిసిపోయారు.

‘ఈ కొ కొ రా కో ల తర్వాత మెగా రైటర్సు వచ్చారు. యద్దనపూడి సులోచనారాణి (సెక్రటరీ), ముప్పాళ్ళ రంగనాయకమ్మ (స్వీట్ హోం), యండమూరి వీరేంద్రనాథ్ (తులసిదళం), మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి (తేనెటీగ) వంటివారు- ఆరణాలు అర్థరూపాయి రేట్లతో ఏడాదికి ఒక వెయ్యి పుస్తకాలు చెల్లడం కష్టమైన రోజుల నుంచి ఒక వారంలో పదివేల పుస్తకాలు అమ్మగల ఊపును తెచ్చారు’.

అంటే రమణ భాషలోనే చెప్పాలంటే…

వీళ్ళని ఇలా అనొచ్చు-
య ము య మ

1960, 70 ల్లో రచయిత్రులు తెలుగు పాఠకులని ఆడా మగా తేడా లేకుండా తమ గుప్పిట్లో కట్టి పడేసి సీరియల్స్ రాసిన కాలం! అదొక ప్రవాహం. ఐతే ఆ ప్రవాహం రెండు పాయలుగా , దేని అస్తిత్వం అది కోల్పోకుండా విడి విడిగానే ప్రవహిస్తూ సమానంగా జనాదరణ పొందాయి.

వీటిలో ఒకటి పాఠకుల్ని, ముఖ్యంగా యువ మహిళా పాఠకులని కలల ప్రపంచంలో తేలియాడిస్తూ, ఊహా లోకాల్లో విహరింపజేస్తూ …వాస్తవానికి కుసింత దూరంగా ఉన్నా, పాఠకుల్ని ఊహల పల్లకీ ఎక్కించి ఊరేగించే రచనా ప్రవాహం. పడవలంతేసి కార్లూ, డిస్నీ మూవీస్ వాడి లోగో లాంటి ఆకాశ హర్మ్యాలూ,సొంత తోటలూ, [...]]]> కోతి కొమ్మచ్చి మొదటి భాగం లో ముళ్లపూడి ఇలా అన్నారోచోట.
“ప్రజలకి కథలు చదివే రుచి చూపించి,అలవాటు చేసి,దాన్ని ఒక వ్యసనంగా పెంచి- పుస్తకాలు కొనుక్కుని, తిట్లు తిని, దిండు కింద దాచుకుని చదివి ఆనందపడేలా చేసిన కర్మ వీరులు, కార్యశూరులు నలుగురైదుగురు ఉన్నారు.

కొ కొ కొ రా కో-
కొవ్వలి లక్ష్మీ నరసింహారావు
కొడవటిగంటి కుటుంబరావు
కొమ్మూరి సాంబశివరావు
కోడూరి కౌసల్యాదేవి
రాధాకృష్ణ-

కోడూరి (ఆరికెపూడి) కౌసల్యాదేవి రాసిన చక్రభ్రమణం నవల సూపర్ సెన్సేషన్ … ఆడా మగా కూడా ఎగబడి ఆంధ్రప్రభ వారపత్రిక కొనుక్కుని, అద్దెకు తెచ్చుకుని, ఎరువు తెచ్చుకుని చదివి మురిసిపోయారు.

‘ఈ కొ కొ రా కో ల తర్వాత మెగా రైటర్సు వచ్చారు. యద్దనపూడి సులోచనారాణి (సెక్రటరీ), ముప్పాళ్ళ రంగనాయకమ్మ (స్వీట్ హోం), యండమూరి వీరేంద్రనాథ్ (తులసిదళం), మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి (తేనెటీగ) వంటివారు- ఆరణాలు అర్థరూపాయి రేట్లతో ఏడాదికి ఒక వెయ్యి పుస్తకాలు చెల్లడం కష్టమైన రోజుల నుంచి ఒక వారంలో పదివేల పుస్తకాలు అమ్మగల ఊపును తెచ్చారు’.

అంటే రమణ భాషలోనే చెప్పాలంటే…

వీళ్ళని ఇలా అనొచ్చు-
య ము య మ

1960, 70 ల్లో రచయిత్రులు తెలుగు పాఠకులని ఆడా మగా తేడా లేకుండా తమ గుప్పిట్లో కట్టి పడేసి సీరియల్స్ రాసిన కాలం! అదొక ప్రవాహం. ఐతే ఆ ప్రవాహం రెండు పాయలుగా , దేని అస్తిత్వం అది కోల్పోకుండా విడి విడిగానే ప్రవహిస్తూ సమానంగా జనాదరణ పొందాయి.

వీటిలో ఒకటి పాఠకుల్ని, ముఖ్యంగా యువ మహిళా పాఠకులని కలల ప్రపంచంలో తేలియాడిస్తూ, ఊహా లోకాల్లో విహరింపజేస్తూ …వాస్తవానికి కుసింత దూరంగా ఉన్నా, పాఠకుల్ని ఊహల పల్లకీ ఎక్కించి ఊరేగించే రచనా ప్రవాహం. పడవలంతేసి కార్లూ, డిస్నీ మూవీస్ వాడి లోగో లాంటి ఆకాశ హర్మ్యాలూ,సొంత తోటలూ, లాన్లూ, కంపెనీలూ, వీటికి అధిపతి గా అందగాడైన హీరో!పౌరుషాలు, ఆత్మ విశ్వాస ప్రకటనలు, కాసిన్ని కన్నీళ్ళు అపార్థాలు, చివరికి సుఖాంతాలు. ఈ నవలలు వినోదానికే తప్ప వికాసానికి పనికొచ్చేవి కాదు! ఈ ప్రవాహాన్ని జాగ్రత్తగా నడిపించింది కోడూరి కౌసల్యా దేవి,యద్దనపూడి సులోచనా రాణి, మరియు ఆర్ సంధ్యా దేవి లాంటి మరి కొందరు రచయిత్రులు.

మరొకటి.. నేల విడిచి సాము చేయకుండా, మనిషి జీవితాన్ని, మనస్తత్వాలని విశ్లేషిస్తూ మధ్య తరగతి మందహాసాల్ని, జీవితంలోని ఒడిదుడుకుల్ని, తార్కికంగా రేగే ప్రశ్నల్ని ఆవిష్కరిస్తూ వినోదాన్ని కథ ద్వారా అందిస్తూనే మానసిక వికాసానికి దార్లు వేసిన రచనలు! ఆ తరం ఆడపిల్లల్లో మంచి సాహిత్యాన్ని చదివే అలవాటు పెంచింది ఈ తరహా రచనలే! రంగనాయకమ్మ, బీనాదేవి,వాసిరెడ్డి సీతాదేవి, పవని నిర్మల ప్రభావతి … వీళ్ళంతా ఈ వర్గం రచయిత్రులు

చక్రభ్రమణం నవల లో విషయం ఏమీ ఉండదు. పందొమ్మిదేళ్ళ అమ్మాయి రాసిన కుటుంబ కథ! మంచి మనస్తత్వాలు, అనురాగాలు, ఆప్యాయతలు, వాటి మధ్య కొద్ది అపార్థాలు, పశ్చాత్తాపాలు. వీటిని పేని అల్లిన కథ !!

అదీ ఆమె మొదటి నవల. పైగా బహుమతి పొందిన నవల. పత్రికా భాషలో చెప్పాలంటే అశేష పాఠకావళిని విశేషంగా ఆకట్టుకోవడం వల్ల సంచలన నవలగా మిగిలిన కథ! అన్నపూర్ణా బానర్ కి సూపర్ హిట్ దక్కించిన “డాక్టర్ చక్రవర్తి” సినిమాగా రూపొందిన నవల ఇది.

ఆంధ్ర ప్రభ అప్పట్లో నిర్వచించిన శుభకృత్ ఉగాది నవలల పోటీలో ఈ నవల ప్రథమ బహుమతి పొందింది. నవలల పోటీకి న్యాయ నిర్ణేతగా ఉన్న ప్రముఖ రచయిత గోపీ చంద్ అన్న పూర్ణా వారికి (ఆ బానర్ దే “చదువుకున్న అమ్మాయిలు ” సినిమాకి గోపీ చందే మాటల రచయిత) “ఈ నవల అద్భుతంగా ఉందనీ , దాన్ని సినిమా గా తీస్తే సూపర్ హిట్ అవడం ఖాయమనీ, నవల బయటికి వస్తే ఎవరో ఒకరు హక్కులు కొనేసే అవకాశం ఉంది కాబట్టి త్వర పడమనీ..సూచించారు .

ఈ విషయంలో కొంత తాత్సారం జరుగుతూ ఉండగా, నవల మార్కెట్లో విడుదలై మరింత ప్రజాదరణ పొందింది. ఇహ అప్పట్లో పాఠకులు ఎంత శ్రద్ధగాను, తీరికగానూ కూడా ఉండే వారంటే ఎంతోమంది పాఠకులు ఈ నవల్ని సినిమాగా తీయమని అన్న పూర్ణా బానర్ కి ఉత్తరాలు రాశారట. పైగా ఏ పాత్రకి ఏ నటి/నటుడు సరిపోతారో సూచిస్తూ!! నిజంగానే ఆ తర్వాత అన్న పూర్ణా సంస్థ పాఠకుల అభిప్రాయాన్ని గౌరవిస్తూ వారిలో మెజారిటీ సూచనల ప్రకారమే నటీ నటుల్ని ఎన్నిక చేశారు.

అన్నపూర్ణా అధినేత దుక్కి పాటి మధుసూదన రావు రాజమండ్రి వెళ్ళి ఈ నవల హక్కులు కొనేశారు. సంభాషణలు రాయమని కౌసల్యా దేవినే కోరారు కానీ “పెళ్ళి కావలసిన ఆడపిల్ల సినిమాకి మాటలు రాయడం కోసం ఊళ్ళు తిరగడం హోటళ్ళలో ఉండటం మంచిది కాదులెండి“అని ఆమె తల్లి దండ్రులు ఆ అవకాశాన్ని తిరస్కరించారు.

ఈ నవల ఎంతటి పాఠకాదరణ పొందిందంటే ఇది తెలుగు నాట పాఠకుల సంఖ్యనే ఏకంగా పెంచి పారేసిందంటారు. అందుకే అప్పటికి అసోసియేట్ డైరెక్టర్ గా ఉన్న కె.విశ్వనాథ్ పాఠకుల అంచనాలకు తగ్గట్టు తాను ఈ సినిమాని తీయగలనా అని సందేహించి, వచ్చిన అవకాశాన్ని కూడా తిరస్కరించి గురువు గారైన ఆదుర్తికే అప్పజెప్పారట.
డాక్టర్ చక్రవర్తి సినిమా చూడని వారెవరూ దాదాపుగా తెలుగు నాట ఉండరు కాబట్టి, కథ గురించి ప్రస్తావించడం అనవసరమే! నిజానికి అదేమీ గొప్ప కథ కూడా కాదు. సినిమాలో కొన్ని చోట్ల చక్రవర్తి పాత్ర “నస” గా కూడా అనిపిస్తుంది. “ఎంత సేపటికీ విషయం తేల్చడేం”అని విసుగొస్తుంది కూడా!

అద్భుతమైన సంగీతం, అందాలొలికే సావిత్రి, వ్యక్తిత్వం నిండిన ఆమె పాత్ర, ఏ ఎన్నార్ నటన..ఇవన్నీ కలిపి సినిమాని సూపర్ హిట్ చేశాయి.

రెండు దశాబ్దాల క్రితం వరకూ పాఠకులు వార పత్రికల్లో , కథలు చదివడమే కాక తార్కికంగా విశ్లేషిస్తూ ఉత్తరాలు రాసే వారు.(ఇప్పుడు చీల్చి చెండాడ్డానికి సోషల్ నెట్ వర్క్ లు ఉన్నాయనుకోండి)

చక్రభ్రమణం సీరియల్ ప్రచురించినన్ని రోజులూ అలా అసంఖ్యాకంగా పాఠకుల ఉత్తరాలు అంధ్ర ప్రభ ఆఫీసు నిండా నిండిపోయేవి. అన్నీ ప్రచురించడం సాధ్యం కాదని యాజమాన్యం చేతులెత్తేసింది కూడానూ. వాటి లోంచి పాఠకుల ఉత్తరాలు కొన్ని వాకిలి పాఠకులు సరదాగానూ, సీరియస్ గానూ చదువుకునేందుకు సేకరించాము!
చాలా మంది మంది పాఠకులు “మీ (మా)ఆంధ్ర ప్రభలో” అంటూ పత్రికను own చేసుకుంటూ ఉత్తరాలు రాయడం అప్పట్లో సంప్రదాయంగా ఉండేదనుకుంటాను.

కథలోని ప్రతి అంశాన్నీ పాఠకులు నిశితంగా గమనిస్తూ ఉండేవారు కూడా! ఉదాహరణకి …
కథలో… చక్రవర్తి దంపతులు తొలిసారి తమ ఇంటికి వచ్చిన సందర్భంలో మాధవి ”కూర్చోండి టీ తెస్తాను” అంటుంది. ఐదారు వాక్యాల తర్వాత ”కాఫీలయ్యాక చాలాసేపు కబుర్లలో పడ్డారు” అని రాశారు రచయిత్రి.
ఈ సూక్ష్మమైన తేడాను కూడా గమనించి అప్పట్లో ఆంధ్రప్రభ పాఠకులొకరు ఎత్తి చూపుతూ లేఖ రాశారు.
దీంతో ఈ సీరియల్ పుస్తకంగా వచ్చినపుడు ‘టీ’ని ‘కాఫీ’గా మార్చి తన పొరపాటు దిద్దుకున్నారు రచయిత్రి! ( వంటింట్లో టీ పొడి అయిపోయి, కాఫీ పెట్టి వుండొచ్చు – అని సమర్థించుకోవచ్చంటారా? సరే, మరి ఆ సంగతి ఆమె అతిథులకు చెప్పినట్టు ఎందుకు రాయలేదని మళ్ళీ అడుగుతారు పాఠకులు! )

కాఫీ అయితే ఏంటి, టీ అయితే ఏంటి అని విసుక్కుని రచయిత్రి దాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయకుండా, నవలలో సవరించుకోడం గమనించ దగిన విషయం!

ఈ సీరియల్ కి బొమ్మలు వేసింది ఇక్కడ ఇలస్ట్రేషన్స్ లో శంకర్ అని కనిపిస్తున్నా.. అది బాపు గీత అని కాస్త గమనిస్తే తెలిసి పోతోంది.

ఈ నవల గురించి కోడూరి కౌసల్యా దేవి విజయ చిత్ర సినిమా పత్రికలో తన అభిప్రాయాన్ని ఇలా పంచుకున్నారు.

“నేను మొదట రెండు మూడు కథానికలు వ్రాసి, ఆ అనుభవంతో ‘చక్ర భ్రమణం’ అనే నవల వ్రాశాను. ధారావాహికంగా ప్రచురింపబడిన ఆ నవలకు విశేషాదరణ లభించడం, ఆ తర్వాత ప్రముఖ నిర్మాత శ్రీ దుక్కిపాటి మధుసూదనరావు గారు చిత్రనిర్మాణానికి హక్కులు కావాలని అడగడం, అందుకు నే నంగీకరించడం జరిగింది. సగటు ప్రేక్షకునికి అర్థమయ్యే టైటిల్ కావాలంటే నేనే ‘డాక్టర్ చక్రవర్తి’ పేరును సూచించాను.”
– కోడూరి కౌసల్యాదేవి (విజయచిత్ర 1974)

19 ఏళ్ళ ప్రాయంలో ఆమె రాసిన మొదటి నవలకే అంత ప్రాచుర్యం లభించడం ఒక ఎత్తు అయితే, ఆ నవల లో ఆమే శైలి కూడా ప్రాథమిక స్థాయిలో కాక చేయి తిరిగినట్లుగానే పరిణతి చెంది కనిపిస్తుంది.

ఆ నవల తర్వాత ఆమె బహుశా “చక్రం” సెంటిమెంట్ తో మరి కొన్ని నవలలకు అలాటి పేర్లే పెట్టారు. అవి.. భాగ్యచక్రం, ధర్మచక్రం, సంసారచక్రం, దిక్చక్రం, చక్రవాకం, చక్రనేమి !!

గొప్ప మలుపులు, వగైరాలు లేక పోయినా ఆనాటి వాతావరణంలోని అనుబంధాలకు అద్దం పట్టిన ఉదాత్తమైన కథ ఇది. వ్యక్తిత్వం నింపుకున్న మాధవి పాత్ర పాఠకుల్ని విపరీతంగా ఆకట్టుకుంది.

అందుకే ఈ నవల తొలి నవలా చిత్రంగానే కాదు, అశేష పాఠకుల్ని సంపాదించుకున్న నవలగా కూడా సంచలనమే!
కాసేపు వాకిలి పాఠకులంతా అరవయ్యో దశకంలోకి ప్రయాణిస్తూ, ఈ ఇలస్ట్రేషన్స్, పాఠకుల ఉత్తరాలు చూస్తూ నవల చదివి రండి

పాఠకుల ఉత్తరాలు:

సిద్దార్థుడికి అన్నీ సందేహాలే! వాటికి సమాధానాలు కనుక్కోడానికి ఇల్లు వీడాడు. శ్రమణుల్లో కలిశాడు. సాక్షాత్తూ బుద్ధుడినే కలిశాడు. ఆ తర్వాత ఏమి చేస్తాడు? తీరాయా సందేహాలు? దొరికిందా శాంతి? లభించిందా జ్ఞానం?

భారతీయ వేదాంత సారం, తత్వం, విజ్ఞానం , ఆధ్యాత్మికత లను పూర్తిగా ఒంటబట్టించుకోడానికి కాదు కదా, అందులో కనీసం కొంత భాగం అయినా అర్థం చేసుకోడానికి ప్రయత్నిస్తే జీవిత కాలం సరిపోదేమో! అలాటిది ఒక స్విస్ రచయిత జ్ఞానం అంటే ఏమిటి? అనే అంశం మీద భారతీయ గ్రంథాలు చదివి, ఇక్కడికి వచ్చి స్వయంగా పరిశీలించి, ఆకళింపు చేసుకుని ఆ అంశాన్ని విస్తృతంగా చర్చిస్తూ ఒక జర్మన్ నవల రాశారంటే ఒక పెద్ద వింతే! కర్మ సిద్ధాంతం, జన్మ, పునర్జన్మ,అద్వైతం,బ్రహ్మం వంటి పదాలే కొరుకుడు పడని సామాన్యులకు భగవద్గీత, ఉపనిషత్తులు చదివి వాటిని అర్థం చేసుకోవడం అంత త్వరగా సాధ్యం కాని పని. ఈ అంశాల్ని చర్చిస్తూ సాగే నవల “సిద్ధార్థ”! ఈ జర్మన్ నవలకు నోబెల్ సాహిత్య పురస్కారం కూడా లభించింది. దీన్ని ఆ తర్వాత ప్రపంచ భాషల్లోకి అనువదించారు. ఆంగ్లానువాదం నుంచి తెలుగులోకి శ్రీ బెల్లం కొండ రాఘవరావు గారు 1957 అనువదించగా పాత ఎమెస్కో వాళ్ళు దీన్ని వేశారు.

ఇలాటి ఒక పుస్తకాన్ని అనువదించాలంటే కేవలం ఆంగ్ల భాష మీద పట్టు ఉంటే చాలదు. పుస్తకం లోని విషయాల మీద లోతైన అవగాహన ఉంటే తప్ప పాఠకుడికి సులభమైన రీతిలో క్లిష్టమైన విషయాల్ని వివరించే ప్రయత్నం సఫలం కాదు.

అటువంటి ఒక సఫలీకృత ప్రయత్నమే ఈ నవల అనువాదం!

నవల బుద్ధుడి కాలం లో నడుస్తుంది. నవలలో కథా నాయకుడు [...]]]> ఏమిటి జీవితం? ఎక్కడ ఆనందం? ఏది పరమార్థం? ఏది ఆవశ్యకం? ఏది అనుసరణీయం? ప్రశాంతత ఎక్కడ? బంధాల్లోనా? వాటిని తెంచుకోడం లోనా? జ్ఞానమంటే? ఏదీ అనుభవం లోకి రాకుండా “ఇదే జ్ఞానం” ఎని ఎలా గ్రహించడం?

సిద్దార్థుడికి అన్నీ సందేహాలే! వాటికి సమాధానాలు కనుక్కోడానికి ఇల్లు వీడాడు. శ్రమణుల్లో కలిశాడు. సాక్షాత్తూ బుద్ధుడినే కలిశాడు. ఆ తర్వాత ఏమి చేస్తాడు? తీరాయా సందేహాలు? దొరికిందా శాంతి? లభించిందా జ్ఞానం?

భారతీయ వేదాంత సారం, తత్వం, విజ్ఞానం , ఆధ్యాత్మికత లను పూర్తిగా ఒంటబట్టించుకోడానికి కాదు కదా, అందులో కనీసం కొంత భాగం అయినా అర్థం చేసుకోడానికి ప్రయత్నిస్తే జీవిత కాలం సరిపోదేమో! అలాటిది ఒక స్విస్ రచయిత జ్ఞానం అంటే ఏమిటి? అనే అంశం మీద భారతీయ గ్రంథాలు చదివి, ఇక్కడికి వచ్చి స్వయంగా పరిశీలించి, ఆకళింపు చేసుకుని ఆ అంశాన్ని విస్తృతంగా చర్చిస్తూ ఒక జర్మన్ నవల రాశారంటే ఒక పెద్ద వింతే! కర్మ సిద్ధాంతం, జన్మ, పునర్జన్మ,అద్వైతం,బ్రహ్మం వంటి పదాలే కొరుకుడు పడని సామాన్యులకు భగవద్గీత, ఉపనిషత్తులు చదివి వాటిని అర్థం చేసుకోవడం అంత త్వరగా సాధ్యం కాని పని. ఈ అంశాల్ని చర్చిస్తూ సాగే నవల “సిద్ధార్థ”! ఈ జర్మన్ నవలకు నోబెల్ సాహిత్య పురస్కారం కూడా లభించింది. దీన్ని ఆ తర్వాత ప్రపంచ భాషల్లోకి అనువదించారు. ఆంగ్లానువాదం నుంచి తెలుగులోకి శ్రీ బెల్లం కొండ రాఘవరావు గారు 1957 అనువదించగా పాత ఎమెస్కో వాళ్ళు దీన్ని వేశారు.

ఇలాటి ఒక పుస్తకాన్ని అనువదించాలంటే కేవలం ఆంగ్ల భాష మీద పట్టు ఉంటే చాలదు. పుస్తకం లోని విషయాల మీద లోతైన అవగాహన ఉంటే తప్ప పాఠకుడికి సులభమైన రీతిలో క్లిష్టమైన విషయాల్ని వివరించే ప్రయత్నం సఫలం కాదు.

అటువంటి ఒక సఫలీకృత ప్రయత్నమే ఈ నవల అనువాదం!

నవల బుద్ధుడి కాలం లో నడుస్తుంది. నవలలో కథా నాయకుడు సిద్దార్థుడనే బ్రాహ్మణ యువకుడు. అతడు తన స్నేహితుడు గోవిందుడితో కల్సి తండ్రి వైదిక విద్యను అభ్యసిస్తూ అందులో సంతృప్తిని పొందలేక పోతాడు. ఏదో ఒక అశాంతి వేధిస్తూ ఉంటుంది. పూజలూ, అనుష్టానాలు అతనికి తృప్తిని ఇవ్వవు సరి కదా అంతులేని అశాంతి ఏదో అతన్ని వేధిస్తూ ఉంటుంది. అదేమిటో తెలీదు

బలవంతం మీద తండ్రిని ఒప్పించి మిత్రుడు గోవిందుడితో కల్సి శ్రమణుల్లో చేరతాడు. అక్కడా శాంతి లభించదు. అక్కడినుంచి బుద్ధుడి దగ్గరకు వెళ్తాడు. ఎంతోమంది భిక్షువులు ప్రజలు బుద్ధుడిని దర్శించి ఆయన మార్గంలో చేరి అనుసరిస్తుంటారు. గోవిందుడు కూడా బుద్ధుడి శిష్య గణంలో చేరతాడు. బుద్ధుడి ప్రవచనాలు సిద్దార్థుడికి నచ్చుతాయి. కానీ ఆయన్ని అనుసరించాలని అనిపించదు. ఆయన శిష్య గణంలో చేరాలని అసలే అనిపించదు. బుద్ధుడితో కొంత సంవాదం జరిగిన తర్వాత.. తాను ఏది అన్వేషించాలని బయలు దేరాడో అది ఎవరో చెప్తే విని కాక, తానే స్వయంగా తెలుసుకోవాలని , అక్కడ సెలవు పుచ్చుకుని బయలు దేరతాడు. “అహంత” ను జయించి, దాని నుంచి వీడి “తాను” అనే దాని అస్థిత్వం ఏమిటో తెలుసుకోవాల్ని అందుకు తగిన మార్గాన్ని తానే స్వయంగా వెదకాలని సిద్దార్థుడి అన్వేషణ.

అలా బయలు దేరిన సిద్ధార్థుడు దారిలో ఒక పడవ వాడి సహాయంతో నది దాటి మరో నగరంలోకి వెళ్తాడు. అక్కడ మహా సౌందర్య వతియైన కమల అనే వేశ్యను కలిసి తనకు కామ కళలో మెలకువలు నేర్పమని, ఆమె వద్ద శిష్యరికం చేయాలని ఉందని అడుగుతాడు. కమల మహా ప్రాక్టికల్ మనిషి. డబ్బు తీసుకువస్తేనే తన వద్ద ప్రవేశం అని చెప్తుంది. అతన్ని కామ స్వామి అనే వ్యాపారి వద్దకు పంపి పని ఇప్పిస్తుంది.

సిద్దార్థుడు కామ స్వామి వద్ద వ్యాపారానికి సహకరిస్తాడు తప్ప వ్యాపారాన్ని మనసుకు పట్టించుకోడు. కమల వద్ద కామ కళ లో మెలకువలు నేర్చుకుంటాడు తప్ప ఆమె మీద ప్రేమను పెంచుకోడు. తామరాకు మీద నీటి బొట్టులా ఉంటాడు.

(హెర్మన్ హెస్)

అయితే క్రమంగా ఆ నీటి బొట్టు కాస్తా మద్యం, జూదం, స్త్రీలు వంటి వ్యసనాల మురికి కూపంలో కల్సి పోయి అందులోనే కొన్నాళ్ళు కూరుకు పోతాడు. అవి పూర్తిగా అతన్ని వశం చేసుకుని అధోగతికి చేరువయ్యాక ఒక రోజు మేలుకుంటాడు. ఆస్థి పాస్థులన్నీ విసర్జించి కట్టు బట్టలతో బయలు దేరి ఇదివరలో తాను దాటిన నదీ తీరానికి చేరతాడు. ఆ నాడు తనని నది దాటించిన పల్లెకారుడు వాసుదేవుడే పెద్దవాడై ఇప్పుడూ అక్కడే ఉంటాడు. అతని మాటలకు ఆకర్షితుడవుతాడు సిద్దార్థుడు. నది మనం చెప్పేవన్నీ శ్రద్ధగా వింటుందనీ, నది చెప్పేది కూడా శ్రద్ధగా వినమని వాసుదేవుడు చెప్పిన మాటలకు ముగ్ధుడై అతనితో పాటే అక్కడే నివసించడానికి నిర్ణయించుకుంటాడు. ఈ లోపు కమల తన సర్వాన్నీ బౌద్ద్జ భిక్షువులకు అర్పించి బుద్ధుడి దర్శనానికి పదేళ్ళ కొడుకు (సిద్దార్థుడి కొడుకే) బయలు దేరి వెళ్తూ దార్లో పాము కాటుకు గురై ఆ బిడ్డను సిద్దార్థుడికి అప్పగించి మరణిస్తుంది.

మళ్ళీ సిద్దార్థుడికి పుత్ర వ్యామోహం పట్టుకుంటుంది. దాంట్లోంచి ఎంత బయట పడాలని ప్రయత్నించినా పడలేక పోతాడు. ఆ బిడ్డ ఇంట్లోంచి పారిపోతే వెదుక్కుంటూ నగరానికి వెళ్ళాలనుకుంటాడు. నది దాటే ప్రయత్నంలో అతనికి నదిలో అసంఖ్యాక దృశ్యాలు కనిపిస్తాయి. అనేక వేల లక్షల స్వరాలు వినిపిస్తాయి. ఆ స్వరాల్లో కంఠాల్లో సంతోషం, దుఃఖం, వేదన, సాంత్వన ఇలా అన్నీ గోచరమవుతాయి. తన బాల్యం, వేదాంత విద్య, శ్రమణ జీవితం, కమలతో ప్రణయం, ఇవన్నీ కలగా పులగమై ఆ స్వరాలన్నీ చివరకు ఓంకారమై వినిపిస్తాయి. అతనికి ఆ క్షణాన నిర్వాణం కలుగుతుంది. అలనాడు బుద్ధుడికి బోధి వృక్షం కింద కల్గిన జ్ఞానోదయం సిద్దార్థుడికి ఆ నదీ తీరంలో గోచరమవుతుంది.

ఈ నవల్లో కొన్ని చోట్ల ఆసక్తి కరమైన చర్చలుంటాయి. సిద్ధార్థుడికి బుద్ధుడికి, సిద్ధార్థుడికి గోవిందుడికి,సిద్ధార్థుడికి వాసుదేవుడికి మధ్య జరిగే చర్చలు బోరు కొట్టించక మరింతగా చదవాలన్న ఆసక్తిని కల్గిస్తూ సాగుతాయి. ఆధ్యాత్మిక విషయాల పట్ల, తత్వం పట్ల ఆసక్తి ఉన్నవారికి ఈ నవల మృష్టాన్న భోజనం లాంటిదే!

ఒక బ్రాహ్మణ యువకుడికి స్వధర్మం పట్ల ఎందుకు విరక్తి కల్గింది? తండ్రి నేర్పిన మార్గాన్ని ఎందుకు వ్యతిరేకించాడు?బుద్ధుడంతటి వాడితో ఎందుకు చేరలేదు? అన్నీ త్యజించిన వాడు మళ్ళీ సంసార లంపటాల్లో ఎందుకు చిక్కుకున్నట్టు?

జ్ఞానం ఎక్కడ లభిస్తుంది? దాన్ని పొందడానికి ఎవరినైనా ఆశ్రయించాలా? నిత్యమూ పఠనాలు, శ్రవణాలు సాధనలతో మామూలు జీవితానికి దూరంగా గంభీర ముద్రతో బతికేయాలా? ఇంతకీ జ్ఞాని ఎవరు? సంసార బంధాల్లో ఉన్నవాడు జ్ఞానాన్ని పొందటానికి అర్హుడు కాదా? అది అతని హృదయంలోనే లేదా?

ఈ నవలకు ముందు మాట రాసిన స్వామినాథన్ అంటారు “జ్ఞానం ఎక్కడుందో తెలీడానికి ఇతర ప్రాంతాలకు పోవాలి,అక్కడి వేరు రకమైన కలల్ని గూరిచి వినాలి..ఇవన్నీ అయ్యాక ఇంటికొచ్చి చూసుకుంటే ఇక్కడే (హృదయం లోనే) పూడి ఉన్న ధనం (జ్ఞానం) దొరుకుతుంది.”అని!

ఈ నవల్లో ఆకట్టుకునే విషయం “వినడం అనే కళ” గురించి నదిని ఉదాహరణగా తీసుకుని వివరించడం. వాసుదేవుడు నది నుంచి నేర్చుకోవాల్సిన కళగా శ్రద్ధతో వినడాన్ని సిద్దార్థుడికి బోధిస్తాడు. అతడి మాటల్ని సంపూర్ణ హృదయంతో అర్థం చేసుకున్న సిద్దార్థుడు నది నుంచి “నిశ్చలమైన హృదయంతో, నగ్నమైన ఆత్మతో, ప్రతీక్షతో, మనో వికారాలు లేకుండా, అభిప్రాయాలు లేకుండా “వినడం నేర్చుకుంటాడు. కంటికెదురుగా కనిపిస్తున్న దాన్ని as it is గా అంగీకరించడం నేర్చుకుంటాడు.

విజ్ఞానాన్ని ఒకరు బోధించ వచ్చు గానీ జ్ఞానాన్ని ఎవరికి వారే గ్రహించాలి. (జిడ్డు కృష్ణ మూర్తి కూడా ఇదే చెప్తారు ) అది వేరొకరి వద్ద అభ్యసించడమో , పుస్తకాల్లో అధ్యయనం చేయడమో సాధ్యం కాదు..!కనిపించిన ఏ డంబాచార స్వామీజీ ప్రవచనాలను వినడమో ఇందుకు ఎంత మాత్రమూ సహకరించదు జ్ఞాన సాధనకు సంసారమూ ఐహిక బంధాలూ అడ్డంకులు కావు, హృదయంలో జ్ఞాన జ్యోతి వెలుగుతూ ఉండాలే గానీ! ఇదే ఈ పుస్తక సారం!

1957 లో ఎమెస్కో ఈ పుస్తకాని ముద్రించినపుడు దీని వెల రూపాయి పావలా ! అప్పుడే దీన్ని 5000 కాపీలు వేశారు.దాదాపు అన్ని భారతీయ భాషల్లోకి అనువదించ బడ్డ ఈ నవలను 1972 లోశశి కపూర్ కథా నాయకుడిగా సినిమా కూడా తీశారు. యూ ట్యూబ్ లో లేదు. కాబట్టి అది దొరికే సక్రమ మార్గాలు అన్వేషించాల్సిందే!

ఇదంతా ఒక ఎత్తు అయితే ఒక స్విస్ రచయిత భారతీయ వేదాంతాన్ని ఈ స్థాయిలో అధ్యయనం చేసి దానికి నవలా రూపం ఇవ్వడం ఒక అద్భుతమైన విషయం గా తోస్తుంది . ఈ పుస్తకానికి నోబెల్ కూడా లభించింది.
ప్రపంచమంతటా తిరిగిన హెస్ ని భారతీయ వేదాంతం విపరీతంగా ఆకట్టుకుంది. ఇండియానే కాక శ్రీలంక, బర్మా, సుమాత్రా , ఇండోనేషియా దేశాలు కూడా సందర్శించిన హెస్ తన యాత్రానుభవాలను A journey to the east అనే పేరుతో పుస్తక బద్ధం చేశాడు కూడా.

ఈ నవలను పాఠకుల సౌకర్యం కోసం ఇక్కడ ఇస్తున్నాము.

ఆవిడ గమనించినట్లు అనిపించడంతో దూరంగా నడిచాను. కాసేపయ్యాక ఆవిడే అటుగా వచ్చి నన్ను పలకరించింది. “తెలుగు వాళ్ళేనాండీ”

“అవును” అన్నాను ఇబ్బంది గా “మీ ఫోన్ నేను వినలేదు లెండి” అనలేక .

ఆ ఫోన్ ఆవిడ మాట్లాడిన టోన్ నన్ను మౌనంగా ఉంచింది కాసేపు. ఆ తర్వాత ఆమే మాట్లాడింది. “ఎన్నేళ్ళయిందమ్మా, ఇక్కడికొచ్చి? పిల్లలు ఇక్కడే పుట్టారా ఇద్దరూనూ”
ఆవిడ ప్రశ్నకు కొద్దిగా ఆశ్చర్యం, మరి కొంత నవ్వూ వచ్చాయి. నా పిల్లలిద్దరూ అమెరికన్ సిటిజన్లు కాదని తెలిస్తే కొద్దిగా గౌరవం తగ్గుతుందేమో నా మీద అని అనుమానం వచ్చింది కూడా .

“లేదండీ, ఇద్దరూ ఇండియాలోనే పుట్టారు.పెద్దాడికి నాలుగేళ్ళు, దీనికి ఏడాదిన్నర వయసులో ఇక్కడికొచ్చాము” అన్నాను.
ఆవిడ నిట్టూర్చింది. “పోనీలేమ్మా, మీ అమ్మ నెత్తిన పాలు పోశావు”
“అదేమిటి, అలా అనేశారు” అన్నాను

“అమెరికన్ పౌరుల్ని కనడానికి ఇక్కడికొచ్చాక పిల్లల్ని ప్లాన్ చేసి ఉంటే, పాపం మీ అమ్మగారో అత్తగారో రావలసి వచ్చేది పురుళ్లు పోయడానికి. మీరేవన్నా అక్కడికొచ్చి కంటారా? మా చావులెవరికి కావాలి? మీ ఇష్టాలే మీకు.”
ఆవిడ అంటోంది నన్ను కాదని తెలుసు కానీ ఆ కోపం, ఉక్రోషం చూస్తుంటే విషయం సీరియస్సే అనిపించింది.

“దాంట్లో తప్పేముంది చెప్పండి? ఇక్కడ సౌకర్యాలు బాగుంటాయి. వైద్యం బాగుంటుంది. ఇన్సూరెన్స్ ఉంటుంది. అదీ కాక అమెరికన్ పౌరసత్వం తో పిల్లలు పుట్టాలని కోరుకోవడం అంత కాని పని అంటారా?” [...]]]> “సాయంత్రం ఫోన్ చేద్దామనుకున్నాను కానీ, కుదర్లేదు. ఎందుకంటే ఏం చెప్పను. మనింట్లో లాగా ఉండాలంటే కుదురుతుందా చెప్పండి. అతనేదో ఫోన్లో మాట్లాడుతున్నాడు. ఆలస్యం అయిపోయింది. ఈ లోపు పసి పిల్లాడు, వంట.. ఎన్నని చెప్పను? నాకు మాత్రం మీతో మాట్లాడాలని ఉండదా” గద్గదమైన గొంతుతో చెట్టు దగ్గర నిలబడి ఫోన్లో మాట్లాడుతున్నావిడ వంక ఒద్దనుకుంటూనే చూశాను. మొబైల్ ఫోన్ల వల్ల వ్యక్తిగతాలన్నీ వీధిలోనే ఇప్పుడు !!

ఆవిడ గమనించినట్లు అనిపించడంతో దూరంగా నడిచాను. కాసేపయ్యాక ఆవిడే అటుగా వచ్చి నన్ను పలకరించింది. “తెలుగు వాళ్ళేనాండీ”

“అవును” అన్నాను ఇబ్బంది గా “మీ ఫోన్ నేను వినలేదు లెండి” అనలేక .

ఆ ఫోన్ ఆవిడ మాట్లాడిన టోన్ నన్ను మౌనంగా ఉంచింది కాసేపు. ఆ తర్వాత ఆమే మాట్లాడింది. “ఎన్నేళ్ళయిందమ్మా, ఇక్కడికొచ్చి? పిల్లలు ఇక్కడే పుట్టారా ఇద్దరూనూ”
ఆవిడ ప్రశ్నకు కొద్దిగా ఆశ్చర్యం, మరి కొంత నవ్వూ వచ్చాయి. నా పిల్లలిద్దరూ అమెరికన్ సిటిజన్లు కాదని తెలిస్తే కొద్దిగా గౌరవం తగ్గుతుందేమో నా మీద అని అనుమానం వచ్చింది కూడా .

“లేదండీ, ఇద్దరూ ఇండియాలోనే పుట్టారు.పెద్దాడికి నాలుగేళ్ళు, దీనికి ఏడాదిన్నర వయసులో ఇక్కడికొచ్చాము” అన్నాను.
ఆవిడ నిట్టూర్చింది. “పోనీలేమ్మా, మీ అమ్మ నెత్తిన పాలు పోశావు”
“అదేమిటి, అలా అనేశారు” అన్నాను

“అమెరికన్ పౌరుల్ని కనడానికి ఇక్కడికొచ్చాక పిల్లల్ని ప్లాన్ చేసి ఉంటే, పాపం మీ అమ్మగారో అత్తగారో రావలసి వచ్చేది పురుళ్లు పోయడానికి. మీరేవన్నా అక్కడికొచ్చి కంటారా? మా చావులెవరికి కావాలి? మీ ఇష్టాలే మీకు.”
ఆవిడ అంటోంది నన్ను కాదని తెలుసు కానీ ఆ కోపం, ఉక్రోషం చూస్తుంటే విషయం సీరియస్సే అనిపించింది.

“దాంట్లో తప్పేముంది చెప్పండి? ఇక్కడ సౌకర్యాలు బాగుంటాయి. వైద్యం బాగుంటుంది. ఇన్సూరెన్స్ ఉంటుంది. అదీ కాక అమెరికన్ పౌరసత్వం తో పిల్లలు పుట్టాలని కోరుకోవడం అంత కాని పని అంటారా?” అన్నాను పిల్లది ఎటు పోయిందో అని పరికిస్తూ!
“సౌకర్యాలు, ఇన్సూరెన్స్ ఇవన్నీ చెప్పకమ్మా నాకు! ఎక్కడ లేవంటావు అవన్నీ! రెయిన్ బోకో, ఫెర్నాండెజ్ కో వెళ్లి చూడు. సిటిజెన్ షిప్ అంటావా..నేను దాని మీద మాట్లాడకూడదు” అంది కొద్దిగా కఠినంగా .
నాకేం మాట్లాడాలో తోచదు. పెద్ద వాళ్లతో వాదన పెట్టుకోవడం కంటే వాళ్ల చెప్పుల్లోనో , షూల్లోనో కాళ్లు పెట్టి కాసేపు వినడం మంచిదని అనిపిస్తుంది ఎక్కువసార్లు నాకు!
మాటల్లో తెల్సింది. ఆవిడ పేరు శారద. బాంక్ లో పని చేసి రిటైర్ అయ్యారట. భర్త కూడా బాంకరే కానీ ఈ ట్రిప్ లో అమెరికా రాలేదు. ఆవిడొక్కరే వచ్చారు కూతురికి పురుడు పోయడానికి.

మా కమ్యూనిటీ లో భారతీయులకేమీ తక్కువ లేదు కాబట్టి వేసవి సాయంత్రాలు పిల్లల పార్కు మహా హడావుడిగా ఉంటుంది మనవలు…తాతలు బామ్మలు, వీళ్ళ కేకలు అల్లరితో సందడిగా కనిపిస్తుంది. ఒక పట్టాన తొందరగా చీకటి పడదు కాబట్టి తొమ్మిదిన్నర వరకూ సాగే ఆ సందడి క్రమంగా సద్దు మణుగుతుంది .

చలికాలం అంతా , మంచుతో నిండి, నిశ్శబ్దంగా మూగబోయి ఉండే పార్కు వేసవి లో కళ కళ లాడుతుంది. ఎక్కువగా సౌత్ ఇండియన్ భాషలు వినిపిస్తూ ఉంటాయి.
శారద గారితో కొంత పరిచయం పెరిగింది రోజూ ఆవిడని పార్కులో లో సాయంత్రాలు, మార్నింగ్ వాక్ లో ఉదయం చూస్తుంటాను.ఆవిడతో పాటు మరో ముగ్గురు నడి వయసు స్త్రీలు నడుస్తూ కనిపిస్తారు ఉదయాలు. శారద గారు కన్స్ట్రక్టివ్ గా, దాపరికం లేకుండా మాట్లాడ్డం వల్ల కాబోలు ఆమె మాటలు మళ్ళీ మళ్ళీ వినాలనిపిచేట్లుగా ఉంటుంది. ఒక రకమైన వ్యంగ్యం, నిష్టూరం ఇవన్నీ ఒక్కోసారి హాస్యాన్ని కూడా ధ్వనింపజేస్తుంటాయి.
ఆ ముగ్గురిలో సుశీల గారనే ఆవిడ సైడ్ వాక్ పక్కన నిండుగా పూచిన గులాబీ పొదల్ని చూసి “పూజకు కోసుకుంటే ఏమంటారో” అని రోజూ గొణుగుతుండే వారు. నవ్వొచ్చేది నాకు.
ఈ నలుగురూ నాకు మంచి స్నేహితులయ్యారు. వీలు కుదిరినపుడు మా ఇంటికి వస్తుండే వాళ్ళు. లేదా వాలీబాల్ కోర్టు దగ్గర కూచుని మేమూ కాసేపు సరదాగా ఆట చూసే వాళ్ళం. ఎక్కువగా ప్రేక్షకులు నాన్నగార్లూ, మావగార్లూనూ!
మొన్న సాయంత్రం మగవాళ్లంతా పెద్ద గొంతులతో ఉత్సాహంగా ఆంధ్రా రాజకీయాలు మాట్లాడుతుంటే శారద గారు” వీళ్లకు ఎక్కడికెళ్ళినా చింత లేదు. రిటైర్మెంట్ లైఫ్ అంటే వీళ్లది. ఇండియాలో ఉంటేనేం, ఇక్కడుంటేనేం, హాయిగా తిని కబుర్లు చెప్పుకోడమే! నా బతుకు చూడు. ఇన్ని అంట్లు నా జీవితంలో తోమి ఎరగనమ్మా” దిగాలుగా ..
ఆ డిష్ వాషర్ మన గిన్నలకేం పనికొస్తుందీ? అన్నీ చేత్తోనే పర పరా తోమితే కానీ ఒదలని గిన్నెలాయె మనవి. అడుగంటినవీ, మాడినవి ఎలా వొదుల్తాయి మరి? పైగా, వాషింగ్ ఏరియాలోనో, పెరట్లోనో కూచుని తీరిగ్గా తోమడం కూడా కాదాయె! ఎంత సేపూ నిలబడే! కాళ్ళు విరిగి పోతున్నాయి. ఈ మోకాళ్ల నొప్పులు ఇంకా ముదిరి పోయాయి” అందావిడ మోకాలు రుద్దుకుంటూ!
ఆమె అభినయానికి రాబోయిన నవ్వు, ఆమె మోకాలు రుద్దుకోడంతో ఆగి పోయింది నా మొహం మీద
“ఇంట్లో ఎవరూ సహాయం చేయరాండీ” అన్నాను “మీ అల్లుడు తోమడా గిన్నెలు” అనే ప్రశ్నకు కాస్త రంగేసి.
ఆవిడ నా వైపు వింతగా చూసింది “ఏంటమ్మా నువ్వు? నా కూతురికి అసలే సుకుమారం. ఏడోనెల్లో నేను రాగానే బెడ్ రెస్ట్ అని మంచమెక్కి కూచుంది. డెలివరీ అయి రెండు నెల్లైనా ఇంకా దిగనే లేదు. అల్లుడిని తోమమని ఏ మొహం పెట్టుకుని అడగనూ?” అంది కోపంగా

కాసేపు ఆగి మళ్ళీ తనే అంది “కాదు విరజా, ఉన్న ఇద్దరు పిల్లలూ ఇక్కడే సెటిలై పోయారు. మేమా రిటైర్ అయ్యాము. ఏదో ఒక ఫైవ్ స్టార్ ఓల్డేజ్ హోము లో చేరితే గడిచిపోతుంది కానీ, నాకు అదేదో హోటల్లో ఉన్నట్లే ఉంటుంది తప్ప ఇంట్లో ఉన్నట్టు కాదు. మా అన్నయ్య వదిన ఉంటున్నారు గా. వెళ్ళినపుడు చూశాను. గంట కొడితే భోజనాలు, ఇష్టం లేక పోయినా భజనలు అవీ అటేండ్ కావాలి. స్వేచ్ఛ ఉండదు. వాళ్ళ పిల్లలు ముగ్గురూ ఇక్కడ మూడు రాష్ట్రాలు ఏలుతున్నారు . ఉద్యోగాలు చేసి, ఇంట్లో చాకిరీ చేరి, పిల్లల చదువులు అయ్యేదాకా కళ్లలో వొత్తులేసుకుని, డబ్బు దాచి, ఎంతో చేసి అలసి పోయాం మేమిద్దరమూనూ! పిల్లలకు కాక పోతే ఎవరికి చేస్తారని అడుగు నువ్వు. కాదన్ను!

కానీ ఇహ జీవితాంతం పిల్లలకేనా మా జీవితాలు? మంచి సెక్యూరిటీ ఉన్న కాలనీలో ఇల్లు కట్టుకుని, ఇంట్లో ఒక రోజంతా ఉండే మనిషిని ఒకరిని ఊరు నుంచి తెచ్చి పెట్టుకున్నాం. వయసు మీద పడిందిగా మరి? , డ్రైవర్ని,డాక్టర్ని అందుబాటులో పెట్టుకుని ఎలాగో సుఖంగానే బతుకుతున్నాం. ఇష్టమైతే ఒండుకుంటాం లేదంటే బయటికి పోయి తింటాం. తోటపని, పుస్తకాలు, సంగీతం..వీటితో ఇన్నాళ్లకు విశ్రాంతిగా బతుకుతున్నాం అనుకుంటే.. ఈ చాకిరీ ఏమిటి నాకు?

నా గురించి నువ్వు ఏమైనా అనుకో విరజా, నాకు ఇక్కడికి వచ్చి ఇలా పని చేయడం కష్టంగానే ఉంది. నాకు శక్తి లేదు.కానీ చేయాలి.
నాకు విశ్రాంతి కావాలి. నాదంటూ నాకు లైఫ్ కావాలి. నిజం చెప్పు, ఇన్ని సౌకర్యాలు ఉన్న ఈ దేశంలో ఎవరికి వాళ్లు పురుడు పొసుకోలేరా? కాసిన్ని డబ్బులు పెడితే హౌస్ కీపర్లు దొరకరా? మీ బిల్డింగ్ లో ఎవరో గుజరాతీ ఆవిడ ఉంటుందటగా! ఆవిడ ఇలాటి వాటికి వారానికింత అని తీసుకుని సహాయంగా వొస్తుందట.అలాటి వాళ్లను తెచ్చుకోవచ్చుగా
రెండేళ్ల క్రితం మా కోడలికి పురుడు పోయడానికి నేనే రావాల్సి వచ్చింది. కోడలు తల్లి , తన కోడలి పురుడికి సింగపూర్ వెళ్ళింది. చూడు ఎలా ఉందో ఈ ఖర్మ. అప్పుడు మీ అంకుల్ కూడా వొచ్చారు. ఇప్పుడు నేనొక్కదాన్నే!

అక్కడ ఇంట్లో ఒక్కరూ ఎలా ఉన్నారో, డయాబెటిక్ మనిషి అని మనసు మనసులో ఉండదు నాకు. ఆయనేమో ఒక్క పూట ఫోన్ ఆలస్యం అయితే “నీకేం, హాయిగా అక్కడ కూచున్నావు.ఇక్కడ నాకు ఎంత ఇబ్బందిగా ఉందో” అంటారు.నేనేదో రాజ భోగాలు అనుభవిస్తున్నట్లు” ఆమె గొంతు లో సన్నని వొణుకు, కళ్ళలో నీటి పొర. అక్కడి పరిస్థితిని ఊహించుకుంటున్నట్లు చూపులు ఎక్కడో ఉన్నాయి.

“ఇంతకు ముందు వచ్చినపుడు శీతాకాలంలో వచ్చాము. మా అబ్బాయి న్యూ జెర్సీలో ఉన్నాడు. బయటికి వెళ్లలేం..ఆ మంచులో చలిలో! ఈయనకేమో రోజూ కాలనీలో వాకింగ్, పార్కులో లో స్నేహితులూ, సాయంకాలాలు ఇంట్లో ఫ్రెండ్స్ తో బాతాఖానీ ఇవన్నీ అలవాటు. ఇక్కడేమో అవన్నీ కుదరవు. వెళితే వీకెండ్స్ బయటికి వెళ్లాలి. అది కూడా ఇంట్లో బాలింతను పెట్టుకుని “పదరా బయటికి వెళ్దాం” అనలేం గా ఎంత కొడుకైనా!

పాపం, వాడికీ ఆఫీసు పన్లవీ ఉంటాయి మరి ! ఏదో అలా వాల్ మార్ట్ కీ, టార్గెట్ కీ, హోల్ ఫుడ్స్ కీ వీళ్ళతో వెళ్ళిరావాడమే! అదీ, గ్రహాంతర యానానికి వెళ్తున్నట్లు పది జతల బట్టలూ జాకెట్లూ తగిలించుకుని ! ఈయనకసలు తోచుబాటు అయ్యేది కాదు. ఎంత సేపని టీవీ చూస్తారూ…”

“ఏం? తోచుబాటుకి…మీకు కొంచెం ఇంటిపనిలో సహాయం చెయ్యొచ్చుగా” అన్నాను తిడుతుందేమో అని భయపడుతూనే!
ఆవిడ సడన్ గా మాటలాపి నా వైపు చూసింది . గతుక్కుమన్నాను. నోర్మూసుకుని వింటే బాగుండేది అనుకుంటూ.
“హయ్యో నా బతుకు! అలాటి అలవాట్లు చేసానా నేను? ఈనాటికీ కాఫీ కప్పు దగ్గర్నించీ అందించాల్సిందే! బనీన్లు, టవల్స్ తో సహా రెడీగా పెట్టాలి. సర్దుకోడం తెలీదు కానీ, అదక్కడ పెట్టలేదు, ఇది ఇక్కడ పెట్టలేదు” అని వంకలకు మాత్రం కొదవలేదు. నా మొహంలే, కడుపు చించుకుంటే కాళ్ల మీద పడుతుంది. ఇది ప్రతింట్లో ఉండే భాగోతమే” అంది
“పోయిన సారి ఇక్కడి నుంచి వెళ్లాక నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా పాడయింది . మోకాళ్లు బాగా అరిగి పోయి ఇక్కడ రోజంతా నిలబడే ఉండాల్సి రావడంతో అసలు రెండు నెలలు నడవనే కూడదన్నారు డాక్టర్లు.

“అసలు ప్రపంచంలో ఇన్ని అంట్ల గిన్నెలు ఉంటాయాని అని సందేహం వొస్తోంది నాకు” ఆవిడ సీరియస్ గానే అన్నా , నాకు మాత్రం నవ్వాగలేదు.

ఆవిడ కూడా కొద్దిగా నవ్వింది .”నిజం విరజా, ఒక్కోసారి విసుగేసి సాయంత్రం కడుగుదాం లే అని వదిలేస్తామా? ఆ గుట్ట అలా సింక్ లో పెరిగి పోతునే ఉంటుంది. పోనీ ఎప్పటి గిన్నెలు అప్పుడు కడిగేద్దాం లే అనుకుంటామనుకో, రోజంతా కడుగుతూనే ఉండాల్సి వస్తుంది. అమ్మో, ఇంత చాకిరీ నా వల్లకావడం లేదు! ఎవరి పన్లు వాళ్ళు చేసుకోడం మంచి సంస్కృతే కావొచ్చు కానీ నాకు అలా అలవాటు కాలేదు మరి ! వర్కింగ్ వుమన్ గా పని మనుషుల సహాయంతో నెట్టుకొచ్చాను . మీ అంకుల్ అటు పుల్ల తీసి ఇటు పెట్టరు ! జీవితం అంతా చాకిరి చేసి చేసి ఉన్నాను. నాకు ఇక పూర్తిగా విశ్రాంతి కావాలి . రోజంతా నిలబడి పని చేయడం, పసి పిల్లాడిని చూసుకోడం, పన్లో పని పెద్ద దాన్ని స్కూల్ బస్ ఎక్కించడం నుంచీ నేనే చూడాలంటే, ఇక్కడికి వచ్చినందుకు ఇదేదో పనిష్మెంట్ లా ఉంది కానీ మరోలా లేదు ”
“నిజమే అనుకోండి.కానీ పాపం మీ పిల్లలు మాత్రం అనుకోరూ, అమ్మ కష్టపడి పోతోందని” అన్నాను ఏదో ఊరడిద్దాం అని.
“ఊరుకో నువ్వు! చూస్తుంటాగా ఫేస్బుక్ లో ..రాతలూ “అమ్మ గొప్పది, అమ్మ రుణం తీర్చలేనిది అదీ ఇదీ అని పిచ్చి ఫొటోలు పెట్టి..”
“ఏంటి మీరు ఫేస్బుక్ లో ఉన్నారా?”అన్నాను కొద్దిగా ఆశ్చర్యంగా
“ఏం, ఉండకూడదా ”
“అయ్యో కాదు, ఉన్నారని తెలీదు అంతే. మీకు ఫ్రెండ్ రిక్వెస్ట్ పంపిస్తా ఉండండి”

ఆవిడ నా మాటలు వినిపించుకోలేదు “మా అమ్మ ఎంతో కష్టపడి పెంచింది. తను మానుకుని మాకు పెట్టింది. మా చదువుకు నాన్న ఎంతో చేసారు, అప్పులు తెచ్చారు. మా జీవితాల్లో అమ్మ దీపమైంది,కప్పుకుంటే దుప్పటైంది ” అని మీరంతా సెటిలయ్యాక మెచ్చుకోడం కన్నీళ్లు పెట్టేసుకోడం కాదు. ఆ కష్టాలు పడేటపుడే తల్లి దండ్రులకు కాస్త ఆసరా గా ఉండాలనే జ్ఞానం పిల్లలకు ఉంటే ఎంత బాగుండు? అది లేక పోగా తల్లి కాకపోతే ఎవరు చేస్తారనే బహానా ఒకటా? ”
శారదగారి మాటలు భలే నచ్చాయి నాకు.
“మా కొంగుతో ముక్కు తుడుచుకున్నంత చప్పునా
పద్యాల్ని చేతి రుమాళ్ళుగా వాడకండి”

కొండేపూడి నిర్మల కవిత గుర్తొచ్చింది
“మీరు ఇలా ఖచ్చితంగా ఆలోచించడం బాగానే ఉంది కానీ, ఇవి మీ అమ్మాయికో కోడలికో తెగేసి చెప్పలేరు కదండీ,” అన్నాను
“ఇహ నా వల్ల కాదు. ఇంకోసారి పురుళ్ళు, పిల్లలూ అని పిలిస్తే మాత్రం నేను రానని చెప్పేసి మరీ పోతానమ్మోయ్,” అందావిడ.

లక్ష్మి గారు నవ్వింది .”ఊరుకోండి శారద గారూ! ఎలాగూ వచ్చారు, ఇంత చాకిరీ చేశారు. ఇప్పుడు మీరు పుసుక్కున ఈ మాట అన్నారంటే మీరు చేసిందంతా కొట్టుకు పోయి మీరన్న మాటే మిగులుతుంది. మిగలడమే కాదు, చుట్టాలూ , పక్కాలూ ఇండియా అమెరికా ల్లో మొత్తం పాకి పోతుంది కూడాను. తల బొప్పి కట్టి ఉన్నాం ఇక్కడ. ఎందుకొచ్చిన గోల, నాల్గు రోజులైతే ఎలాగూ వెళ్ళి పోతారు గా” అంది అనునయంగా

ఆవిడ మాటలు నిజమే అనిపిస్తున్నా, శారద గారు అలా ఖరా ఖండీగా చెప్పెయ్యడమే మంచిదేమో అనిపించింది నాకు ఓ క్షణం. ఎలాగూ అది శారద గారి చేతిలో పనే అనుకోండి .
శారద గారు మళ్లీ అందుకున్నారు

“పెద్దయ్యాక మీరు పంపే డాలర్లు, బంగారు బిస్కెట్లూ మాకొద్దు తల్లీ! ఎలాగూ దేశాలు పట్టి పోయారు. దాని మీద మాకేం కంప్లెయింట్లు లేవు. ఎవరి బతుకు దెరువు వాళ్లది. ఎవరి కుటుంబాలు వాళ్లకి వచ్చాక ఇంకా మీరంతా మా చేతుల్లో ఉండాలని మేము కోరుకోము. కానీ ఈ ముసలి వయసులో కాస్తంత ప్రశాంతంగా బతకనీండి తల్లుల్లారా”

ఆవిడ మాటలు వింటుంటే ఆలోచనల్లోకి పోవాలనిపిస్తోంది. అబ్బ, నేనొక్క దాన్ని కాదు, చాలా మంది ఆలోచించాలి. పిల్లలంతా ఆలోచించాలి .

ఆవిడ పక్కనే గడ్డి పూలు పీకుతూ కూచున్న సుశీల గారు నవ్వింది.

“తప్పవండీ ఇవన్నీ! మా కోడలికి మొదటి పురుడు సమయంలో అమెరికా పోవడం అంటే ఎంతో సంబర పడి వొచ్చాను. పురుడు అయ్యాక చంటి వాడిని ఇండియా తీసుకు వెళ్ళమన్నారు అబ్బాయి కోడలూను! అసలు అది ఊహించలేదు నేను. వెంటనే నిర్ణయించుకోలేక సతమతమయ్యాను. పిల్లలిద్దరూ ఇక్కడే ఉన్నారు, అక్కడ కృష్ణా రామా అనుకుంటూ పడి ఉన్నాము. సడన్ గా ఇన్నేళ్ల తర్వాత మళ్ళి పసి వాడి పెంపకం పూర్తిగా చేతిలోకి తీసుకోవాలంటే భయం వేసింది. కానీ తప్పలేదు. తీసుకెళ్ళాను.

మూడేళ్ళు వచ్చేవరకు నా దగ్గరే ఉన్నాడు. మేమిద్దరం మళ్ళీ అన్నీ కొత్తగా నేర్చుకుని ఎన్నో ఇబ్బందులు పడి పెంచాము. తెలీకుండానే మా ఒంటరి జీవితంతో వాడు పెనవేసుకు పోయాడు. వాడి ముద్దు మాటలకు ప్రాణాలిచ్చేస్తుండే వాళ్లం. వాడు మాకు ప్రాణమై పోయాడు. వాడికి నేను నాన్నమ్మని కాదు, తల్లిననే అన్న ఫీలింగ్ ! పొత్తిళ్ల లో బిడ్డను పెంచానేమో ! మూడేళ్ళు వచ్చాయి కాబట్టి ఇక స్కూల్లో వేయాలి, వచ్చి తీసుకు వెళ్తాం ” అని అబ్బాయి ఫోన్ చేసిన రోజూ వాడిని మధ్యలో పెట్టుకుని నిద్దర్లు పోకుండా కూచున్నాం ఇద్దరం. వాళ్ళు వచ్చే రోజు దగ్గర పడుతుంటే గుండెల్లో మంటగా ఉండేది. వాడు మాకు దూరం అయిపోతాడనే భావన భరించలేక పోయే వాళ్లం. ముఖ్యంగా ఈయన భలే దిగులు పడి పోయారు. వాడిని ఎత్తుకుని దింపే వారు కాదు .

చివరికి వాళ్లు రానూ వచ్చారు. తీసుకెళ్ళనూ వెళ్ళారు. వాడు వెళ్లనని ఒకటే ఏడుపు. మేమూ ఏడుస్తూనే అప్పజెప్పాము.. తర్వాత చాలా రోజులు కోలుకోలేదు ఇద్దరం.

మరో రెండేళ్ళకి రెండో సారి పురుడు పోయడానికి వచ్చేసరికి వాడు మమ్మల్ని మర్చి పోయాడనుకోండి. పాపనూ అలాగే తీసుకు వెళ్ళమంటే మాత్రం నా వల్ల కాదన్నాను. మళ్ళీ రెండో సారి ఆ బాధను నేను మోయలేకపోయాను. మా కోడలికి కోపం వచ్చింది కూడానూ!
“మీ కొడుకు పిల్లను పెంచడం కష్టమా మీకు? మనవరాలేగా “అని అన్నా బాధ పడి ఉండక పోను. కానీ “బేబీ సిట్టింగ్ కి ఎంత ఖర్చు పెట్టాలో తెల్సా ఇక్కడ! పైగా ఇద్దరు పిల్లల్ని చూసుకోవడానికి మనుషులు కావాలంటే ఎంత కష్టమో ఆలోచించొచ్చుగా మీరు?” అంది!

సుశీల గారు గొంతులో ఏదో అడ్డం పడినట్లు మౌనంగా ఉండిపోయారు. మేమూ ఆవిడను అనుసరించాము.
కస్తూరి గారు నెమ్మదిగా నోరు విప్పారు. అసలు ఆవిడ మాట్లాడరు ఎక్కువగా ! అందరూ మాట్లాడుతుంటే నవ్వుతూ చూస్తుంటారు తప్ప.
“ఏమోనమ్మా, నేను సర్వీసు లో ఉండగానే ఈ మోకాళ్ల నొప్పులవీ పడక, డయాబెటిస్ వచ్చి వాలంటరీ తీసుకున్నాను. రా రా అని గోల పెడుతుంటే ఎలాగో ధైర్యం చేసి ఫ్లైట్ ఎక్కాను. పదహారు గంటలు అలా కూచునే సరికి కాళ్ళు రాళ్ళయిపోయాయంటే నమ్మండి. రాగానే డాక్టర్ దగ్గరికి పరిగెట్టాల్సి వచ్చింది. ఎంత డెలికేట్ గా అనిపించిందో బాబూ నిజంగా !

పాపం వీళ్ళ ఉత్సాహం వీళ్లది. అక్కడికెళ్దాం ఇక్కడికెళ్దాం అని లాంగ్ వీకెండ్స్ ప్లాన్ చేసే వాళ్ళు. గంటల తరబడి లాంగ్ డ్రైవుల్లో కూచోలేక నానా ఇబ్బందులూ పడేదాన్ని! చెప్తే వీళ్ళు బాధ పడతారని మొదట్లో దాచే దాన్ని కానీ, చెప్పక పోతే మరింత కష్టం అని చెప్పేదాన్ని! “మా అత్తగారు వాళ్ళు వచ్చినపుడు అన్నీ బాగా తిప్పి చూపించాం అమ్మా! నువ్వు చూడక పోతే ఎలా? బాబాయి వాళ్ళు ఏమనుకుంటారు? “అమ్మ జాగ్రత్తరా, అన్నీ చూపించు అక్కడ”అని బాబాయి మరీ మరీ చెప్పాడు ” అని మా అబ్బాయి అంటుంటే ఏమనాలో తెలిసేది కాదు.

ఇండియా తిరిగి వెళ్ళి నా ఇంట్లో నేను పడ్డాక నిజంగా ఎంత హాయిగా అనిపించిందో! చచ్చినా రాకూడదు ఇంకోసారి అనుకున్నాను కానీ, ఇదిగో మా కోడలికి ఆరోగ్యం బాగాలేక మళ్ళీ వొచ్చాను. వయసు బాగా మీద పడక ముందో, లేదా ఆరోగ్యాలవీ సరిగా ఉండి, శక్తి ఉన్నప్పుడో రావాలండీ ఇలాటి “మనవి కాని” చోట్లకి. లేదంటే కష్టమే ! మా కోడలు వచ్చేటపుడే చెప్పింది “చీరలవీ రోజూ ఉతుక్కోడం ఇబ్బంది, నైటీలు తెచ్చుకోండి అని! తెల్లబోయాను. అలవాటు లేని పని కదా! పర్లేదు,ఎలాగో మానేజ్ చేసుకుంటాన్లే అని చీరలే తెచ్చుకున్నాను ! ఎన్నడూ లేనిది ఇప్పుడు నైటీలు వేసుకుని బోర్లా పడనా ఏవిటి?”

అప్రయత్నంగా నిట్టూర్చాను.
ఏవిటో…. ఇవన్నీ బయటికి కనిపించే పరిస్థితులు కావు. ఫలానా వాళ్లబ్బాయి అమెరికాలో ఉన్నాడు వాళ్ళకేవండీ,పిల్లలిద్దరూ అమెరికాలో ఉన్నారు. రెండు చేతులా సంపాదిస్తున్నారు. రెండు కోట్లు (రూపాయల్లో)పెట్టి అక్కడ ఇల్లు కొన్నాడు వాళ్ళబ్బాయి ! , అమ్మనీ నాన్ననీ తీసుకెళ్ళాడు. నయాగరా చూశారు, బ్రూక్లిన్ బ్రిడ్జ్ చూశారని ఆ ఫొటోలూ వీడియోలు.. వచ్చేటపుడు మోసుకొచ్చిన చాక్లెట్లూ, బహుమతులూ! ఇవే నలుగురికీ కనిపిస్తాయి.

పిల్లలు దూరాన ఉండి తమకు ఎప్పుడేమవుతుందో అని వీళ్ళు పడే క్షోభ, ఇండియా నుంచి ఏ అర్థ రాత్రో ఫోన్ వస్తే ఇక్కడ అదిరి పడే గుండెలూ ఎవరికి అర్థం అవుతాయి? కానీ జీవితాలు ఇంత ప్రాక్టికల్ అయిపోయాయేం?
చూస్తుండగానే హడావుడిగా సినిమాల్లో రీళ్ళు తిరిగినట్లు హడావుడిగా మన ప్రమేయం లేకుండానే జారి పోతున్నాయి.

ఇక్కడ ఎవరిని అనడానికీ ఏమీ లేదు. సొంత మనుషులంటూ దగ్గర ఉండాలనో, నిజానికి ఖర్చు భరించ లేకో తల్లి దండ్రులను పిలిపించుకోవడం కాని పనేం కాదు. కానీ పాపం శారద గారి కూతుర్లా మొత్తం వాళ్ల మీదే వదిలేసి దర్జాగా కూచుంటే ఈ వయసులో వాళ్ల గతేం కాను?

నన్నడిగితే పెళ్ళిళ్ళు అయ్యాక పిల్లలు ఆడైనా మగైనా సరే ఎవరి కుటుంబాల పన్లు వాళ్ళే చూసుకోవాలి. అవి కానుపులైనా మరోటైనా! వీలైతే తల్లి దండ్రులకు కాస్త ఆసరాగా ఉండాలి తప్ప వాళ్ల శ్రమను ఇంకా ఇంకా ఆశించ కూడదు.
ఇంటి చాకిరీ నిజంగా ఎంత బండ చాకిరీ? గుర్తింపు లేని చాకిరీ..!!

చీకటి మూగగా అలముకుంటోంది. ఫోన్లో భర్త సరిగా మాట్లాడలేదనే గుబులు తో శారద గారు లేచి “వెళ్తాను విరజా ఇక! చపాతీలు చేయాలి. నా కూతురు రాత్రిళ్ళు అన్నం తినదు”అంటూ లేచారు.
జాలి వేసినా, ఏమీ చేయలేక నేనూ లేచి బట్టలకు అంటిన గడ్డి దులుపుకున్నాను.

***

“ఎంత సేపు తలుపు బాదినా తీయవేం?” తలుపు తెరుచుకుంటూ ఉండగానే చేతిలోని వేడి గిన్నె ను టేబుల్ మీద పెట్టి టాప్ తిప్పి చల్లని నీళ్ళ కింద చేతులుంచింది శ్వేత మెడ పక్కకు పెట్టి మరో వైపు ఫోన్లో మాట్లాడుతూనే!
కంప్యూటర్ లో ఈనాడు పేపర్ చూస్తున్న శారద గారు తల తిప్పి ఎవరన్నట్లు చూశారు. “మా ఎదురింటమ్మాయి శ్వేత” అన్నాను గిన్నెలో శ్వేత తెచ్చిన సాంబార్ ని ఆఘ్రాణిస్తూ!

“అబ్బ, ఊరుకోమ్మా నువ్వు, నాకు అలాటి పట్టింపులేం లేవు. నువ్వు పిచ్చి ప్రయత్నాలు ఏమీ చేయకు. హాయిగా నాన్న నువ్వు, ఏదో టూరు కి వెళ్తాం అన్నారుగా. వెళ్ళేసి రండి! ఇక్కడ వదిన డెలివరీకి వచ్చినపుడు నువ్వెన్ని ఇబ్బందులు పడ్డావో నాకు తెలీదా? ఊరికే గొప్పలు చెప్తావు గానీ! నేను, మా ఆయన మానేజ్ చేసుకుంటాం లే! అవసరం అయితే సహాయానికి ఫ్రెండ్స్ ఉన్నారు. వీసా లేదు, గీసా లేదు. ఇది పెద్ద అకేషన్ అని నువ్వు కాదు, నేను ఫీలవ్వాలి. అందరూ కన్నట్లే నేనూ కంటానులే! రోజుకు కోట్లలో పుడుతున్నారు పిల్లలు. ఊరికే నన్ను హడల గొట్టకు. నా ఆరోగ్యం భేషుగ్గా ఉంది.

నేనెలాగూ ఉజ్జోగం మానేస్తున్నాలే ఇంకో రెండు నెలల్లో! ఇంట్లో ఉండి పిల్లను చూసుకోడం ఈజీయే! నువ్వొస్తే రోజతా ఇంట్లోనే ఉండాలమ్మా! నీకసలే పొద్దుగూకులూ కబుర్లు, ఫ్రెండ్స్ కావాలి. ఇబ్బంది పడతావు. నాకేం సమస్య లేదు కానీ! పిల్ల కొంచెం పెరిగాక రండి నువ్వూ నాన్నా! కాస్త అన్నీ తిరిగి చూడ్డానికి ఉంటుంది. ఊరికే పని చేయడానికి ఉత్సాహ పడి రావొద్దు! సర్లే, తర్వాత ఫోన్ చేస్తాను. మా ఫ్రెండొచ్చింది” అని ఫోన్ పెట్టేసింది.

“మా అమ్మ! నా డెలివరీకి వస్తుందట. ఎందుకంటే వినదు. అసలు చిన్నప్పటి నుంచీ అంతే! అన్ని పన్లూ నెత్తిన వేసుకుని విరగబడి పని చేయాలని, దాన్ని అందరూ గుర్తించాలని తపన.పోయిన సారి మా వదిన డెలివరీకి వచ్చి పాపం ఇంటెడు చాకిరీ చేయలేక సతమతం అయి పోయింది. పైగా “కొడుకు ఇంటికి మొదట అమెరికా మేమే వెళ్ళాలి. కోడలి పేరెంట్స్ కాదు” అనే పట్టుదలతో తనే వచ్చింది. ఆ పట్టుదలకు ఏమైనా అర్థముందా? మా వదిన మంచిది కాబట్టి సరి పోయింది కానీ.

ఇప్పుడేమో” అదేంటే, ఒక్కగానొక్క కూతురివి నీకు పురుడు తల్లే కదూ పోయాలి, నేనొస్తాలే” అంటుంది. ఇటూ అటూ కూడా తనే ముందు రావాలి. ఎంత చెప్పినా అర్థం చేసుకోదు. అక్కడ హైద్రాబాద్ లో మంచి ఇరుగూ పొరుగూ ఉన్నారండీ వాళ్ళ ఫ్లాట్స్ లో. హాయిగా రోజంతా కబుర్లతో టైము గడుస్తుంది ఇద్దరికీ! చుట్టాలు కూడా ఉన్నారు కాబట్టి మాకు టెన్షన్ లేదు అసలు! ఇక్కడికి వస్తే బయటికి వెళ్లడానికి ఉండదు. పలకరించేవాళ్ళు ఉండరు. కనీసం ఫోన్ చేయకుండా ఎవరింటికీ వెళ్ళలేం. ఎంతసేపని టీవీ చూస్తూ గడుపుతారు? పైగా ఇలా డెలివరీలకని వస్తే ఎంత చాకిరీ ఉంటుంది? అందుకే రావొద్దన్నాను. ఆవిడ కంగారు ఏమిటంటే,. తనని వొద్దని మా అత్తగారిని పిలిపిస్తే చుట్టాల్లో పరువు పోతుందట” పెద్దగా నవ్వింది

“పెద్దాళ్ళు అలాగే ఉంటారు శ్వేతా! మనమే అర్థం చేసు
కోవాలనుకుంటా” అన్నాను.

“సర్లే, అలా అర్థం చేసుకుంటూ పోతుంటే వీళ్ళ మూర్ఖత్వానికి హద్దు లేకుండా పోతుంది! కంప్లెయింట్ అనుకోకండి కానీ మా అమ్మకి కొంచెం గొప్పలెక్కువే! అమాయకత్వమేమో అనిపిస్తుంది ఒక్కోసారి! అందరూ తన చుట్టూనే తిరగాలని కోరిక. ఆ పెద్ద పెద్ద సూట్ కేసులేసుకుని తిరుగుతూ “అమెరికా వెళ్ళొచ్చాం అబ్బాయి దగ్గరికి” అని అందరితో చెప్పుకోడం ఒక సరదా! పోనీ ఇక్కడేమైనా సుఖంగా ఉంటుందా అంటే ఉండలేదు. “ఏమోనే బాబు, మన హైద్రాబాద్ లో అయితే ఏ క్షణమైనా ఆటో పిల్చో, డ్రైవర్ ని పిలిచో ఎక్కడికి కావాలంటే అక్కడికి పోవచ్చు. వీధి వాకిట్లోకి వస్తే చాలు సమయం గడిచిపోతుంది. ఇక్కడ ఈ ఘోషా ఏమిటో..”అని బాధ పడేది .

అందుకే ప్రాక్టికల్ గా ఉండాల్సిందే! ఊరికే ఉబలాటపడి వచ్చి ఇక్కడ ఇబ్బంది పడటం ఎందుకు చెప్పండి. “అమెరికా వెళ్లొచ్చాం” అని గొప్పలు చెప్పుకోడానికి, తిరిగిన నాలుగు టూర్లూ తప్పించి ఇక్కడ పాపం ఇళ్ళలో గడిపే లైఫ్ చాలా బోరింగ్ అండీ వాళ్లకి. నాకే ఒక్కోసారి ఇంట్లో పనీ, ఆఫీసు పని మానేజ్ చేసుకోలేక పారి పోవాలి అనిపిస్తుంది. ఇలా తల్లో నాలుక లా పిల్లల కోడిలా అందర్నీ వెంటేసుకుని తిరిగే మా అమ్మ లాంటి వాళ్లకు మరీ బోరు. చెప్తే వినదు….” ఇంకా ఏదేదో మాట్లాడుతూ షెల్ఫు లో పుస్తకాలు తీసుకుంటోంది శ్వేత.
శ్వేతను అభిమానంగా, ఆశ్చర్యంగా చూస్తున్న శారద గారి వైపు చూసి నవ్వాను. “ఇదిగో, మీకు జవాబు” అంటూ !

ఒక మహా దృశ్య కావ్యం అంటే ఇదేనా? ఎప్పటికీ చెరిగి పోని ముద్రను గాఢంగా మనో ఫలకంపై చిత్రించేదేనా?

దేవదాసు సినిమా విడుదలై అరవయ్యేళ్ళు అయిన సందర్భంగా అనేక వ్యాసాలు గురించి సినిమా పత్రికల్లో వెల్లువెత్తుతున్నాయి. కొన్ని అప్పటి ఆ సినిమా విశేషాలతో ఆసక్తి చాలా ఆసక్తి కరంగా ఉండి, మరో సారి సినిమా చూడాలన్న కోరికను రేకెత్తించాయి. నేనుఅంతటితో ఆగక అవి చదువుతూ ఉన్న నేపథ్యంలో చక్రపాణి అనువదించిన “దేవదాసు” నవల ఇంకో సారి తీసి చదివాను. ఎంతో ఇష్టంగా !

శరత్ నవలల కు నాకు చక్ర పాణి అనువాదాలు ఎంతో ఇష్టం . బి . శివ రామ కృష్ణ గారి అనువాదాల్లో నాకు భాషో భావమో మొత్తానికి ఏదో నచ్చలేదు. చక్రపాణివి సంక్షిప్త అనువాదాలైనా సూటీగా మనసుకు ఎక్కేలా ఉంటాయి. ఇటీవల మార్కెట్లో దొరుకుతోన్న వారి అనువాదాలు దొరికితే చదవమని రికమండ్ చేస్తాను. జ్ఞానద, బిందు గారబ్బాయి, పల్లీయులు, రాముని బుద్ధి మంత తనం ఇవన్నీ కూడా పాఠకుల్ని తెలుగు రైల్లో ఎక్కించి కలకత్తా తీసుకు పోతాయి. అసలు దేవదాసుని పక్కా తెలుగు వాళ్లలో కలిపేసింది చక్రపాణే.

సినిమాలో అయినా, నవల్లో అయినా అందరి మనసుల్లోనూ చివరిగా నిలిచి పోయి అభిమానాన్ని సంపాదించుకునే పాత్ర “చంద్ర ముఖి”! నవల్లో చక్రపాణి చేతిలో తెలుగు పాఠకులకు పరిచయమయ్యే చంద్ర ముఖి బయటికి [...]]]> “ఇంకా ఎంత దూరం నాయనా?” ఈ డైలాగ్ వినగానే గుండె లోతుల్లోంచి దుఃఖం ఫెటిల్లున పగిలిన శబ్దం కంటి చివరి నుంచి వరదై చెంప మీదకు జారక పోతే అది దేవదాసు సినిమానే కాదు, వాడు నాగ్గాడే కాదు. తన మరణం తనకు సమీపంలో దర్శనమిస్తున్న ఆ చివరి క్షణాల్లో దేవదా పార్వతిని ఒక్క సారి, ఒకే ఒక్క సారి చూడాలని తపించే క్షణాలు దేవదాసు తో మమేకమై పార్వతి కోసం ఏడవని ప్రేక్షకుడెవరు తెలుగు నాట?

ఒక మహా దృశ్య కావ్యం అంటే ఇదేనా? ఎప్పటికీ చెరిగి పోని ముద్రను గాఢంగా మనో ఫలకంపై చిత్రించేదేనా?

దేవదాసు సినిమా విడుదలై అరవయ్యేళ్ళు అయిన సందర్భంగా అనేక వ్యాసాలు గురించి సినిమా పత్రికల్లో వెల్లువెత్తుతున్నాయి. కొన్ని అప్పటి ఆ సినిమా విశేషాలతో ఆసక్తి చాలా ఆసక్తి కరంగా ఉండి, మరో సారి సినిమా చూడాలన్న కోరికను రేకెత్తించాయి. నేనుఅంతటితో ఆగక అవి చదువుతూ ఉన్న నేపథ్యంలో చక్రపాణి అనువదించిన “దేవదాసు” నవల ఇంకో సారి తీసి చదివాను. ఎంతో ఇష్టంగా !

శరత్ నవలల కు నాకు చక్ర పాణి అనువాదాలు ఎంతో ఇష్టం . బి . శివ రామ కృష్ణ గారి అనువాదాల్లో నాకు భాషో భావమో మొత్తానికి ఏదో నచ్చలేదు. చక్రపాణివి సంక్షిప్త అనువాదాలైనా సూటీగా మనసుకు ఎక్కేలా ఉంటాయి. ఇటీవల మార్కెట్లో దొరుకుతోన్న వారి అనువాదాలు దొరికితే చదవమని రికమండ్ చేస్తాను. జ్ఞానద, బిందు గారబ్బాయి, పల్లీయులు, రాముని బుద్ధి మంత తనం ఇవన్నీ కూడా పాఠకుల్ని తెలుగు రైల్లో ఎక్కించి కలకత్తా తీసుకు పోతాయి. అసలు దేవదాసుని పక్కా తెలుగు వాళ్లలో కలిపేసింది చక్రపాణే.

సినిమాలో అయినా, నవల్లో అయినా అందరి మనసుల్లోనూ చివరిగా నిలిచి పోయి అభిమానాన్ని సంపాదించుకునే పాత్ర “చంద్ర ముఖి”! నవల్లో చక్రపాణి చేతిలో తెలుగు పాఠకులకు పరిచయమయ్యే చంద్ర ముఖి బయటికి చెప్పలేని మూగ బాధని పాఠకుల్లో కూడా సృష్టించి కానీ మాయమవదు. చంద్ర ముఖి దేవదాసు కోసం తాను పడే బాధను, తపనను మనలో కూడా నర నరానా నింపి కానీ వదలదు . నవల చదివాక చంద్ర ముఖికి ఫాన్ గా మారని వారెవరూ ఉండరేమో

ఆ నవలని ఆంద్ర జ్యోతి లో సీరియల్ గా ప్రచురించారట . ఈ నవలకు వడ్డాది పాపయ్య గారు వేసిన బొమ్మలు బంగారానికి అద్దిన తావి లాంటివి.

నవల లో దేవదాసు పారుల మధ్య చిన్నప్పటి నుంచీ ప్రాణ స్నేహమే కనిపిస్తుంది. (అక్కినేని కూడా ఈ విషయాన్ని ఒక ఇంటర్వ్యు లో ఇటీవల చెప్పారు ) ప్రేయసి కోసం ప్రాణాలొదిలిన అమర ప్రేమికుడి గా , ఖ్యాతికెక్కిన దేవదాసుకి నవలలో పార్వతి మీద ఆ స్థాయి ప్రేమ ఉన్నట్లు ఎక్కడా కనిపించదు సరికదా, పార్వతి పెళ్ళి అని తెల్సినా దేవదాసు పెద్దగా స్పందించడు, “ఎప్పుడట?” అని మాత్రమే అడుగుతాడు.

దేవదాసు పట్నం వెళ్లాక చదువు , ఇతర వ్యాపకాల్లో పడి పార్వతిని చాలా వరకు వదిలి వేశాడని రచయితే చెప్తాడు.

పార్వతి తన ప్రేమను ప్రకటించి “నీ పాదాల వద్ద చోటు ఇవ్వు దేవదా” అని అడిగాక కూడా దేవదాసు “నేను తప్ప నీకు గత్యంతరం లేదా పారూ” అనడుగుతాడు.

పాదాల వద్ద చోటు కోరడమంటే ఆత్మ గౌరవాన్ని పోగొట్టుకోడం కాదు, ఆత్మను స్వచ్ఛంగా సమర్పించుకోవడమే కదా! “ఇద్దరు ఒకటే” అన్న భావన వస్తే కానీ అంత మాట నోటి వెంట రాదు.

“మా అమ్మకి, నాన్నకి బొత్తిగా ఇష్టం లేదు. వాళ్ళకి ఎదురు తిరగమంటావా?” అని కూడా అడుగుతాడు.

పట్నం వెళ్ళాక పార్వతికి రాసిన ఉత్తరం లో ” మీది కులీన కుటుంబం కాదు, పిల్లల్ని అమ్ముకునే ఇంటి పిల్లవు నువ్వు. మా అమ్మ నిన్ను ఇంట్లో అడుగు పెట్టనివ్వదు. అసలు ఇంకో సంగతి! నిన్ను ప్రేమిస్తున్నట్లు నాకెప్పుడూ తోచలేదు. ఇవాళ కూడా నీ కోసం నా అంతరంగం ఎక్కువ తపించడం లేదు. ప్రయత్నించి మర్చిపో” అని రాస్తాడు.

నిజానికి ప్రేమ అంతా పార్వతి దే!

“నీ భర్త వయసెంతే” అని మనోరమ అడిగితే జమీందారు తో పెళ్లి కుదిరాక కూడా “పందొమ్మిది ఉంటాయి” అని నిర్భయంగా దేవదాసు వయసు చెప్తుంది. “మీరు కాళ్లకు పసుపూ నొసట కుంకుమా వృధాగా పెట్టుకుంటున్నారు. ఎవరిని భర్త అనాలో కూడా తెలీదు. అతడు నా భర్త కాక పోతేను, నా లజ్జా సంకోచాలకు అతీతుడు కాకపోతేను నేనిలా అతని కోసం చావడానికి కూచోను. చావడానికి సిద్ధంగా ఉన్న మనిషి విషయం తియ్యగా ఉంటుందా, చేదుగా ఉంటుందా అని ఎప్పుడూ ఆలోచించడు. అతని వద్ద నాకు రవ్వంత సిగ్గు కూడా లేదు” అని చెప్తుంది .

పార్వతి వ్యక్తిత్వం నవల్లో మొదటి నుంచి బలంగా కనిపిస్తుంది. అతడు ఉత్తరం రాశాక పార్వతి కఠినమై, మనసుని పూర్తిగా రాయి చేసుకుని ప్రవర్తిస్తుంది.అతడు మళ్ళీ వచ్చి “మా అమ్మా నాన్నల్ని ఒప్పిస్తాను,” అన్నపుడు “నీకేనా తల్లి దండ్రులున్నది? నాకు లేరా? వారి ఇష్టా యిష్టాలతో పని లేదా” అని ఆత్మ గౌరవంతో ప్రశ్నిస్తుంది

“నీకు రూపమే ఉంది కానీ గుణం లేదు. నాకు రూపమూ గుణమూ రెండూ ఉన్నాయి” పొమ్మంటుంది.

పెళ్ళి అయిన తర్వాత కూడా పార్వతి జీవితం మీద ఎలాటి ఆసక్తి లేకుండానే జీవిస్తుంది.

ఆ తర్వాత పార్వతి మీద ప్రేమ ఉన్నట్లు తన మనసు తానే గ్రహించలేని మూర్ఖ శిఖామణి పడే వేదన వర్ణనాతీతం. అతని మనోభావాలేవీ రచయిత వర్ణించడు. వరసగా జరుగుతున్న సంఘటనల ద్వారా మాత్రమే పాఠకుడికి అవి అవగతమవుతాయి. ఒక సంఘటన వెనుక ఒకటి అతని బాధను, వేదన తో కునారిల్లి పోవడాన్ని, ఆరోగ్యం దిగజారి పోవడాన్ని కొద్ది కొద్దిగా చిత్రిస్తూ సాగుతాయి . ఈ వరస క్రమమే చక్కని స్క్రీన్ ప్లే గా అమరి పోతుందేమో అనిపిస్తుంది.

దేవదాసు వంటి వ్యక్తీ మీద ప్రేమ పెంచుకున్న చంద్ర ముఖి అద్భుతమైన పాత్ర ! దేవదాసు ని ఎంతగా గౌరవిస్తుందంటే , అతడిని బలవంతాన తీసుకు వెళ్లి చికిత్స చేసి కాపాడుకునే అవకాశం ఉన్నా అతడు ఎప్పుడు ఎక్కడికి వెళ్ళినా అడ్డు చెప్పదు. అతడి కోసం వేదన పడటం , వెదుక్కోవడం మాత్రం మానదు . అందుకోసం ఆస్తులూ అమ్ముతుంది , తిరిగి వృత్తి వాతావరణం లొకీ ప్రవేశిస్తుంది .
దేవదాసు నవల ఎన్నో భాషల్లోకి అనువాదమై అన్ని భాషల్లోనూ పాఠకుల్లో చర్చ జరగడానికి అభిమానులు ఏర్పడ్డానికి వివిధ భాషల్లో వచ్చిన సినిమా కూడా కావొచ్చునేమో!

కొన్ని పుస్తకాల్లో దేవదాసు ప్రేమ గురించి ఆ పుస్తకాల్లోని పాత్రలు కూడా చర్చించాయి. రంగ నాయకమ్మ గారి “ప్రేమ ప్రేమను ప్రేమిస్తుంది” కథలో సుధ,చంద్ర శేఖర్ ల మధ్య కొంత సంభాషణ నడుస్తుంది. ఈ సంభాషణ నడుస్తూ ఉంటే మనకి కూడా అందులో పాల్గొనాలనిపించేలా ఉంటుంది సరదాగానూ, సీరియస్ గానూ!

రంగనాయకమ్మ గారి ప్రేమ ప్రేమను ప్రేమిస్తుంది! … కథ నుంచి..

ఇది ఇద్దరి మధ్య సంభాషణ

సుధ- ‘‘అసలు … దేవదాసుకీ పార్వతికీ పెళ్ళయితే , వాళ్ళ జీవితం ఎలా వుండేదంటారు?’’

చంద్రశేఖర్ తెల్లబోయాడు- ‘‘ఇప్పుడు దేవదాసు గుర్తొచ్చాడా?’’

‘‘ఎప్పుడూ గుర్తొస్తాడు… నేనడిగింది చెప్పండి!’’
‘‘దేవదాసుకీ పార్వతికీ పెళ్ళా? అసలెలా అవుతుంది?’’
‘‘ఎలాగో అయిందనుకోండీ!… దేవదాసే పెద్దవాళ్ళని ధిక్కరించాడనుకోండీ.’’
‘‘అలా అయితే ఇంకేం? చాలా బాగుంటుంది’’
‘‘బాగుంటుందా? అలాక్కాదు. సరిగ్గా ఆలోచించి చెప్పండి.’’
అతను నవ్వాడు -‘‘ఏమీ బాగుండదంటే సరిగ్గా ఆలోచించినట్టా?’’

సుధ కూడా నవ్వింది- ‘‘మీరసలు కాస్సేపు ఆలోచించి తర్వాత చెప్పండి’’ అని మొరాయించింది.
‘‘కొత్తగా ఆలోచించటాని కేముంది? పెళ్ళయితే సుఖంగానే వుండేవాళ్ళు. వాళ్ళ ప్రేమ మీద నాకేం సందేహం లేదు’’.
సుధ వెటకారంగా చూసింది- ‘‘అంత గొప్ప ప్రేమయితే మరి పెళ్ళెందుకు చేసుకోలేదు? అది పార్వతి చేతిలో లేదనుకోండీ. దేవదాసు చేతిలో ఉందిగా?’’
‘‘దేవదాసు చేతిలో వుండడం నిజమే గానీ, ఆ సంగతి దేవదాసుకే తెలీదండీ! ‘పెద్దవాళ్ళు వొప్పుకోకపోతే ఇంకేం చెయ్యగలం?’ అనుకున్నాడు మొదట. అతనికి తెగింపు వచ్చేటప్పటికి , అతని చెయ్యి దాటిపోయింది. అతని చేతిలో మాత్రం ఏం వుంది? మొదట్లో అతను అమాయకంగా వున్నాడు కాబట్టి, అతని ప్రేమని శంకిస్తారా? ఆ ప్రేమ ఎంత నిజమో తర్వాత జీవితంలో రుజవైంది కదా? ఇంకో స్త్రీని కన్నెత్తి చూడలేదు.’’
‘‘……………………………..’’

‘ప్రేమకి సార్థకత కలిసి జీవించటమే అనుకోండీ. కాదనను. కానీ అది అసంభవమైతే మనసుల్లో ప్రేమ అంతా అబద్ధమేనా? దేవదాసూ పార్వతీ విడిపోయారని నాకెప్పుడూ అనిపించలేదు’’ అని ఇక దానికి తిరుగులేదు అన్నట్టు వూరుకున్నాడు.

సుధ తెగ ఆశ్చర్యపడి పోయింది- ‘‘వాళ్ళిద్దరూ విడిపోనే లేదూ? కలిసే ఉన్నారా? ఎక్కడా? అంతరాత్మల్లోనా? ఆహా! ఏం వేదాంతం మాట్లాడుతున్నారండీ ! దేవదాసూ పార్వతీ ‘ఇద్దరం కలిసే వున్నాం’ అనుకుంటూ సుఖంగా వుండలేకపోయారేం?’’
‘‘మీ లెక్చెరర్ ని వొదిలేసి ఇందులో పడ్డారేం?’’ అని నవ్వాడతను.
‘‘మీరలా తప్పించుకోకండి మరి. ఈ ప్రేమ వ్యవహారాల్లో నాకు చాలా సందేహాలున్నాయి. దేవదాసు ప్రేమ మీద నేనో వ్యాసం కూడా రాశాను.’’
‘‘ఏం రాశారు?’’ నవ్వుతూనే అడిగాడు.
‘‘మీకేవిటో హేళనగా వుంది నా రీసెర్చి మీద. మీరు నా సందేహాలన్నీ తీర్చేస్తే నా అభిప్రాయాలు మార్చుకుంటానుగా?’’ అని మళ్ళీ వాదంలోకి దిగింది. ‘‘అసలు పార్వతి అంత సాహసంగా అర్థరాత్రి వొచ్చి అడక్కపోతే దేవదాసుకి ప్రేమా గీమా ఏం లేదు. ఇంకా చదువుకునేవాడు. జమీందార్ల పిల్లని పెళ్ళి చేసుకునేవాడు. అంతే.’’

‘‘నేనలా అనుకోను. మీరు దేవదాసు మీద కోపంతో ఉన్నారు. అందుకే అలా ఆలోచిస్తున్నారు. పార్వతి వొచ్చి అడక్కపోయినా , పార్వతికి పెళ్ళయి వెళ్ళిపోయిం తర్వాత దేవదాసు చాలా బాధపడేవాడు. ఆమెతో అతనికి ఆ రకం స్నేహం వుంది, ఆత్మీయత వుంది. ఇష్టం వుంది.’’
‘‘ఎన్నివున్నా అదంతా ప్రేమ కాదు. చాలా తొందరగానే మర్చిపోయేవాడు.’’

‘‘సరే, అలాగే అనుకోండి. పోనీ పార్వతి అడిగింతర్వాతే అతనికి ప్రేమ తెలిసిందనుకోండి. పార్వతే అతని మనసులోకి ప్రేమ ఊహ తెచ్చింది. నిజమే. అతని ప్రేమ ఎప్పుడు ప్రారంభమైతేనేం? ఎలా ప్రారంభమైతేనేం? – ప్రేమని ఎవరో ఒకరే ముందు బయటపెడతారు. రెండోవారు తర్వాత దాన్ని గురించి ఆలోచిస్తారు. అడిగిన వ్యక్తికే ప్రేమ వుందనీ, రెండో వ్యక్తికి లేదనీ అనుకుంటామా? ఇద్దరూ ఒకేసారి అడుగుతారా? ఎవరో ఒకరు ముందు అడుగుతారు’’.
…….

చంద్రశేఖర్- ‘‘భూమి మీద వున్న పదార్థాలన్నీ భూమ్యాకర్షణకి అంటుకుపోయి వున్నట్టు, మనుషుల ప్రవర్తనలు సంఘ ప్రభావాలకు లోబడిపోయి వుంటాయి. ఆ గాడిలో పడి బతికే కోట్ల మంది సామాన్యుల్లో దేవదాసు ఒకడు. వాళ్ళ కుటుంబానికి డబ్బు వుంటే వుండొచ్చు. అతని మనసుకి ప్రేమ తెలిసింది గానీ, అది ఫలించేలాగ చేసుకోవడానికేం చెయ్యాలో, ఎవరికి ఎదురుతిరగాలో, అతనికి సరైన సమయంలో తెలీలేదు. దాని ఫలితం అతనే అనుభవించాడు కదా? అసలు, రచయిత అదే చెప్పదల్చుకున్నాడు. పెద్దవాళ్ళు, ఆస్తుల రంధి తోటీ, సాంప్రదాయాల రంధితోటీ, పిల్లల జీవితాల్ని ధ్వంసం చేసేస్తారని చెప్పాడు, కథలో!.. ’’

సుధ వింటూనే వుంది.

చంద్రశేఖర్ ఉత్సాహంగా సాగించాడు- ‘‘నాకర్థమైనంతవరకూ , రచయితలు రెండు రకాలుగా రాస్తారు. కొందరు – మనుషులెలా జీవించాలో చెప్తారు. కొందరు- ఎలా జీవించకూడదో చెప్తారు. శరత్ రాసిందంతా రెండో రకంలోనే. ‘దేవదాసు’ చదివి పూర్తిచేసింతర్వాత మన మనసులు చాలా భారంగా అయిపోవూ? ‘వాళ్ళిద్దరికీ పెళ్ళయితే ఎంత బాగుండేది! పోనీ, ఎక్కడికైనా పోయి సుఖంగా బతికినా బాగుండేది’ అనిపించదూ? ఒక్క క్షణం అలా అనిపించిందంటే , రచయిత మనకి చాలా నేర్పాడన్నమాట. ’’

నవల చివరి భాగం మొత్తం సినిమా లాగే వేదనా భరితంగా ఉంటుంది . చదువుతున్న కొద్దీ ఊరే బాధ … వేదన !
నవల చివర్లో రచయిత ఇలా అంటాడు ..(ఇది సినిమాలో కూడా ఉంటుంది, మొత్తం కాకపోయినా)

“ఇప్పుడు, ఇంతకాలమైనాక పార్వతి ఏమైందో ఎలా ఉందొ నాకు తెలియదు . తెలుసుకోవాలనే కోరిక కూడా లేదు . దేవదాసు గురించే నాకు చాలా దుఃఖంగా ఉంటుంది . ఈ కథ చదివితే మీకు కూడా నా మాదిరేగానే దుఖం కలగవచ్చు. అయినా దేవదాసు వంటి దౌర్భాగ్యులతో, నిగ్రహం లేని వారితో , పాపిష్టులతో ఎప్పుడైనా మీకు పరిచయం కలిగితే వాళ్ళ కోసం మీరు కొంచెం ప్రార్థించండి . కనీసం అతని వంటి చావు మాత్రం ఎవ్వరికి రాకూడదని కోరండి . మరణం వాళ్ళ నష్టమేమి లేదు కాని ఆ సమయంలో ప్రేమ పూరితమైన కర స్పర్శ లలాటానికి సోకాలి . ఆఖరికి ఒకటైనా కరుణా పూరితమైన ముఖం చూస్తూ ఈ జీవితం అంతం కావాలి . చివరికి ఒక కంటి నుంచైనా కన్నీటి బిందువు రాలటం చూసి ప్రాణాలు వదలాలి ”

నిజానికి మరణం చేయి చేతికి అందేంత సమీపం లో ఆసన్నమై దర్శనమిచ్చినపుడు, చెంత చేరి వొడిలో చేర్చుకోబోయే టపుడు ఈ లలాట స్పర్శ లు , కరుణా పూరితమైన ముఖాలు చూడటం ఇవన్ని పోయే ప్రాణానికి తెలుస్తాయా ?

“ఒక్కరి కంటి నుంచైనా కన్నీటి బిందువు రాలడం “చూసి” ప్రాణాలు వదలాలి” . ఈ కోరిక ఉండటం సమంజసమో కాదో మరి !!

దేవదాసు నిజానికి అదృష్ట వంతుడే ! రెండు నిర్మల మైన ప్రేమలని పొందగలిగినందుకు . ఆ ప్రేమల్లో కనీసం ఒకదాన్ని అయినా హృదయ పూర్వకంగా స్వీకరించి సొంతం చేసుకోలేని నాడు , నిలుపుకుని , జీవితాన్ని సుఖమయం చేసుకోలేని నాడు ఆ అదృష్టం ఎందుకు ? చావడానికి కాక పొతే ??
అదే చేసాడు దేవదాసు
దేవదాసు ని ఒక పక్కన అసహ్యించుకునెలా చేస్తూనే మరో పక్క అతని కోసం కన్నీరు పెట్టించ గలిగే నవల.

దేవదాసు నవల లింక్:

అలాటి మంచి కథల్లో ఒక మరీ మంచి కథ “పెళ్ళి ప్రయాణం” !ఇండియా టుడే సాహిత్య వార్షిక సంచికలు వెలువరించే రోజుల్లో చాలా మంచి కథలు వచ్చాయి వాటిల్లో శ్రీరమణ గారి “ధనలక్ష్మి,” కుప్పిలి పద్మ “నిర్ణయం” ఇంకా అనేక మంచి కథలు నాకు వాటిల్లోనే దొరికాయి. అలా 1995 నాటి ఇండియా టుడే వార్షిక సాహిత్య సంచిక లో “పెళ్ళి ప్రయాణం” కథ వచ్చింది. పెద్ద హడావుడి, వర్ణన లేని ఎత్తుగడతో మొదలయ్యే కథ “కొంచెం పెద్దగా” అనిపించి, చివర్లో చదవాలని పక్కన పడేశాను. చివర్లో చదవడం వల్ల కొద్ది కొద్దిగా ఆస్వాదిస్తూ, ప్రతి పేరాకి అమ్మమ్మనో, మేనత్తనో, పెద్దమ్మ నో , స్నేహితురాళ్ళ తల్లుల్నో గుర్తు చేసుకుంటూ “అవును, నిజమే, నిజమే” అని ఆశ్చర్య పోతూ చదివాను. ఇందులో పతివ్రత పిన్ని పాత్ర మా అత్తదే! ఈ పిన్ని పాత్ర ప్రతి ఇంట్లోనూ ముందు తరంలోనో, నడుస్తున్న తరంలోనూ తప్పక ఉండి తీరుతుంది. మిగతా పాత్రలకు కూడా ప్రతి రూపాలు ఎక్కడో ఒక చోట ఎదురు [...]]]> పి. సత్యవతి గారి కథలైనా, వ్యాసాలైనా, ఒకసారి చదివి, కన్వీనియెంట్ గానో, యధాలాపంగానో మర్చిపోయేవి కాదు. నెమ్మదిగా రాజుకునే ఆలోచనలు మహా ప్రవాహమై వెంటాడేలా చేసే రచనలు ఒక్కొక్కటీ! మనల్ని మనకే పరిచయం చేస్తాయి అవి . మనల్ని గురించి మనమే కాసేపు కూచుని ఆలోచించు కోవాలనే తపన రేకెత్తిస్తాయి . ఆత్మలు వాలిన చెట్టు, మెలకువ, అమ్మకేం తీసుకెళ్లాలి, నాన్న ఇలా ప్రతి కథా “ఈ పాయింట్ ని ఆలొచించడం నేనెలా మర్చిపోయాను?” అన్న ప్రశ్న చదివిన ప్రతి సారీ భుజం చరుచుకునేలా, నాలుక్కరుచుకునేలా చేస్తాయి . . పెద్ద పెద్ద అజెండా ప్రకటన లేకుండా, నీతి పాఠాలు లేకుండా, డైడాక్టిక్ గా ఉండక, చెప్పాలనుకున్న విషయాన్ని సన్నని సూదితో నొప్పి తెలీకుండా లాఘవం గా నర నరాల్లోకీ ఎక్కించే రచనలు !

అలాటి మంచి కథల్లో ఒక మరీ మంచి కథ “పెళ్ళి ప్రయాణం” !ఇండియా టుడే సాహిత్య వార్షిక సంచికలు వెలువరించే రోజుల్లో చాలా మంచి కథలు వచ్చాయి వాటిల్లో శ్రీరమణ గారి “ధనలక్ష్మి,” కుప్పిలి పద్మ “నిర్ణయం” ఇంకా అనేక మంచి కథలు నాకు వాటిల్లోనే దొరికాయి. అలా 1995 నాటి ఇండియా టుడే వార్షిక సాహిత్య సంచిక లో “పెళ్ళి ప్రయాణం” కథ వచ్చింది. పెద్ద హడావుడి, వర్ణన లేని ఎత్తుగడతో మొదలయ్యే కథ “కొంచెం పెద్దగా” అనిపించి, చివర్లో చదవాలని పక్కన పడేశాను. చివర్లో చదవడం వల్ల కొద్ది కొద్దిగా ఆస్వాదిస్తూ, ప్రతి పేరాకి అమ్మమ్మనో, మేనత్తనో, పెద్దమ్మ నో , స్నేహితురాళ్ళ తల్లుల్నో గుర్తు చేసుకుంటూ “అవును, నిజమే, నిజమే” అని ఆశ్చర్య పోతూ చదివాను. ఇందులో పతివ్రత పిన్ని పాత్ర మా అత్తదే! ఈ పిన్ని పాత్ర ప్రతి ఇంట్లోనూ ముందు తరంలోనో, నడుస్తున్న తరంలోనూ తప్పక ఉండి తీరుతుంది. మిగతా పాత్రలకు కూడా ప్రతి రూపాలు ఎక్కడో ఒక చోట ఎదురు పడక మానవు.

ఆ తర్వాత ఆ పుస్తకాన్ని వీలైనంత మందికి ఇచ్చి ఆ కథను స్నేహితులతో పంచుకుని ఆ పైన భద్రంగా దాచుకున్నాను.

పల్లె లో జరుగుతున్నా కజిన్ శ్రీలక్ష్మి పెళ్ళికి జయ తన తల్లితో పాటు వస్తుంది . ఆ పెళ్లి కి ఇంకా ఆమె పెద్దమ్మ, పిన్ని , ఇతర బంధువులు అందరూ వస్తారు . ఆ పెళ్లి లో కలిసిన మూడు తరాల స్త్రీలు, వారి జీవితాలను ఏదో ఒక రకంగా ప్రభావితం చేయడమో లేక నిర్దేశించడమో చేసిన పురుషులు , నోరు పెట్టుకుని కొందరు, సేవలు చేస్తూ కొందరు తమ ఉనికిని కాపాడుకునే ప్రయత్నం చేసే గృహిణులు … పల్లెలో ఉంటూ అభివృద్ధి పథంలో ఆలోచించే యువకులు, పట్నం చేరి స్వార్థం తో ప్రవర్తించే మరి కొందరు, ఎన్నేళ్ళు వచ్చినా తమకేం కావాలో తెలుసుకోలేక తల్లి దండ్రులు చూసే పెళ్లి సంబంధాల కోసం ఎదురు చూసే డాక్టరేట్ యువతులు .. ఇలా అనేక పాత్రలు కనిపిస్తాయి, వివిధ దృక్పథాలకు, ఆలోచనలకు పత్రీకలు గా !

ఈ కథలో జరిగే పెళ్లికి పెద్ద ప్రాముఖ్యం ఏమీ ఉండదు . పాత్రలన్నీ తమ జీవితాల్ని తాము తరచి చూసుకుంటూ తమను తాము వేసుకున్న ప్రశ్నలే అనేక విషయాలను, మారి పోతున్న మానవ సంబంధాలను చర్చకు పెడతాయి . ఉన్న ఆస్తులను అమ్మి, గ్రామాలను వదిలి నగరాలకు పోతున్న వలస జీవులు పొందు తున్నదేమిటి, భూమిని నమ్మి గ్రామాల్లోనే ఉన్న రైతులు పొందనిది ఏమిటి అనే ప్రశ్న రాజు అందరిలోనూ రేకెత్తిస్తాడు . సినిమా హాళ్ళు ,బ్యుటి షియన్ల తో సహా ప్రతిదీ అందుబాటులో ఉండే సంపన్న గ్రామాలు నగరాలకు ఏ మాత్రమూ తీసి పోక పోయినా, ప్రశాంతమైన జీవితం అందుబాటులో ఉన్నా ఉరకలు పరుగుల నగర జీవితానికి పరుగులు పెట్టె వారిని ఈ కథ ప్రశ్నిస్తుంది .

ఇక ఈ కథలోని స్త్రీల విషయానికొస్తే తనకేమి కావాలో నిర్ణయించుకునే అధికారాన్ని తనే తీసుకుని జీవితాన్ని మలచుకున్న స్త్రీ జయ తల్లి అయితే, కొద్దో గొప్పో నోరు పెట్టుకుని భర్తని అదుపులో పెట్టిందన్న పేరుతొ బతికేస్తుంది జయ పెద్దమ్మ ! వీళ్ళిద్దరి కంటే భిన్నమైనది పతివ్రత పిన్ని పాత్ర . నిరంతరం భర్త వెన్నంటి ఉండి నానా రకాల సేవలు చేస్తూ, ఆ తను లేక పొతే భర్త బతక లేడేమో అన్న భ్రమలో తనను తానూ మభ్య పెట్టుకుంటూ , చూపరులను మభ్య పెడుతూ , ఆ భ్రమ తన భర్తకు కూడా ఉందని తనను తానూ నమ్మించుకుంటూ ఆత్మవంచన చేసుకుంటూ బతికే పతివ్రత పిన్ని పాత్ర మీద చాలా జాలి వేస్తుంది . సత్యవతి గారి కథల్లో ఇలా ఆత్మ వంచన చేసుకునే స్త్రీ పాత్రలు తరచూ కనిపిస్తూ ఆలోచనలని రెకెత్తిస్తాయి. సూపర్ మామ్ సిండ్రోమ్ ,ఒక రాజ్యం కథ ఇంకా మరి కొన్ని కథల్లో ఇలాటి పాత్రలని చూడవచ్చు .

ఈ కథలో ఆమె ఆ ఇంటి ఆడపిల్లల జీవితాలు ఆ కుటుంబ పెద్ద ఆధిపత్యానికి, కుటుంబ రాజకీయాలకు ఎలా ప్రభావితమై పోయాయో స్పష్టంగా చూపిస్తారు . భర్తను కోల్పోయి, దిక్కు లేక ఉన్న కాస్త ఆస్తిని అన్న చేతిలోనో తమ్ముడి చేతిలోనో పెట్టి, వాళ్ళింట్లోనే పని మనిషులుగా బతికే పాత తరం స్త్రీల నుంచి, భర్తలు చేసే పనులను నిలదీసి అడగలేక ఆ స్ట్రెస్ ని భరించ లేక హిస్టీరియా పేషంట్లు గా మారిన స్త్రీల వరకు, డాక్టరేట్ చేసినా అమ్మ చెప్పగానే అలంకరించుకుని “నలుగురి కంటా ” పడాలని అలంకరించుకుని వడ్డనకు బయలు దేరే 30 ఏళ్ళ సుధ నుంచి కోరుకున్న మనిషి అందుబాటులోనే ఉన్నా తల్లి దండ్రులను కాదనలేక తల వచ్చి వాళ్ళు చుసిన అబ్బాయితోనే తాళి కట్టించుకునే పెళ్లి కూతుఋ శ్రీ లక్ష్మి వరకు వరకు అనేక జీవితాలు .

నలుగురైదుగురు ఆడపిల్లలున్న ఆ నాటి కుటుంబాల్లో ఏదో ఒక విధంగా ఆడ పిల్లలకు పెళ్లి చేసి వదిలించుకోవడం తప్ప , వారికి కూడా పిత్రార్జితంలో భాగం ఇవ్వాలని తోచని తండ్రులను ఈ కథ నిలదీస్తుంది

ఈ కథ నేపధ్యాన్ని సత్యవతి గారు ఇటీవల విడుదల అయిన ‘కథ-నేపథ్యం” లో వివరించారు . ఈ కథలోని పాత్రలన్నీ ఆమె దాదాపుగా స్వయంగా చూసినవే . “తమాషా ఏమిటంటే ఆ రోజుల్లొ నాకు ఆడవాళ్ళలో రెండే రకాల వాళ్ళు కనిపించే వాళ్ళు . చాలా మంచి వాళ్ళు, గయ్యాళి వాళ్ళు . బ్రతుకంతా పతి సేవ కే అన్నట్లు అడుగులకు మడుగులోట్టే స్త్రీలు, బాగా అలంకరించుకుని ఖరీదైన దుస్తులలో ఉండి , అందరి మీదా అధికారం చలాయిస్తూ తమ మాటకి ఎవరైనా ఎదురు చెప్తే అరిచి పోట్లాడి అఘాయిత్యం చేసే స్త్రీలు, మాట మాట కి కళ్ళు తుడుచుకునే స్త్రీలు, దెప్పుతూ సాధిస్తూ ఉండే వాళ్ళు, గట్ట్టిగా నవ్వని వాళ్ళు, సూటిగా ఎదుటి వాళ్ళ మొహం లోకి చూసి మాట్లాడని వాళ్ళు ఇలా ఎంతోమంది నా తోటి స్త్రీలు నా దృష్టి లోకి వచ్చారు . వీళ్ళంతా నా వాళ్ళే ! వాళ్ళు అందరినీ ఒక అభద్రతా భావం అస్తమానం వెంటాడుతూ ఉంటుందని, తమ ఉనికిని కాపాడుకోడానికి చేసే ప్రయత్నమే ఈ పాతివ్రత్యం, గయ్యాళి తనం రెండూ నని అర్థమైంది . ఈ కపటం లో తమని తము మరచి పోయిన పరాయి తనంలో వాళ్ళు జీవితంలో రాజీపడి పోతున్న విధం నన్ను చాలా కష్ట పెట్టింది ” అని విశ్లేషిస్తారు సత్యవతి.

ఇంతకంటే స్త్రీల ప్రవృత్తులను ఎవరైనా అర్థం చేసుకోగలరని,. వివరించగలరని అనుకోను . ఈ విశ్లేషణ లోంచి పుట్టిందే ఈ కథ . అలాగే పట్నాలకు పోతున్న వలసలు, ఆడ పిల్లలకు ఆస్తి లో వాటా లేక పోవడం వంటి విషయాలు తను బాధ పెట్టాయని ఆమె అంటారు . ఈ కథలో ఈ విషయం మీద అర్థ వంతమైన చర్చ జరుగుతుంది .

ఈ చర్చతర్వాత నిజంగా ఎటూ తేల్చుకోలేని స్థితిలో పడిపోతాం .

ఇలాటిస్త్రీలను, వారి స్థితి గతులనుచూసిన తర్వాత, చదువు తనను ప్రతి విషయాన్ని గురించి ప్రశ్నించడం నేర్పిందని చెప్తారు రచయిత్రి .ఎలా ఉండాలో ఒకవైపు నుంచి, అదే సమయంలో ఎలా ఉండకూడదో మరో వైపు నుంచి అర్థమైందని అంటారు .
రచయిత్రి చెప్పినట్లు “పెళ్లి ప్రయాణం” కథలో మూడు దశాబ్దాల జీవితం ఉంది
మూడు తరాల స్త్రీలున్నారు .
వారి వ్యధలు ఉన్నాయి.అవన్నీ కథగా రూపు దిద్దుకున్నాయి .
అసలు పెళ్లి ప్రయాణం కథ చదవడం తప్ప ఆ కథకు గొప్ప పరిచయం లేదు.

పెళ్ళి ప్రయాణం కథ, తానా ప్రచురించిన కథ-నేపథ్యంలో లభిస్తోంది. ఈ పుస్తకం కినిగె లో ఈ పుస్తకం కూడా దొరుకుతోంది.