2017 సంవత్సరం నవంబరు 18, 19 తేదీలలో హైదరాబాదులో రచయితల సమావేశం జరిగింది. అంతకన్న రెండు వారాల ముందు ఖదీర్ బాబు ఫోన్ చేసి, ఆ సమావేశానికి నన్ను ఆహ్వానించాడు. నేను సరే అన్నాను, అలాంటి సమావేశాల్లో ఏమి జరుగుతుందా అనే ఆసక్తితో, ఏదైనా కొత్త విషయం నేర్చుకొనే అవకాశం ఉంటుందనే ఆశతో.

మొదటి సెషన్ లో ఖదీర్ అక్కడకు చేరుకున్న 30-35 మంది రచయతలను సవివరంగా పరిచయం చేసినప్పుడు నాకో సందేహం కలిగింది– వాళ్లందర్నీ సంధించే సూత్రం ఏమయ్యుంటుందా అని. సుమారుగా సగంమంది పేర్లు గతంలో నేను విన్నవే – వారి రచనలు కొన్ని చదివి ఉన్నాను కూడా. తొలి పరిచయంలో మాత్రం ఆ సమూహం వివిధ అస్తిత్వవాదాల, రాజకీయ, సైద్ధాంతికధోరణుల కలగూరగంపలా అనిపించింది. దానికితోడు ఒక నిర్దిష్టమైన ఎజెండా అంటూ లేకపోవడం కూడా విస్మయం కలిగించింది. మన టీవీ డిబేట్లలో మాదిరిగా ధ్వనికాలుష్యం మరీ తీవ్రస్థాయికి చేరుకుంటేగనక సాయింత్రానికల్లా జారుకుందామని నిర్ణయించుకున్నాను. అయితే రెండురోజుల సమావేశం పూర్తయ్యేదాకా ఉండి సంతోషంగా, ఉత్సాహంగా అన్ని కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నాను. అదెలా సాధ్యపడింది? ఆ రెండ్రోజుల్లో ఏం నేర్చుకున్నాను? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం ఇచ్చే ప్రయత్నం చేస్తాను.

అక్కడకు వచ్చినవారంతా బాగా చెయ్యితిరిగిన, అనుభవజ్ఞులైన రచయితలు; లేదాఇటీవలే రాయడం మొదలుపెట్టిన యువ రచయితలు. ఒక నిర్దిష్ట ఎజెండా అంటూ లేకుండా వారందరితో – ఒక్కొక్కరుగా లేదా చిన్నచిన్న సమూహాలలో – ఇష్టాగోష్ఠిగా సంభాషించినప్పుడు కొన్నిసాధారణ లక్షణాలు గోచరించాయి. అందరిలోనూ ఒక అణకువ, నమ్రత, తెలుసుకోవాలనే తపన కనిపించాయి. తమని తాము మరీ సీరియస్ గా తీసుకోకుండా, తామే ప్రపంచపుభారాన్ని మోస్తున్నామనే భావన కలిగించకుండా నవ్వుకోగలిగిన మనుషులు వాళ్లంతా. అదే సమయంలో, వారిలోఎక్కువమంది తెలుగు సాహిత్యంతోనే కాకుండా దేశీయ, విదేశీ సాహిత్యాలతో లోతైన బాంధవ్యం కలిగిన వ్యక్తులని విశదమైంది. ఈ కారణాల మూలంగా ఆరుబయటి సంభాషణలు అర్థవంతంగా, ఆహ్లాదకరమైన, ఆరోగ్యవంతమైన వాతావరణంలో జరిగాయి. సమావేశస్థలిలో మరింత [...]]]>

2017 సంవత్సరం నవంబరు 18, 19 తేదీలలో హైదరాబాదులో రచయితల సమావేశం జరిగింది. అంతకన్న రెండు వారాల ముందు ఖదీర్ బాబు ఫోన్ చేసి, ఆ సమావేశానికి నన్ను ఆహ్వానించాడు. నేను సరే అన్నాను, అలాంటి సమావేశాల్లో ఏమి జరుగుతుందా అనే ఆసక్తితో, ఏదైనా కొత్త విషయం నేర్చుకొనే అవకాశం ఉంటుందనే ఆశతో.

మొదటి సెషన్ లో ఖదీర్ అక్కడకు చేరుకున్న 30-35 మంది రచయతలను సవివరంగా పరిచయం చేసినప్పుడు నాకో సందేహం కలిగింది– వాళ్లందర్నీ సంధించే సూత్రం ఏమయ్యుంటుందా అని. సుమారుగా సగంమంది పేర్లు గతంలో నేను విన్నవే – వారి రచనలు కొన్ని చదివి ఉన్నాను కూడా. తొలి పరిచయంలో మాత్రం ఆ సమూహం వివిధ అస్తిత్వవాదాల, రాజకీయ, సైద్ధాంతికధోరణుల కలగూరగంపలా అనిపించింది. దానికితోడు ఒక నిర్దిష్టమైన ఎజెండా అంటూ లేకపోవడం కూడా విస్మయం కలిగించింది. మన టీవీ డిబేట్లలో మాదిరిగా ధ్వనికాలుష్యం మరీ తీవ్రస్థాయికి చేరుకుంటేగనక సాయింత్రానికల్లా జారుకుందామని నిర్ణయించుకున్నాను. అయితే రెండురోజుల సమావేశం పూర్తయ్యేదాకా ఉండి సంతోషంగా, ఉత్సాహంగా అన్ని కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నాను. అదెలా సాధ్యపడింది? ఆ రెండ్రోజుల్లో ఏం నేర్చుకున్నాను? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం ఇచ్చే ప్రయత్నం చేస్తాను.

అక్కడకు వచ్చినవారంతా బాగా చెయ్యితిరిగిన, అనుభవజ్ఞులైన రచయితలు; లేదాఇటీవలే రాయడం మొదలుపెట్టిన యువ రచయితలు. ఒక నిర్దిష్ట ఎజెండా అంటూ లేకుండా వారందరితో – ఒక్కొక్కరుగా లేదా చిన్నచిన్న సమూహాలలో – ఇష్టాగోష్ఠిగా సంభాషించినప్పుడు కొన్నిసాధారణ లక్షణాలు గోచరించాయి. అందరిలోనూ ఒక అణకువ, నమ్రత, తెలుసుకోవాలనే తపన కనిపించాయి. తమని తాము మరీ సీరియస్ గా తీసుకోకుండా, తామే ప్రపంచపుభారాన్ని మోస్తున్నామనే భావన కలిగించకుండా నవ్వుకోగలిగిన మనుషులు వాళ్లంతా. అదే సమయంలో, వారిలోఎక్కువమంది తెలుగు సాహిత్యంతోనే కాకుండా దేశీయ, విదేశీ సాహిత్యాలతో లోతైన బాంధవ్యం కలిగిన వ్యక్తులని విశదమైంది. ఈ కారణాల మూలంగా ఆరుబయటి సంభాషణలు అర్థవంతంగా, ఆహ్లాదకరమైన, ఆరోగ్యవంతమైన వాతావరణంలో జరిగాయి. సమావేశస్థలిలో మరింత ఫార్మల్ గా జరిగిన చర్చల్లో వక్తలందరూ తమ వాదాలను బలంగా, నిర్మొహమాటంగా వినిపించారు. కొన్నిసార్లు వాతావరణం వేడెక్కింది; అలాగని ఎవరూ మండిపడలేదు.

మాట్లాడిన వారందర్నీ, అన్ని విశేషాలనూ పేర్కొనడం సాధ్యంకాదు గానీ, నా మట్టుకు నేను కొత్తగా, లేదా మరింత స్పష్టంగా తెలుసుకున్న కొన్ని ప్రధానమైన విషయాలు– కొండగుర్తులుగా రాసుకున్న పొడివాక్యాల్లోంచి:

• ఉద్యమాల ఉత్తేజం, ప్రేరణ అవి ఏర్పరచిన ప్రాపంచిక దృక్పథం – ముఖ్యంగా తెలంగాణా సాహిత్యంలో–నేటికీ ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తున్నవి. (అల్లం రాజయ్య, డాక్టర్ పసునూరి రవీందర్ ల ప్రసంగాలు, ప్రమేయాలు ఇందుకు అద్దం పట్టాయి).

• అస్తిత్వవాదం ఏదైనప్పటికీ వాటి మూలాల్లో ఉండేది మానవీయత, ఆవేదన (అన్వర్, కుప్పిలి పద్మ).

• ముఖ్యంగా దళితవాదంలోనూ, తరువాత స్త్రీవాద, ప్రాంతీయ వాదాలలోనూ వస్తున్న ఇటీవలి రచనలలో బాధితుల స్వరాలను పలికించడంతో ఆగిపోకుండా ప్రత్యామ్నాయ సాధికారతను ప్రకటించుకొనే ధిక్కారం స్పష్టంగా వినబడుతున్నది. ఇదొక మంచి పరిణామం (రవీందర్, కృష్ణజ్యోతి, అపర్ణ తోట).

• రాబోయే కాలంలో మన రచనలకూ, సృజనాత్మకతకూ అడ్డుకట్టలు వేయడం ఎవరికీ సాధ్యంకాదు (అపర్ణ తోట).

• యువరచయితల రచనావ్యాసంగం తెలుగు సాహిత్యానికి ఆశాజనకంగా ఉన్నది. వారు ఎంచుకుంటున్న ఇతివృత్తాలలోని వైవిధ్యం అద్భుతం. గ్రామీణ పునాదుల నోస్టాల్జియాను అధిగమించి, ‘గడచిన దినాల తలపోతల బరువు’ నుండి విముక్తులై, ఆధునిక నగరజీవన సంక్లిష్టతను ఒడుపుగా పట్టుకున్న మొదటితరం రచయితలు వీళ్లంతా (ఖదీర్,రిషి శ్రీనివాస్,అపర్ణ తోట, చైతన్య పింగళి, మనోజ్ కనుమూరి, మహి బెజవాడ, కాశీరాజు, విజయ్, ఇంకా ఇతరులు).

• నిత్య సంఘర్షణ, విస్తృత జీవితానుభవసారమే రచనావ్యాసాంగానికి ముడిపదార్థం. మనమధ్య ఇంకా శారదలుండడం ఏకకాలంలో మనఅదృష్టం, దురదృష్టం.(భూతం ముత్యాలు, కరుణాకర్).

• తాత్వికచింతన కలిగిఉండే కథలు విరివిగా రాకపోవచ్చుగాని సదా వాటికొక ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంటుంది. అదొక తపన, ధ్యానం, అంతర్ముఖ అన్వేషణ, సూచనప్రాయమైన వ్యక్తీకరణ.(పూడూరి రాజిరెడ్డి, భగవంతం, అజయ్ ప్రసాద్).

• ఇవాళ్టి పరిస్థితుల్లో రాజ్యాంగానికీ, అంబేద్కర్ రచనలకూ విస్తృత ప్రచారం కల్పించడం కళాకారుల, బుద్ధిజీవుల కర్తవ్యం (మహేష్ కత్తి, ఇంకా ఇతరులు).

• తెలుగులో వస్తున్న ప్రతీ కథనీ (సంవత్సరంలో సుమారు మూడువేలని తెలిసింది!) ఓపిగ్గా చదివి, మంచిచెడులను విశ్లేషించే విమర్శకులు ఉండడం మన అదృష్టం. అంతటితో ఆగకుండా అమెరికాలో ప్రచురింపబడుతున్న కథలనుకూడా చదివి, వాటిని మన దృష్టికి తీసుకొచ్చిన రమణమూర్తిగారికి అభినందనలు.

• దక్షిణ అమెరికా సాహిత్యపు లోతులలోని కళాతత్వసౌందర్యం భిన్నమైనది, విలక్షణమైనదీను. అక్కడి ధోరణులను గనుక పరిశీలిస్తే మనం తెలుసుకోవలసినవి చాలానే మనల్ని చుట్టుముడుతాయి.(కె. సురేష్).

• తెలుగు కథల ప్రాచుర్యానికి ఇంగ్లీషు, ప్రాంతీయ భాషలలోకి వచ్చే, రాగల అనువాదాలే సజీవవారధులు. (ఆదిత్య).

• తెలుగు రచయతలు తమ పుస్తకాలను తామే ప్రచురించుకొని అమ్ముకోవాల్సిన దుస్థితి దాపురించింది. అయినప్పటికీ కొన్ని మెళకువలు పాటిస్తే ఈ పనిని సమర్థంగా నిర్వహించవచ్చు (ఖదీర్ బాబు). ప్రత్యామ్నాయం? ఈ-ప్రచురణ.(అనిల్ అట్లూరి).

ఏర్పాట్లన్నీ చక్కగా ఉన్నాయి. ప్రధాననిర్వాహకులైన ఖదీర్, సురేష్ లు సమయపాలనను సమర్థవంతంగా పాటింపజేశారు. వారి అంకితభావానికీ, సామర్థ్యానికీ అభినందనలు. రెండు రోజులపాటు అంతమంది రచయతలతో, సాహితీమిత్రులతో గడపడం నాకు కలిగిన ఒక గొప్ప అవకాశం. నిర్వాహకులకు ధన్యవాదాలు.

ఎందుచేతనోగాని, ‘కొత్తగా రాస్తున్న యువరచయిత’గా నన్ను నేను పరిచయంచేసుకోగానే అక్కడున్నవాళ్లంతా గొల్లుమని నవ్వారు– నిష్కల్మషంగానే. అది నాకు ఉల్లాసం కలిగించింది; అలాగే, ఆనాటి హేమంత శుభోదయపు అరుణవర్ణం సాయింత్రానికల్లా ఊదారంగులోకి మారినప్పుడు నీలిదుస్తుల రచయితల గుంపులో నన్ను నేను విలీనం చేసుకోవడం కూడా.

- ఉణుదుర్తి సుధాకర్

మద్రాసులో అనేక సినిమాలు తీసి డెబ్బయ్యేళ్ళ వయసులో ఇప్పుడు నవల రాయాలనీ, నవలా రహస్యాలు ఏమైనా తెలుసుకోవచ్చనీ ఫ్లైటెక్కి వచ్చిన అప్పటి ప్రముఖ నిర్మాతా, అదే నగరంలో ఇంకోమూల రోడ్డుపక్క హోటల్లో కట్టెల పొయ్యి ముందు కళ్ళు మండుతూ కాళ్ళు బొబ్బలెక్కుతున్నా సాంబారు కాసి అనేక ఢక్కామొక్కీలు తిని టూరిస్ట్ కంపెనీ ఓనరయ్యి కథా రచయిత కూడా అయిన ఇంకో వంట మాస్టరూ, కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ యువ పురస్కారం తర్వాత మూడొందలకు పైగా సభల్లో ప్రసంగించి రాయటానికి టైం దొరకని తెలంగాణా దళిత కథా రచయిత, చిట్టగాంగ్ కొండ కోనల్లో రెండేళ్ళకు పైగా తిరిగి శోధించి రాసినందుకు అదే అవార్డ్ సాధించిన ఓ మహిళా యాక్టివిస్టూ – తను కథా రచయిత్రి కూడా, ఒకే ఒక కథ రాసిన ఓ కొత్త రచయిత పక్కనే నలభై ఏళ్ళుగా కథలూ, నవలలూ, వ్యాసాలూ రాస్తున్న తెలంగాణా సీనియర్ మోస్ట్ ఇంకొకరూ, హైదరాబాద్లో కేన్సర్ రీసెర్చ్ చేసే ఒక సైంటిస్ట్ సాహిత్యాభిమానం, అతి తక్కువమంది మాత్రమే చేయగలిగే భాషా సౌందర్య శాస్త్ర పరిశోధన మీద ఢిల్లీ యూనివర్సిటీ నుంచీ యువ విమర్శకుడొకరు, ముప్పయ్యేళ్ళ తర్వాత మళ్ళీ కథా రచన మొదలెట్టి కొత్త రచయిత అయిన ఓ ముంబై మెరైన్ ఇంజనీర్, రెండు నవలలూ కథాసంకలనాలూ కవిత్వం తెచ్చి మెప్పించిన ఒకప్పటి హైదరాబాద్ రిక్షావాలా, పాతికేళ్ళలో పది కథలే రాయగలిగిన ఓ అనామక రచయిత, రెండేళ్ళలో ఇరవైరెండు కథలు రాసిన మారుమూల ప్రముఖ రచయిత్రీ, కథ, సినిమా సంగీతం లాంటి అనేక రంగాలలో అనేక రకాలుగా చెయ్యి తిరిగిన ఇంటింటి కథా రచయిత పక్కనే రాసిన రెండు వైవిధ్య కథలకే చెయ్యి విరిగిన మరో కథా విరాగీ, ఏడాదికి మూడువేలకు పైగా కథలు చదువుతూ కథకు శిలువ వేసుకొన్న నిరంతరాధ్యయనశీలి ఒకవైపు, తన కథలు తప్ప మరొకరివి చదవని ఇంకొకరూ, ఆరు పుస్తకాలు అచ్చయ్యాక కూడా తగిన టైటిల్ దొరక్క రెండేళ్ళుగా తరువాతి పుస్తక ప్రచురణ ఆపిన సీనియర్ రచయిత్రీ, నాలుగైదు కథలకే సంచలన టైటిల్ దక్కించుకొన్న యువ రచయిత్రి ఒకరూ, ఇప్పుడు తన పూర్తి పేరుతో రాయటానికే సంకోచించాల్సిన పరిస్థితి వచ్చిన మైనారిటీ రచయిత్రి ఆందోళన ఒకవైపూ, ఫేస్బుక్లో ముప్పై వేల ఫాలోయర్లను గెలుచుకొన్న బిగ్బాస్… ఇంకా అనేకానేక రంగాల నేపథ్యాల వాదాల వివాదాల అస్తిత్వాల…

అందరూ ఊరికి దూరంగా ఒక చోట చేరి నవంబర్ 18, 19 మొత్తం రెండు రోజులూ ఒకరినొకరు ఆహ్వానిస్తూ, చర్చిస్తూ, విభేదిస్తూ, సహిస్తూ…

***

“నా కథలు ఎవరూ చదవట్లేదు. అసలెందుకు రాయాలి?”

“మా దళితుల మీద రాస్తుంటే ఎప్పుడూ ఒకటే రాస్తున్నాడు అని ఒక విమర్శకుడు బాధ. అవే ఎందుకు రాయకూడదు?”

“రచయిత డబ్బు సంపాదించాక రాయలేడంటారు. నిజమేనా?”

“తన బాల్యం మీదా, ఊరుమీదా ఒకే ధోరణిలో అనేక మంచి కథలు రాసిన ఒక రచయిత, ఇప్పుడు వేరే రకం కథలు రాయటం మొదలెట్టాడు. అలా చేయొచ్చా?”

“ఫలానా రచయిత కారు కొన్నాడు. ఆయన పని అయిపోయినట్టేనా?”

“ఒకే ధోరణిలో రాయటం మంచిదా, లేక అనేక విషయాల మీదా రాయొచ్చా…?

“ప్రయోగాత్మక కథలు నేటివిటీ లేకపోవటం వల్ల ఫెయిలవుతున్నాయి. కాదా?”

“నేను లేని కథల్ని నేను రాయను”

“నేనంటే నా పుట్టుకతో వచ్చే అస్తిత్వమొక్కటే కాదు. నాకు ఇంటా బయటా అనేక అనుభవాలుంటాయి. అవన్నీ రాయాలి. అంతే కానీ నువ్వు ఫలానా స్త్రీవి, ఫలానా మైనారిటీవి. అవి మాత్రమే రాయాలంటే అదొక్కటే నా జీవితం కాదు. రాయను.

“పెద్ద కథలు వేసే పత్రికల్లేవు. చిన్న కథలే రాయాలా?”

“కథలో నెగెటివ్ ప్రోటగొనిస్ట్ ని పెడితే అది నేనే అనుకొంటారేమో నా గుడ్ విల్ పోతుందేమో అని భయం వేస్తోంది”

“రాసేప్పుడు ఫలానా వాళ్ళేమనుకొంటారేమో అన్న భయం…”

“రాసి అచ్చేసుకొని చేతులు దులుపు కోవటం కాదు. దాన్ని పాఠకుల దగ్గరకి తీసుకెళ్ళాల్సిన బాధ్యత ఇప్పుడు రచయితదే”

“తెలుగులో తక్షణ సమస్యల మీద వచ్చినట్టు తాత్విక వివేచన మీద కథలు రావటం లేదు. లేదా మన వాళ్ళకు రాయటం రాదా?”

“ఈ తరం రచయితలకు తాత్విక భూమిక లేదు, అంతా పైపై వ్యవహారమే. అసలు మనిషి లోతుల్లోకి వెళ్ళి…”

“ఇప్పుడు మనం మనమీద పని చేసే సెన్సార్ షిప్ గురించి మాట్లాడు కోవాలి. అస్తిత్వ ఉద్యమాలు వచ్చాక ఫలానా నెగెటివ్ పాత్ర మా కమ్యూనిటీదే. ఈ రచయిత మాకు వ్యతిరేకం అంటున్నారు. ఇదో కొత్తరకం సెన్సార్షిప్”

“స్త్రీ విముక్తి సరే. మగవాడి నలుగు బాటు సంగతేమిటి. ఎవరూ రాయరా? రాయకూడదా?”

“గతంలో వచ్చిన అభ్యుదయ విప్లవ సాహిత్యాల్లో మా జీవితాల్లేవు. అందుకే మావి మేము రాసుకొంటున్నాం”

“అసలు కథ చెప్పే వాడు నెరేటర్. రచయితకూ నెరేటర్కీ వాడి దృక్పథానికీ మధ్య సంబంధం లేదు. ఈ సంగతి పాఠకులకు తెలియటం అటుంచి అసలు రచయితలకన్నా తెలుసా? అందుకే ఈ భయాందోళనలు”

“మీక్ బాల్ రాసిన నెరేటాలజీ తప్పక చదవాల్సిన పుస్తకం. అసలు డెరీడా, ఫూకో, లకాన్ లేకుండా …”

” వెస్టర్న్, రష్యన్, లాటిన్ అమెరికన్ సాహిత్యం సరే, మన పక్క రాష్ట్రాల్లో వస్తున్న అద్భుతమయిన సాహిత్యం మనం చదువుతున్నామా? తమిళ, కన్నడ , మళయాళీ భాషలు నేర్చుకోవటం అంత కష్టం కాదు ”

“తెలుగులో మనం రాసే కథలు సినిమాలుగా మారటం కొన్ని దశాబ్దాలుగా ఆగిపోయింది. గమనించారా? ఇతర భారతీయ భాషల్లో అలా కాదు. అక్కడ మంచి కథల్ని సక్సెస్ఫుల్ సినిమాలుగా తీస్తున్నారు. అక్కడి సినిమా రచయితలు కూడా అద్భుతమయిన కథలు రాస్తున్నారు. తెలుగులో కథకీ సినిమాకీ మధ్య లింక్ తెగిపోయింది”

“కొత్త తరం పాఠకులకి మనం రాసేది అవసరం లేదు. మన సాహిత్యం…it is going to die, obviously”

“తెలుగులో పాఠకుల్లేరు, రచయితలు తప్ప”

“కథ సరే, అసలు నవలెందుకు రాయరు? రాసే శక్తి లేదా? లేక మనలో విషయం లేదా? లేక కథ రాస్తే వచ్చే పేరు ఆదరణ నవలా రచయితలకు లేదని …”

“హాస్య వ్యంగ్య కథలు రావటలేదు. అన్నీ సీరియస్ విషయాలే…”

“ఇతర భారతీయ భాషల్లో తెలుగునేల మీద ఉన్న అన్ని వాదాలూ వివాదాలూ ఉన్నాయి, కానీ వాళ్ళు తక్షణ స్పందనని మించినదింకేదో పట్టుకొని, కంపెల్లింగ్గా, ఏ ఇన్హిబిషన్స్ లేకుండా వైవిధ్యంగా రాస్తున్నారు”

“రచయిత ఇంటలెక్చువల్ అయ్యక ఎమోషన్స్ ఆగిపోతాయి, ఇక కల్పనా సాహిత్యం రాయటం సాధ్యమా?”

“ఇంటలెక్చువాలిటీకీ ఎమోషన్స్ కీ మధ్య సంబంధం లేదని తమిళ, కన్నడ , మళయాళీ రచయితలు నిరూపించారు”.

“ఇక్కడ సాధారణ రచయితల్ని చెకోవ్ లాంటి వాళ్ళతో పోల్చి చూడటం దారుణం. పోల్చాలంటే ఇక్కడి ఉత్తమ రచయితల్నీ, అక్కడి మంచి రచయితలతో పోల్చండి. అంతే కానీ ప్రపంచ కథ ముందు తెలుగు కథ తీసిపోయినట్టు మాట్లాడటం సరి కాదు”

“అమెరికన్ కథల పరిస్థితి కూడా మనకంటే గొప్పగా ఏం లేదు. మనకి ఏడాదికి సుమారుగా 2500 కథలు వస్తున్నాయి. అందులో 8 శాతం మంచి కథలు అని చెప్పొచ్చు. అక్కడ కొంచెం ఎక్కువ. 12 శాతం. కాకపోతే వాళ్ళు చిన్న చిన్న అంశాల్ని కూడా గొప్పగా మలుస్తుంటారు రేమాండ్ కార్వర్ లాగా”

“గత రెండు దశాబ్దాలుగా, ముఖ్యంగా కాలేజీల్లో విద్యార్థి సంఘాల ఎన్నికలు బందయ్యాక ఓ కొత్త రైటిస్ట్ తరం వచ్చింది. అసలు ప్రమాదమేమంటే, భినాభిప్రాయం సహించలేని వీళ్ళు అన్ని ప్రభుత్వ ప్రైవేటు కీలక పదవుల్లో నిర్ణయాత్మక శక్తులుగా తయారయ్యారు. సాహిత్యంతో పరిచయం అటుంచి, అసలు ప్రజాస్వామిక విలువలకే వాళ్ళు అపరిచితులు. ఇక తరువాతి తరం సంగతి అలోచిస్తుంటేనే భయమేస్తోంది”

ఇలా ఎన్నో ప్రశ్నలూ కొన్నే సమాధానాలు…

***

సమావేశానికొచ్చిన కొందరి అభిప్రాయాలు క్రింద:

రైటర్స్ మీట్ కోసం నేను మానసికంగా ఎప్పుడో ఆ సమూహం మీద వాలిపోయాను. స్థిరంగా రాస్తున్న వాళ్ళని, అప్పుడప్పుడు రాస్తున్న వాళ్ళని, కొత్తగా రాస్తున్నవాళ్ళని ఒక దగ్గర సమావేశపరచడమే పెద్ద సాహసం. అన్ని భావజాలాల ప్రతినిధులనూ పిలిచి వారి అనుభవాలను, వారి దృక్పథాలను, ఇంతకాలంగా రాస్తూఎదుర్కుకున్న ఇబ్బందులు, అధిగమించిన అవరోధాలు, తట్టుకున్న సవాళ్లు, విస్తృతం చేసిన భావజాలం, రాయకుండా ఉండలేని స్థితి, రాశాక ఏర్పడ్డ వాద వివాదాలు, ఎంత రాసినా రాయకుండా మిగిలిపోయిన జీవితాలు, సంఘటనలు, సందర్భాలు, అసంతృప్తులను, రాశాక ఎదుర్కుకున్న పరిస్థితులు, ఎదిరింపులు …

కథ గురించి, రాసే విధానం, టెక్నిక్, శిల్పం, తాత్వికత, సార్వ జనీనత, తమదైన కథాకథనం .. ఖుల్లంఖుల్లాగా స్పష్టంగా, ప్రామాణికంగా , అర్థవంతంగా , ఉద్విగ్నం గా, ఉత్తేజంగా, మనసులో ఉన్నదున్నట్టుగా చెప్పారు. గట్టిగా చర్చించుకోవడం జరిగింది.

ఈ పదేళ్లలో ఎలాంటి ఇన్స్ట్రక్షన్స్ లేకుండా, ఫోన్ ను స్విచ్ ఆఫ్ చేయకుండా, కనీసం పక్కన వున్న ఇతర రచయితలతో కూడా మాట్లాడుకోకుండా, ఉదయం 9 గంటల నుండి రాత్రి 9 వరకు .. కూర్చోవడం నాకైతే మొదటిసారే.

మీటింగ్ లా లేదు. సమావేశంలా లేదు. మాట్లాడిన ప్రతి ఒక్కరి మాట అందరూ విన్నరు. చర్చల్లో పాల్గొన్నరు. ఎవరికి వారు బయట ప్రత్యేక సమావేశం పెట్టుకోలేదు. చాలా ఏండ్ల తర్వాత ఎంతో ఇష్టంగా ఉదయం 9 నుండి రాత్రి 9 వరకు కుదురుగా కూర్చున్నం.

గొప్ప కథలాగే గడిచిపోయాయి 2 రోజులు.

- అన్వర్ వరంగల్

***

ఈ రైటర్స్ మీట్ 2017 లో చాల మంది యువ రచయతలు పాలు పంచుకున్నారు. అది తెలుగుసాహిత్య లోకానికి ఒక ప్రోత్సాహకర పరిణామం అనిపించింది.

ఇది ఒక చక్కటి అనుభవం. నిజానికి నాకు తెలియని ఎన్నో కోణాలు ,మరెన్నో విషయాల గురించి తెలుసుకున్నాను.

- మణి వడ్లమాని

***

రాసే కుతూహలం ఉన్న నాలాంటి వాళ్లకు ఇక్కడ రెండ్రోజుల గ్లూకోస్ ఎక్కించబడింది . ఇప్పటికే బాగా రాసి, ఇంకా రాస్తున్న వాళ్లకు కొత్త వాళ్ళను కలిసి ఆలోచనలు పంచుకునే ఆటవిడుపు లాంటివి ఈ రెండురోజులు .

దైనందిన జీవితం లో ఉండే పీడన , నలుగుబాటు , భయాలు , ఆందోళనలు… వీటన్నింటినీ కాసేపు పక్కన పెట్టి కుదురుగా కూర్చుని రాయాలంటే … ఇలాంటి సమావేశాలు తరచూ జరగాలి . కలుస్తూ ఉండాలి.

- కరుణ కుమార్

***

ఇవీ నవంబర్ 18, 19 రెండు రోజులూ అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్సిటీలో జరిగిన రైటర్స్ మీట్ 2017 కబుర్లు.

2001 నుంచీ ఇప్పటి దాకా ఖదీర్ బాబు, సురేష్ లు నిర్వహిస్తున్న కథకుల సమావేశాల్లో ఇది పదకొండవది.

గత ఏడాది సూర్యలంకలో జరిగిన రైటర్స్ మీట్ రచయితల నుంచీ ‘కొత్త కథ – 2017′ వెలువడటం పాఠకులకు గుర్తుండే ఉంటుంది.

ఇక ‘కొత్త కథ – 2018′ కోసం ఎదురు చూద్దాం.

- సురేష్

**** (*) ****

ఒక రచయిత జీవితం మీద పదికి పైగా జీవిత చరిత్రలు వచ్చాయంటే ఆ రచయితలో ఎదో విశేషం ఉండి ఉండాలి. ఆనాటి సమాజాన్నీ, అక్కడి జీవితాల్నీ, తన సమకాలీనతనూ అతడు ఓ కొత్త కోణంలో ఆవిష్కరించి ఉండాలి. తన రచనల ద్వారా తన కాలపు సాహిత్య ప్రపంచాన్నే కాక తన తర్వాతి తరాల్నీ ప్రభావితం చేసి ఉండి ఉండాలి.

తన తరం రచయితల కంటే భిన్నంగా ఒక కొత్త శైలితో, శిల్పంతో ఉత్తర అమెరికన్ సాహిత్యం మీద తనదైన ముద్ర వేసిన ఆ రచయిత విలియం ఫాక్‌నర్ (1897–1962).

ఫాక్‌నర్ రచనా ప్రాభవం తన రాష్ట్రాన్నీ, దేశాన్నీ దాటి ఎన్నో వేల మైళ్ళ అవతలి ప్రాంతాల్లోని రచయితల్ని చేరింది. గాబ్రియెల్ గార్షియా మార్క్వెజ్, కార్లోస్ ఫ్యూయెంటిస్, ఒనెట్టి వంటి లాటిన్ అమెరికన్ రచయితలు ఆయన నుంచి ప్రేరణ పొందామని వాళ్ళే స్వయంగా చెప్పారు.

ఫాక్‌నర్ రాసిన ‘ది సౌండ్ అండ్ ది ఫ్యూరీ’, ‘యాస్ ఐ లే డైయింగ్’ , ‘లైట్ ఇన్ ఆగస్ట్’ , ‘ది అన్‌వాన్‌క్విష్డ్’ , ‘అబ్సలోం, అబ్సలోం!’ నవలలల్లో మొదటి రెండింటినీ అతడి మాస్టర్ పీసెస్ గా పరిగణిస్తారు.

***

అబద్దాలు చెప్పొద్దనీ, మనసులో ఉన్నదే మాట్లాడమనీ, పొరుగు వాడికి సాయం చెయ్యమనీ, లౌక్యం కూడదనీ, పాపం చెయ్యొద్దనీ ప్రపంచంలోని అనేక మతాలూ , సిద్దాంతాలూ ప్రభోదిస్తాయి. తమ మార్గంలో నడిస్తేనే ముక్తి దొరుకుతుందని కూడా నమ్మిస్తాయి.

ఆ ప్రభోధాలు వినేందుకు ప్రజలు లక్షల , కోట్ల సంఖ్యలో గుమి గూడతారు. చప్పట్లు కొడతారు. ఆయా మతాలకోసం, సిద్దాంతాల కోసం ప్రాణాలు విడుస్తారు. తీస్తారు. కానీ చెప్పినవేవీ ఆచరించరు.

కానీ అబద్దాలు చెప్పని, లౌక్యం తెలీని మనుషులు సమాజంలో మనమధ్యే కొందరుంటారు.

అయితే వారిని సమాజం, చివరికి తమ సొంత కుటుంబం కూడా తమలో కలుపు కోదు. గౌరవించదు. వారిని వీలయినంత దూరంగా తరుముతుంది. [...]]]>

హైవేని క్రాస్ చేయబోతున్న తాబేలు. దాని వీపుమీదగా దొర్లిన భారీ కంటైనర్ టైర్లు. టైరు వెంటే ఎగిరిన తాబేలు వెల్లకిలా మళ్ళీ హైవే మీదే పడింది. ఇంకో వాహనం వచ్చేలోపు అది గిల గిలా కొట్టుకొని ఎలాగో మళ్ళీ బోర్లా పడి ఆ పక్కకు పాక గలిగింది.

ముప్పై పేజీల తర్వాత వచ్చే ఈ తాబేలుకీ పది పేజీలముందు పెరోల్ కింద విడుదలయ్యి ఒక్లాహోమా లోని తన స్వంత ఊరికి బయలుదేరిన టాం జోడ్ కీ ఏమిటి సంబంధం?

నాచురలిస్ట్ రచనల్లో సహజంగా కనబడే పదులకొద్దీ పేజీల వర్ణనల తర్వాత వచ్చే ఇలాంటి ఒక చిన్న ‘ఘటన ‘ కోసం నవలంతా చదవాలా అని తలపట్టుకొనే నేటి తరం పాఠకులని కూడా చదివించగల సమర్ధత కొద్దిమంది రచయితలకే సాధ్యం. అదికూడా పుస్తకాన్ని దింప నివ్వకుండా.

అలాంటి ఒకానొక గుదిబండే జాన్ ఎర్నెస్ట్ స్టైన్బెక్ 1939 లో రాసిన ‘గ్రేప్స్ ఆఫ్ రాత్ ‘ నవల.

ఓ హత్యానేరం కింద నాలుగేళ్ళ పాటు జైలు జీవితం గడిపిన టాం జోడ్, పెరోల్ కింద విడుదలయ్యి ఒక్లాహోమా లోని తన స్వంత ఊరికి బయలుదేరటంతో కథ మొదలవుతుంది.

మండే ఎర్రని ఎండ, దుమ్ముకొట్టుకుపోయిన కాలిబాటలు, ఎండిపోయిన పంటల మధ్య ఊరు చేరిన టాం జోడ్ కి అక్కడ బాంకు స్వాధీనం చేసుకొన్న రైతుల భూములు, అయిన కాడికి ఉన్న వస్తువులన్నీ అమ్మి ఇళ్ళు ఖాళీ చేసి వలసపోతున్న రైతులూ కూలీలు కనిపిస్తారు. అక్కడ కలిసిన మత బోధకుడు జిమ్ కేసీ తనకి మతం మీదా దేవుడి మీదా నమ్మకం పోయిందనీ, ఇప్పుడు మనిషినీ విశ్వమానవ ప్రేమనీ మాత్రమే నమ్ముతున్నాననీ చెప్తాడు.

ఓ డొక్కు వానులో వందల మైళ్ళ రోడ్డు మార్గంలో పని వెతుక్కుంటూ కాలిఫోర్నియాకి ప్రయాణమవుతుంది జోడ్ కుటుంబం. జిమ్ కేసీ కూడా వాళ్ళతోనే కలుస్తాడు. దుర్భిక్ష ప్రాంతాల్లో ఎడారి వడ గాడ్పుల మధ్య దారిలోనే [...]]]>

ఏప్రిల్ 17 న మార్క్వెజ్ వర్ధంతి. One Hundred Years of Solitude పుస్తకానికి ఈ ఏడాదితో యాభయ్యేళ్ళు నిండుతాయి. ఈ సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని “యాభయ్యేళ్ల వందేళ్ల ఏకాంతం” పేరుతో మార్క్వైజ్ ఇంటర్వ్యూ తెలుగులో.

“మార్క్వెజ్ రచనాశిల్పం” పేరుతో సురేష్ అందిస్తున్న వ్యాస పరంపరలో ఇదొక భాగం. మూడేళ్ల క్రితం ఆంధ్రజ్యోతి వివిధ పత్రికలో వచ్చిన వ్యాసానికి ఇది మూలవ్యాసం (అనెడిటెడ్ వెర్షన్).

***

90ల తర్వాత తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచంలో మాజికల్ రియలిజానికి మార్క్యూజ్ పర్యాయపదం అయ్యాడు. 1982లో నొబెల్ ప్రైజ్ తెచ్చిపెట్టిన ఒన్ హండ్రిడ్ ఇయర్స్ ఆఫ్ సాలిట్యూడ్ నవలలోని యునైటెడ్ ఫ్రూట్ కంపెనీ గ్లోబలైజేషన్కి ఉదాహరణగా మారింది. గ్రామీణ నేపథ్యం కల మన రచయితలు ఎక్కడో ఖండాంతరాల అవతల మకొండోలో తమ ఊరినీ, తమ ఊరిలో ఉర్సులా వంటి తల్లుల్నీ చూడగలిగారు. మొన్న తన మరణం తర్వాత వేలాది సామాన్య పాఠకుల, రచయితలతో పాటు, కొలంబియా అధ్యక్షుడు, అమెరికన్ ప్రెసిడెంటు కూడా సంతాపం ప్రకటించారు. ఇంతగా ఖండాంతర నానా జాతుల సాహిత్య హృదయాలనీ ప్రపంచపు నలుమూలలా కొల్లగొట్టిన మార్క్యూజ్ దక్షిణ అమెరికా కొలంబియాలోని ఓ మారుమూల అరాచక రచయిత. తన నవయవ్వనంలో ఎలా రాయాలో తెలీక తబ్బిబ్బయిన మన తోటి తెలుగు కుర్ర రచయితలలాంటి వాడే అయినా, రాయటం కోసం బతికేందుకు దుర్భరమైన కష్టాలకు సిద్ధమవటం, తనదైన రచనా శిల్పాన్ని సాధించటం అందుకు దోహదపడ్డాయి.

ఓ మామూలు కథ రాయడానికి 500కి పైగా కాగితాలు తగలేస్తానని మార్క్యూజ్ అంటే, [...]]]>

వన్ హండ్రెడ్ ఇయర్స్ ఆఫ్ సాలిట్యూడ్ – వందేళ్ళ ఏకాంతం – స్పానిష్ భాషలో గాబ్రియేల్ గార్సియా మార్క్వెజ్ రాసిన మాగ్నం ఓపస్. మార్క్వెజ్ ఈ నవలను 1965 లో రాయటం మొదలుపెట్టి 1966 లో పూర్తి చేశాడు. ఇది ఏభయై ఏళ్ళ క్రితం 1967లో అచ్చయ్యి అనేక సంచలనాలతో సాహిత్య ప్రపంచాన్ని కుదిపివేసింది.

ఏప్రిల్ 17 న మార్క్వెజ్ వర్ధంతి. One Hundred Years of Solitude పుస్తకానికి ఈ ఏడాదితో యాభయ్యేళ్ళు నిండుతాయి. ఈ సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని “యాభయ్యేళ్ల వందేళ్ల ఏకాంతం” పేరుతో మార్క్వైజ్ ఇంటర్వ్యూ తెలుగులో.

“మార్క్వెజ్ రచనాశిల్పం” పేరుతో సురేష్ అందిస్తున్న వ్యాస పరంపరలో ఇదొక భాగం. మూడేళ్ల క్రితం ఆంధ్రజ్యోతి వివిధ పత్రికలో వచ్చిన వ్యాసానికి ఇది మూలవ్యాసం (అనెడిటెడ్ వెర్షన్).

***

90ల తర్వాత తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచంలో మాజికల్ రియలిజానికి మార్క్యూజ్ పర్యాయపదం అయ్యాడు. 1982లో నొబెల్ ప్రైజ్ తెచ్చిపెట్టిన ఒన్ హండ్రిడ్ ఇయర్స్ ఆఫ్ సాలిట్యూడ్ నవలలోని యునైటెడ్ ఫ్రూట్ కంపెనీ గ్లోబలైజేషన్కి ఉదాహరణగా మారింది. గ్రామీణ నేపథ్యం కల మన రచయితలు ఎక్కడో ఖండాంతరాల అవతల మకొండోలో తమ ఊరినీ, తమ ఊరిలో ఉర్సులా వంటి తల్లుల్నీ చూడగలిగారు. మొన్న తన మరణం తర్వాత వేలాది సామాన్య పాఠకుల, రచయితలతో పాటు, కొలంబియా అధ్యక్షుడు, అమెరికన్ ప్రెసిడెంటు కూడా సంతాపం ప్రకటించారు. ఇంతగా ఖండాంతర నానా జాతుల సాహిత్య హృదయాలనీ ప్రపంచపు నలుమూలలా కొల్లగొట్టిన మార్క్యూజ్ దక్షిణ అమెరికా కొలంబియాలోని ఓ మారుమూల అరాచక రచయిత. తన నవయవ్వనంలో ఎలా రాయాలో తెలీక తబ్బిబ్బయిన మన తోటి తెలుగు కుర్ర రచయితలలాంటి వాడే అయినా, రాయటం కోసం బతికేందుకు దుర్భరమైన కష్టాలకు సిద్ధమవటం, తనదైన రచనా శిల్పాన్ని సాధించటం అందుకు దోహదపడ్డాయి.

ఓ మామూలు కథ రాయడానికి 500కి పైగా కాగితాలు తగలేస్తానని మార్క్యూజ్ అంటే, మన రచయితలకు షాక్ తగలక తప్పదు. 1983లో సహ రచయిత, తన మిత్రుడు కూడా అయిన మొండోజా కి ఇచ్చిన ఈ ఇంటర్వ్యూలో మార్క్యూజ్ అనేక విషయాలను ప్రస్తావించాడు. లాటిన్ అమెరికన్ వాస్తవికత, అక్కడి సాహిత్యం, దాని నేపథ్యం, తన రచనా క్రమం, తనదైన శిల్పాన్ని సాధించటంలో పడిన అష్టకష్టాలు, భాషా విన్యాసాలు, ఇంకా తన రాజకీయ అభిప్రాయాలు, అక్కడి నిబద్ధ సాహిత్యం తో విభేదాలు, విమర్శకులు నిర్వచించిన సాహిత్య లక్షణాలని బద్దలు కొట్టేయటం, లోకమంతా మెచ్చిన తన నోబెల్ ప్రైజ్ నవల తనకాట్టే నచ్చలేదనటం ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. ఏది ఏమైనా అమెరికా, రష్యా, ఫ్రాన్స్, చైనా ల తర్వాత, ఇప్పుడు లాటిన్ అమెరికన్ సాహిత్యం మనల్ని వెంటాడబోతోంది గనుక, మార్క్యూజ్ మాటలని జాగ్రత్తగా విని వాటిని మనదైన వాస్తవికతలోంచి ఆలోచించటం, చర్చకు పెట్టటం తెలుగు సాహిత్యానికి తప్పనిసరి. అందులో ఇదొక ప్రయత్నం.

ఇంటర్వ్యూ: మెండోజా
తెలుగు: సురేష్

“పరిమితుల్ని దాటి చూసే వాస్తవికతే మార్మికత
మార్మిక శైలి నాది కాదు, మా అమ్మమ్మది
సాహిత్య నిబద్ధతతో సమస్యలున్నాయి”

మార్క్యూజ్తో మొండోజా ఇంటర్వ్యూ

***

ప్రశ్న: నువ్వు అలా నమ్ముతావా?

అవును. రచయిత తన జీవిత కాలంలో రాసేది ఒకే ఒక పుస్తకం అని నమ్ముతాను. అదెన్ని పేర్లయినా తగిలించుకోనీ, ఎన్ని సంపుటాల్లో అయినా రానీ. బాల్లాక్ కానాడ్, మిల్విల్లే, కాఫ్కా ఎవరయినా తీసుకో. రాసేది ఒకే పుస్తకం. ఒక్కోసారి రాసిన వాటిలో ఒకదానికి బాగా పేరొచ్చిందనుకో, ఇక ఆ రచయిత ‘ఆ ఒకే ఒక పుస్తకం తాలూకు రచయితగా చరిత్రలో మిగిలిపోతాడు. సెర్వాంటెస్ డాన్ క్విక్సోట్ (డాన్ ఖియోటె) రచయిత. ఆయన రాసిన కథలు ఎవరికి గుర్తున్నాయి? గ్వాటెమాలా రచయిత మిగ్యుల్ ඩ්ටයිඒ ఆస్టియాస్కి ‘ది ప్రెసిడెంట్ నవలా రచయితగానే పేరు. కానీ అది అతని “లెజెండ్స్ ఆఫ్ గ్వాటెమాలా” కంటే గొప్పదేం కాదు.

ప్ర: అలా అయితే, రచయిత ఒకే ఒక పుస్తకం కోసం జీవిస్తాడని అనుకుంటే, నీ సంగతేంటి? నీ ఒకే ఒక పుస్తకం ‘మకోండో పుస్తకమేనా? (మార్కెజ్ రచనల్లో తరచూ వచ్చే ఊరిపేరు మకోండో)

కాదు. నీకూ తెలుసు. Leaf Storm, One Hundred Years of Solitude ఈ రెండు నవలల్లో మాత్రమే మకొండో వస్తుంది. మిగతా రచనల నేపథ్యం కొలంబియా తీరాన ఉండే ఒక మారుమూల పట్నం. అక్కడికి రైలూ, రోడూ ఉండవు. లాంచీలో ప్రయాణమే.

ప్ర: అయితే నీ ఒకే ఒక పుస్తకం?

నా ఒకే ఒక పుస్తకం ఏకాంతం. ఏకాంత వాసానికి చెందిన మనిషి. Leaf Storm లో ముఖ్యపాత్ర బతుకూ చావూ అంతా ఏకాంతంలోనే. No One Writes to the Colonel లో కర్నల్ ఎదురు చూస్తూ… చూస్తూనే ఉంటాడు. ఎప్పటికీ రాని తన పెన్షన్ కోసం. In Evil Hour నవలలో మేయర్ కూడా ఏకాంత జీవి. అయితే అతనిది “అధికారం వల్ల వచ్చిన ఏకాంతం”.

ప్ర: ఆర్తియానో బుయెండియా లాగానా? లేదా నియంతలా.

సరిగా చెప్పావు. One Hundred Years of Solitude, Autumn of The Partiarch రెండూ ఏకాంతానికి సంబంధించినవి.

ప్ర: ఏకాంతమే నీ అన్ని రచనలకీ వస్తువయితే దాని మూలాలు ఎక్కడ నుంచి వచ్చాయి? నీ బాల్యం నుంచా?

అది నా ఒక్కడికి సంబంధించింది కాదు. అది అందరి సమస్య అయితే ఒక్కొక్కరు ఒక్కోలా దాన్ని ప్రకటించవచ్చు. ఏకాంత భావన చాలా మంది రచనలలోకి చొరబడింది. కొంతమంది రచయితలకి తెలిసీ – ఇంకొందరికి తెలీక. నీ రచనల్లో కూడా. కాదా?

ప్ర: అవును, నేనూ రాసాను, నీ One Hundred years Of Solitude నవలకి బీజరూపం నువ్వు ఎప్పుడో రాసిన Leaf Storm లో ఉంది. అప్పటి ఆ యువ మార్కెజ్ గురించి ఇప్పుడు నువ్వేమనుకుంటున్నావు?

జాలి పడతాను. ఎందుకంటే అతను నవలని త్వరత్వరగా ముగించేశాడు. తను మొదటిసారీ చివరిసారీ రాసేది ఆ నవలే అనుకున్నాడు. అప్పటి తన ప్రపంచ జ్ఞానాన్నంతా- ముఖ్యంగా తను అమెరికన్, యూరోపియన్ రచయితల నుంచి నేర్చుకున్న అన్ని మెళకువల్నీ చమక్కుల్నీ అందులో ప్రదర్శించాడు.

ప్ర: ఆ నవల రాసినప్పుడు నీకు ఇరవై రెండేళ్లు. బారాంక్విలా లో ఉండి అందరూ వెళ్లిపోయాక పత్రికాఫీసులో తెల్లవార్లూ కూర్చుని రాసుకునే వాడివి.

అవును EL Heraldoపత్రికాఫీసు అది.

ప్ర: గుర్తుంది. నియాన్ లైటు, సీలింగ్ ఫానూ, ఉక్కపోత, రోడ్డుకవతల బారు, అండర్ వరల్డ్ మనుషులు.. నేరస్తులు.

అవును. నేనక్కడే ఓ హోటల్లో ఉండేవాడిని. అదో వేశ్యల అడ్డా. రూం అద్దె ఒకటిన్నర పెసోలు. ఓ కాలమ్ రాస్తే మూడు పెసోలు వచ్చేవి. సంపాదకీయం రాస్తే ఇంకో మూడు. రూం అద్దె కట్టలేని రోజు నా Leaf Storm రాత ప్రతిని హోటల్ గుమస్తా దగ్గర తనఖా పెట్టేవాడిని. నేను ఆ కాగితాల కోసం తప్పక తిరిగి వస్తానని అతని నమ్మకం.

ప్ర: ఆ నవల అచ్చువేయటం కష్టమయిందా?

అవును. ప్రచురణకర్త దొరకటానికే ఐదేళ్లు పట్టింది. ఓ అర్జెంటినా ఎడిటర్ అయితే నువ్వు రచనలు మానేసి చేపలు పట్టుకోటం మంచిదని పెద్ద ఉత్తరం రాశాడు. No One Writes to the Colonel ని ఫ్రాన్స్లో గాలిమార్ట్ వాళ్లకి పంపాను. దాన్ని రెండో రోజే తిరగొట్టారు.

ప్ర: నీ రచనా పద్ధతిలో వచ్చిన తేడాల గురించి అడగాలి. Leaf Storm నవలకి One Hundred Years of Solitude నవలకీ మధ్య రాసిన No One Writes to the Colonel, in Evil Hour, Big Mama’s Funerel నవలల్లో నువ్వు హఠాత్తుగా వాస్తవిక పద్ధతిని ఆశ్రయించావు. నీ మ్యాజిక్ని వదిలేసి. భాష సూటిగా, శిల్పం సాపుగా చాలా పరిమితుల్ని విధించుకున్నట్టు ఉంటుంది. ఎందుకనీ?

Leaf Storm రాసినప్పటికి వాస్తవికతను కవితాత్మకంగా పాఠకులకి చేర్చేదే మంచి నవల అనుకునేవాడిని. అది వచ్చిన కాలం – 8°ළුටඩ්රාථථ* రక్తసిక్త నిర్బంధం, తీవ్రమైన అణచివేత అమలవుతున్న కాలం. ‘ఆ పాలకుల క్రూరత్వాన్ని నీ నవల బహిర్గతం చేయలేదు. ఖండించలేదు” అని నా “మిలిటెంట్ మిత్రులు’ అనటం మొదలు పెట్టారు. దాంతో నేను ఒక అపరాధ భావనకి గురయ్యాను. అలాంటి భావాల్ని ఇవాళ ఒప్పుకోలేను. అవి సాహిత్యాన్ని తేలిక పరిచే పొరపాటు అభిప్రాయాలు. కానీ అప్పుడే మన్పించిందంటే – దేశం ఎదుర్కొంటున్న తక్షణ రాజకీయ సాంఘిక వాస్తవికతను ప్రతిబింబించటం రచయిత బాధ్యత అని. ఆ దశలో రాసినవే అలాంటివి. అయితే అదృష్టవశాత్తూ నేను త్వరలోనే ఆ దశను దాటి సాహిత్యం గురించిన నా పాత భావనలోకి తిరిగి వెళ్లాను. ఆ రచనలు కొలంబియా జీవన వాస్తవికతను యధాతథంగా ప్రతిబింబిస్తాయి. వాటిని రాయటం పొరపాటు అనీ అనుకోను. అయితే వాటిలో వాస్తవికతకు సంబంధించిన దూరదృష్టి లేకపోవటం కన్పిస్తుంది. అవి సూటిగా బల్లగుద్దినట్టు ఉంటాయి. అట్టే పరిపక్వం చెందని దశ అది. පූරළි°ගීකරණී ප්‍ර రచనలన్నీ “చివరి పేజీతోనే ఖచ్చితంగా ముగుస్తాయి. ఆ రచనా పద్ధతి ఇప్పుడయితే ఇరుకుగా అన్పిస్తుంది. అంతకంటే బాగా రాయగలనని ఆనాటికే నాకు తెలుసు.

ప్ర: నీలో ఆ మార్పుకి కారణం ఏమిటి?

నా రచనల గురించి విశ్లేషించుకోవటం. చాలా కాలం ఆలోచించాక ఒక నిర్ధారణకి వచ్చాను. నేను చేయాల్సిన పని – ఇంకా పెద్ద పని – మిగిలి ఉందని అర్థమయింది. అదేమంటే, నా దేశ రాజకీయ సాంఘిక వాస్తవికతను చెప్పటానికి మాత్రమే నిబద్ధుడిననటం కాదు. అంతకంటే పెద్దదయిన ఈ ప్రపంచాన్నీ దాని వాస్తవికతనూ చెప్పటం. ఆ చెప్పటంలో కూడా నిష్పక్షపాతంగా ఉండటం, దేనివైపూ మొగ్గు చూపకపోవటం. అలా నా స్వానుభవం ద్వారా లాటిన్ అమెరికాలో నిబద్ధ సాహిత్యంగా చెలమణి అవుతున్న దాన్ని నేను అంగీకరించలేకపోయాను. అలాంటి సాహిత్య నిబద్ధతలో చాలా సమస్యలున్నాయి. అయితే వ్యక్తిగతంగా నేను రాజకీయ నిబద్ధుడిని. నా రాజకీయ నిబద్ధత నీకు తెలుసు.

ప్ర: సోషలిజానికా…?

అవును. నేను సోషలిష్టు ప్రపంచాన్ని కోరుకుంటున్నాను. ఆ సమసమాజం ఇవాళ కాకపోతే రేపు వస్తుందని నమ్ముతున్నాను. అయితే లాటిన్ అమెరికాలో నిబద్ధ సాహిత్యంగా పిలవబడుతున్న దానితో ఇంకా చెప్పాలంటే సామాజిక ప్రతిఘటనా నవలా ప్రక్రియతో నాకు విభేదాలున్నాయి. ఎందుకంటే దాని ప్రాపంచిక దృక్పథానికి పరిమితులునన్నాయి. అందువల్ల అది తాను ఆశించిన రాజకీయ చర్యలకు ఉపయోగపడదు సరికదా, అందుకు వ్యతిరేక ఫలితాన్నే ఇస్తోంది. ఎందుకంటే, లాటిన్ అమెరికన్ ప్రజలు నిర్బంధం మీదా అన్యాయాల మీదా గురిపెట్టే నవలలని మించిన సాహిత్యాన్ని ఆశిస్తున్నారు. సాహిత్యం గురించిన వారి అంచనాలు మరింత పెద్దవి. ఎందుకంటే ఆ సమస్యల గురించి వారికి లోతుగా ముందే తెలుసు కాబట్టి. రచయితలు ఏమి రాయాలో రాయకూడదో నిర్దేశించటం ద్వారా రచయితల సృజనాత్మక శక్తికి బంధనాలు వేయటం తప్పని నా మిలిటెంట్ మిత్రులు తెలిసో తెలియకో చేస్తూ ఒక్కోసారి రియాక్షనరీలుగా కూడా వ్యవహరిస్తున్నారు. నా ఉద్దేశ్యంలో ప్రేమని గురించిన నవల విప్లవాన్ని గురించిన నవల కంటే తక్కువేం కాదు. రచయితకున్న నిజమైన విప్లవాత్మక బాధ్యత ఏమిటంటే, తను రాయాలనుకున్న వస్తువుని “మరింత బాగా రాయటం’.

ప్ర: తక్షణ రాజకీయ అవసరాల కోసం రాయటం ఆపావు. సరే One Hundred Years of Solitude లాంటి వాటిలో మార్మిక వాస్తవికతా పద్ధతిని ఎలా సాధించావు?

అలా కథ చెప్పే పద్ధతి మా అమ్మమ్మది. ఓ చిన్నమారుమూల పట్టణంలో ఆమె జీవితం గడిచింది. అక్కడ నమ్మకాలకీ మూఢనమ్మకాలకీ తేడా లేదు. వాళ్ళ కథలూ కబుర్లూ ఎంత నమ్మశక్యంగా ఉంటాయంటే, అవి వాళ్ల రోజువారీ చర్యల్లో భాగం. నేనా రచనా పద్ధతిని కొత్తగా కనుక్కోలేదు. దెయ్యాలూ, భూతాలూ, కల్పనలూ, చిత్రమయిన జబ్బులూ, మంత్ర వైద్యాలూ, మూఢనమ్మకాలూ మా లాటిన్ అమెరికన్ సమజానికే ప్రత్యేకం. వాటినే నేను రచనల్లోకి తీసుకువచ్చాను. నీకు గుర్తుందా? కొలంబియాలో కొందరు చేసిన ప్రార్థన వల్ల ఒక ఆవు చెవిలోంచి పురుగులు బయటకు రావటం? అలాంటివి మేము రోజూ చూసాము. అలాంటి వాస్తవికతను అర్థం చేసుకోవటం కష్టం కనుక చాలా కాలం నుంచీ హేతువాదులూ, స్టాలినిష్ణులూ కొన్ని పరిమితుల్ని విధించారు. నేను చేసిందల్లా ఆ పరిమితుల్ని దాటి వాస్తవికతను చూడటం. అలా రాసిందే
One Hundred Years of Solitude నవల.

ప్ర: One Hundred Years of Solitude, Autumn of Partiarchనవలల్లో నిత్యజీవితంలో కనిపించని కొన్ని విచిత్రాలున్నాయి. అవి నిజంగా జరిగాయా? లేక అలా రాయటం రచయిత స్వేచ్ఛలో భాగంగా చూడాలా?

అలాంటి విచిత్రాలు మా లాటిన్ అమెరికన్ వాస్తవికతలో ఒక భాగం. అసలుకి మా వాస్తవికతలోనే ఒక ವಏರಿಳ್ತಂ ఉంది. అది రాయటం, వర్ణించటం రచయితకు కష్టం. మాటలే దొరకవు. నువ్వో పెద్ద నది గురించి రాయాలనుకో. యూరోపియన్ పాఠకుడికి గుర్తోచ్చేది 1710 మైళ్ల పొడవున్న డాన్యూబ్ నది మాత్రమే. కొన్ని చోట్ల అవతలి గట్టు కనిపించని సముద్రంలా ఉండే అమెజాన్ నది ఆ పాఠకుడి ఊహకి కూడా అందదు. “తుఫాను’ అని రాస్తే అది యూరోపియన్ పాఠకుడికి ఒకలా, ఇతరులకి ఇంకోలా స్ఫురిస్తుంది. అలాగే “వాన” అనే ఒక్క మాట – ఆకాశం విచ్చిపోయి, జలపాతంలా నేలకి దూకి, భూమిని నిలువునా ముంచెత్తటాన్ని చెప్పలేదు. వేడి నీటి ఆవిరి ఊటతో తెర్లుతున్న నదులూ, భూమిని ఎత్తి పడవేసే భీకర తుఫానూ, ఇళూ ఊళ్లే కాదు ఏకంగా మహా నగరాల్ని మాయం చేసే ఉప్పెనలూ, ఇవన్నీ కొత్తగా కనుక్కున్నవి కావు. మా లాటిన్ అమెరికన్ పర్యావరణంలోని నిత్యకృత్యాలు.

ప్ర: అందువల్ల నువ్వు మనదైన వాస్తవికలోంచి కల్పితాల్నీ, ఇంద్రజాలాన్నీ, విపరీతాల్ని తీసుకున్నానంటావు. భాష దగ్గరకి వద్దాం. One Hundred Years .నవలలో పదజాలం ఘాటుగా, సారవంతంగా, మెరుపుల్లాంటి విన్యాసాలతో నిండి ఉంటుంది. ఆ భాషనీ ఇతర పుస్తకాల్లో ఆట్టే కన్పించదు. ఎందుకని?

ఇలా అంటే స్వాతిశయంగా ఉంటుందేమో కానీ, ఆ స్థాయిలో నేను ఏ నవలనయినా రాయగలను. కానీ వాటికి ఆ భాష అవసరం లేదు. అందుకే అవి వేరుగా ఉంటాయి.

ప్ర: ఇదెలా ఉందంటే రచయిత రోజుకో చొక్కాని మార్చినట్టు, ప్రతి పుస్తకానికీ ఒక్కో రకమైన భాష వాడుకోవచ్చు అన్నట్లుంది. భాష రచయిత అస్తిత్వంలో ఒక భాగం కాదా?

కాదు. రచయిత కాదు భాషని నిర్దేశించేది. వస్తువు తనకవసరమైన భాషను శిల్పాన్నీ ఎంచుకుంటుంది. అందుకే In EVIL HOUR లాంటి నా రచనలు సూటిగా పత్రికా విలేఖరి పద్ధతిలో ఉంటాయి. One Hundred Years నవలకి శైలీ, శిల్పం సంపద్వంతంగా ఉండాల్సిన అవసరం వచ్చింది. ఎందుకంటే, అది కల్పనాత్మక ఇంద్రజాలిక వాస్తవికతను చిత్రించాలి కనుక – భాష కూడా అలానే ఉండాలి.

ప్ర: Autumn of the Patriarch నవలలో భాష గురించీ?

అదే చెప్తున్నాను. One Hundred Years. నవలకి పూర్తిగా భిన్నమైన భాష, శైలి ఆ పుస్తకానికవసరం. అందుకే అది ఇంకోలాగా రాసాను.

ప్ర: ఆ పుస్తకం మొత్తం ఒక సుదీర్ఘ వచన కవితలా ఉంటుంది. దానిపైన నువ్వు చదివిన కవిత్వ ప్రభావం ఉందా?

కవిత్వ ప్రభావం అంతగా లేదు. సంగీతంలోంచి అది వచ్చింది. నా జీవితం మొత్తంలో విననంత సంగీతం ఆ పుస్తకం రాసేప్పుడు విన్నాను.

ప్ర: ఎవరి సంగీతం?

బెల్ బార్టక్ లాంటి వాళ్లతో కలిపి అరేబియన్ దేశాల్లో వినపడే అనేక పాపులర్ ఆల్బమ్స్, ఆ రెండు భిన్నమైన సంగీత ధోరణులూ కలసి ఒక పేలుడు లాంటి శిల్పం తయారయింది.

ప్ర: ఆ పుస్తకంలోని వ్యంగ్యం, నుడికారం, పదజాలం అక్కడి రోజు వారి వాడుకలోనివన్నావు?

అవును, నా అన్ని పుస్తకాలలోకీ ఆ నవలలోనే ఎక్కువ మౌఖికత ఉంటుంది. కరీబియన్ ప్రజల కథలూ, పాటలూ, భావ ప్రకటనలూ ఉంటాయి. బారాంక్విలా లోని టాక్సీ డ్రైవర్కి మాత్రమే అర్థమయ్యే పదజాలం ఉంటుంది.

ప్ర: ఒకసారి వెనుదిరిగి చూసుకుంటే నీ తొలి రచనలు ఇప్పుడెలా అనిపిస్తాయి?

పిల్లలు పెద్దవాళ్లయి ఇల్లు వదిలి వెళ్లినప్పుడు తండ్రికి కలిగే భావంలా. సుదూర తీరాన అసహాయంగా తిరుగుతూ ఆత్మరక్షణ తెలీని పిల్లల్లా అన్పిస్తాయి.

ప్ర: ఆ తొలి రచనలకీ – నిన్ను ప్రపంచ ప్రసిద్ధ రచయితను చేసిన తర్వాతి పుస్తకాలకీ మధ్య ఏదయినా ఏక సూత్రత ఉందా?

తప్పకుండా ఉంది. దాన్ని ఇంకా భద్రంగా నిలపాలని నాకన్పిస్తుంది.

ప్ర: నీ రచనలలో అన్నిటికన్నా ముఖ్యమయినది ఏది?

సాహిత్య కోణంలోంచి చూస్తే Autumn Of The Patriarch. అది నన్ను మరుగున పడిపోకుండా నిలబెట్టింది.

ప్ర: అది రాసినప్పుడు చాలా సంతృప్తి కలిగిందన్నారు?

అవును. ఎలా రాయాలని ఎప్పుడూ కోరుకుంటానో అలాగే రాసిన పుస్తకం అది. నా స్వంత పశ్చాత్తాపాలూ ఉంటాయి అందులో.

ప్ర: అది రాయటానికి చాలా కాలం పట్టినట్టుంది?

అవును. పదిహేడు సంవత్సరాలు. రెండుసార్లు మొత్తం నవలని తిరగరాశాను. మూడోసారి మళ్లీ రాశాక అచ్చు వేశాను.

ప్ర; అయితే అది నీ అత్యుత్తమ రచన అనుకోవచ్చా?

Chronicles of a Death Foretold రాసేదాకా No One Writes to the Colonel నా ఉత్తమ రచన అనుకునేవాడిని. దాన్ని కూడా తొమ్మిది సార్లు తిరగరాశాను.

ప్ర; అయితే Chronicles నవల మంచి నవల అంటావు? ఎలాగో చెప్పు?

మొదటిసారిగా రచయితగా ఎలా రాయాలనుకున్నానో అలాగే రాసిన నవల అది. అంతకుముందు నా రచనల్లో కథో పాత్రలో రచయిత మీద పెత్తనం చేసి పుస్తకాన్ని వాటి దారిలో లాక్కుపోయేవి. ఆ పుస్తకం దానికి మినహాయింపు.

ప్ర; కథకూ పాత్రలకూ స్వేచ్ఛనివ్వటం ఉత్తమ సాహిత్య లక్షణంగా చెప్తారు కదా పండితులు?

అది ఉత్తమ లక్షణం కాదు. ఆ పుస్తకాన్ని నేననుకున్న పద్ధతిలోనే రాయాల్సిన అవసరం కలిగింది. ఆ కథా వస్తువుకి డిటెక్టివ్ కథా నిర్మాణం మాత్రమే సరిపోతుంది. అది అలాగే రాశాను.

ప్ర: ప్రపంచ సాహిత్య విమర్శకులంతా One Hundred Years Of Solitude నవలని తిరుగులేని ఉత్తమ రచనగా పరిగణిస్తుంటారు. నువ్వుమాత్రం ఎక్కడా దాని గురించి గొప్పగా చెప్పుకోలేదు. అదంటే నీకంతగా ఇష్టం ఉన్నట్లు లేదు.

అవును. ఇష్టంలేదు. అది నా జీవితాన్ని నాశనం చేసింది. అది అచ్చయ్యాక అంతకు ముందటి నా జీవితాన్ని కోల్పోయాను.

ప్ర: ఎలా?

అది తెచ్చిన పేరు ప్రఖ్యాతులు. అవి వచ్చాక వాస్తవికతను గ్రహించే సున్నితత్వం పోతుంది. అధికారం చేజిక్కించుకోవటం వల్ల కూడా అదే జరుగుతుంది. దానికయ్యే ఖర్చు స్వంత జీవితాన్ని పణంగా పెట్టటం. అది అనుభవంలోకి వస్తే కానీ అర్థం కాదు.

ప్ర: ఆ నవలకి దక్కిన బ్రహ్మాండమయిన విజయం న్యాయం కాదంటావు?

అవును. న్యాయం కాదు. దానికన్నాAutumn Of the Patriarch ముఖ్యమయినది. అది అధికారం వల్ల వచ్చే ఏకాంతం గురించినది. శిఖరాగ్రాన నిలబడిన వాడికి మాత్రమే కనబడే బూడిద రంగు మబ్బులూ… శూన్యం…
One Hundred Years నవలలోని వస్తువు అందరి జీవితాల్నీవెంటాడే ఏకాంతం. నా దృష్టిలో అది సాపుగా, సరళంగా, మెరుగులద్ది రాసిన నవల. సంక్లిష్టత లేదు.

ప్ర: ఆ నవలని తిరస్కరిస్తున్నావా?

లేదు, కాని లోకంలో ఉండే చమక్కులూ, అలంకారాలూ అన్నీ కలగలిపి అది రాస్తున్నప్పుడే నాకు తెలుసు.

ప్ర: ఏమని?

అంతకంటే బాగా రాయగలనని. దాన్ని మించి రాయగలనని.

**** (*) ****