ముందుగా ఈ ప్రతిపాదన చేసిన మనిషి గురించి నాలుగుమాటలు.

ఈయనకు తన మాతృభాష మీద అసాధారణమైన అధికారం ఉండేది. యూనివర్సిటీ చదువుకు స్వస్తి చెప్పి రచనా వ్యాసంగం మీద దృష్టి పెట్టి పాత్రికేయుడిగా, వ్యాసకర్తగా, బహుగ్రంథకర్తగా, విశ్లేషకుడిగా, మేధావిగా ఎంతో పేరు తెచ్చుకున్న వ్యక్తి.
కొన్ని దశాబ్దాలపాటు విపరీతంగా చదవటం, వ్రాయటం ప్రధాన ఉద్యోగాలుగా పెట్టుకుని తనభాషలో ముఖ్యంగా వ్యాసరచనలో అసమానుడని మన్నలందుకున్న వ్యక్తి. భాషమీద ప్రేమకు ఇతరేతరకారణాలు అవసరంలేదని దానికదే కారణం అని నమ్మిన వ్యక్తి. తోటి రచయితలను, కవులను విశేషంగా అభిమానించే సంస్కారి.

ఇంకా వీరిగురించి చెప్పాలంటే చాలావుంది గానీ మన అంశానికి నేపథ్యంగా ఈ వివరాలు చాలు.

ఈయనకు ఒక సందేహం. వచనం, వ్యాసాలూ గట్రా బాగానే వ్రాయగలను గానీ కల్పనతో సృజనతో కూడిన సాహిత్యం, అనగా కథ, నవల, కవిత్వం మొదలైనవి తాను అంతబాగా వ్రాయలేనని. ఆ దిశగా కొంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ ఫలితాలు ఆశించిన స్థాయిలో లేవని అతని అంచనా.

దీనికి కారణం ఏమిటని ఆలోచించగా ఒకరోజు మెరుపులాంటి ఆలోచన ఒకటి తట్టిందిట.

“సంగీతం” అనేది ఆ ఆలోచన.

ఇంకా వివరంగా చెప్పాలంటే సంగీతాభిమానం, అభిరుచి, ప్రవేశం ఇలా సంగీతంతో అనుబంధం ఎంత ప్రగాఢంగా ఉంటే అంత మంచిది కథా, నవలా రచయితలకు, కవులకు అనిన్నీ, ఇది లేనివారు కేవలం తనలాగా నాన్-ఫిక్షన్ వ్రాసుకోవలసిందే అనిన్నీ అనిపించిందట.

ఈ ఆలోచనను తనకు, తన స్నేహితులకు, తనకు తెలిసిన సృజనాత్మక రచయితలకు అన్వయించి చూసి తనకు ఆటలలాగే సంగీతం పెద్దగా తలకెక్కదని, తనకు తెలిసిన కవులు, నవలారచయితలు అందరికీ సంగీతంలో ఉత్తమ అభిరుచి, ఆసక్తి ఉన్నదనీ ఈయన తేల్చుకున్న విషయం.

కవిత్వం ఒక ఆల్కెమీ అన్నాడు తిలక్. ఈ ఆల్కెమీకి (అలాగే [...]]]> ఈ మధ్య ఒక పుస్తకంలో ఒక ఆలోచింప జేసే ప్రతిపాదన చూసాను. అది చూసిన తరువాత దానిలో నిజానిజాలెంతో మీ అందరి అభిప్రాయాలు తెలుసుకోవాలనిపించింది.

ముందుగా ఈ ప్రతిపాదన చేసిన మనిషి గురించి నాలుగుమాటలు.

ఈయనకు తన మాతృభాష మీద అసాధారణమైన అధికారం ఉండేది. యూనివర్సిటీ చదువుకు స్వస్తి చెప్పి రచనా వ్యాసంగం మీద దృష్టి పెట్టి పాత్రికేయుడిగా, వ్యాసకర్తగా, బహుగ్రంథకర్తగా, విశ్లేషకుడిగా, మేధావిగా ఎంతో పేరు తెచ్చుకున్న వ్యక్తి.
కొన్ని దశాబ్దాలపాటు విపరీతంగా చదవటం, వ్రాయటం ప్రధాన ఉద్యోగాలుగా పెట్టుకుని తనభాషలో ముఖ్యంగా వ్యాసరచనలో అసమానుడని మన్నలందుకున్న వ్యక్తి. భాషమీద ప్రేమకు ఇతరేతరకారణాలు అవసరంలేదని దానికదే కారణం అని నమ్మిన వ్యక్తి. తోటి రచయితలను, కవులను విశేషంగా అభిమానించే సంస్కారి.

ఇంకా వీరిగురించి చెప్పాలంటే చాలావుంది గానీ మన అంశానికి నేపథ్యంగా ఈ వివరాలు చాలు.

ఈయనకు ఒక సందేహం. వచనం, వ్యాసాలూ గట్రా బాగానే వ్రాయగలను గానీ కల్పనతో సృజనతో కూడిన సాహిత్యం, అనగా కథ, నవల, కవిత్వం మొదలైనవి తాను అంతబాగా వ్రాయలేనని. ఆ దిశగా కొంత ప్రయత్నం చేసినప్పటికీ ఫలితాలు ఆశించిన స్థాయిలో లేవని అతని అంచనా.

దీనికి కారణం ఏమిటని ఆలోచించగా ఒకరోజు మెరుపులాంటి ఆలోచన ఒకటి తట్టిందిట.

“సంగీతం” అనేది ఆ ఆలోచన.

ఇంకా వివరంగా చెప్పాలంటే సంగీతాభిమానం, అభిరుచి, ప్రవేశం ఇలా సంగీతంతో అనుబంధం ఎంత ప్రగాఢంగా ఉంటే అంత మంచిది కథా, నవలా రచయితలకు, కవులకు అనిన్నీ, ఇది లేనివారు కేవలం తనలాగా నాన్-ఫిక్షన్ వ్రాసుకోవలసిందే అనిన్నీ అనిపించిందట.

ఈ ఆలోచనను తనకు, తన స్నేహితులకు, తనకు తెలిసిన సృజనాత్మక రచయితలకు అన్వయించి చూసి తనకు ఆటలలాగే సంగీతం పెద్దగా తలకెక్కదని, తనకు తెలిసిన కవులు, నవలారచయితలు అందరికీ సంగీతంలో ఉత్తమ అభిరుచి, ఆసక్తి ఉన్నదనీ ఈయన తేల్చుకున్న విషయం.

కవిత్వం ఒక ఆల్కెమీ అన్నాడు తిలక్. ఈ ఆల్కెమీకి (అలాగే ఫిక్షన్ అంతటికీ) సంగీతాస్వాదన ఒక తప్పనిసరి అయిన ముడి సరుకు అన్న ప్రతిపాదన చాలా ఆసక్తికరంగా అనిపించింది నామట్టుకు నాకు. మనకు కొద్దొ గొప్పో తెలిసిన కవులందరికీ సంగీతం ఇష్టమే అనుకుంటాను. చాలామంది బాగా పాడుతారు కూడా. కొందరు ఇతర లలిత కళలలో కూడా ప్రవేశంవున్నవారున్నారు. అయితే చాలామంది సాహితీ వేత్తల సంగీతాభినివేశం గురించి మనకున్న సమాచారం స్వల్పం.

సంగీతం పట్ల నిరాసక్తంగా నిర్లిప్తంగా ఉండి గొప్ప కల్పనల తో కూడిన కావ్యాలు, నవలలు, కథలు వ్రాసినవాళ్ళు ఎవరైనా వున్నారా అని ఆలోచిస్తే నాకు ఎవరి పేరూ గుర్తు రాలేదు.

మీకెవరైనా గుర్తొచ్చారా? అలాగే ఈయన చెప్పిన ప్రతిపాదనమీద మీ అభిప్రాయం మీ వ్యాఖ్యల ద్వారా దయచేసి తెలియజేయమని విన్నపం.

వేరే ప్రాంతాల్లో లేని మాటలు, ప్రయోగాలు, యాసలు అన్ని ప్రాంతాల్లో కనబడతాయనేది భాషాప్రియులకు అనుభవైకవేద్యం. ఒకే ప్రాంతంలో దగ్గర దగ్గరగావున్న ఊళ్ళలోకూడా కొన్నిసార్లు గమ్మత్తైన తేడాలు మాటలలో కనబడతాయి ….. బెజవాడ నుండి గుంటూరు వెళ్తే గేదెలు బర్రెలైనట్టు.

ఇదే తర్కాన్ని కొనసాగిస్తే ఒకఊరికి, అలాగే ఒక కుటుంబానికి, అసలు కేవలం ఒక మనిషికి ప్రత్యేకమైన యాస, ప్రయోగాలు, పదజాలం కనబడే అవకాశం వుంది.

మా కుటుంబంలో ఆడవారి మాటలలోనే ఎవరికి వారికి స్వంతమైన ఎన్నో తమాషాపదాలు, ప్రయోగాలు జ్ఞాపకం వస్తాయి. కొన్ని తెలిసినవి, కొన్ని మరెక్కడా నేను విననివి. పోయిన సారి వ్రాసిన కలకంఠికి కొనసాగింపుగా కొన్ని మీతో ప్రస్తావిస్తాను.

ఒకావిడ ఎవరి గురించైనా చెప్పేటప్పుడు ఆవిడ వాడే విశేషణాలు విలక్షణంగా వుండటమే గాక ఆ సందర్భంలోని వ్యక్తులకు అతికినట్టు సరిపోయేవి. చిన్నగా గుండ్రంగా వున్న మనిషి పొట్లంలా ఉన్నదనీ, ముద్దుగాబొద్దుగా వున్న చిన్నపిల్లలగురించి బంతెల్లేవున్నారనీ, ఒక లావుపాటి పిన్నిగారిని చీమల్లే (నిదానంగా నింపాదిగా వుండే ఆమె నడకమీద కామెంటు) అనీ, ఇలా …..

ఎక్కడికెళ్తే అక్కడ కూలబడే బధ్ధకస్తురాలిని సండెల్లే కదలవేంటి అని కోప్పడేది. అస్తమానం తిరుగుతూ ఒకచోట నిలవకుండా ఏపనీ సరిగ్గా చేయనివారిని బటాసోరల్లే చేస్తున్నారనేది. ఈ సండు, బటాసోరు అన్నమాటలు ఇంకెవరూ వాడగా నే వినలేదు.

ఇలాగే మరొక ఆవిడ – ఎవరైనా ఖర్చు పెట్టడంలో పెద్ద చెయ్యి అయితే వాళ్ళదంతా బారామూరా అనేది. పెద్ద ఖర్చు వదిలేసి చిన్నచిన్న ఖర్చులు పట్టించుకునేవాళ్ళను ‘ఏనుగులెల్లేదారిపట్టించుకోరు గానీ చీమలెల్లేదారి కావాలి’ అని విసుక్కునేది. కదలకుండా ఎవరైనా పడుకుంటే మన్నుతిన్న పింజారి అని ఆమె అభివర్ణన.

ఒక అక్క అవసాన దశలో [...]]]> ఒకసారి వాసిరెడ్డి నవీన్ గారు ఒక సభలో మాట్లాడుతూ మాండలికాలనేవి అన్ని ప్రాంతాల్లో ఉన్నాయన్నారు. ఉదాహరణకి కృష్ణాజిల్లాలో తన చిన్నప్పుడు విన్నమాట సిబ్బిరేకులు (ఈ సిబ్బిరేకుల్నికూరలచట్టి మీద మూతకు వాడేవారు నేను పెరిగిన పల్లెటూళ్ళో) ఇప్పుడు వినిపించడంలేదని చెప్పారు.

వేరే ప్రాంతాల్లో లేని మాటలు, ప్రయోగాలు, యాసలు అన్ని ప్రాంతాల్లో కనబడతాయనేది భాషాప్రియులకు అనుభవైకవేద్యం. ఒకే ప్రాంతంలో దగ్గర దగ్గరగావున్న ఊళ్ళలోకూడా కొన్నిసార్లు గమ్మత్తైన తేడాలు మాటలలో కనబడతాయి ….. బెజవాడ నుండి గుంటూరు వెళ్తే గేదెలు బర్రెలైనట్టు.

ఇదే తర్కాన్ని కొనసాగిస్తే ఒకఊరికి, అలాగే ఒక కుటుంబానికి, అసలు కేవలం ఒక మనిషికి ప్రత్యేకమైన యాస, ప్రయోగాలు, పదజాలం కనబడే అవకాశం వుంది.

మా కుటుంబంలో ఆడవారి మాటలలోనే ఎవరికి వారికి స్వంతమైన ఎన్నో తమాషాపదాలు, ప్రయోగాలు జ్ఞాపకం వస్తాయి. కొన్ని తెలిసినవి, కొన్ని మరెక్కడా నేను విననివి. పోయిన సారి వ్రాసిన కలకంఠికి కొనసాగింపుగా కొన్ని మీతో ప్రస్తావిస్తాను.

ఒకావిడ ఎవరి గురించైనా చెప్పేటప్పుడు ఆవిడ వాడే విశేషణాలు విలక్షణంగా వుండటమే గాక ఆ సందర్భంలోని వ్యక్తులకు అతికినట్టు సరిపోయేవి. చిన్నగా గుండ్రంగా వున్న మనిషి పొట్లంలా ఉన్నదనీ, ముద్దుగాబొద్దుగా వున్న చిన్నపిల్లలగురించి బంతెల్లేవున్నారనీ, ఒక లావుపాటి పిన్నిగారిని చీమల్లే (నిదానంగా నింపాదిగా వుండే ఆమె నడకమీద కామెంటు) అనీ, ఇలా …..

ఎక్కడికెళ్తే అక్కడ కూలబడే బధ్ధకస్తురాలిని సండెల్లే కదలవేంటి అని కోప్పడేది. అస్తమానం తిరుగుతూ ఒకచోట నిలవకుండా ఏపనీ సరిగ్గా చేయనివారిని బటాసోరల్లే చేస్తున్నారనేది. ఈ సండు, బటాసోరు అన్నమాటలు ఇంకెవరూ వాడగా నే వినలేదు.

ఇలాగే మరొక ఆవిడ – ఎవరైనా ఖర్చు పెట్టడంలో పెద్ద చెయ్యి అయితే వాళ్ళదంతా బారామూరా అనేది. పెద్ద ఖర్చు వదిలేసి చిన్నచిన్న ఖర్చులు పట్టించుకునేవాళ్ళను ‘ఏనుగులెల్లేదారిపట్టించుకోరు గానీ చీమలెల్లేదారి కావాలి’ అని విసుక్కునేది. కదలకుండా ఎవరైనా పడుకుంటే మన్నుతిన్న పింజారి అని ఆమె అభివర్ణన.

ఒక అక్క అవసాన దశలో తన చెల్లెల్ని చూసి ‘నువ్వేట్లా వుంటావే నేను లేకుండా చిన్న మోడువి’, అన్నమాట ఆ చెల్లెలు పదేపదే గుర్తు చేసుకుంటుండేది. ఈ సంభాషణ జరిగినప్పుడు వారిద్దరి వయసు అరవై పైమాటే.
వాళ్ళ ఒక్కగానొక్క కొడుకు అల్ల్రరి వేషాలను చూసి ఒకామె ముద్దుగా కించిత్ గర్వంగా ‘సోదిగున్న’ అని విసుక్కునేది. (బుడుగును వాళ్ళమ్మ రాధ పోకిరీవెధవ, తిప్పకాయవెధవ అని కోప్పడటం గుర్తుకొస్తుంది – ఇది తలచుకున్నప్పుడల్లా).

ఓ జేజెమ్మ వాళ్ళ పిల్లలతో భోజనాల దగ్గర జరిపే సంభాషణ ను గురించి మాఅమ్మ చెప్పేది.

మూడో కొడుకు: అమ్మా ఏవిటిది? తెల్లగావుంది?
అమ్మ: మజ్జిగ

మూడో కొడుకు: మాంచి పుల్లగా వుందిగా?
అమ్మ: ప్రొద్దునే కదరా తోడేసింది?

మూడో కొడుకు: అదే, నాలిక చిల్లులు పడుతోందిగా!
అమ్మ: ఓరి మాడ గదరా! కోతి మాడ!

ఈ మాడ (మోడు? మూఢ?) అర్థం ఏవిటో నాకిప్పటికీ తెలియదు.

మనలో చాలా మంది వారి వారి కుటుంబాల్లో స్త్రీల సంభాషణల్లో ఎన్నో ఇటువంటి ప్రత్యేకమైన మాటలు ప్రయోగాలు వినే వుంటారు. వీటిల్లో తరానికీ తరానికీ కనుమరుగైపోతున్నవి ఎన్నో.

చిన్నతనంలో పి.సుశీల పాట విన్నప్పుడు ఎవరో అందమైన అమ్మాయి పాడుతున్నది అనిపించేది. అందం అంటే ఏవిటి అంటే సుశీల పాడిన కొన్ని పాటలు గుర్తొస్తాయి ఇప్పటికీ.
అలాగే లలితం, మృదులం అంటే బాలసరస్వతి గానం, మాధుర్యం అంటే జిక్కీ కంఠం ..
వారి పాటలను విన్నప్పుడు ఆయా విశేషణాలు గుర్తురావడమే కాక, ఆమాటలకు వారి కలస్వనాలు నిర్వచనాలుగా గోచరిస్తాయి.

మంగళంపల్లి బాలమురళీ కృష్ణ చిన్ననాడు పాడుతున్నప్పుడు అచ్చం ఒక అమ్మాయి పాడుతున్నంత బాగా ఉండేదని చెప్పుకునేవారని ఆయనను దేవుడిగా కొలిచే ఒక శాస్త్రీయసంగీతాభిమాని మిత్రుడు చెప్పేవాడు.
ఇక్కడ నాకో సందేహం కలుగుతూంది. స్త్రీకంఠానికి సహజమైన సౌందర్యసౌకుమార్యాలు కాకుండా ఇంకేమైనా లక్షణం వుందా గాయనీమణుల పాటలో? ముఖ్యంగా భాష, పదజాలం, ఉచ్చారణకు సంబంధించిన సౌలభ్యం, వినే వారిని అకట్టుకునే గుణం?

పాటల గురించేకాక మాటలగురించి అలో చించినా ఇదే ప్రశ్న తలెత్తుతుందొక్కొక్కసారి.
తెలుగుభాష అంటే వారి అమ్మలు, అమ్మమ్మలు, మేనత్తల మాటల నుండే నేర్చుకున్నానని శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారు చెప్పిన మాట ఇక్కడ ప్రస్తావించుకోవచ్చు. ఇదే భావాన్ని మల్లాదిరామకృష్ణశాస్త్రిగారు కూడా వెలిబుచ్చడం గమనార్హం. తల్లిని ఆదిగురువుగా తలుస్తారు మనవారు.
అలాగే ఇంగ్లీషు భాష నాకు ఏవైనా అబ్బిందంటే దానికి కారణంగా నేను చిన్నప్పుడు చదివిన బళ్ళో కేరొలిన్ మిస్, బ్రిడ్జెట్ మిస్ అనే ఇద్దరు గొప్ప టీచర్లు గుర్తుకొస్తారు.
లెస్లీ కరోన్ మాట సినిమాలో విన్న తర్వాతే ఫ్రెంచి భాషలోని శబ్దసౌందర్యం తెలిసొచ్చింది.
వినడానికి కటువుగా వుండే జర్మన్ భాష కూడా అక్కడి ఆడవారి మాటలలో చక్కగా ధ్వనిస్తుందనుకుంటాను. మనకు పొరుగునవున్న తమిళం తెలియనివారి చెవులకు అంత సొంపుగా వినబడదు. శివాజీ గణేశన్ మాట్లాడితే మరీ ..
అయితే సుశీల, జానకి పాడిన తమిళపాటలు వింటే ఆభాష శ్రావ్యంగానే అనిపిస్తుంది.

ఒకభాషను సరిగ్గా ఎలా మాట్లాడాలి, ఎలా మాట్లాడితే బాగుంటుందో అని [...]]]> చర్చకు ఆహ్వానం!

చిన్నతనంలో పి.సుశీల పాట విన్నప్పుడు ఎవరో అందమైన అమ్మాయి పాడుతున్నది అనిపించేది. అందం అంటే ఏవిటి అంటే సుశీల పాడిన కొన్ని పాటలు గుర్తొస్తాయి ఇప్పటికీ.
అలాగే లలితం, మృదులం అంటే బాలసరస్వతి గానం, మాధుర్యం అంటే జిక్కీ కంఠం ..
వారి పాటలను విన్నప్పుడు ఆయా విశేషణాలు గుర్తురావడమే కాక, ఆమాటలకు వారి కలస్వనాలు నిర్వచనాలుగా గోచరిస్తాయి.

మంగళంపల్లి బాలమురళీ కృష్ణ చిన్ననాడు పాడుతున్నప్పుడు అచ్చం ఒక అమ్మాయి పాడుతున్నంత బాగా ఉండేదని చెప్పుకునేవారని ఆయనను దేవుడిగా కొలిచే ఒక శాస్త్రీయసంగీతాభిమాని మిత్రుడు చెప్పేవాడు.
ఇక్కడ నాకో సందేహం కలుగుతూంది. స్త్రీకంఠానికి సహజమైన సౌందర్యసౌకుమార్యాలు కాకుండా ఇంకేమైనా లక్షణం వుందా గాయనీమణుల పాటలో? ముఖ్యంగా భాష, పదజాలం, ఉచ్చారణకు సంబంధించిన సౌలభ్యం, వినే వారిని అకట్టుకునే గుణం?

పాటల గురించేకాక మాటలగురించి అలో చించినా ఇదే ప్రశ్న తలెత్తుతుందొక్కొక్కసారి.
తెలుగుభాష అంటే వారి అమ్మలు, అమ్మమ్మలు, మేనత్తల మాటల నుండే నేర్చుకున్నానని శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారు చెప్పిన మాట ఇక్కడ ప్రస్తావించుకోవచ్చు. ఇదే భావాన్ని మల్లాదిరామకృష్ణశాస్త్రిగారు కూడా వెలిబుచ్చడం గమనార్హం. తల్లిని ఆదిగురువుగా తలుస్తారు మనవారు.
అలాగే ఇంగ్లీషు భాష నాకు ఏవైనా అబ్బిందంటే దానికి కారణంగా నేను చిన్నప్పుడు చదివిన బళ్ళో కేరొలిన్ మిస్, బ్రిడ్జెట్ మిస్ అనే ఇద్దరు గొప్ప టీచర్లు గుర్తుకొస్తారు.
లెస్లీ కరోన్ మాట సినిమాలో విన్న తర్వాతే ఫ్రెంచి భాషలోని శబ్దసౌందర్యం తెలిసొచ్చింది.
వినడానికి కటువుగా వుండే జర్మన్ భాష కూడా అక్కడి ఆడవారి మాటలలో చక్కగా ధ్వనిస్తుందనుకుంటాను. మనకు పొరుగునవున్న తమిళం తెలియనివారి చెవులకు అంత సొంపుగా వినబడదు. శివాజీ గణేశన్ మాట్లాడితే మరీ ..
అయితే సుశీల, జానకి పాడిన తమిళపాటలు వింటే ఆభాష శ్రావ్యంగానే అనిపిస్తుంది.

ఒకభాషను సరిగ్గా ఎలా మాట్లాడాలి, ఎలా మాట్లాడితే బాగుంటుందో అని అలోచిస్తే ఎందుకనో ఎక్కువ కలకంఠుల కంఠాలే జ్ఞప్తికొస్తాయి.
ఇది కేవలం నా ఊహా? మీకెవరికైనా ఇలా అనిపించిందా?

అన్ని రకాల ప్రక్రియల్లాగానే సినిమా పాటలలోకూడా మంచి చెడూ ఉన్నాయనీ, సాహిత్య విలువలువున్న పాటలు ఎన్నో కలవనీ,  వాటిలో చిక్కని కవిత్వం ఉందనీ ఎక్కువమంది అభిప్రాయపడ్డారు.  కవిత్వానికి గీటురాయి ఏమిటి అన్న ప్రశ్న ఈ సందర్భంలో రావడం తప్పని సరి.  ఎన్నెస్ మూర్తి గారు కాలపరీక్షకు నిలబడడం ఒక గీటురాయి గా పరిగణిస్తే, ఎస్ నారాయణస్వామి గారు కాలపరీక్షకన్నా చిక్కదనం, గూఢత, సంపూర్ణత, మనసునో మెదడునో తాకే గుణం ముఖ్యమని అభిప్రాయపడ్డారు.

సినిమా పాటలో కవిత్వాన్ని వెతకటమంటే..నీళ్ళతొట్టిలో ముత్యాలకోసం వెతికినట్లే అంటూ కర్లపాలెం హనుమంతరావు గారు అవేదన వ్యక్తం చేశారు.  దీనికి వీరు సూచించిన కారణాలు – ప్రస్తుతం సినీగీతం తయారయ్యే విధానంలో కవిత్వం కలిసే అవకాశం అతిస్వల్పం, గొప్ప పాటలు వచ్చినరోజుల్లో బైట సాహిత్యంలో నిష్ణాతులైన కవులు మాత్రమే వ్రాసేవారు, సన్నివేశం వివరించి మంచి పాట వాసే స్వేఛ్ఛ కవికి ఇచ్చేవారు .. – అని.

ఈ సందర్భంగా మల్లీశ్వరి పాటలు గుర్తు చేసుకుందాం.  కృష్ణశాస్త్రిగారి ప్రతిభతో పాటు బీఎన్ రెడ్డి గారి అభిరుచి, పట్టుదల, ఓపిక (శాస్త్రిగారు ఎంతకాలానికీ ఒక పాట రాయకపోతే బీఎన్ కోపంగా ‘ధీరసమీరే’ అష్టపది వాడుకుంటానని బెదిరించారట – ఆ మర్నాడు కృష్ణశాస్త్రిగారు వ్రాసుకొచ్చిన పాట ‘మనసున మల్లెల మాలలూగెనే’) కూడా ఆపాటల అజరామరత్వానికి కారణాలు.

శంకరాభరణం సినిమా ముహూర్తం రోజు దర్శకుడు విశ్వనాథ్ వేటూరి, మహదేవన్ లతో ‘నా సినిమాలలో హీరో అరవైఏళ్ళవాడు. అసలు హీరోలు మీరే’ అని ప్రారంభం వారిద్దరితో చేయించారట.

అలాగే విజయ వారి సినిమాల్లో పనిచేసిన రచయితలు నిర్మాత, స్వయంగా రచయిత అయిన చక్రపాణిగారికి చాలా క్రెడిట్ ఇస్తారు.  హాయిహాయిగా జాబిల్లి పాటలో ‘రేయి వెండి దారాలల్లి’ అన్న ప్రయోగం నిర్మాత దుక్కిపాటి మధుసూదనరావు [...]]]> పోయిన సారి అడిగిన ప్రశ్న సినిమా పాట కవిత్వమేనా? కు స్పందించిన వారందరికీ కృతజ్ఞతలు.  వారి వ్యాఖ్యల వల్ల కొన్ని మంచి విషయాలు చర్చలోకి వచ్చాయి.

అన్ని రకాల ప్రక్రియల్లాగానే సినిమా పాటలలోకూడా మంచి చెడూ ఉన్నాయనీ, సాహిత్య విలువలువున్న పాటలు ఎన్నో కలవనీ,  వాటిలో చిక్కని కవిత్వం ఉందనీ ఎక్కువమంది అభిప్రాయపడ్డారు.  కవిత్వానికి గీటురాయి ఏమిటి అన్న ప్రశ్న ఈ సందర్భంలో రావడం తప్పని సరి.  ఎన్నెస్ మూర్తి గారు కాలపరీక్షకు నిలబడడం ఒక గీటురాయి గా పరిగణిస్తే, ఎస్ నారాయణస్వామి గారు కాలపరీక్షకన్నా చిక్కదనం, గూఢత, సంపూర్ణత, మనసునో మెదడునో తాకే గుణం ముఖ్యమని అభిప్రాయపడ్డారు.

సినిమా పాటలో కవిత్వాన్ని వెతకటమంటే..నీళ్ళతొట్టిలో ముత్యాలకోసం వెతికినట్లే అంటూ కర్లపాలెం హనుమంతరావు గారు అవేదన వ్యక్తం చేశారు.  దీనికి వీరు సూచించిన కారణాలు – ప్రస్తుతం సినీగీతం తయారయ్యే విధానంలో కవిత్వం కలిసే అవకాశం అతిస్వల్పం, గొప్ప పాటలు వచ్చినరోజుల్లో బైట సాహిత్యంలో నిష్ణాతులైన కవులు మాత్రమే వ్రాసేవారు, సన్నివేశం వివరించి మంచి పాట వాసే స్వేఛ్ఛ కవికి ఇచ్చేవారు .. – అని.

ఈ సందర్భంగా మల్లీశ్వరి పాటలు గుర్తు చేసుకుందాం.  కృష్ణశాస్త్రిగారి ప్రతిభతో పాటు బీఎన్ రెడ్డి గారి అభిరుచి, పట్టుదల, ఓపిక (శాస్త్రిగారు ఎంతకాలానికీ ఒక పాట రాయకపోతే బీఎన్ కోపంగా ‘ధీరసమీరే’ అష్టపది వాడుకుంటానని బెదిరించారట – ఆ మర్నాడు కృష్ణశాస్త్రిగారు వ్రాసుకొచ్చిన పాట ‘మనసున మల్లెల మాలలూగెనే’) కూడా ఆపాటల అజరామరత్వానికి కారణాలు.

శంకరాభరణం సినిమా ముహూర్తం రోజు దర్శకుడు విశ్వనాథ్ వేటూరి, మహదేవన్ లతో ‘నా సినిమాలలో హీరో అరవైఏళ్ళవాడు. అసలు హీరోలు మీరే’ అని ప్రారంభం వారిద్దరితో చేయించారట.

అలాగే విజయ వారి సినిమాల్లో పనిచేసిన రచయితలు నిర్మాత, స్వయంగా రచయిత అయిన చక్రపాణిగారికి చాలా క్రెడిట్ ఇస్తారు.  హాయిహాయిగా జాబిల్లి పాటలో ‘రేయి వెండి దారాలల్లి’ అన్న ప్రయోగం నిర్మాత దుక్కిపాటి మధుసూదనరావు గారికి ఎంతగానో నచ్చిందని శ్రీశ్రీ ఒకసారి జ్ఞాపకం చేసుకున్నారు.

ఇలా ఉత్తమ అభిరుచి కల నిర్మాత, దర్శకులు గొప్ప కవులు, రచయితలతో కలిసి పనిచేసినప్పుడు మంచి సాహిత్యవిలువలు వున్న పాటలు రావడం సహజం.

కేవీమహదేవన్ గారి దగ్గరకు పాటరాయడానికి ఒక కవికుమారుడు వెళ్ళి ట్యూన్ ఉందా అని అడిగితే దేనికి కట్టమంటారు ట్యూన్, మీ సాహిత్యం వల్ల కలిగిన ప్రేరణలోంచే వస్తుంది ట్యూన్ అన్నారట.  ఆత్రేయ మనకందించిన ఆణిముత్యాల్లో ఎక్కువభాగం మహదేవన్ స్వరబధ్ధం చేయడం ఇక్కడ మనం ప్రస్తావించుకోవచ్చు.

ఘంటసాలగారు కూడా ఎక్కువగా కవి వ్రాసినదానికే బాణీ చేసేవారని వింటుంటాం.  లవకుశ సినిమాపాటలకోసం కవి సముద్రాలతో కలసి కూర్చొని సంగీత సాహిత్యాలు సంయుక్తంగా రూపొందించామని ఘంటసాల చెప్పారు.

దర్శకుడు చెప్పిన ఒక సన్నివెశం తనను కదిలించి ఒక ఆలాపన అప్రయత్నంగా వచ్చిందని దానిని వినిపించి సి నారాయణరెడ్డి గారిని ఇన్స్పైర్ చేసి మల్లియలారా మాలికలారా పాట వ్రాయించారు ఘంటసాల.

రహస్యం సినిమాలోని గిరిజా కల్యాణం యక్షగానాన్ని మల్లాది మల్లాదిరామకృష్ణశాస్త్రిగారు నిర్దేశించిన రాగాల్లోనే స్వరపరచి కవిపట్ల తన అపారగౌరవాన్ని చాటుకున్న ఉత్తమ సంస్కారి ఘంటసాల.  ఆయన స్వయంగా గేయ రచయిత కావడం, కరుణశ్రీ పుష్పవిలాపం, శ్రీశ్రీ ప్రతిజ్ఞ, గురజాడ పుత్తడిబొమ్మ మొదలైన గొప్ప ఖండకావ్యాలకు బాణీలు కట్టి చిరస్మరణీయంగా గానం చేయడం కాకతాళీయం కాదు.

మల్లాదిరామకృష్ణశాస్త్రి గారు ఒకసారి వ్రాసిన పాటలను మళ్ళీ దిద్దవలసిన అవసరం ఉండేది కాదంటారు.  ఎవరైనా మార్చమంటే ఆయన ఒప్పుకునేవారుకాదు. అందుకు ఇష్టమైన వాళ్ళే ఆయన దగ్గరకు వెళ్ళేవారు.  రాశిలో తక్కువ పాటలు వ్రాసినా కవిగా తన స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిని వదులుకోని కవిఆయన.  ఆయనను శ్రీశ్రీ ప్రస్తుతించడంతో పాటు ఆత్రేయ, ఆరుద్ర, వేటూరి వంటి గొప్పకవులు గురువుగా భావించారు.

వేటూరిగారు సినీమాల్లో రాకముందు వ్రాసిన అద్భుత గేయాలు తరవాత సినిమాల్లో వచ్చాయి.  ‘ఏ కులము నీదంటే (సప్తపది)’, ‘పుచ్చాపూవుల విచ్చేతావుల వెచ్చావెన్నెలలు (మనోహరం)’ మొదలైనవి.  సినిమాకోసం కాకుండా కవి తనకోసం వ్రాసుకున్న గొప్ప సినిమాపాటలలో పైన చెప్పిన గిరిజా కల్యాణం యక్షగానం, చలన చిత్ర సీమ తొలినాళ్ళలో వచ్చిన బసవరాజు అప్పారావు పాటలు, ఎంకిపాటలు మొదలైనవి ఎన్నో కానవస్తాయి.

ఈ రకంగా గొప్ప సాహిత్యవిలువలున్న పాటలు కాలంకలసివస్తే ఎన్నో సందర్బాలలో  వస్తాయని మనం చూడవచ్చు.

ఇంకా గొప్ప సినీ కవిత్వం ఎటువంటి సందర్భాలలో వస్తుంది?  మనం గర్వపడే సాహిత్యం రావాలంటే ఎవరెవరు – నిర్మాతలు, దర్శకులు, సంగీతదర్శకులు, రచయితలు, శ్రోతలు -  ఏమేం చేయాలి?  మీ స్పందనలను వ్యాఖ్యలద్వారా తెలియ జేయమని అందరికీ మనవి.

సినీ సాహిత్యం సీరియస్ సాహిత్యం కానేకాదన్న వాదన మనకు అక్కడక్కడా అప్పుడప్పుడూ వినబడుతూ వుంటుంది. ఇది ఎప్పటినుండో నాకు వున్న ఒక ధర్మసందేహం కూడాను.

పైవాక్యాలలో మహాకవి శ్రీశ్రీ సినీమా పాటకు సాహిత్య ప్రకాస్తి వుందనే అభిప్రాయపడ్డారు.  కొన్నేళ్ళ క్రితం సినీమహాకవి వేటూరి సుందరరామమూర్తి ఒక టీవీఇంటర్వ్యూ లో ‘సినీ గీతం సామాన్యంకాదు. కావ్య గౌరవాన్ని సంతరించుకున్న ఒక ప్రక్రియ’ అన్నారు.

సినిమాపాటలను అమితంగా ప్రేమించే అసంఖ్యాక అభిమానులు ఎందరో ఈ ఇద్దరు పెద్దల సుద్దులతో ఏకీభవిస్తారని  అనుకుంటాను. ఆలోచనామృతంగా, అపాతమధురంగా కాలపరీక్షను తట్టుకొని నిలబడ్డ ఎన్నో పాటలు వీరి నమ్మకానికి బలాన్నిస్తాయి.

అయితే ఇది నిజంకాదని, సినీగీతం సాహిత్యంకాదని నమ్మేవారి ఆలోచనలను కొట్టి పారేయలేం. వీరిలో కొందరు అసలు సినిమాపాటంటేనే పడని వారుఉంటారు.  వీరికి కొండంత అండగా లెఖ్ఖలేనన్ని చెత్తపాటలు కూడా మన సినిమాలలో వచ్చాయి.

ఇదికాక సినిమాపాటలను అమితంగా ప్రేమించేవారిలో కూడా వాటిలో కవిత్వవిలువలను శంకించేవారు వుంటారు.

ఈ అభ్యంతరాలకు మనం కారణాలు కొన్ని ఇలా చెప్పుకోవచ్చు.

1        సినీగేయం నిబధ్ధతతో వ్రాసిన సాహిత్యంకాదు.  వృత్తిగా, భుక్తికోసం, విత్తం మీద ధ్యాసతో వ్రాసింది.  సినిమా పాట వ్రాసేటప్పుడు ఏమాలోచిస్తారని అడిగితే ‘పాట ఎప్పుడవుతుందా, నిర్మాత డబ్బులెప్పుడిస్తాడా’ అని ఆలోచిస్తానని మళ్ళీ శ్రీశ్రీయే చెప్పారు ఒక సందర్భంలో.

2        నిర్మాత, దర్శకుడు, కథానాయకుడు మొదలైన వారు చెప్పిన ప్రకారం తయారు చేయబడ్డ అంగడి సరుకేగాని, ఆ కవి స్వంత బాధ కాదు.  ‘బయట కవి నిరంకుశుడు, సినీకవి పరాంకుశుడు’ అని వేటూరే అనుకుంటాను ఒకసారి అన్నారు.

3        సన్నివేశం, లొకేషన్లు, తారాబలం, సంగీతం, వాద్య గోష్టి, గాయనం  ఇవన్నీ కలిస్తే [...]]]> శ్రీశ్రీ తన సినీ గేయాల సంపుటి “పాడవోయి భారతీయుడా” మల్లాదిరామకృష్ణశాస్త్రిగారికి అంకితమిస్తూ ఆయన ‘తెలుగు సినీమా పాటకు సాహిత్య ప్రకాస్తి సంతరించిన ఆద్యులలో ప్రముఖుడు‘ అన్నారు.
ఇక్కడ రెండు విశేషాలున్నాయి.  ఒకటి మల్లాదిగారి విశిష్టత, రెండవది అసలు సినీమాపాటకు సాహిత్యవిశిష్టత.

సినీ సాహిత్యం సీరియస్ సాహిత్యం కానేకాదన్న వాదన మనకు అక్కడక్కడా అప్పుడప్పుడూ వినబడుతూ వుంటుంది. ఇది ఎప్పటినుండో నాకు వున్న ఒక ధర్మసందేహం కూడాను.

పైవాక్యాలలో మహాకవి శ్రీశ్రీ సినీమా పాటకు సాహిత్య ప్రకాస్తి వుందనే అభిప్రాయపడ్డారు.  కొన్నేళ్ళ క్రితం సినీమహాకవి వేటూరి సుందరరామమూర్తి ఒక టీవీఇంటర్వ్యూ లో ‘సినీ గీతం సామాన్యంకాదు. కావ్య గౌరవాన్ని సంతరించుకున్న ఒక ప్రక్రియ’ అన్నారు.

సినిమాపాటలను అమితంగా ప్రేమించే అసంఖ్యాక అభిమానులు ఎందరో ఈ ఇద్దరు పెద్దల సుద్దులతో ఏకీభవిస్తారని  అనుకుంటాను. ఆలోచనామృతంగా, అపాతమధురంగా కాలపరీక్షను తట్టుకొని నిలబడ్డ ఎన్నో పాటలు వీరి నమ్మకానికి బలాన్నిస్తాయి.

అయితే ఇది నిజంకాదని, సినీగీతం సాహిత్యంకాదని నమ్మేవారి ఆలోచనలను కొట్టి పారేయలేం. వీరిలో కొందరు అసలు సినిమాపాటంటేనే పడని వారుఉంటారు.  వీరికి కొండంత అండగా లెఖ్ఖలేనన్ని చెత్తపాటలు కూడా మన సినిమాలలో వచ్చాయి.

ఇదికాక సినిమాపాటలను అమితంగా ప్రేమించేవారిలో కూడా వాటిలో కవిత్వవిలువలను శంకించేవారు వుంటారు.

ఈ అభ్యంతరాలకు మనం కారణాలు కొన్ని ఇలా చెప్పుకోవచ్చు.

1        సినీగేయం నిబధ్ధతతో వ్రాసిన సాహిత్యంకాదు.  వృత్తిగా, భుక్తికోసం, విత్తం మీద ధ్యాసతో వ్రాసింది.  సినిమా పాట వ్రాసేటప్పుడు ఏమాలోచిస్తారని అడిగితే ‘పాట ఎప్పుడవుతుందా, నిర్మాత డబ్బులెప్పుడిస్తాడా’ అని ఆలోచిస్తానని మళ్ళీ శ్రీశ్రీయే చెప్పారు ఒక సందర్భంలో.

2        నిర్మాత, దర్శకుడు, కథానాయకుడు మొదలైన వారు చెప్పిన ప్రకారం తయారు చేయబడ్డ అంగడి సరుకేగాని, ఆ కవి స్వంత బాధ కాదు.  ‘బయట కవి నిరంకుశుడు, సినీకవి పరాంకుశుడు’ అని వేటూరే అనుకుంటాను ఒకసారి అన్నారు.

3        సన్నివేశం, లొకేషన్లు, తారాబలం, సంగీతం, వాద్య గోష్టి, గాయనం  ఇవన్నీ కలిస్తే సినిమాపాట.  ఈ హంగులు తీసేస్తే దాని విలువ  ???

ముందు చెప్పినట్టుగా ఈ అభ్యంతరాలన్నీ సహేతుకమైనవే అనిపిస్తాయి. అయితే ఈకారణాలు చూపించి సినీగీతం కవిత్వంకాదని అనగలమా? మీరేమంటారు??

 —————————————————————————–

ఈ అంశం మీద చర్చకి మా ఆహ్వానం.