***

మీ పేరు అనుకోగానే గుర్తొచ్చే కథ “ఏం లేదు.” మనుషులు తమ గురించి తాము చెప్పుకునేది, ఒక్కోసారి మనస్పూర్తిగా నమ్మేది కూడా అబద్ధమో, భ్రమో అయ్యుంటుంది. ఈ విషయాన్ని చాలా సరళంగా అన్ఫోల్డ్ చేసిన కథ. ఏ సందర్భంలో, ఎందుకు రాయలనిపించింది ఈ కథ?

ఒక ప్రత్యేక సందర్భమనేం లేదు. ఎప్పటి నుంచో గమనిస్తూ వస్తున్నదీ, నాకు ఆశ్చర్యాన్నీ, ఇబ్బందినీ కలగజేసేదీ. అయితే అది అసహజమేమీ కాదు. అందరికీ తమనూ, తమ కుటుంబ సభ్యులనూ వీలయినంత ఉన్నతంగా చూపించుకోవాలనే ఉంటుంది. కొన్ని సార్లు తెలిసీ, కొన్ని సార్లు తెలియకుండా అదే నిజమని నమ్ముతూనూ. అందుకు ఎవరినీ కించపరచాలనీ కాదు, చిన్న గమనింపు మాత్రమే.

మీరు ఫలానా నారేటివ్ టెక్నిక్ లో కథ రాయాలి అనుకుని రాసినవేమైనా ఉన్నాయా? ఉంటే వాటి గురించి కాస్త వివరంగా చెప్తారా?

ఇలాంటి టెక్నిక్ అని అనుకుని రాసిందేదీ [...]]]>
తన రచనల్ని ప్రచారం చేసుకోటం అలా వుంచి అవి ఎక్కడ అచ్చయ్యాయన్నది కూడా చెప్పడు – గుచ్చి గుచ్చి అడిగితే తప్ప. అచ్చయిన తన పుస్తకాలు ‘మూడో ముద్రణ’, ‘వాన వెలిసిన సాయంత్రం’ ఎక్కడున్నాయో తనకే తెలీని అయోమయం. World Wide Web లో పడి దేనికోసమో ఎందుకో వెతుకులాడుతున్నప్పుడు గూగుల్ క్రాలర్‌కి కూడా దొరకని ఓ మారుమూల పేజీలో తామర తూడులా పాకుతూ తన కవితో, కథో, తుమ్మముల్లులా గుచ్చుతూ వెంటపడి మన స్వానుభవంలోకి చొచ్చుకొస్తుంది.తెలుగు కథలా అనిపించని ఓ కొత్త కథా నిర్మాణం, ఊహించశక్యం కాని ఇమేజరీ కవిత్వం ఇతను మనవాడేనా అన్న సందేహంలో ముంచినా, తనతో సంభాషించిన మరుక్షణం ఇతనొక అచ్చ తెలుగు రచయిత/కవే కాని, మనకాట్టే పరిచయంలేని మరొక తలంలో చరిస్తున్న సాహిత్య సృజనాకారుడని తెలిసిపోతుంది. అలాంటి కవీ కథకుడూ ‘కన్నెగంటి చంద్ర’ తో ‘వాకిలి’ జరిపిన ఇంటర్వ్యూ ఇది. మరిన్ని వివరాలు తన గొంతుతోనే వినండి.

***

మీ పేరు అనుకోగానే గుర్తొచ్చే కథ “ఏం లేదు.” మనుషులు తమ గురించి తాము చెప్పుకునేది, ఒక్కోసారి మనస్పూర్తిగా నమ్మేది కూడా అబద్ధమో, భ్రమో అయ్యుంటుంది. ఈ విషయాన్ని చాలా సరళంగా అన్ఫోల్డ్ చేసిన కథ. ఏ సందర్భంలో, ఎందుకు రాయలనిపించింది ఈ కథ?

ఒక ప్రత్యేక సందర్భమనేం లేదు. ఎప్పటి నుంచో గమనిస్తూ వస్తున్నదీ, నాకు ఆశ్చర్యాన్నీ, ఇబ్బందినీ కలగజేసేదీ. అయితే అది అసహజమేమీ కాదు. అందరికీ తమనూ, తమ కుటుంబ సభ్యులనూ వీలయినంత ఉన్నతంగా చూపించుకోవాలనే ఉంటుంది. కొన్ని సార్లు తెలిసీ, కొన్ని సార్లు తెలియకుండా అదే నిజమని నమ్ముతూనూ. అందుకు ఎవరినీ కించపరచాలనీ కాదు, చిన్న గమనింపు మాత్రమే.

మీరు ఫలానా నారేటివ్ టెక్నిక్ లో కథ రాయాలి అనుకుని రాసినవేమైనా ఉన్నాయా? ఉంటే వాటి గురించి కాస్త వివరంగా చెప్తారా?

ఇలాంటి టెక్నిక్ అని అనుకుని రాసిందేదీ లేదు. కొన్ని సార్లు కథ ఏం రాయాలో అనుకున్నతర్వాత టెక్నిక్ కోసం వెతుక్కుంటే, మరికొన్నిసార్లు కథా, టెక్నిక్ రెండూ ఒకేసారి జత పడతాయి.. మొదటి దానికి పోయిన యేడు రాసిన ‘ఏం జీవితం’ ఉదాహరణ అయితే రెండో దానికి మీరు ప్రస్తావించిన ‘ఏం లేదు’ ఉదాహరణ.

“కొన్ని ముగింపులు” మెటాఫిక్షన్ తరహాలో రాయదల్చుకున్నారా? లేక ఒకే ఇతివృత్తం మీద కొద్ది తేడాలతో వస్తున్న చాలా కథల్ని చూసి విసుగనిపించి ఒక చురక అంటించారా?

అలాంటి కథలు విరివిగా వస్తునప్పుడు ఒక కథకి ఎవరో పాఠకుడు ‘ఎప్పుడూ ఇవే కథలా?’అంటూ విసుగుతో పెట్టిన కామెంట్ చూసినప్పుడు తట్టిన కథ అది. అన్ని కథలనూ ప్రస్తావించవలసినప్పుడు ఇక అది మెటాఫిక్షన్ కాక మానదు. నేను అందులో కొత్తకథలేమీ చెప్పలేదు; ఉన్న వాటికి ఫ్రేం మార్చాను, అంతే. అయితే ఇకపై వివాహేతరసంబంధం పై ఎవరయినా రాస్తే కొత్తకథ రాయక తప్పని స్థితి కల్పించాలన్న ఆశ కూడా లేకపొలేదు. కావాలనే, పాఠకులను ఎమోషనల్ గా ఇన్వాల్వ్ అవకుండా దూరంగా ఉంచడం, పాత్రలపై సానుభూతి కలిగించడానికి రచయితలు తరచూ వాడే టెక్నిక్స్ ప్రదర్శనకు పెట్టాలన్న ప్రయత్నమూ ఉంది.

“ఏం జీవితం” కథ రెండు భాగాలుగా ఉంటుంది కదా! మొదటి భాగమంతా అతని కోరిక లేక “ఐడియల్ సిచువేషన్”. రెండో భాగం/ ముగింపు వాస్తవం అని చెప్పదలచుకున్నారా? ఈ కథని రకరకాలుగా అర్థం చేసుకోవచ్చా? వీళ్ళిద్దరు రెండు వేర్వేరు పరిస్థితుల్లోని ఇద్దరు మనుషులు అనిపించేలా కూడా ఉంది. పాఠకురాలిగా నాకనిపించిన మరొక గమనింపు ఏంటంటే- పిల్లలు తండ్రి గురించి చెప్పేవి అన్నీ చాలా పాజిటివ్ మెమరీస్ లానే ఉన్నాయి. ఎలాగూ చనిపోతున్నాడు కాబట్టి ఆ సమయం లో అందరం అలానే మాట్లాడతాం అనే లౌకిక దృష్టితో అలానే ఉంచేశారా?

ఏ కథనయినా రకరకాలుగా అర్థం చేసుకోవచ్ఛు . ముగింపు తప్ప రెండు భాగాలూ అతని సంధికాలపు ఆలోచనలే. ఇక్కడ చనిపోయాక వాళ్ళ మెమోరియల్ సర్వీసులో వాళ్ళ గురించిన జ్ఞాపకాలను తలపోసుకుని ఒక జీవితాన్ని సెలబ్రేట్ చేసుకుంటారు. చావు అంత దుఃఖదాయకంగా ఉండనక్కర్లేదనీ, ఒక ఆత్మీయమైన వీడ్కోలుతో ముగించవచ్చనీ అనుకుని రాసింది. వాళ్లు ఆ సమయానికి తగినట్టు మాట్లాడారు, అంతే.

మరొకటి- మిగతా పాత్రల సహజ సంభాషణల మధ్య రచయిత గొంతులోంచి మరొక సమాంతర వ్యాఖ్యానం నడుస్తూ ఉంటుంది. అది ఈ పాత్రల తాలూకు లౌకికతని, మర్యాదని, మెరమెచ్చుమాటల్ని దాటి నిజాయితీగా, విస్తృతంగా లోతుగా, వివరంగా ఒక మనిషి జీవితాన్ని తరచి చూపిస్తూ ఉంటుంది. ఉదాహరణకి “ఆశపడ్డావు. నిరాశ చెందావు. పేరాస పడ్డావు. మోసం చేశావు, త్యాగం చేశావు. న్యాయం చేశావు, అన్యాయం చేశావు” లాంటి వాక్యాలు. నా ప్రశ్న ఏంటంటే ఈ కథలో రచయిత రెండు ప్లేన్స్ లో పని చేశారు. ఒక్కో ప్లేన్ లో రచయితగా అనుభవించే ఉద్వేగం, చాలెంజ్, బయటి చూపు, లోచూపు వేర్వేరుగా ఉంటాయి. వాటి గురించి కాస్త చెప్తారా?

ఆ రెండో గొంతు రచయితది కాదు, పాత్రదే. (నా కథల్లో రచయిత తొంగి చూడకుండా ఉండడానికి ప్రయత్నిస్తాను.) ఈ రెండు కోణాలూ ఒక వీడ్కోలూ, ఒక విస్తృతజీవితాన్ని మూల్యాంకనం చేసుకుని సాఫల్యతను గుర్తించడం మాత్రమే గానీ మర్యాదా, దాన్ని దాటిన నిజాయితీలకు సంబంధించినవి కావు.

“నాన్నా, నీకు చాలా ఓపిక. నాకు లెక్కలు కష్టంగా ఉంటే అర్ధరాత్రి దాకా కూచోబెట్టి చెప్పేవాడివి. ఎన్నిసార్లు లెక్క తప్పు చేసినా మళ్లీ మళ్లీ చెప్పేవాడివే కానీ కోప్పడేవాడివి కాదు.” వంటి వాక్యాలు చాలామంది కథల్లో చదివినవే. ఆ రొటీన్నెస్ ధ్వనించడం కోసమే, ఎన్ని కుటుంబాల్లో, ఎన్ని కథల్లో చూసినా దాదాపు ఇవే మాటలు ఉంటాయి కాబట్టి అలానే ఉంచేశారా? తండ్రీ కొడుకుల అనుబంధాన్ని చూపిండానికి మరేదైనా కొత్త ఉదాహరణ, కాస్త ఫ్రెష్ గా ఉంటూనే వాస్తవికంగా ఉండేది ప్రయత్నించాలి అనుకోలేదా?

ఒక మామూలు, సగటు మనిషి బతుకే తీసుకోవాలనుకున్నాను. మనం చదువుతూ ఉంటాం కనక మనకు రొటీన్ కానీ ఆ పాత్రలకు అవి అపురూపంగా తలుచుకోవలసినవే అని.

“సెలవురోజు మొదటి ఆట” కథ గురించి మాట్లాడటం మొదలెడితే ఇంటర్వ్యూ మొత్తం దాని గురించే అడగాల్సి వస్తుంది. ఆ ప్రమాదాన్నుండి తప్పించుకోడానికి మీరే ఏదైనా చెప్పండి ఆ కథ గురించి. దీనికి ప్రేరణ ఎక్కణ్ణుంచి వచ్చింది? “ఎంజాయ్ చేసావా?” అనే చివరి ప్రశ్న చాలా విషయాల్ని గుర్తు చేస్తుంది. హారర్ సినిమాలు, రోలర్ కోస్టర్ రైడ్లు, చేదు, ఘాటు ద్రావకాలు కిక్ కోసం గొంతులో పోసుకోవడాలు, ఇతరుల్ని బాధించి ఆనందించడాలు, ఇతరుల బాధను చూసి బాధ పడి ఆ బాధపడినందుగ్గానూ తమని తాము అభినందించుకుని ఆనందించడాలు… ఇలా రకరకాలు.

ఇందులో కథలూ కొత్తవేం కాదు. తరచుగా వినిపించే కంప్లెయింట్ ఏమిటంటే ఒకే సమస్యలపై అవే కథలు మళ్లీ మళ్లీ రావడం. ఆ కథల్ని కొత్తగా ఎలా చెప్పొచ్చన్న ఆలోచనే ఈ కథకి మొదటి ప్రేరణ. ఈ కథలన్నీ ఈ సమస్యలు తీరిపోవడానికి ఉద్దేశించే రాస్తూ ఉన్నారు కానీ ఆ మార్గం నిష్ప్రయోజనమన్న విషయం అర్థం చేసుకోవడం అంత కష్టమేమీ కాదు. అయితే అవి రాసీ, చదివి జాలిపడీ అపరాధభావన నుంచి తప్పించుకోవడం, ఏదో చేసిన తృప్తి పొందడం జరుగుతూనే ఉంటుంది. మనం దయార్ద్రహృదయులమని మనకి మనమే ధ్రువపర్చుకుని ఉన్నతంగా భావించుకునే సమూహంలో చోటు చేసుకునే వీలూ, ఇంకేమయినా చేయడాన్నుంచి తప్పించుకోవడానికి సాకూ కలిపించుకుంటున్నాము. . కథలు చదివీ, సినిమాలు చూసీ జాలిపడి కార్చిన కన్నీరు ఎమోషనల్ హై పొందిన గుర్తు మాత్రమే.

ఒక్కోసారి కథావిమర్శల్లో వింటుంటాం- “ఈ కథలో శైలికన్నా శిల్పానికి పెద్దపీట వేశారు, ఈ కథకుడు కథాంశం మీద కన్నా కథనం మీద ఎక్కువ దృష్టి పెట్టారు” ఇలాంటి కామెంట్లు. ఐతే కథకుడు ఒక వండ్రంగిలాగా కుర్చీ కాళ్ళెంత పొడవుండాలి, దానిపై ఏ నగిషీలుండాలి, ఏ రంగు చెక్క వాడాలి అని పనిగట్టుకుని ఎంచుకుని కథ రాయడం ఎంతవరకూ జరుగుతుంది? ఒక కథ రాసేప్పుడు రచయిత వ్యక్తిత్వాన్ని, అనుభవాన్ని, అంతర్దృష్టినీ బట్టి ఇవన్నీ వాటికవే సహజంగా ఒనగూడుతాయి కదా?

ఏవి ఎంత మోతాదులో ఉండాలో ప్రతి రచయితకీ ఒక అంచనా ఉంటుందనుకుంటాను. అవి సహజంగా సమకూరతాయా, పనిగట్టుకుని ఎంచుకోవాలా అనేది ఒక్కొక్కరికీ ఒక్కో తీరుగా ఉంటుందేమో! ఎవరయినా తమకు నచ్చే కథో లేక పాఠకులకు నచ్చుతుందనుకున్న కథో రాయాలనుకుంటారు కదా!

మీ “కథ కథ” చదువుతుంటే పూర్ణిమ తమ్మిరెడ్డి “ఒక కథ చచ్చిపోయింది” గుర్తుకొచ్చింది (రెండిటికీ స్థూలంగా పెద్ద పోలిక లేకపోవచ్చు కూడా). ఇందాక మనం అనుకున్నట్టు ఇవి ఏదోక కోణంలో మెటాఫిక్షన్ కాక తప్పదు. ఐతే “కథలిలా ఉండాలి, ఉందకూడదు, కథ నుంచి ఇవి ఆశించాలి ఆశించకూడదు.” అనే అభిప్రాయాలకి, చర్చలకి సమాధానంగా మీరీ కథ రాశారనిపిస్తుంది. కథ ఎలా ఉందక్ఖర్లేదో చెప్పడమే ఈ కథ ఉద్దేశమా?

అవును, రెంటికీ సంబంధం లేదు. అవును, అదే ప్రధాన ఉద్దేశం.

“ఒక నేను, కొన్ని నువ్వులు” గురించి. చాలా హృదయ విదారకమైన కథ. తనని ప్రేమించానని నమ్మించి ఎక్కడో అమ్మేసిన వాడు రోజుకో రూపంలో తన దగ్గరకి వస్తున్నాడని నమ్మే “తిక్కలదాని” కథ. ఇలాంటి కథలు ఎన్నో ఉంటాయి కానీ, ఇలాంటి కథనం ఎక్కడా చూళ్ళేదు. దీన్లో ఆ అమ్మాయి విచిత్రమైన మానసిక స్థితిని చిత్రించడం కథలో ముఖ్యంగా అనిపిస్తుంది. ఆ చిత్రణతో పాటు కథ చివరి సంభాషణ చాలా తెలివిగా సాగటం చూస్తే రచయిత టెక్నిక్ మీద, చివర్లోని కొసమెరుపు పట్లా ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. ఐతే ఈ ఆశ్చర్యం, విషాదపు రుచిని అధిగమించినట్టు కూడా అనిపిస్తుంది. ఇలాంటి కథలు రాయటం కత్తిమీద సాము కదా? రచయిత ఈ సవాలుని ఎలా ఎదుర్కున్నాడు?
మరో మాట- ఈమాట పత్రికలో ఈ కథకి వచ్చిన ఒక కామెంట్ ఇలా ఉంది- “కానీ మళ్ళీ చివరి పేరాలో కొత్త ప్రేమకథ ఏంటి? ఇంకో పిల్ల వెంటపడ్డాడా?”. ఇక్కడ నిజంగానే కాస్త అస్పష్టత ఉంది. ఏమంటారు?

మరీ విషాదంలో ముంచేసేంతగా పాఠకుణ్ణి ఎమోషనల్ గా మానిప్యులేట్ చేయబుద్ధి కాదు నాకు. అట్లా అనిపించినా అంత కష్టపడి రాసిన కథ ఏమీ కాదు ఇది.

నిజానికి చివరి సంభాషణలోని ఆలోచనతోనే ఈ కథ పుట్టింది. ఇది లినియర్ కథనం కాదన్న దృష్టితో చదివితే చివరి ప్రశ్న తలెత్తదు. అది తర్వాత వేరే కథ అనుకున్నా నష్టమేమీ లేదు.

మీరు రాసిన “ఇంకో సాయంత్రం” కవిత ఒక పూర్తిస్థాయి కథలా ఉంటుంది. మీరు కథ రాయాలనుకుని కవితో లేక కవిత రాయాలనుకుని కథో రాసిన సందర్భాలు ఏమైనా ఉన్నాయా?

ఒకటి రాయాలనుకుని మరొకటి కాదు గానీ, ఈ కవిత విషయంలో మాత్రం కథా, కవితా అని ఆలోచించిన గుర్తు. సాధారణంగా కవిత రాయాలనో, కథ రాయాలనో పూనుకున్న తర్వాతనే తతిమావన్నీ ఆలోచించడం.

మీ వూరి గురించి, చిన్ననాటి సంగతులు, సాహిత్యం మీద ఆసక్తి కలగటం, ఆరోజుల్లో ఉన్న ప్రభావాలు ఆ ప్రయాణం….

గుంటూరు దగ్గర సౌపాడు మా ఊరు. వ్యవసాయ కుటుంబం. ఇంజనీరింగ్ అయిందాకా గొడ్ల కాడ పనులూ , పొలం పనులూ మామూలే. ఎందుకో తెలియదు కానీ మా తాతా, నానా ఐదో తరగతి దాటి చదవకపోయినా మా ఇంట్లో పుస్తకాలు చదివే అలవాటు ఉంది. మా తాత మా నాన్ డిటైల్డ్ పుస్తకాలు కొట్టం కాడికి తీసుకుపోయి చదివేవాడు. గుంటూరు నుంచి ఆంధ్రప్రభ కొని తెస్తూ ఉండేవాడు మా నాన. అందులో బాల ప్రభా, మా కజిన్ వాళ్ల ఇంట్లో చందమామా చదవడంతో మొదలు. మా అక్కాయకి కూడా బాగా చదివే అలవాటు కావడంతో నవలలూ ఇంటికి చేరేవి. తర్వాత డిటెక్టివ్ నవలలూ గట్రా. పత్రికలు కాకుండా కాస్త సీరియస్ సాహిత్యం చదివిందీ , కథలు రాసి పత్రికలకు పంపడం మొదలుపెట్టిందీ ఇంజనీరింగ్ లోనే. కవిత్వం అయితే చదవడం కూడా అప్పుడే. భిలాయిలో ఉద్యోగ పర్వం మొదలయ్యాక అక్కడ పెద్దగా రాసిందేమీ లేదు. ఇక్కడికొచ్చాకే న్యూస్ గ్రూప్ లో కవిత్వంపోస్ట్ చేయడమూ, ఈమాట మొదలయ్యాక కథలు మళ్ళీ రాయడమూ.

నాటకాలంటే ప్రత్యేకమైన ఆసక్తి ఉందా?

మరీ ఎక్కువేం కాదు గానీ ఆసక్తి ఉంది. చిన్నప్పుడు నాటికలు వేసేవాళ్ళం. ఇక్కడ తెలుగు అసోసియేషన్ కోసం చిన్న స్కిట్స్ రాశాను. ఇక్కడి నాటకాలు పెద్దగా చూడ లేదు.

సాధారణంగా ఈరోజుల్లో వస్తున్న తెలుగు, తెలుగేతర కథల గురించి చెప్పండి. మీరు చాలా కథలు రివ్యూ చేస్తారు కాబట్టి, వాటిల్లోని టోన్, కొత్తగా వస్తున్న థీమ్స్ ఏంటి?

నేను చాలా కథలు ఏమీ రివ్యూ చేయను. మూసల్లోంచి బయటికి తొంగి చూసే కొత్తదనం కథల్లోనూ, కథనాల్లోనూ అనుకున్నంత కనబడ్డం లేదు. నేనూ ఇలా రాయగలిగితే బావుణ్ణు అనిపించే కథలు తక్కువే. మిగతా భాషల కథల్లోనూ ఈ తరం కథలు ముందటి తరం కథలంతగా ఆకట్టుకోవడం లేదు.

మీరు సౌపాడులో పెరిగారు కదా. ఆ ప్రాంతపు రైతుల మాటతీరు అక్కడక్కడా మీ కథల్లో కనిపిస్తుంది. ఇటువంటి యాస తెలుగు కథల్లో చాలా అరుదు. గుంటూరు, కృష్ణా తరహా వాడుకల గురించి మీ కథల్లోవి, ఇతరులవీ ఏమైనా గమనించారా? ఇంకో ప్రశ్న. ఆ ప్రాంతపు జీవితం, మనుషులను గురించి చూపిస్తూ రాసిన కథలేమైనా ఉన్నాయా?

గుంటూరు యాసా, మాట తీరూ నా కథల్లో తక్కువే కనిపిస్తుంది. చిన్నప్పటి పదహారేళ్ళ తర్వాత అక్కడ ఎక్కువగా గడిపింది లేదు. ఇప్పుడు రాయాలని ఉన్నా ఆ భాషలో రాయలేను. గుంటూరు మాండలికంలో రాసిన వాళ్లలో మా. గోఖలే ని చెప్పుకోవాలి. పాపినేని శివశంకర్ కథల్లో కూడా కనిపిస్తుంది. భాష ఆధిపత్యమూ, అణిచివేతా అని ఎవరన్నా బాధ పడాలంటే ముందు ఈ రెండు జిల్లాల వాళ్ళే పడాలి.

మీ మీద ఏ రచయితల ప్రభావం ఉంది? తెలుగు రచయితలెవరు? ఇంగ్లీష్ రచయితలు?

మొదట్లో చలం ప్రభావం ఉండేది. ఇప్పుడు పేర్లు చెప్పడం కష్టం. అదే పనిగా ఏ ఒక్కరినో ఫాలో కాలేదు.

తెలియకుండానే నచ్చినవేవో వచ్చి చేరతాయి.

సాహిత్యం రియలిజం , నాచురలిజం, సర్రియలిజం, మాజికల్ రియలిజం , పోస్ట్ మోడర్నిజం వంటి ప్రక్రియల మీదుగా నియో రియలిజం దగ్గరకు వచ్చిందంటున్నారు. దీని గురించి కొంచెం వివరిస్తారా?

పోస్ట్ మోడర్నిజం తర్వాత పోస్ట్ పోస్ట్ మోడర్నిజం అంటున్నారు కానీ అందులో ఇంకా భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నట్టున్నాయి. వాటి గురించి తెలుసుకోవడమే గానీ లోతుగా అధ్యయనం చేయలేదు.

మీరు మినిమలిస్ట్ రచయిత అంటే ఒప్పుకుంటారా? లేక మీరు నియో రియలిస్ట్ రచయితా?

నన్ను రచయిత అంటేనే నాకు ఇబ్బందిగా ఉంటుంది. ఇంకా అదనపు బరువెందుకు? ఈ లేబుల్స్ పట్టించుకోను.

రేమాండ్ కార్వర్ ప్రభావం మీ మీద ఎంత ఉంది?

ఎంతో కొంత ఉండే ఉంటుంది. ఒక కథ ఇట్లా ముగుస్తుంది – She kept talking. She told everyone. There was more to it, and she was trying to get it talked out. After a time, she quit trying. “ఏం జీవితం” కథ చివరి వాక్యం అక్కడనుంచే వచ్చింది. ఇదీ కథ అని చెప్పేట్టు గాకుండా కథ చదవడం తప్ప మార్గం లేని విధంగా రాయాలనిపించేలా చేసే మాటలు.

తెలుగు కథల్లో మీరు భిన్నమయిన పంథా ఎంచుకొన్నారు. మీ విలక్షణతకు సాహితీ లోకంలో తగిన స్థానం దొరికిందని భావిస్తున్నారా?

భిన్నంగా రాయాలనేగానీ ఒక పంధా అంటూ ఏమీ లేదు. అదేమీ పట్టించుకోవలసిన విషయం కాదు. రాసేశాక ఇంకా కథనెందుకు మోయడం? లేదా కథ నన్నెందుకు మోయడం? దేనికి దొరికిన స్థానం దానికి తగినదే అయి ఉంటుంది. దానితో నాకు పేచీ లేదు.

మీ ‘బతుకు‘ కథ రిసీవ్ చేసుకొన్న పాఠకులు మీ మిగతా కథల్నెలా స్వీకరించారు?

నాకు తెలియదు. నా కథలు అంత ఎక్కువమంది చదువుతారనీ, చదివినా అందరికీ నచ్చుతాయనీ నేననుకోను. వచ్చే కొద్ది ఫీడ్ బాక్ తోటి రచయితలనుంచే. ‘బతుకు’ కథ సంచికలో వచ్చింది కానీ అది అంత గొప్ప కథేం కాదు. వద్దన్నా వినిపించుకోలేదు.

మీకు కథా వస్తువులెలా స్ఫురిస్తాయి? జీవితం? ఆలోచనలు? ఊహలు? స్వప్నాలు? లేక మరొక అనూహ్యమయిన వేరొక తలం? ఎక్కడినించి?

సరాసరి జీవితాన్నుంచి తక్కువే. ఎక్కువగా చదివే రకరకాల నాన్ ఫిక్షన్, రొటీన్ ఫిక్షన్ పట్ల విసుగూ మూలం ప్రస్తుతానికి.

కథ పూర్తవటానికి ఎంత సమయం పడుతుంది?

పూర్తి చేయడానికి మామూలుగా రెండు రోజులు. మొదలు పెట్టడానికి నెలలూ, ఒక్కోసారి ఏళ్ళూ. కొన్ని అట్లా మనసులో అప్పుడప్పుడూ మెదులుతూ ఉంటాయి. ఎప్పుడో బలవంతాన రాయడానికి కూచుంటాను.

కథను తిరగరాయటం?

తిరిగి ఎప్పుడూ రాయలేదు. ముగించాక కొన్ని వాక్యాలు తట్టినప్పుడు జోడిస్తాను.

మీ కథలు ఎక్కువగా వెబ్ పత్రికల్లో వచ్చాయి. మంచి కథలు చదివే పాఠకులకు కూడా వాటి సంగతి తెలియదు. ఆ రకంగా మీ కథా వస్తువుల్లాగే తెలుగు పాఠకులకు మీ కథలూ అందనివే. తెరవెనుక ఎందుకలా?

నా కథలు చాలామంది చదవాలనే కోరికేమీ లేదు నాకు. దాని వల్ల నాకు ఒరిగేదీ లేదు, చదవకపోవడం వల్ల వాళ్ళు నష్టపోయేదీ లేదు. ఎవరికి నచ్చే కథలు వాళ్ళు వెతుక్కుంటూనే ఉంటారు. ఇవి మెయిన్ స్ట్రీమ్ కథలు కావు. పత్రికల్లో అందరూ చదవడానికి తగినవి కాదు. ఎక్కువమంది తిట్టుకుంటారేమో కూడా. అదీ కాక నాకు లైమ్ లైట్ ఇష్టం ఉండదు. కీర్తికాంక్ష లేనివాడినన్న కీర్తి కోసం కాదు నా స్వభావమే అంత. .

మీరు అమెరికాలో అనేక ఏళ్ళు ఉన్నప్పటికీ డయాస్పోరా రచనల జోలికి పోయినట్టు లేదు?

నిజమే. మూడు నాలుగు కథలకు మించి రాయలేదు. ఇక్కడ అంత జీవనవైవిధ్యం ఉండదు. ఊరికే రికార్డ్ చేయడానికి రాయబుద్ధి కాదు. రాయాలంటే బలవంతంగా రాయొచ్చు గానీ ఇక్కడి జీవితానికే పరిమితమై రాయవలసినవేమీ నాకు తట్టలేదు.

ఇక్కడ వస్తున్న తెలుగు కథా రచన పద్ధతికీ మీరు రాస్తున్న ధోరణికీ మధ్య చాలా అంతరం ఉంది. ఎందు చేత?

కొన్ని వదుల్చుకోలేని నమ్మకాలనుకుంటాను. కథకు సాంఘికప్రయోజనముండి తీరాలని నిరంతరమూ నూరిపోస్తుంటారక్కడ. పత్రికలు మూసలు తయారుచేసీ, రచయితలు వాటికనుగుణంగా రాసీ ఒక వలయం ఏర్పాటయింది. నాకు అటువంటి పరిమితులు లేవు. ఎవరి కోసమూ రాయను. నా పౌర బాధ్యతలు వేరు. కథారచయితగా అదనపు బాధ్యతలు ఏవీ మోయను. వెబ్ పత్రికల ప్రోత్సాహం, తోడు ఉన్నాయి.

కథా రచనకూ కవిత్వ రచనకూ మధ్య సృజనలో ఎలాంటి / ఎంత భేదం ఉంది? మీకు ఆ అంతరాల్ని దాటటం కష్టం కాలేదా?

నాణ్యత సంగతి అటుంచితే నా వరకూ కవిత రాయడం తేలిక. ఒక మంచి ఊహో, రెండు లైన్లో తడితే అల్లుకు పోవచ్చు. కథకు ఎక్కువ జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి కనక కొంచెం ఎక్కువ కష్టపడాలి. ఏది రాసేప్పుడు ఆ ధోరణిలోనే ఆలోచిస్తాను కాబట్టి అదనంగా కష్టమేమీ లేదు.

నవల రాసే ఉద్దేశ్యం ఉందా? ఉంటే ఎప్పటికి పూర్తి చేస్తారు?

ఏదయినా రాయడానికి నాకు మోటివేషన్ ఏమీ లేదు. నాకున్న బధ్దకానికి కథలు రాయడమే ఎక్కువ. నవల ఎప్పటికయినా రాయడమనేది అనుమానమే.

తెలుగులో కొద్ది మంది రచయితలే ప్రయోగాత్మక కథలు రాస్తున్నారు. ప్రయోగాత్మక కథనం కథను ఎలివేట్ చేస్తుందా? లేక గురితప్పిన బాణమవుతోందా?

అందరూ ప్రయోగాత్మక కథలు రాయాలని నేను కోరుకోను. అన్ని రకాల కథలూ రావాలి. వార్త కథ ఎలా కాదో, ప్రయోగమూ అలాగే కథ కాదు. ఇంతకుముందు పలువురు రాసిందే మళ్ళీ రాయాలంటే కొత్తరకంగా రాయక తప్పదు. కథ స్వరూప స్వభావాలు మారుతున్నాయన్న విషయమూ గుర్తించాలి. చివరికి కథ పాఠకుడికి ఏ అనుభూతి మిగులుస్తుందన్నదే ప్రధానం. అది బౌద్ధికంగానో, ఔద్వేగికంగానో ఉత్తేజితం చేయాలి.

పాశ్చాత్య సాహిత్యం బాగా చదివిన వారు కూడా ఈ మధ్యన సాధారణ శైలికే పెద్ద పీట వేస్తున్నట్టు మాట్లాడుతున్నారు. సాధారణ శైలిలో మామూలుగా రాయటం మంచిదన్న సూచన ఇస్తున్నారు. తెలుగులో మనం కూడా నియో రియలిజంకు దగ్గరకు చేరుతున్నట్టా? లేక రియలిజంకు మరలుతున్నామా?

రియలిజమూ, నియో రియలిజమూ తేడాలు నాకు తెలియవు కానీ సాధారణ శైలి అరుదయినప్పుడు అదే అసాధారణమవుతుంది. అందరూ ఒకేరకంగా ఎందుకు రాయడం? ఇదేమీ సీజన్ కు తగ్గట్టు మారే ఫ్యాషన్ కాదు కదా!

మీరు కథలుకూడా రాసే కవా, లేక కవిత్వంకూడా రాసే కథకులా?

కవిత్వం రాసే కథకుడినే అనుకుంటాను. కవిత్వం చదవడం మొదలెట్టకముందే ఒక కథ ఆంధ్ర పత్రికలో పడింది.

మీ కథల్లో కవిత్వం కనపడుతుందని ఒప్పుకుంటారా?

కష్టం. కథలో కవిత్వం రాయకుండా ఉండడానికి ప్రయత్నిస్తాను. ఒకటి రెండు కథల్లో తప్ప కవితాత్మకంగా రాయాలని ఎప్పుడూ అనుకోలేదు.

ఒంట్లో రక్తం లేని మనిషిని గురించిన కథలో ఉన్నది కవిత్వమా, మాజికల్ రియలిజమా, అబ్సర్డ్ నారేటివా, అవేవీ కావా?

కవిత్వం లేదు కానీ మిగతావి ఉన్నాయి. ఇంకా ఏమయినా కూడా ఉండి ఉండొచ్చు.

మీకు కథకుడిగా రావాల్సినంత గుర్తింపు రాలేదని మీకనిపించిందా?

లేదు. ఈ ప్రశ్న తరచూ వినిపిస్తోంది కనుక కొంచెం పొడిగిస్తాను. నాకు గుర్తింపు మీద మోజు లేదు. నా పేరు లేకుండా నా కథలు ప్రచురించబడినా నాకు సమ్మతమే. ఏదయినా అవార్డ్ లాంటిది వచ్చినా వచ్చిందని ఎవరికీ చెప్పను కూడా. నన్ను గర్వపరిచేదేదీ లేదు. ఇది వినమ్రంగానో, అతిశయంగానో చెప్పడం లేదు.

తెలుగు కథల్లో చాలామంది రచయితలు పూర్తిగా దూరిపోయి చెప్తారని కొంతమంది విమర్శకులు అంటుంటారు. మీ కథల్లో అలా కనపడే సందర్భాలు తక్కువ. అంత బయటనించి indifferent గా కథ చెప్పటం ఎలా సాధ్యపడింది మీకు?

ప్రయత్నపూర్వకంగానే. అది నా నైజం కూడా కనుక తేలిగ్గానే పట్టుబడింది.

ఏదో ఒక తాత్విక నిబద్ధత, నమ్మకం లాంటివేవో ఉండి, కథలన్నీ ఆ పరంగానే నడపాలీ అని చాలా సాహిత్య / రాజకీయ సంఘాలు చెప్తూ ఉంటాయి. మీ తాత్విక నిబద్ధత గురించి చెప్పండి. మీరు సామ్య వాదులా, సాంప్రదాయ వాదులా, సనాతన ధర్మ వాదులా? ఆ ప్రభావం మీ కథల్లో ఎక్కడ ఎలా కనపడింది?

మీరిచ్చిన కేటగిరీలలో అయితే సామ్యవాదినని చెప్పాలి గానీ అది మరీ జనరల్ కంపార్ట్ మెంట్. అన్వేషకుణ్ణే గానీ దేనికీ నిబద్ధుణ్ణి కాను. మౌలికమైన విలువలేవో ఉంటాయి కదా! నా కథల్లో ఏ తత్త్వమూ స్పష్టంగా కనపడదనుకుంటాను. కనపడి తీరాలనీ అనుకోను.

మీలా అమెరికా నించి రాసే రచయితల కథల్లో రీడెబిలిటీ ఎక్కువగా ఉంటుంది అని ఓ అభిప్రాయం ఉంది. అది మీరు గమనించారా? ఎందుకని అక్కడి రచయితలకి అది ఓ ప్రత్యేక లక్షణం అయింది?

ఈ అభిప్రాయం వినడం ఇదే మొదటిసారి. బహుశా మా భాష మేమిక్కడికి చేరేప్పటి కాలంలోనే ఉండిపోవడంతోనేమో!

స్త్రీ పురుష సంబంధాల గురించిరాసేటప్పుడు సజెస్టివ్ గా రాసే వాక్యాలు మీ కథల్లో కనపడతాయి. “నిన్ను గట్టిగా కౌగిలించుకుని ఎన్నాళ్ళయింది” “రెండ్రోజుల క్రితం అనుకుంటా” లాంటి సజెస్టివ్ క్రాఫ్ట్ దాటి ఇంకా సూటిగా తెలుగు కథ ఎందుకు రాలేక పోతోంది? అవసరం లేకనా, భయపడా?

నా వరకూ భయం కంటే అలవాటే కారణమనుకుంటాను. ఇప్పటి కాలపు యువకుడినయి ఉంటే రాసి ఉండేవాణ్ణేమో! అవసరమైనప్పుడు సూటిగా రాయడాన్ని ఆహ్వానిస్తాను. అసభ్యమని దాచి ఉంచనవసరం లేదు. ఒక హెచ్చరిక జతచేస్తే సరిపోతుంది.

**** (*) ****

ఏప్రిల్ 17 న మార్క్వెజ్ వర్ధంతి. One Hundred Years of Solitude పుస్తకానికి ఈ ఏడాదితో యాభయ్యేళ్ళు నిండుతాయి. ఈ సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని “యాభయ్యేళ్ల వందేళ్ల ఏకాంతం” పేరుతో మార్క్వైజ్ ఇంటర్వ్యూ తెలుగులో.

“మార్క్వెజ్ రచనాశిల్పం” పేరుతో సురేష్ అందిస్తున్న వ్యాస పరంపరలో ఇదొక భాగం. మూడేళ్ల క్రితం ఆంధ్రజ్యోతి వివిధ పత్రికలో వచ్చిన వ్యాసానికి ఇది మూలవ్యాసం (అనెడిటెడ్ వెర్షన్).

***

90ల తర్వాత తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచంలో మాజికల్ రియలిజానికి మార్క్యూజ్ పర్యాయపదం అయ్యాడు. 1982లో నొబెల్ ప్రైజ్ తెచ్చిపెట్టిన ఒన్ హండ్రిడ్ ఇయర్స్ ఆఫ్ సాలిట్యూడ్ నవలలోని యునైటెడ్ ఫ్రూట్ కంపెనీ గ్లోబలైజేషన్కి ఉదాహరణగా మారింది. గ్రామీణ నేపథ్యం కల మన రచయితలు ఎక్కడో ఖండాంతరాల అవతల మకొండోలో తమ ఊరినీ, తమ ఊరిలో ఉర్సులా వంటి తల్లుల్నీ చూడగలిగారు. మొన్న తన మరణం తర్వాత వేలాది సామాన్య పాఠకుల, రచయితలతో పాటు, కొలంబియా అధ్యక్షుడు, అమెరికన్ ప్రెసిడెంటు కూడా సంతాపం ప్రకటించారు. ఇంతగా ఖండాంతర నానా జాతుల సాహిత్య హృదయాలనీ ప్రపంచపు నలుమూలలా కొల్లగొట్టిన మార్క్యూజ్ దక్షిణ అమెరికా కొలంబియాలోని ఓ మారుమూల అరాచక రచయిత. తన నవయవ్వనంలో ఎలా రాయాలో తెలీక తబ్బిబ్బయిన మన తోటి తెలుగు కుర్ర రచయితలలాంటి వాడే అయినా, రాయటం కోసం బతికేందుకు దుర్భరమైన కష్టాలకు సిద్ధమవటం, తనదైన రచనా శిల్పాన్ని సాధించటం అందుకు దోహదపడ్డాయి.

ఓ మామూలు కథ రాయడానికి 500కి పైగా కాగితాలు తగలేస్తానని మార్క్యూజ్ అంటే, [...]]]>

వన్ హండ్రెడ్ ఇయర్స్ ఆఫ్ సాలిట్యూడ్ – వందేళ్ళ ఏకాంతం – స్పానిష్ భాషలో గాబ్రియేల్ గార్సియా మార్క్వెజ్ రాసిన మాగ్నం ఓపస్. మార్క్వెజ్ ఈ నవలను 1965 లో రాయటం మొదలుపెట్టి 1966 లో పూర్తి చేశాడు. ఇది ఏభయై ఏళ్ళ క్రితం 1967లో అచ్చయ్యి అనేక సంచలనాలతో సాహిత్య ప్రపంచాన్ని కుదిపివేసింది.

ఏప్రిల్ 17 న మార్క్వెజ్ వర్ధంతి. One Hundred Years of Solitude పుస్తకానికి ఈ ఏడాదితో యాభయ్యేళ్ళు నిండుతాయి. ఈ సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని “యాభయ్యేళ్ల వందేళ్ల ఏకాంతం” పేరుతో మార్క్వైజ్ ఇంటర్వ్యూ తెలుగులో.

“మార్క్వెజ్ రచనాశిల్పం” పేరుతో సురేష్ అందిస్తున్న వ్యాస పరంపరలో ఇదొక భాగం. మూడేళ్ల క్రితం ఆంధ్రజ్యోతి వివిధ పత్రికలో వచ్చిన వ్యాసానికి ఇది మూలవ్యాసం (అనెడిటెడ్ వెర్షన్).

***

90ల తర్వాత తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచంలో మాజికల్ రియలిజానికి మార్క్యూజ్ పర్యాయపదం అయ్యాడు. 1982లో నొబెల్ ప్రైజ్ తెచ్చిపెట్టిన ఒన్ హండ్రిడ్ ఇయర్స్ ఆఫ్ సాలిట్యూడ్ నవలలోని యునైటెడ్ ఫ్రూట్ కంపెనీ గ్లోబలైజేషన్కి ఉదాహరణగా మారింది. గ్రామీణ నేపథ్యం కల మన రచయితలు ఎక్కడో ఖండాంతరాల అవతల మకొండోలో తమ ఊరినీ, తమ ఊరిలో ఉర్సులా వంటి తల్లుల్నీ చూడగలిగారు. మొన్న తన మరణం తర్వాత వేలాది సామాన్య పాఠకుల, రచయితలతో పాటు, కొలంబియా అధ్యక్షుడు, అమెరికన్ ప్రెసిడెంటు కూడా సంతాపం ప్రకటించారు. ఇంతగా ఖండాంతర నానా జాతుల సాహిత్య హృదయాలనీ ప్రపంచపు నలుమూలలా కొల్లగొట్టిన మార్క్యూజ్ దక్షిణ అమెరికా కొలంబియాలోని ఓ మారుమూల అరాచక రచయిత. తన నవయవ్వనంలో ఎలా రాయాలో తెలీక తబ్బిబ్బయిన మన తోటి తెలుగు కుర్ర రచయితలలాంటి వాడే అయినా, రాయటం కోసం బతికేందుకు దుర్భరమైన కష్టాలకు సిద్ధమవటం, తనదైన రచనా శిల్పాన్ని సాధించటం అందుకు దోహదపడ్డాయి.

ఓ మామూలు కథ రాయడానికి 500కి పైగా కాగితాలు తగలేస్తానని మార్క్యూజ్ అంటే, మన రచయితలకు షాక్ తగలక తప్పదు. 1983లో సహ రచయిత, తన మిత్రుడు కూడా అయిన మొండోజా కి ఇచ్చిన ఈ ఇంటర్వ్యూలో మార్క్యూజ్ అనేక విషయాలను ప్రస్తావించాడు. లాటిన్ అమెరికన్ వాస్తవికత, అక్కడి సాహిత్యం, దాని నేపథ్యం, తన రచనా క్రమం, తనదైన శిల్పాన్ని సాధించటంలో పడిన అష్టకష్టాలు, భాషా విన్యాసాలు, ఇంకా తన రాజకీయ అభిప్రాయాలు, అక్కడి నిబద్ధ సాహిత్యం తో విభేదాలు, విమర్శకులు నిర్వచించిన సాహిత్య లక్షణాలని బద్దలు కొట్టేయటం, లోకమంతా మెచ్చిన తన నోబెల్ ప్రైజ్ నవల తనకాట్టే నచ్చలేదనటం ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. ఏది ఏమైనా అమెరికా, రష్యా, ఫ్రాన్స్, చైనా ల తర్వాత, ఇప్పుడు లాటిన్ అమెరికన్ సాహిత్యం మనల్ని వెంటాడబోతోంది గనుక, మార్క్యూజ్ మాటలని జాగ్రత్తగా విని వాటిని మనదైన వాస్తవికతలోంచి ఆలోచించటం, చర్చకు పెట్టటం తెలుగు సాహిత్యానికి తప్పనిసరి. అందులో ఇదొక ప్రయత్నం.

ఇంటర్వ్యూ: మెండోజా
తెలుగు: సురేష్

“పరిమితుల్ని దాటి చూసే వాస్తవికతే మార్మికత
మార్మిక శైలి నాది కాదు, మా అమ్మమ్మది
సాహిత్య నిబద్ధతతో సమస్యలున్నాయి”

మార్క్యూజ్తో మొండోజా ఇంటర్వ్యూ

***

ప్రశ్న: నువ్వు అలా నమ్ముతావా?

అవును. రచయిత తన జీవిత కాలంలో రాసేది ఒకే ఒక పుస్తకం అని నమ్ముతాను. అదెన్ని పేర్లయినా తగిలించుకోనీ, ఎన్ని సంపుటాల్లో అయినా రానీ. బాల్లాక్ కానాడ్, మిల్విల్లే, కాఫ్కా ఎవరయినా తీసుకో. రాసేది ఒకే పుస్తకం. ఒక్కోసారి రాసిన వాటిలో ఒకదానికి బాగా పేరొచ్చిందనుకో, ఇక ఆ రచయిత ‘ఆ ఒకే ఒక పుస్తకం తాలూకు రచయితగా చరిత్రలో మిగిలిపోతాడు. సెర్వాంటెస్ డాన్ క్విక్సోట్ (డాన్ ఖియోటె) రచయిత. ఆయన రాసిన కథలు ఎవరికి గుర్తున్నాయి? గ్వాటెమాలా రచయిత మిగ్యుల్ ඩ්ටයිඒ ఆస్టియాస్కి ‘ది ప్రెసిడెంట్ నవలా రచయితగానే పేరు. కానీ అది అతని “లెజెండ్స్ ఆఫ్ గ్వాటెమాలా” కంటే గొప్పదేం కాదు.

ప్ర: అలా అయితే, రచయిత ఒకే ఒక పుస్తకం కోసం జీవిస్తాడని అనుకుంటే, నీ సంగతేంటి? నీ ఒకే ఒక పుస్తకం ‘మకోండో పుస్తకమేనా? (మార్కెజ్ రచనల్లో తరచూ వచ్చే ఊరిపేరు మకోండో)

కాదు. నీకూ తెలుసు. Leaf Storm, One Hundred Years of Solitude ఈ రెండు నవలల్లో మాత్రమే మకొండో వస్తుంది. మిగతా రచనల నేపథ్యం కొలంబియా తీరాన ఉండే ఒక మారుమూల పట్నం. అక్కడికి రైలూ, రోడూ ఉండవు. లాంచీలో ప్రయాణమే.

ప్ర: అయితే నీ ఒకే ఒక పుస్తకం?

నా ఒకే ఒక పుస్తకం ఏకాంతం. ఏకాంత వాసానికి చెందిన మనిషి. Leaf Storm లో ముఖ్యపాత్ర బతుకూ చావూ అంతా ఏకాంతంలోనే. No One Writes to the Colonel లో కర్నల్ ఎదురు చూస్తూ… చూస్తూనే ఉంటాడు. ఎప్పటికీ రాని తన పెన్షన్ కోసం. In Evil Hour నవలలో మేయర్ కూడా ఏకాంత జీవి. అయితే అతనిది “అధికారం వల్ల వచ్చిన ఏకాంతం”.

ప్ర: ఆర్తియానో బుయెండియా లాగానా? లేదా నియంతలా.

సరిగా చెప్పావు. One Hundred Years of Solitude, Autumn of The Partiarch రెండూ ఏకాంతానికి సంబంధించినవి.

ప్ర: ఏకాంతమే నీ అన్ని రచనలకీ వస్తువయితే దాని మూలాలు ఎక్కడ నుంచి వచ్చాయి? నీ బాల్యం నుంచా?

అది నా ఒక్కడికి సంబంధించింది కాదు. అది అందరి సమస్య అయితే ఒక్కొక్కరు ఒక్కోలా దాన్ని ప్రకటించవచ్చు. ఏకాంత భావన చాలా మంది రచనలలోకి చొరబడింది. కొంతమంది రచయితలకి తెలిసీ – ఇంకొందరికి తెలీక. నీ రచనల్లో కూడా. కాదా?

ప్ర: అవును, నేనూ రాసాను, నీ One Hundred years Of Solitude నవలకి బీజరూపం నువ్వు ఎప్పుడో రాసిన Leaf Storm లో ఉంది. అప్పటి ఆ యువ మార్కెజ్ గురించి ఇప్పుడు నువ్వేమనుకుంటున్నావు?

జాలి పడతాను. ఎందుకంటే అతను నవలని త్వరత్వరగా ముగించేశాడు. తను మొదటిసారీ చివరిసారీ రాసేది ఆ నవలే అనుకున్నాడు. అప్పటి తన ప్రపంచ జ్ఞానాన్నంతా- ముఖ్యంగా తను అమెరికన్, యూరోపియన్ రచయితల నుంచి నేర్చుకున్న అన్ని మెళకువల్నీ చమక్కుల్నీ అందులో ప్రదర్శించాడు.

ప్ర: ఆ నవల రాసినప్పుడు నీకు ఇరవై రెండేళ్లు. బారాంక్విలా లో ఉండి అందరూ వెళ్లిపోయాక పత్రికాఫీసులో తెల్లవార్లూ కూర్చుని రాసుకునే వాడివి.

అవును EL Heraldoపత్రికాఫీసు అది.

ప్ర: గుర్తుంది. నియాన్ లైటు, సీలింగ్ ఫానూ, ఉక్కపోత, రోడ్డుకవతల బారు, అండర్ వరల్డ్ మనుషులు.. నేరస్తులు.

అవును. నేనక్కడే ఓ హోటల్లో ఉండేవాడిని. అదో వేశ్యల అడ్డా. రూం అద్దె ఒకటిన్నర పెసోలు. ఓ కాలమ్ రాస్తే మూడు పెసోలు వచ్చేవి. సంపాదకీయం రాస్తే ఇంకో మూడు. రూం అద్దె కట్టలేని రోజు నా Leaf Storm రాత ప్రతిని హోటల్ గుమస్తా దగ్గర తనఖా పెట్టేవాడిని. నేను ఆ కాగితాల కోసం తప్పక తిరిగి వస్తానని అతని నమ్మకం.

ప్ర: ఆ నవల అచ్చువేయటం కష్టమయిందా?

అవును. ప్రచురణకర్త దొరకటానికే ఐదేళ్లు పట్టింది. ఓ అర్జెంటినా ఎడిటర్ అయితే నువ్వు రచనలు మానేసి చేపలు పట్టుకోటం మంచిదని పెద్ద ఉత్తరం రాశాడు. No One Writes to the Colonel ని ఫ్రాన్స్లో గాలిమార్ట్ వాళ్లకి పంపాను. దాన్ని రెండో రోజే తిరగొట్టారు.

ప్ర: నీ రచనా పద్ధతిలో వచ్చిన తేడాల గురించి అడగాలి. Leaf Storm నవలకి One Hundred Years of Solitude నవలకీ మధ్య రాసిన No One Writes to the Colonel, in Evil Hour, Big Mama’s Funerel నవలల్లో నువ్వు హఠాత్తుగా వాస్తవిక పద్ధతిని ఆశ్రయించావు. నీ మ్యాజిక్ని వదిలేసి. భాష సూటిగా, శిల్పం సాపుగా చాలా పరిమితుల్ని విధించుకున్నట్టు ఉంటుంది. ఎందుకనీ?

Leaf Storm రాసినప్పటికి వాస్తవికతను కవితాత్మకంగా పాఠకులకి చేర్చేదే మంచి నవల అనుకునేవాడిని. అది వచ్చిన కాలం – 8°ළුටඩ්රාථථ* రక్తసిక్త నిర్బంధం, తీవ్రమైన అణచివేత అమలవుతున్న కాలం. ‘ఆ పాలకుల క్రూరత్వాన్ని నీ నవల బహిర్గతం చేయలేదు. ఖండించలేదు” అని నా “మిలిటెంట్ మిత్రులు’ అనటం మొదలు పెట్టారు. దాంతో నేను ఒక అపరాధ భావనకి గురయ్యాను. అలాంటి భావాల్ని ఇవాళ ఒప్పుకోలేను. అవి సాహిత్యాన్ని తేలిక పరిచే పొరపాటు అభిప్రాయాలు. కానీ అప్పుడే మన్పించిందంటే – దేశం ఎదుర్కొంటున్న తక్షణ రాజకీయ సాంఘిక వాస్తవికతను ప్రతిబింబించటం రచయిత బాధ్యత అని. ఆ దశలో రాసినవే అలాంటివి. అయితే అదృష్టవశాత్తూ నేను త్వరలోనే ఆ దశను దాటి సాహిత్యం గురించిన నా పాత భావనలోకి తిరిగి వెళ్లాను. ఆ రచనలు కొలంబియా జీవన వాస్తవికతను యధాతథంగా ప్రతిబింబిస్తాయి. వాటిని రాయటం పొరపాటు అనీ అనుకోను. అయితే వాటిలో వాస్తవికతకు సంబంధించిన దూరదృష్టి లేకపోవటం కన్పిస్తుంది. అవి సూటిగా బల్లగుద్దినట్టు ఉంటాయి. అట్టే పరిపక్వం చెందని దశ అది. පූරළි°ගීකරණී ප්‍ර రచనలన్నీ “చివరి పేజీతోనే ఖచ్చితంగా ముగుస్తాయి. ఆ రచనా పద్ధతి ఇప్పుడయితే ఇరుకుగా అన్పిస్తుంది. అంతకంటే బాగా రాయగలనని ఆనాటికే నాకు తెలుసు.

ప్ర: నీలో ఆ మార్పుకి కారణం ఏమిటి?

నా రచనల గురించి విశ్లేషించుకోవటం. చాలా కాలం ఆలోచించాక ఒక నిర్ధారణకి వచ్చాను. నేను చేయాల్సిన పని – ఇంకా పెద్ద పని – మిగిలి ఉందని అర్థమయింది. అదేమంటే, నా దేశ రాజకీయ సాంఘిక వాస్తవికతను చెప్పటానికి మాత్రమే నిబద్ధుడిననటం కాదు. అంతకంటే పెద్దదయిన ఈ ప్రపంచాన్నీ దాని వాస్తవికతనూ చెప్పటం. ఆ చెప్పటంలో కూడా నిష్పక్షపాతంగా ఉండటం, దేనివైపూ మొగ్గు చూపకపోవటం. అలా నా స్వానుభవం ద్వారా లాటిన్ అమెరికాలో నిబద్ధ సాహిత్యంగా చెలమణి అవుతున్న దాన్ని నేను అంగీకరించలేకపోయాను. అలాంటి సాహిత్య నిబద్ధతలో చాలా సమస్యలున్నాయి. అయితే వ్యక్తిగతంగా నేను రాజకీయ నిబద్ధుడిని. నా రాజకీయ నిబద్ధత నీకు తెలుసు.

ప్ర: సోషలిజానికా…?

అవును. నేను సోషలిష్టు ప్రపంచాన్ని కోరుకుంటున్నాను. ఆ సమసమాజం ఇవాళ కాకపోతే రేపు వస్తుందని నమ్ముతున్నాను. అయితే లాటిన్ అమెరికాలో నిబద్ధ సాహిత్యంగా పిలవబడుతున్న దానితో ఇంకా చెప్పాలంటే సామాజిక ప్రతిఘటనా నవలా ప్రక్రియతో నాకు విభేదాలున్నాయి. ఎందుకంటే దాని ప్రాపంచిక దృక్పథానికి పరిమితులునన్నాయి. అందువల్ల అది తాను ఆశించిన రాజకీయ చర్యలకు ఉపయోగపడదు సరికదా, అందుకు వ్యతిరేక ఫలితాన్నే ఇస్తోంది. ఎందుకంటే, లాటిన్ అమెరికన్ ప్రజలు నిర్బంధం మీదా అన్యాయాల మీదా గురిపెట్టే నవలలని మించిన సాహిత్యాన్ని ఆశిస్తున్నారు. సాహిత్యం గురించిన వారి అంచనాలు మరింత పెద్దవి. ఎందుకంటే ఆ సమస్యల గురించి వారికి లోతుగా ముందే తెలుసు కాబట్టి. రచయితలు ఏమి రాయాలో రాయకూడదో నిర్దేశించటం ద్వారా రచయితల సృజనాత్మక శక్తికి బంధనాలు వేయటం తప్పని నా మిలిటెంట్ మిత్రులు తెలిసో తెలియకో చేస్తూ ఒక్కోసారి రియాక్షనరీలుగా కూడా వ్యవహరిస్తున్నారు. నా ఉద్దేశ్యంలో ప్రేమని గురించిన నవల విప్లవాన్ని గురించిన నవల కంటే తక్కువేం కాదు. రచయితకున్న నిజమైన విప్లవాత్మక బాధ్యత ఏమిటంటే, తను రాయాలనుకున్న వస్తువుని “మరింత బాగా రాయటం’.

ప్ర: తక్షణ రాజకీయ అవసరాల కోసం రాయటం ఆపావు. సరే One Hundred Years of Solitude లాంటి వాటిలో మార్మిక వాస్తవికతా పద్ధతిని ఎలా సాధించావు?

అలా కథ చెప్పే పద్ధతి మా అమ్మమ్మది. ఓ చిన్నమారుమూల పట్టణంలో ఆమె జీవితం గడిచింది. అక్కడ నమ్మకాలకీ మూఢనమ్మకాలకీ తేడా లేదు. వాళ్ళ కథలూ కబుర్లూ ఎంత నమ్మశక్యంగా ఉంటాయంటే, అవి వాళ్ల రోజువారీ చర్యల్లో భాగం. నేనా రచనా పద్ధతిని కొత్తగా కనుక్కోలేదు. దెయ్యాలూ, భూతాలూ, కల్పనలూ, చిత్రమయిన జబ్బులూ, మంత్ర వైద్యాలూ, మూఢనమ్మకాలూ మా లాటిన్ అమెరికన్ సమజానికే ప్రత్యేకం. వాటినే నేను రచనల్లోకి తీసుకువచ్చాను. నీకు గుర్తుందా? కొలంబియాలో కొందరు చేసిన ప్రార్థన వల్ల ఒక ఆవు చెవిలోంచి పురుగులు బయటకు రావటం? అలాంటివి మేము రోజూ చూసాము. అలాంటి వాస్తవికతను అర్థం చేసుకోవటం కష్టం కనుక చాలా కాలం నుంచీ హేతువాదులూ, స్టాలినిష్ణులూ కొన్ని పరిమితుల్ని విధించారు. నేను చేసిందల్లా ఆ పరిమితుల్ని దాటి వాస్తవికతను చూడటం. అలా రాసిందే
One Hundred Years of Solitude నవల.

ప్ర: One Hundred Years of Solitude, Autumn of Partiarchనవలల్లో నిత్యజీవితంలో కనిపించని కొన్ని విచిత్రాలున్నాయి. అవి నిజంగా జరిగాయా? లేక అలా రాయటం రచయిత స్వేచ్ఛలో భాగంగా చూడాలా?

అలాంటి విచిత్రాలు మా లాటిన్ అమెరికన్ వాస్తవికతలో ఒక భాగం. అసలుకి మా వాస్తవికతలోనే ఒక ವಏರಿಳ್ತಂ ఉంది. అది రాయటం, వర్ణించటం రచయితకు కష్టం. మాటలే దొరకవు. నువ్వో పెద్ద నది గురించి రాయాలనుకో. యూరోపియన్ పాఠకుడికి గుర్తోచ్చేది 1710 మైళ్ల పొడవున్న డాన్యూబ్ నది మాత్రమే. కొన్ని చోట్ల అవతలి గట్టు కనిపించని సముద్రంలా ఉండే అమెజాన్ నది ఆ పాఠకుడి ఊహకి కూడా అందదు. “తుఫాను’ అని రాస్తే అది యూరోపియన్ పాఠకుడికి ఒకలా, ఇతరులకి ఇంకోలా స్ఫురిస్తుంది. అలాగే “వాన” అనే ఒక్క మాట – ఆకాశం విచ్చిపోయి, జలపాతంలా నేలకి దూకి, భూమిని నిలువునా ముంచెత్తటాన్ని చెప్పలేదు. వేడి నీటి ఆవిరి ఊటతో తెర్లుతున్న నదులూ, భూమిని ఎత్తి పడవేసే భీకర తుఫానూ, ఇళూ ఊళ్లే కాదు ఏకంగా మహా నగరాల్ని మాయం చేసే ఉప్పెనలూ, ఇవన్నీ కొత్తగా కనుక్కున్నవి కావు. మా లాటిన్ అమెరికన్ పర్యావరణంలోని నిత్యకృత్యాలు.

ప్ర: అందువల్ల నువ్వు మనదైన వాస్తవికలోంచి కల్పితాల్నీ, ఇంద్రజాలాన్నీ, విపరీతాల్ని తీసుకున్నానంటావు. భాష దగ్గరకి వద్దాం. One Hundred Years .నవలలో పదజాలం ఘాటుగా, సారవంతంగా, మెరుపుల్లాంటి విన్యాసాలతో నిండి ఉంటుంది. ఆ భాషనీ ఇతర పుస్తకాల్లో ఆట్టే కన్పించదు. ఎందుకని?

ఇలా అంటే స్వాతిశయంగా ఉంటుందేమో కానీ, ఆ స్థాయిలో నేను ఏ నవలనయినా రాయగలను. కానీ వాటికి ఆ భాష అవసరం లేదు. అందుకే అవి వేరుగా ఉంటాయి.

ప్ర: ఇదెలా ఉందంటే రచయిత రోజుకో చొక్కాని మార్చినట్టు, ప్రతి పుస్తకానికీ ఒక్కో రకమైన భాష వాడుకోవచ్చు అన్నట్లుంది. భాష రచయిత అస్తిత్వంలో ఒక భాగం కాదా?

కాదు. రచయిత కాదు భాషని నిర్దేశించేది. వస్తువు తనకవసరమైన భాషను శిల్పాన్నీ ఎంచుకుంటుంది. అందుకే In EVIL HOUR లాంటి నా రచనలు సూటిగా పత్రికా విలేఖరి పద్ధతిలో ఉంటాయి. One Hundred Years నవలకి శైలీ, శిల్పం సంపద్వంతంగా ఉండాల్సిన అవసరం వచ్చింది. ఎందుకంటే, అది కల్పనాత్మక ఇంద్రజాలిక వాస్తవికతను చిత్రించాలి కనుక – భాష కూడా అలానే ఉండాలి.

ప్ర: Autumn of the Patriarch నవలలో భాష గురించీ?

అదే చెప్తున్నాను. One Hundred Years. నవలకి పూర్తిగా భిన్నమైన భాష, శైలి ఆ పుస్తకానికవసరం. అందుకే అది ఇంకోలాగా రాసాను.

ప్ర: ఆ పుస్తకం మొత్తం ఒక సుదీర్ఘ వచన కవితలా ఉంటుంది. దానిపైన నువ్వు చదివిన కవిత్వ ప్రభావం ఉందా?

కవిత్వ ప్రభావం అంతగా లేదు. సంగీతంలోంచి అది వచ్చింది. నా జీవితం మొత్తంలో విననంత సంగీతం ఆ పుస్తకం రాసేప్పుడు విన్నాను.

ప్ర: ఎవరి సంగీతం?

బెల్ బార్టక్ లాంటి వాళ్లతో కలిపి అరేబియన్ దేశాల్లో వినపడే అనేక పాపులర్ ఆల్బమ్స్, ఆ రెండు భిన్నమైన సంగీత ధోరణులూ కలసి ఒక పేలుడు లాంటి శిల్పం తయారయింది.

ప్ర: ఆ పుస్తకంలోని వ్యంగ్యం, నుడికారం, పదజాలం అక్కడి రోజు వారి వాడుకలోనివన్నావు?

అవును, నా అన్ని పుస్తకాలలోకీ ఆ నవలలోనే ఎక్కువ మౌఖికత ఉంటుంది. కరీబియన్ ప్రజల కథలూ, పాటలూ, భావ ప్రకటనలూ ఉంటాయి. బారాంక్విలా లోని టాక్సీ డ్రైవర్కి మాత్రమే అర్థమయ్యే పదజాలం ఉంటుంది.

ప్ర: ఒకసారి వెనుదిరిగి చూసుకుంటే నీ తొలి రచనలు ఇప్పుడెలా అనిపిస్తాయి?

పిల్లలు పెద్దవాళ్లయి ఇల్లు వదిలి వెళ్లినప్పుడు తండ్రికి కలిగే భావంలా. సుదూర తీరాన అసహాయంగా తిరుగుతూ ఆత్మరక్షణ తెలీని పిల్లల్లా అన్పిస్తాయి.

ప్ర: ఆ తొలి రచనలకీ – నిన్ను ప్రపంచ ప్రసిద్ధ రచయితను చేసిన తర్వాతి పుస్తకాలకీ మధ్య ఏదయినా ఏక సూత్రత ఉందా?

తప్పకుండా ఉంది. దాన్ని ఇంకా భద్రంగా నిలపాలని నాకన్పిస్తుంది.

ప్ర: నీ రచనలలో అన్నిటికన్నా ముఖ్యమయినది ఏది?

సాహిత్య కోణంలోంచి చూస్తే Autumn Of The Patriarch. అది నన్ను మరుగున పడిపోకుండా నిలబెట్టింది.

ప్ర: అది రాసినప్పుడు చాలా సంతృప్తి కలిగిందన్నారు?

అవును. ఎలా రాయాలని ఎప్పుడూ కోరుకుంటానో అలాగే రాసిన పుస్తకం అది. నా స్వంత పశ్చాత్తాపాలూ ఉంటాయి అందులో.

ప్ర: అది రాయటానికి చాలా కాలం పట్టినట్టుంది?

అవును. పదిహేడు సంవత్సరాలు. రెండుసార్లు మొత్తం నవలని తిరగరాశాను. మూడోసారి మళ్లీ రాశాక అచ్చు వేశాను.

ప్ర; అయితే అది నీ అత్యుత్తమ రచన అనుకోవచ్చా?

Chronicles of a Death Foretold రాసేదాకా No One Writes to the Colonel నా ఉత్తమ రచన అనుకునేవాడిని. దాన్ని కూడా తొమ్మిది సార్లు తిరగరాశాను.

ప్ర; అయితే Chronicles నవల మంచి నవల అంటావు? ఎలాగో చెప్పు?

మొదటిసారిగా రచయితగా ఎలా రాయాలనుకున్నానో అలాగే రాసిన నవల అది. అంతకుముందు నా రచనల్లో కథో పాత్రలో రచయిత మీద పెత్తనం చేసి పుస్తకాన్ని వాటి దారిలో లాక్కుపోయేవి. ఆ పుస్తకం దానికి మినహాయింపు.

ప్ర; కథకూ పాత్రలకూ స్వేచ్ఛనివ్వటం ఉత్తమ సాహిత్య లక్షణంగా చెప్తారు కదా పండితులు?

అది ఉత్తమ లక్షణం కాదు. ఆ పుస్తకాన్ని నేననుకున్న పద్ధతిలోనే రాయాల్సిన అవసరం కలిగింది. ఆ కథా వస్తువుకి డిటెక్టివ్ కథా నిర్మాణం మాత్రమే సరిపోతుంది. అది అలాగే రాశాను.

ప్ర: ప్రపంచ సాహిత్య విమర్శకులంతా One Hundred Years Of Solitude నవలని తిరుగులేని ఉత్తమ రచనగా పరిగణిస్తుంటారు. నువ్వుమాత్రం ఎక్కడా దాని గురించి గొప్పగా చెప్పుకోలేదు. అదంటే నీకంతగా ఇష్టం ఉన్నట్లు లేదు.

అవును. ఇష్టంలేదు. అది నా జీవితాన్ని నాశనం చేసింది. అది అచ్చయ్యాక అంతకు ముందటి నా జీవితాన్ని కోల్పోయాను.

ప్ర: ఎలా?

అది తెచ్చిన పేరు ప్రఖ్యాతులు. అవి వచ్చాక వాస్తవికతను గ్రహించే సున్నితత్వం పోతుంది. అధికారం చేజిక్కించుకోవటం వల్ల కూడా అదే జరుగుతుంది. దానికయ్యే ఖర్చు స్వంత జీవితాన్ని పణంగా పెట్టటం. అది అనుభవంలోకి వస్తే కానీ అర్థం కాదు.

ప్ర: ఆ నవలకి దక్కిన బ్రహ్మాండమయిన విజయం న్యాయం కాదంటావు?

అవును. న్యాయం కాదు. దానికన్నాAutumn Of the Patriarch ముఖ్యమయినది. అది అధికారం వల్ల వచ్చే ఏకాంతం గురించినది. శిఖరాగ్రాన నిలబడిన వాడికి మాత్రమే కనబడే బూడిద రంగు మబ్బులూ… శూన్యం…
One Hundred Years నవలలోని వస్తువు అందరి జీవితాల్నీవెంటాడే ఏకాంతం. నా దృష్టిలో అది సాపుగా, సరళంగా, మెరుగులద్ది రాసిన నవల. సంక్లిష్టత లేదు.

ప్ర: ఆ నవలని తిరస్కరిస్తున్నావా?

లేదు, కాని లోకంలో ఉండే చమక్కులూ, అలంకారాలూ అన్నీ కలగలిపి అది రాస్తున్నప్పుడే నాకు తెలుసు.

ప్ర: ఏమని?

అంతకంటే బాగా రాయగలనని. దాన్ని మించి రాయగలనని.

**** (*) ****

ముందు ఏమీ అనుకోకుండానే అలవోకగా ఓ చిన్న పని మొదలెడతాం, లేదా ఎవర్నో కలిసి కాస్సేపు మాట్లాడతాం. కానీ, ఒక్కోసారి ఆ చిలిపి పనే, ఆ చిరుగాలే ఒక తరంగమై మనలో తిష్టవేసుకుని గింగిరాలు తిరుగుతుంది, మనం ఊహించని దారుల్లోకి మనల్ని పట్టుకుపోతుంది. ఎప్పుడో విడిపోయిన మన ప్రతిబింబాన్ని తిరిగి తీసుకొచ్చి మనకి జోడిస్తుంది – అది కవిత్వం కావొచ్చు, పొటోగ్రఫీ కావొచ్చు, లేదా ఏ రాక్ క్లైంబింగో, పారా గ్లైడింగో కావొచ్చు – పనేదైనా అదే అసలైన ప్రేమ కథ.

అలాంటి ప్రేమకథే మోనిక్ రోసెన్ దీనూ. వృత్తిరీత్యా థెరపిస్టు అయినా, ఫొటోగ్రఫీ, కవిత్వం అంటే ఉన్న ఆసక్తీ, పట్టుదలా ఆవిడని ఓ అందమైన పనికి పురమాయించాయి, మునుపెరుగని క్రియేటివ్ ఫొటోగ్రఫీలోకి నెడుతూ, ఆమెని ఆమెకి దగ్గర చేసాయి. మోనిక్ వాకిలికి ఇచ్చిన ఇంటర్యూలోనూ, ఆవిడ తీసిన ఫొటోలలోనూ, ఆవిడ వాటికి జత చేసిన కవితల్లోనూ ఆ అరుదైన చిరుగాలి తాకిడి మనకి వినిపిస్తుంది. ఈ డచ్చమ్మాయి గురించి, ఆవిడ మాటల్లోనే. (Translated from the English version of the interview)

1. క్లుప్తంగా మీ గురించి చెప్తారా? ఏం చేస్తుంటారు, మీ అభిరుచులు, ఈ ప్రాజెక్ట్ చెయ్యడం వెనక కథాకమామీషు?

నా పేరు మోనిక్. హాలాండ్ లో పుట్టి పెరిగాను. గత ఇరవయ్యేళ్ళుగా సోషల్ వర్కర్ గా, తెరపిస్ట్ గా పని చేస్తున్నాను. ప్రయాణాలు చెయ్యడం, ఫోటోలు తియ్యడం బాగా ఇష్టం. ఎనభైలు తొంభైల్లో ఒక ఎనలాగ్ కెమెరా వాడి బ్లాక్ అండ్ వైట్ ఫోటోలు తీసే ఇంట్లోనే కాపీలు దిద్దేదాన్ని. తర్వాత డిజిటల్ కెమెరాలు వచ్చాయనుకోండి. నాకు మనుషుల ముఖకవళికల్ని, హావాభావాల్ని, వాటిలోని అందాన్ని ఫోటోల్లో పట్టుకోవడం బావుంటుంది. పడుచు వాళ్ళు, పెద్దవాళ్ళు, రకరకాల దేశాలకి, సంస్కృతులకి చెందిన మనుషులు, వాళ్ల ముఖాల్లో సందర్భానుసారంగా పలికే భావాలు, వాళ్ల లోపల ఆ సమయంలో నడిచే ఆలోచనలు; [...]]]>

Day 07

“When to the Sessions of sweet silent thought” by William Shakespeare అప్పుడప్పుడు, తియ్యటి తలపొకటి మౌనంగా నన్ను ఆవరించినప్పుడు గతించిన జ్ఞాపకాలని తిరిగి పోగుచేసుకుంటూ తీరని కోర్కెలు మిగిల్చిన మచ్చలకేసి నిట్టూరుస్తూ తిరిగిరాని కాలంలో కొట్టుకుపోయిన వేదనని వెదుకుతూ కరిగిపోవడం అలవాటులేని కళ్లని ప్రవాహాల్లోకి నిలువునా తోసేస్తాను అప్పుడు, చిక్కటి చీకటి చావులో చేజార్చుకున్న స్నేహాల కోసమూ ఎన్నడో భగ్నమైపోయిన వలపుల కోసమూ వెచ్చగా మరోసారి చెమరుస్తూ పోగుట్టుకున్న ఎన్నో చిత్రాలకోసం గొంతుపగిలి ఏడుస్తూ గతించిన కష్టాలన్నిటికోసం మరోసారి తపిస్తూ బాధామయ గాధలన్ని గొంతు పూడ్చినప్పుడూ కొత్తగా మరోసారి గుండెపగిలి వగచినప్పుడూ ఒక్క క్షణమైనా నీ తలపు నాలో చొరబడితే అదే నాకు దుఃఖాంతం, నష్టాంతం.

My name is Monique, I’ve been born and raised in Holland. I’ve been working as a social worker and body therapist for the last 20 years and as a hobby I’ve always been photographing and also travelling. In the eighties and nineties with an analogue camera, I developed black and white at home, since the 0’s I work with digital cameras. Mainly I have been concentrating myself on portrait photography, I am fascinated by people’s faces. The diversity, the beauty of it, young, old, of any country or culture, I love faces, the expression, to try to grasp who the person from is within and how and in which moment is it expressed and being shown to the outer world. As my interest in photography grew bigger I decided to study photography at the Photo Academy. I had my exam in 2014 and exposed my school final exhibition which contained a series of portraits of persons with Alzheimer disease.

I’ve never had much interest in taking photos of any other subject than portraits until I was challenged on [...]]]> 1. A brief introduction about you – what you do, who you are, your interests how you came to do this project.

My name is Monique, I’ve been born and raised in Holland. I’ve been working as a social worker and body therapist for the last 20 years and as a hobby I’ve always been photographing and also travelling. In the eighties and nineties with an analogue camera, I developed black and white at home, since the 0’s I work with digital cameras. Mainly I have been concentrating myself on portrait photography, I am fascinated by people’s faces. The diversity, the beauty of it, young, old, of any country or culture, I love faces, the expression, to try to grasp who the person from is within and how and in which moment is it expressed and being shown to the outer world. As my interest in photography grew bigger I decided to study photography at the Photo Academy. I had my exam in 2014 and exposed my school final exhibition which contained a series of portraits of persons with Alzheimer disease.

I’ve never had much interest in taking photos of any other subject than portraits until I was challenged on Facebook by a friend to post photos from nature scenes for a week. It sure was a challenge since I never had been consciously taking pics from nature, except of course from famous sunsets at the sea and beaches. So there I started, I choose TREES as my subject of attention. I had so much pleasure in going into the nature, taking pics of trees and posting them. Since the beginning I have been adding poems to the photos. I had been doing this with the photos of my school exhibition too, putting photos together with texts…nature invited me to use poems…and so it started and with some breaks in between I’ve recently been posting my 86th tree-pic with poem.

2. A small brief why you picked up this project – of taking such beautiful photographs and thy way you attach poetry to it.

As I said before, I was curious about my skills of nature photography, wondering if I would have a feel for it or not. I kind of limited the subject NATURE to TREES, it helped me to choose and focus. At that moment I was counseling a 79-year-old man with Alzheimer, who became a dear friend of mine and he was always pointing out the beauty of trees to me. He grew up as a little kid in one of the few but beautiful forests that we have in Holland and as a ‘tribute ‘to this special friend (ship) I choose to stick to photographing trees. When at night I uploaded the photos to my pc and would start picking one photo that resonated most with me in that specific moment, I felt a strong need to express this personal resonance that I was getting from the photo, or that I was putting in the photo by editing it, and adding poems. To give the observer a little hint how she/he could have a look at the photo…as a little guideline.

3. Your interest in poetry – how did you come to know of so many poets? And how do you pick up a poem to your photograph?

Ooh I didn’t know so many poets…that was a fantastic discovery, a welcome and beautiful ‘collateral damage’ so to say, while traveling this road. I knew quiet some Sufi poets like Rumi, Hafiz, Rabia, Omar Khayyam and also some British poets like Shakespeare and Keats. In the beginning I would go through my books in search of the ‘right poem’, the poem that resonated most with the photo of that day. Later on I started using internet. The procedure more or less went like this, first I would choose a photo, then I would edit it and give the atmosphere which fitted most with my own state of that day, then I would try to find one simple word that was expressed by the photo, in my humble opinion of course. Then I would start looking for poems on internet. I’ve read hundreds and hundreds of poems, the ones that would touch me most I started writing down in a special book, that I also use now. So this way I discovered poets I had never heard of, at least not consciously, like Walt Whitman…he writes beautiful poems about nature, I love them very much. Later on I found out that Robin Williams was quoting those famous words in Dead Poets Society: ‘Captain, oh Captain” that belong to Walt Whitman as well.

4. About the photographs themselves – they have such ‘poetic’ feel to them. How did you spot those photographs? I see that you do some creative editing on them. My question is – when you take a photograph, at the time of composition, do you know the final, edited image – how does the process work for you? Or, do you experiment with editing until you get what you want?

I never know the final result when I take the photo. By accident I discovered the double exposure button on my camera, which I had been using before on my Nikon gear with portraits and didn’t know Fujifilm was having. So many of the pictures are double exposed, and the way it is double exposed I decide in the moment of taking the photo. I look for the right composition, the balance between dark and light parts in the photo. Reflection and light versus dark, or dark versus light are themes that fascinate me and are constantly coming back in my work, so this is something I already decide in the moment. Later at home and having uploaded the photos, the photo can change completely into something else. Sometimes you don’t even recognize the original compared to the result. This process is the more creative part of the work for me, together with searching the poems. I kind of love to create magic spheres, magical landscapes, that become abstract, that show about the communication between light and dark, but also the communication between different colors and textures…possibilities are endless. But I do look for the magic in a landscape, and I love to be surprised.

5. You also told me that, doing this has touched you at some deep, personal level – can you tell us about it a little?

The whole process from deciding where to go to take pictures – I look for new areas in Holland were I have never been before, I look for the weather forecast, sometimes I get up before dawn to catch some beautiful light- , to taking the photo, to editing it, to searching a poem that fits to the image It’s quiet reflective and a meditative process. All through all those steps I am communicating with a deeper layer of myself, the process of editing is a constant opening myself up for what I see and reflecting to how it touches me. This being touched often gives new inspiration of where to go, in which direction to go with the editing. The whole series of photos that I did is in a way a personal voyage, a personal portrait as much as it isn’t. Sometimes I have the feeling I am tuning in with something that is much bigger and less personal than me, at the same time it is this humble me that is expressing something from within…or maybe from beyond?

6. Can you send one of your photographs?

Which ones would you like to have? You told you had been translating some of the poems, so maybe it is nice to add the photos that belong to the poems or vice versa.

***

Credits:
Interview and translations by Swathikumari Bandlamudi and Nagaraju Pappu
All of Monique’s work can be seen in her Facebook page at https://www.facebook.com/monique.rossen
To read the Telugu version of the interview, click this link.

**** (*) ****

తల్లావజ్ఝల పతంజలి శాస్త్రి గారు మనదైన వాతావరణానికి భంగం కలక్కుండా సంప్రదాయ ఆధునిక కథనరీతుల్ని జోడించిన కథకుడు. ఆయన కథలు తెలుగు ప్రాదేశిక సరిహద్దుల మధ్య జరుగుతూ కూడా ఒక విశ్వవ్యాప్త దృక్పథాన్ని కలిగివుంటాయి. ఈ ఇంటర్వ్యూ గత ఏడాది వేసవికాలం మధ్యాహ్నం రాజమండ్రిలో ఆయన ఇంట్లో జరిగింది. ఆయన మెదడు ఒకేసారి పలు ఆలోచనల్ని తెచ్చిపోస్తుంటే, వరుసక్రమానికి బంధీ అయిన మాట వాటిని కొంత కలగాపులగంగా వ్యక్తం చేస్తుందనిపిస్తుంది. వాటిని కాస్త అటూయిటూ చేసి ఈ ఇంటర్వ్యూ కూర్చటం జరిగింది.

ఇంటర్వ్యూ:  ఫణీంద్ర

1. మీపై రచన దిశగా పడిన తొలి ప్రభావం గురించి చెప్పండి?

ఎక్కువ కుటుంబంమే. నేను ఆరోతరగతిలోనే మొట్టమొదటి కథ రాశాను. ఇల్లంతా పుస్తకాలు ఉండేవి, ఇంటికి ఎంతోమంది కవులూ గాయకులూ గొప్పగొప్ప వాళ్లు వచ్చి పోతూ ఉండేవారు. మూడుతరాల కవులతో నాకు ప్రత్యక్ష పరిచయం ఉంది.

2. మొదట్లో మిమ్మల్ని బాగా ప్రభావితం చేసిన రచయితలెవరు?

ఏ ఒక్క రచయిత ప్రభావమో లేదు, ఒక్కొకళ్లు ఒక్కో విధంగా ప్రభావితం చేశారు. నేను కాలేజీ స్థాయికి వచ్చేసరికి – నేనే కాదు మా తర౦ అందరికీ గురువులు ఎవరంటే – మపాసా, సోమర్సెట్ మామ్, ఇక ఆ మూడో పేరు ఓ. హెన్రీ కావచ్చు, ఇంకెవరన్నా కావచ్చు. మపాసా నన్ను బాగా ప్రభావితం చేశాడు. అతను కథకు వాతావరణాన్ని గొప్పగా సృష్టిస్తాడు. సోమర్సెట్ మామ్ ను అప్పట్లో ఇష్ట పడ్డాం గానీ నిజంగా చెప్పాలంటే పెద్ద గొప్ప రచయిత కాడు, లోతు తక్కువ. కొందరైతే ఆయన్ని కమర్షియల్ రైటర్ అని తీసిపారేశారు. కానీ కథ గొప్పగా చెప్పగలడు. సంచార కవులూ రచయితల తరంలో దాదాపు ఆఖరివాడు.

నేను చాలా చిన్నప్పటి నుంచే రాస్తుండేవాడ్ని. ఒకసారి నాన్నగారు ‘ఏవిట్రా రాస్తున్నావ్, ఇలా పట్రా’ అన్నారు. రాసింది చదివి, ‘ఇందులో ఒక్క వాక్యం నీ సొంతం లేదు. [...]]]>

“చలి కౌగిలింతల్లో తుళ్ళుతున్న సూర్యకాంతి
వేడిస్పర్శల కోసం తపిస్తున్న శీతగాలులు
ఆవిర్లలో సీతాకోకచిలుకలు వెతుక్కొని
ముసురుకుంటున్న కాఫీ మోచా
మధ్యాహ్నపు మెలుకువలో భూపేన్ హజారికాతో బందిష్
నెగళ్ళంటుకోని మంచునెల సెలవల సాంగత్యపు హాయి” – నిశీధి

ఛాందసవాద తెలుగు కవితారీతుల శృంఖలాలని తెంచుకుని కవిత్వానికి కొత్త భాష్యపు సొబగులద్ది, వైవిధ్యభరిత కవిత్వాన్ని అంతర్జాల మాధ్యమంగా పాఠకులకందిస్తున్న ఈ తరం కవయిత్రి నిశీ. తెలుగు కవితాప్రపంచంలో ఓ కొత్తకెరటంలా తనకంటూ ఓ ప్రత్యేక ముద్రని వేసుకున్న నిశీధి ఈ మధ్యకాలంలో తప్పక చదవాల్సిన కవయిత్రి.

“ఒక బలమయిన భావం కకూన్లో ముడుచుకు పడుకున్న గొంగళిపురుగు అయితే, ఆ సుషుప్తావస్థను దాటిన తర్వాత రెక్కలు విప్పుకున్న సీతాకోకచిలుకే కవిత్వం” అని కవిత్వాన్ని నిర్వచించిన నిశీధి గారితో ముఖాముఖి. 

ఇంటర్వ్యూ: శ్రీనివాస్ వాసుదేవ్

1. నవల, కథ, వ్యాసం – ఈ మూడింటికి బదులుగా మీరు కవిత్వాన్నే ఎంచుకొనడానికి ప్రధాన కారణం?

మెడిటేషన్ చేయలేను కాబట్టి రాసుకోవడం మిగిలినవాటిలో బెటర్ ఆప్షన్ . ఊపిరి ఉగ్గబట్టి, ప్రాణశక్తినంతా ఒకచోట చేర్చి స్తంభింపచేసి, కొన్ని సెకనుల పాటు చైతన్యానికి దూరంగా ఉండటం కంటే సజీవంగా గలగల పారేసెలయేరులా మారి కొంత సమయం పాటైనా ఆలోచనలని అక్షరాలుగా పేర్చుకుంటున్నప్పుడు కలిగే అనుభూతి గొప్పగా అనిపిస్తుంది.

పోతే కవిత్వమే ఎందుకు ఇష్టమయిన ప్రక్రియ అయింది అంటే మాత్రం- ఆప్యాయతతో కూడిన నవ్వుల వెన్నపూసలనీ, నెగళ్లలో ఎగసిపడే సూరీళ్ళనీ ఒకే భావనలో క్లుప్తంగా చెప్పగలిగే సామర్థ్యం మిగిలిన నవల, కథ, వ్యాసానికి తక్కువ. వాటిలో మనం ఒక ఫీలింగ్ నుండి ఇంకో ఫీలింగ్ కు వెళ్తూ పాఠకుడిని మనతో తీసుకెళ్ళడం ఒక లాంగ్ ప్రాసెస్ . అదే కవిత్వంలో అయితే నవరసాలని అత్యంత రసాత్మకంగా తక్కువ టైం అండ్ స్పేస్ లో క్రియేట్ చేయొచ్చు.

అంతే కాదు, క్రియేటివిటీకి కవిత్వం ఇవ్వగలిగే స్కోప్ మిగిలిన ప్రక్రియలలో [...]]]>

Painting Credit: Etsy