రెడ్డి గారు ఆరంభ కవితలోని ఆది పంక్తుల లోనే తనతనాన్ని కొత్తదనాన్ని ముద్రించుకున్నారు -”మనిషన్నాక/పరుగెత్తే కాలం మీద/పచ్చబొట్టై కనిపించాలి!”. ఆఖరి కవిత “వాడేం మనిషో!” లోని అంతిమ చరణాలు కవి మనుసు లోని నిర్ణయాత్మక ముగింపు-”వాడేమ్మనిషై నా మనం పట్టించుకోక తప్పదు/ వాడి దార్ని మార్చకా తప్పదు!”. అక్షర ప్రయాణం సుఖంగా జరిగిందన్న మాటేగాని, దారిపొడుగునా సమాజంలోని దైన్యం హైన్యం నిండిన వ్యక్తులు అడుగడుగునా దర్శనమిస్తారు . ముక్కిడి సిద్ధాంతాలు, భిన్న మనస్తత్వాలు, వ్యవస్థాగత అవస్థ లు, జెండర్ విద్వేషాలు,కార్పోరేట్ కంచెలు, ఆత్మాశ్రయ అసహనాలు, అవకాశవాదుల సంతలు, కళాత్మకత లోపించిన కళ్ళు, పూల మొక్కలకు కాసిన రాళ్లు కనిపిస్తుంటాయి. భర్తను బాధించే సీతలు, బంగారు లేడి వెంట పరుగెత్తే రాముళ్లు, స్త్రీల హృదయ నాసికలు కోసే లక్ష్మణులు, నిద్రలేవని ఊర్మిళలు, ఆధ్యాత్మిక మాయలో పడి మరణించే వృద్ధులు- ఇలా ఎందరెందరో మార్గం మధ్యలో తారసపడుతారు. సమాజం అతని కేంద్ర బిందువు.సమకాలీన మానవ జీవనం ఆతని కవితా వస్తువు. కవిత కళకు చెందినా దైనా, అనుభూతికి చెందినదైనా ఎక్కడో ఒకచోట మానవీయ సామాజిక స్పృహ తళుక్కున మెరవక తప్పదు.పాఠకుడు ‘నిప్పుల వానలో నానక, విషాదపు ఉబ్బిలిలో చిక్కక’ తప్పదు.

‘ఉద్యమకారులకు [...]]]>
కొత్తేమీకాదు పాఠకలోకానికి కొండ్రెడ్డి గారి కవిత్వం. తొమ్మిది కవితా సంపుటాలు, ఒక సాహిత్య వ్యాస సంకలనం, మూడు వందల పైచిలుకు విమర్షనా వ్యాసాలూ, రెండువందల ‘కదిలే కలాలకు’ కొత్త సత్తువను సమకూర్చే సాహితీ సమీక్షలు- రెడ్డి గారి కవిత్వ సంపద ఎంత దొడ్డదో వారి సాహిత్య బంధుకోటి కూడా అంత పెద్దది. కరీంనగర్ లో శరత్ సాహిత్య పురస్కారం, ఒంగోలు లో రాజరాజేశ్వరి అవార్డ్, విజయవాడలో రమ్యసాహితీ అవార్డ్, మచిలీపట్నంలోఆవంత్ససోమసుందర్ పురస్కారం, ఆటా వారి అవార్డ్- ఇలా పలు పురస్కారాలు పొంది ‘ఆకాశమంత చూపుతో’ సాహిత్య ఆకాశాన్ని ఆవరించిన కొండ్రెడ్డి వెంకటేశ్వర రెడ్డి గారి సరికొత్త కవితా చిగిరింత “ఎప్పటికీ కొత్తగానే”.

రెడ్డి గారు ఆరంభ కవితలోని ఆది పంక్తుల లోనే తనతనాన్ని కొత్తదనాన్ని ముద్రించుకున్నారు -”మనిషన్నాక/పరుగెత్తే కాలం మీద/పచ్చబొట్టై కనిపించాలి!”. ఆఖరి కవిత “వాడేం మనిషో!” లోని అంతిమ చరణాలు కవి మనుసు లోని నిర్ణయాత్మక ముగింపు-”వాడేమ్మనిషై నా మనం పట్టించుకోక తప్పదు/ వాడి దార్ని మార్చకా తప్పదు!”. అక్షర ప్రయాణం సుఖంగా జరిగిందన్న మాటేగాని, దారిపొడుగునా సమాజంలోని దైన్యం హైన్యం నిండిన వ్యక్తులు అడుగడుగునా దర్శనమిస్తారు . ముక్కిడి సిద్ధాంతాలు, భిన్న మనస్తత్వాలు, వ్యవస్థాగత అవస్థ లు, జెండర్ విద్వేషాలు,కార్పోరేట్ కంచెలు, ఆత్మాశ్రయ అసహనాలు, అవకాశవాదుల సంతలు, కళాత్మకత లోపించిన కళ్ళు, పూల మొక్కలకు కాసిన రాళ్లు కనిపిస్తుంటాయి. భర్తను బాధించే సీతలు, బంగారు లేడి వెంట పరుగెత్తే రాముళ్లు, స్త్రీల హృదయ నాసికలు కోసే లక్ష్మణులు, నిద్రలేవని ఊర్మిళలు, ఆధ్యాత్మిక మాయలో పడి మరణించే వృద్ధులు- ఇలా ఎందరెందరో మార్గం మధ్యలో తారసపడుతారు. సమాజం అతని కేంద్ర బిందువు.సమకాలీన మానవ జీవనం ఆతని కవితా వస్తువు. కవిత కళకు చెందినా దైనా, అనుభూతికి చెందినదైనా ఎక్కడో ఒకచోట మానవీయ సామాజిక స్పృహ తళుక్కున మెరవక తప్పదు.పాఠకుడు ‘నిప్పుల వానలో నానక, విషాదపు ఉబ్బిలిలో చిక్కక’ తప్పదు.

‘ఉద్యమకారులకు ఆశ్రయమిచ్చే చల్లని చెట్టు నీడ మా తాత!’ అంటూ పాతజ్ఞాపకాలను నెమరు వేసుకుంటూనే ఉద్యమాల మూల ఉద్దేశాలకు మద్దతు పలికారు. ‘సమస్త ప్రపంచాన్ని కలం పాళీ మీద పరికిస్తూ’నే ‘తాను అల్లుకున్న పద్యంలోకి’ తనను తాను జారవిడుచు కుంటాడు. ‘తెరచాప చిరిగింది /తెడ్డు విరిగింది / ఈ తెప్ప దరిజేర్చు తుందంటారా’ అంటూ నిటూర్స్తూనే ‘రైతరికాన్ని బతికించేందుకు / నీవు బతకాలి’ అని జీవన ధ్యేయాన్ని సూచిస్తారు. ‘వర్షం వెలిసినా యిల్లు కురుస్తూనే వుంది / ఇక ఇంటినీ నమ్మలేము’- సాభిప్రాయంగా కనిపించే సాధారణమైన రెండే రెండు వాక్యాల్లో ఈనాటి జీవన వాస్తవాన్ని అసాధారణ రీతిలో వ్యక్తీకరించారు. మడమ తడిపే నీటి ధారలో మొలబంటి లోతులు! ‘నేటి సమస్యలకు పుట్టుకలే గాని /చావులు లేవు’, ఐనా ‘అప్పుడే పిగిలిన పిల్లంత కొత్తగా/ కన్నీరంతా మెత్తగా’ కదలి రమ్మంటున్నాడు. ‘కంటి గుండం చుట్టు కదలాడే నెత్తురు జీరల సాక్షిగా/నిద్రాణం మోస్తున్న హేతువుకు/ చిటికెన వేలందిస్తూ /నిస్వార్థపు పాయల్లోకి ఉరకండి / సాంప్రదాయ వ్యర్ఠాలనుండి విడివడండి ‘ అంటూ వెన్నుతట్టుతున్నాడు. రాజకీయ నాయకులకు ఎప్పటికైనా “రంగు పడుద్దని” హెచ్చరిస్తున్నాడు కొండ్రెడ్డి వెంకటేశ్వరరెడ్డి గారిలోని కవి. “విభజన దిగులుముడికాదు! వికాసపు ఒడిగా / రెండు రాష్ట్రాల అభివృద్ధికి / అంకిత మౌదాం !!” అంటున్నాడు కవిలోని పరిణత మానవుడు .

ఈ సంకలనంలో అందమైన అనుభూతి ప్రధానమైన కవితలూ ఉన్నాయి.”ఓ రాగ స్పర్శకై ఎదిరిచూస్తూ…” లో -

“కొన్ని జ్ఞాపకాలు
కాల చప్పరించి మింగేస్తున్న
నా బాల్యాన్ని బతికిస్తూ
నా అక్షరం మీద నెలవంకను రాల్చి
నా పెదాల మీద నక్షత్రాలు మొలిపించి
నా కవిత్వాన్ని అవిశ్రాంతంగా
సాగిపొయ్యే
అత్యబ్ధుత చైతన్య దీప్తిని
చేస్తుంటాయ్ !”.

“నిర్జన సమూహాలు” లో -

ఎక్కడో కుదురుకట్టిన వో రహస్య స్థావరం
మనిషిని ఆడిస్తూ
ఆలోచనలను ఆర్పేస్తూ…
ప్రపంచాన్ని శాసిస్తూ
నిర్జన సమూహాలను సృష్టించ బోతోంది .”

“నా అక్షరంతో…” లో -

నా అక్షరం
రాత్రిని
ఊయల్లో ఊపుతూ
ఏ జాముకు నిద్ర పుచ్చుతుందో ఏమో తెలియదు.
………
ఉషోదయాన్ని
వెలుగు కిరణ స్పర్శతో తాకి
దినచర్యైన వో దుఃఖిత సహచరిని
కవిత్వంతో కళ్ళు తుడిచేందుకు
ఉపక్రమింప జేస్తుంతుంది !

ముక్కిడి సిద్ధాంతాలు, ఉబ్బిలి లాంటి అరుదైన పదాలతోపాటు ‘పవన విస్తృతంగా’ వంటి పదబంధాలనూ వాడాడు. మొక్కలకు రాళ్ళు పూయించాడు. ఇంద్రధనసుకు ఎనిమిదవ రంగును పులిమాడు. సామాజిక ప్రయోజనమే ప్రధాన ధ్యేయమైన తన కవిత్వంలో సహజ సామాన్యమైన పలుకుబడులతో సరికొత్త స్పృహను రగిలించాడు కవి కొండ్రెడ్డి వెంకటేశ్వరరెడ్డి గారు.

వచనకవితా వ్యవసాయానికి స్వయం ప్రబోధకమైన సరళ భాషా సామగ్రిని వినియోగించిన రెడ్డి గారు తన కళావ్యాసంగంలో నర్మగర్భితమైన అమూర్త చిత్రకళను ఎన్నుకున్నారు ! స్వయంగా చిత్రించుకున్నఅందమైన ఆబ్ స్ట్రాక్ట్ పెయింటింగ్ ను కవరు పేజీ మీద అలంకరించారు.సమాజాన్ని నిదుర లేపేందుకు సరళమైన భాష మాత్రమే చిత్ర కళను మించిన సరైన సాధనం అని భావించి ఉంటారు. పాఠకుని సులభ అవగాహనకు లొంగని అధునాతన శైలీ విన్యాసాన్ని గాని, అనవసర భాషా బేషజాన్ని గాన్ని పాటించలేదు.An Artistic balancing act of emotional expression !
కవి గారి వ్యక్తిత్వాన్ని పుణికిపుచ్చుకున్న ఈ కవిత్వ సంపుటి చదివి తీరాల్సిన పుస్తకం.

వివరాలు:
పుస్తకం: ఎప్పటికీ కొత్తగానే…(కవిత్వం)
రచన: కొండ్రెడ్డి వెంకటేశ్వర రెడ్డి
ప్రతులకు: kavi.kondreddy@gmail.com

“ఎప్పటికీ కొత్తగానే” కవితా సంకలనం నుండి మచ్చుకు ఒక కవిత:

ఓ రాగస్పర్శకై ఎదురుచూస్తూ…

అప్పుడప్పుడు కొన్ని జ్ఞాపకాలు
అంతరంగావరణంలో
గువ్వల్లా వాలుతూ
ఆవర్తమౌతున్న కొన్ని
వ్యక్తిత్వాలను
చిత్తరువులుగా గీసిపొతుంటాయి!
చిరునవ్వు లొలుకుతూ
పలుకరించేవి కొన్నైతే
మాటాడని మౌనావేశంతో
మనసును తొల్చేవికొన్ని!
అపార్థాల ప్రతిబింబాలై
హృదయ తలం మీద
జీరాడేవి మరికొన్ని!
ఎన్నెన్నో జీవితోత్సవాల
మధురిమలు
అందీ అందని ఇంద్రధనస్సులు
బతుకు బంధాలై
గతం రక్తపు మరకల మీద
రంగుల తివాసీలు పరుస్తూ…
నాకు నాకే ఆశ్చర్యం!
కొన్ని చెడు జ్ఞాపకాలు
రగిల్చిన అంతర్ జ్వాల
నాలో అవ్యక్తంగా వేలాడే
కవితా తెట్టెను కదుపుతూ
రక్తసిక్త పథాలమీద
రసగంగను పారిస్తుంటాయి!
కొన్ని చిక్కని చిరునవ్వై
సోగకనుల సోయగాల్లోంచి
తీయని గళమెత్తి పాడుతూ
వేకువ వెన్నెల మాటున
చకోరం సేదదీరినట్లు
వడిసే దుఃఖానికి ఒదార్పునిచ్చే
వో కొత్త పద్యానికి
ఊపిరోస్తుంటాయి!
కొన్ని జ్ఞాపకాలు
కాలం చప్పరించి మింగేస్తున్న
నా బాల్యాన్ని బతికిస్తూ
నా అక్షరం మీద నెలవంకను రాల్చి
నా పదాల పెదాలమీద
నక్షత్రాలు మొలిపించి
నా కవిత్వాన్ని అవిశ్రాంతంగా
సాగిపొయ్యే
అద్భుత చైతన్య దీప్తిని
చేస్తుంటాయ్!
సందర్భమేదైనా అప్పుడప్పుడు
అంతరంగం నిశ్శబ్దం ఆవహించి
నిర్వేదమైనపుడు
కవితా సృజన కొరవడి
దిగులు జ్వాలలో రగిలిపోతూ…
తిరిగి కవిగా మొలకెత్తే
తలపుల్లో తడుస్తూ
రాగాస్పర్శకై ఎదురు చూస్తుంటాను!

**** (*) ****

“పర్వ”- ప్రఖ్యాత కన్నడ సాహిత్యవేత్త Dr.S.L.బైరప్ప గారి విశిష్ట ఉద్గ్రంథం. మహా భారతేతిహాసం అధునిక నవలగా రూపొందిన రచన. బైరప్ప గారి Magnum Opus! అదే పేరుతో Dr.గంగిశెట్టి లక్ష్మీ నారాయణ గారు తెనుగించిన “పర్వ” 730 పేజీల బృహదనువాదం. గంగిశెట్టి గారి మాటల్లో ‘మిత్ ‘నుండి చరిత్ర విడదీయబడి సమగ్రంగా పునర్నింప బడిన అపూర్వ పునఃసృష్టి “పూర్వ”. వైదిక యుగ చరమభాగం (12 th B.C.) లో జరిగిందని భావించ బడుతున్న కురుక్షేత్ర మహా సంగ్రామ నేపథ్యం కథావస్తువు. ఇతివృత్తాన్ని దైవీయ భావన నుండి విముక్తం చేసి, ఆనాటి రాజకీయ, సాంఘిక, సాంస్కృతిక ధర్మానువర్తులైన వ్యక్తుల పాత్రలను సాధారణీకరించి, 20 వ శతాబ్ది బుద్ధిజీవుల ఆలోచనలకు ఒప్పిదంగా రూపొందించ బడినందుకు, బహుశా, “పర్వ” modern classic గా పేరుతెచ్చుకొని ఉంటుంది. దేవలోక ఇంద్రుణ్ణి సాధారణ మానవునిగా నేరుగా హిమాలయ పర్వత పీఠభూములలోకి దింపాడు బైరప్ప. కృష్నున్ని కేవలం చతుర రాజకీయ యుద్ధతంత్ర కోవిదునిగా భావించాడే కాని అవతార పురుషునిగా చిత్రించలేదు. భారత ఇతిహాసంలోని ఉత్కృష్ట వ్యక్తులైన ధర్మజ, అర్జున, భీమ, ద్రౌపది వంటి కాల్పనిక పౌరాణిక పాత్రలను సాధారణ మానవ పాత్రలుగా సామాన్య స్థాయికి చేర్చాడు. అనుపమ త్యాగధనుదనిపించుకున్న వృద్ధ భీష్మునికి ఎలాంటి పౌరాణిక ఔన్నత్యాన్ని అంటగట్టలేదు. ఐతిహాసిక అభిజాత్యమంతా సగటు మానవుని స్వార్థపురిత స్వగత చింతన ( monologue) గా ‘పర్వ’ నిండా పరచుకున్నది. ‘ A great human drama set on sociopolitical ,cultural landscape of anicient India’ !

పంచమవేదంగా పరిగణించబడుతున్న మహాభారత మారుమూలలోని చీకటి కోణం ‘పర్వ’లో వాస్తవ ఆధునిక సాహిత్య రీతిలో నిస్సందిగ్ధంగా ఆవిష్కరింప బడింది. ఆనాటి క్షత్రియ ధర్మం కేవలం తమ వంశాన్నికాపాడుకునే అసహాయ ఆఖరు ప్రయత్నపు కొనసాగింపుగా, ఆర్యధర్మం యావత్తు ఆ దిశలో నిబద్దీకరించబడిన ఒక constitutionalised స్వార్థ పద్ధతిగా రూపొందింది. ‘ఆర్యధర్మమంటే వేట, తాగడం, జూదం, ఆడవాళ్ల [...]]]>

“పర్వ”- ప్రఖ్యాత కన్నడ సాహిత్యవేత్త Dr.S.L.బైరప్ప గారి విశిష్ట ఉద్గ్రంథం. మహా భారతేతిహాసం అధునిక నవలగా రూపొందిన రచన. బైరప్ప గారి Magnum Opus! అదే పేరుతో Dr.గంగిశెట్టి లక్ష్మీ నారాయణ గారు తెనుగించిన “పర్వ” 730 పేజీల బృహదనువాదం. గంగిశెట్టి గారి మాటల్లో ‘మిత్ ‘నుండి చరిత్ర విడదీయబడి సమగ్రంగా పునర్నింప బడిన అపూర్వ పునఃసృష్టి “పూర్వ”. వైదిక యుగ చరమభాగం (12 th B.C.) లో జరిగిందని భావించ బడుతున్న కురుక్షేత్ర మహా సంగ్రామ నేపథ్యం కథావస్తువు. ఇతివృత్తాన్ని దైవీయ భావన నుండి విముక్తం చేసి, ఆనాటి రాజకీయ, సాంఘిక, సాంస్కృతిక ధర్మానువర్తులైన వ్యక్తుల పాత్రలను సాధారణీకరించి, 20 వ శతాబ్ది బుద్ధిజీవుల ఆలోచనలకు ఒప్పిదంగా రూపొందించ బడినందుకు, బహుశా, “పర్వ” modern classic గా పేరుతెచ్చుకొని ఉంటుంది. దేవలోక ఇంద్రుణ్ణి సాధారణ మానవునిగా నేరుగా హిమాలయ పర్వత పీఠభూములలోకి దింపాడు బైరప్ప. కృష్నున్ని కేవలం చతుర రాజకీయ యుద్ధతంత్ర కోవిదునిగా భావించాడే కాని అవతార పురుషునిగా చిత్రించలేదు. భారత ఇతిహాసంలోని ఉత్కృష్ట వ్యక్తులైన ధర్మజ, అర్జున, భీమ, ద్రౌపది వంటి కాల్పనిక పౌరాణిక పాత్రలను సాధారణ మానవ పాత్రలుగా సామాన్య స్థాయికి చేర్చాడు. అనుపమ త్యాగధనుదనిపించుకున్న వృద్ధ భీష్మునికి ఎలాంటి పౌరాణిక ఔన్నత్యాన్ని అంటగట్టలేదు. ఐతిహాసిక అభిజాత్యమంతా సగటు మానవుని స్వార్థపురిత స్వగత చింతన ( monologue) గా ‘పర్వ’ నిండా పరచుకున్నది. ‘ A great human drama set on sociopolitical ,cultural landscape of anicient India’ !

పంచమవేదంగా పరిగణించబడుతున్న మహాభారత మారుమూలలోని చీకటి కోణం ‘పర్వ’లో వాస్తవ ఆధునిక సాహిత్య రీతిలో నిస్సందిగ్ధంగా ఆవిష్కరింప బడింది. ఆనాటి క్షత్రియ ధర్మం కేవలం తమ వంశాన్నికాపాడుకునే అసహాయ ఆఖరు ప్రయత్నపు కొనసాగింపుగా, ఆర్యధర్మం యావత్తు ఆ దిశలో నిబద్దీకరించబడిన ఒక constitutionalised స్వార్థ పద్ధతిగా రూపొందింది. ‘ఆర్యధర్మమంటే వేట, తాగడం, జూదం, ఆడవాళ్ల సహవాసం, స్వయంవరం పేరుతో రాచకన్యలను అపహరించి పెళ్ళాడడం, కనీసం పదిమంది దాసీల నైనా పెళ్లి కానుకలుగా తెచ్చుకుని సుఖించడం, వాళ్లకు పుట్టిన పిల్లలను సూతులుగా వదిలేయడం’ అని నిరసిస్తుంటుంది కోపోద్రిక్త ద్రౌపది.”‘పర్వ’ పూర్వ భారత పాత్రల కథ కాదు. మానవ అనుభవానికి చెందిన ఆముఖాల,రూపాల, మానవ సంబంధాల స్వరూప వివేచన” అంటున్నారు బైరప్ప గారు.

పర్వ లో అలనాటి దేశాచారాల, మూఢ విశ్వాసాల గుట్టు రట్టయింది. మూర్ధ ఘ్రాణ సాంప్రదాయం (తమ సంతానం తమదేనా కాదా అన్న సందేహ నివృత్తి కోసం పిల్లల తలలను ఆఘ్రాణించి నిర్దారించుకోవడం), నియోగం (వంశాభివృధ్ధి కోసం స్త్రీలను పరపురుషుల సాంగత్యానికి పంపడం) ద్వారా ‘కానీనులను’ కనడం, అతిథుల ఆనందం కోసం రాత్రిళ్లు దాసీలను అర్పించడం, స్త్రీల రుతుస్రావనష్టాన్ని పాపంగా పరిగణించడం వంటి క్షత్రియ కుహనాచార శాస్త్ర సమ్మత ‘ఆర్య ధర్మం’ చెలామణిలో ఉండడం బట్టబయలయింది. అంబ అంబాలికలు మొదలు కుంతీ మాద్రుల దాకా ఈ నియోగధధర్మం కొనసాగింది. నియోగానికి వేదజ్ఞులైన ఋషులు సైతం అర్హులే. కుంతికి పెళ్ళికి ముందు తల్లితండ్రుల ప్రోత్సాహంతో దుర్వాస ఋషి వల్ల ఒక కానీనపుత్రున్నికన్నది.పంచపాండవు లందరూ కానీనులే ( పెళ్ళికి ముందు కన్యలుగా ఉన్నప్పుడు కలిగిన సంతానం ) – epithets specially applied to Vyaasa and Karna. వంద మంది కౌరవ పుత్రులలో కేవలం పదునాలుగురు మాత్రమే గాంధారి సంతానం. మిగతా ఎనుబదిఆరుగురు దాసీల వలన సంక్రమించిన సంతతే !

యుద్ధంలో పోరాడుతున్న సైనికులను ప్రోత్సహించేందుకు తిండీ మందు తోపాటు పడతులను కూడా పంపిస్తాడు దుర్యోధనుడు. మహాయుద్ధం లో విధవలైన వేలాది యువతులకు నియోగమే శరణ్యమైనట్టు సూచింప బడింది. యుద్ధానంతరం సైనికుల వల్ల పుట్టిన వందలాది బిడ్డల భవిష్యత్తు ఒక జటిల సామాజిక సమస్య ఔతుంది. A wreched aftermath of war! A great human crisis! పరుశురాముని క్షత్రియ రాజుల సంహారానంతరం ఈ వంశోద్ధారణ మొదలై ఈ ఆర్యధర్మం గతానుగతికంగా అనూచాన ఆర్య పరమధర్మంగా కొనసాగుతున్నట్టు కనిపిస్తున్నది. ఈ కుహన నీతిని జీర్ణించుకున్న శాల్యరాజుకు పెళ్ళికి ముందు పిల్లలను కనడం, నియోగం అపచారంఅనిపించలేదు. శల్యుని కుమారుడు రుక్మరథునికి కూతురు బతుకు ఋతుచక్ర కాలంలో బీజావాపం లేకుండా గడవడం భూమిని బంజరుగా ఉంచినంత పాపంగా తోచింది. స్రావం ఆగి స్నానంచేసిన దినం మగడు ఊరిలో లేనందున మగని శిష్యుణ్నే పిలిపించుకున్న గురుపత్నుల కథలు అతనికి గుర్తుకొచ్చాయి. అతని పత్నికి కానీన సంతానం పొందటంలో తప్పులేదనిపించింది. కృష్ణద్వైపాయనుడు (వేదవ్యాసుడు) కానీనుడేనట. వ్యాసుని పినతల్లికి కానీన పుత్రుడున్నాడట. తన పెళ్లికి ముందు పుట్టిన అబ్బాయి తన పుట్టింటిలోనే పెరుగుతున్నసంగతిని భర్తకు గుర్తు చేస్తుంది. భర్త రుక్మరథుడు వినీవిననట్టు మిన్నకుండిపోతాడు. స్వయంవరం నిర్వహించే స్థోమత తమకు లేనందున, రాజకుమారులు తన కూతురును ఎత్తుకెళ్ళి వివాహం మాడే అవకాశం మృజ్ఞమైనందున ,ఆఖరు అస్త్రం ‘నియోగాన్ని’ ఆచరించడం ధర్మ విరుద్ధం కాదని ఆమె అంటుంది. తుదకు ధర్మజ్ఞుడూ,నియోగ ధర్మాన్ని ప్రారంభించిన భీష్ముడు మహాభారత యుద్ధ సందర్భంలో ధర్మ సందేహంలో చిక్కుకుంటాడు. కానీనులైన పంచపాండవులు రాజ్యార్హులేనా? కురుక్షేత్ర యుద్ధం ధర్మయుద్ధ మేనా? ఈ సందేహ నివృత్తి కై భీష్ముడు ఆగవేగాలతో కృష్ణద్వైపాయనున్ని ఆశ్రయిస్తాడు. వేదాల పరిష్కర్త, నియోగాన్ని స్వయంగా ఆచరించిన వ్యాసుడు సందిగ్ధం లో అవాక్కవుతాడు. తుదకు యుద్ధానంతరం పాండు పుత్రులందరిని కోల్పోయి, ఉత్తర మృత పిండాన్ని ప్రసవించిన కారణంగా, కుంతి ద్రౌపదిని మళ్ళీ పిల్లలను కని వంశాన్ని నిలబెట్టుమని అర్థిస్తుంది. ససేమిరా అంటూ ద్రౌపది ఉత్తరకు నియోగం చేయాలంటుంది .Last nail on the coffin ! ఇలా ‘పర్వ’ లో ఆద్యంతం కొనసాగిన ఈ కానీన హీన సంస్కృతి పాఠకునికి మింగుడు పడదు. లోలోన ఏదో ముల్లు గుచ్చుకుంటూనే వుంటుంది. చదువరికి ఇదొక persistant pain in the neck.

‘పర్వ’ కు మరో పార్శ్వం ఈనాటికీ కొనసాగుతున్న కుటిలరాజనీతి.శత్రువులను తమవైపు తిప్పుకునే ఎత్తుగడల చతురత, యుద్ధ తంత్రం, యుద్ధం. ఎవరికి వారు ఆ యుద్ధాన్ని ధర్మయుద్ధంగా, యుద్ధంలో పాల్గొనడం ధర్మబద్ధంగా అన్వయించుకుంటారు. విశ్లథ మౌతున్న రాజ్య వ్యవస్థలో ధర్మం వివిధ రూపాలుగా రంగులు మార్చుకుంది. ‘ పర్వ’ లో వెర్రి తల లేసిన రణనీతి ఆసక్తిదాయకంగా చిత్త్రించ బడింది. యుద్ధానంతరం విజయం పాండవులదైనా విస్తృతమైన నిరాశ, విశ్లథమైన మానవ జీవన విశ్వాసం ఎల్లెడలా నెలకొని ఉంటుంది. A great human tragedy ever!
అభ్యంతరకరమైన ఆనాటి నియోగరీతి, రణనీతి ‘పర్వ’ లో ఆద్యంతం సమాంతరంగా ప్రవహించాయి .యుద్ధ అనివార్యతకు హేతువులైన వ్యక్తిగత ఈర్షా ద్వేషాలను, అహంకారాలను, ప్రతిజ్ఞలను, ప్రతీకారాలను, మానవ సంబంధాలను,ఆత్మశోధనలను, ధర్మాధర్మ సంశయాలను, ఐకమత్యం కరువైన ఆనాటి రాజకీయాలను అత్యంత నైపుణ్యంతో సంఘటనల సమాహారంగా, స్మృతుల పరంపరగా, విశిష్ట స్వగతరూప సంవిధాన శిల్పంగా యావత్ భారత గాధను కొత్తకోణం లో ఆవిష్కరించారు బైరప్ప గారు.

రచనలోమానవీయస్పర్శఉంది. హేతువాద గణనీయత ఉంది. సమగ్ర మానవ అవగాహన ఉంది.మానవీయ స్పర్శ మహాసంగ్రామాన్నిఎలా ఆపలేకపోయిందో రచయిత తన కథాకథన కౌశలంతో సమర్థవంతంగా సమర్థించు కున్నారు. ” బైరప్పగారు వ్యాస ఆంధ్రమహాభారత ఇతిహాసాలలోని లోని ఖాళీలను (voids) ఏంతో నైపుణ్యంతో పూరించి రాసిన నవల “పర్వ”. A faithful documentation of anicient practices. ఈనాడు మనకు అనైతికంగా తోచే ‘నియోగం’, ‘రుతునష్ట పాపం’ వంటి విషయాలు సంస్కృత ఆంధ్ర భారతాలలో ఉన్నవే. నాటి ‘భారతానికి’ నేటి ‘పర్వ’ సమగ్రపూరణ” అంటున్నారు అనువాదకులు.

” ‘ చైతన్య స్రవంతి ‘ శిల్పంతో బైరప్పగారు వాక్యాలను అసంపూర్ణంగా ఒకదాన్లో నుండి ఒకటి వచ్చినట్లుగా అదో విలక్షణమైన పధ్ద్ధతి తో నడిపిస్తారు. యథాతథం గా కథనంతా భూతకాల క్రియారూపాలతో చెప్పి,చివరి అధ్యాయాన్ని మాత్రం భవిష్య, తద్ధర్మ రూపాలలో చెబుతారు “-ఇది బైరప్ప గారి రచనా శిల్పం పై అనువాదకులు గంగిశెట్టి లక్ష్మీ నారాయణ గారి అభిప్రాయం.

విశ్రాంత ఉపకులపతి, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కార గ్రహీత డా. గంగిశెట్టి లక్ష్మీనారాయణ గారు కన్నడ ‘పర్వ’ను అదే పేరుతో అత్యంత సమర్థవంతంగా తెనుగించారు. “ప్రామాణిక పర్యాయాలతో పాటు ఒకటీ అరా రాయలసీమ పలుకుబడులను ప్రయోగించాను.మూలం లో కావాలని వాడబడిన వ్యవహార పదాలను వీలైనంత వరకు ఎబ్బెట్టు కాని రీతిలో తెలుగులోకి పట్టుకు రావడానికి ప్రయత్నించాను” అంటున్నారు. సరల వ్యవహార భాషలో తెనుగించిన తీరు అభినందనీయం. Lovely write.

ఐతే, “వేదవ్యాస విరచితమైన కథను వక్రీకరించి రాసిన ‘పర్వ’ ఎంత ప్రామాణికం? ఇలాంటి రచనలు మేలు కన్నా కీడునే చేస్తాయి” – ఇది కొందరి అభిప్రాయం. రాఘవేందర్ రావు గారి ఆంగ్లానువాదం ” ‘Parva’:A tale of War,Peace,Love,Death,God and Man ” చదివితే మరింత అవగాహన లభించవచ్చు. With all the goods and the bads, the book is lovable.

వివాదాస్పదమైన ఈ అరుదైన అసాధారణ ఉద్గ్రంధాన్ని చదవి నిట్తూర్చి తేరుకున్నాక నాలో మెదలిన ఈ నా కవితా పంక్తులతో ముగిస్తాను.

ఏదో క్రోన్నీటి ఉద్ధ్రత కెరటం
నా సనాతన కోవెల పునాదులలో
ఎవరో కప్పుతున్న కాలమేఘం
నా అనాది ఆకాశ హరివిల్లు మీద
సత్యాసత్యాల సందిగ్ధ కూడలిలో నిలిచి
దిక్కులు చూస్తున్నది నా వ్యగ్ర హృదయం.
తమసు తెరలను చీల్చే పురా ఉగ్ర కిరణం
పునర్భవిస్తే ఎంత బాగుండును.

మూలం : నైజీరియన్ కవి విలియం ఈకే (Iheanyi’s poem ‘Let me born this night’ )
అనువాదం : నాగరాజు రామస్వామి

ఈ రాత్రి నిర్జన రాత్రి
సానువులనుండి సముద్రం దాకా.
కాని, నిన్ను ఊయలలూపుతున్న నేను
ఒంటరిని కాను!

ఈ నింగి ఒంటరి ఎడారి
శశి సంద్రంలో పడిపోయింది
కాని, నిన్ను పొదివి పట్టుకున్న నేను
ఒంటరిని కాను!

ఈ భువి ఒంటరి ఊషర క్షేత్రం
ఉసూరు మంటున్నది దేహం
కాని, నిన్ను హత్తుకున్న నేను
ఒంటరిని కాను!

——————————

2. అపరిచిత

ఆమె ఒక విచిత్ర వృద్ధవర్షీయసి !
సముద్ర ఘోష ఆమె భాష
ఆమె మాట్లాడుతుంది తనదైన వింత పంథాలో
ఆల్గే లాంటి అజ్ఞాత అల్ప జీవాలతో,
అపరిచయ సైకతాలతో .
అవసాన దశ ఆసన్నమైనట్టుండే ఆమె
ఆరాధిస్తుంది బరువు లేని ఆకారం లేని దేవున్ని!
ఆమె వచ్చాక మా తోట ఒక విచిత్ర వనం!
కాక్టస్, అలీన వన తృణాల మయం,
ఆమెలో నిండి వుంది ఎడారి గాలి శ్వాస.
ఆమెది అచ్చమైన స్వచ్ఛమైన గాఢ మమత ,
ఆమె మౌనాన్నే ఆశ్రయిస్తుంటుంది;
చెప్పాల్సి వస్తే అజ్ఞాత నక్షత్రాల
వర్చస్సులను వర్ణించాలి గా మరి!
చిరు వన ప్రాణులకు మాత్రమే అర్థమయ్యే
తరుగుల్మాల వాక్కు ఆమెది.
నిన్ననే కొత్తగా వచ్చినట్టుంటుంది;
బతికితే బతకొచ్చు ఓ ఎనభై దాకా.
ఏదో ఒక బాధామయ భయద రాత్రి
ఆమె మామధ్యే మరణిస్తుంది;
విధి తలగడ గా, నిశ్శబ్దంగా,హఠాత్తుగా.

మూలం: చిలీ దేశ కవయిత్రి, నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత గాబ్రియేలే మిస్త్రాల్
తెలుగుసేత : నాగరాజు రామస్వామి.

వసంత గీతాన్ని మోసుకుంటూ
వచ్చింది వలస కోకిల
కొత్తపూలను హత్తుకోవాలని.

ఇక్కడ మావిళ్లు లేవు
వేపలు లేవు, పలాశలు లేవు
లేవు మధుమాసపు మల్లెలు.

ఐనా,
వాడలేదు కోకిలమ్మ మొఖం!
స్వర్ణ వర్ణ గోల్డెన్ రాడ్
ఎర్రని పూల తివాసి పరచింది
నీలి రేకుల బ్లూ బోనెట్
స్నేహ హస్తం అందించింది
ఒళ్ళంతా తెలి పూల పొంగై
ఆపిల్ చెట్టు పలకరించింది
‘తొలి చిగురును’చూసేందుకు
వలస పక్షి రాబిన్ తిరిగొచ్చింది
ఆకు పచ్చని ఆహ్వానపత్రమై
పొరుగు చైత్రం చిగురించింది.

వసంత గీతమై వచ్చిన వలస కోకిల
కొత్త పూలను గుండెకు హత్తుకుంది!

March 22, 2014 6:58 PM
(జయభేరి మొదటి భాగం – కవిత 8)

రేపటి తరానికి.. -స్వాతీ శ్రీపాద

రైనా బీతి జాయే …!! – సాయి పద్మ

ఈ ఒక్క రాత్రి గడవనీ -రామినేని తులసి

దేహ ఉగాది -సాయి పద్మ

ప్రవాస కోకిల – నాగరాజు రామస్వామి

ఎన్నెన్ని వసంతాలో.. ఇంకెన్నెన్ని అందాలో… -క్రాంతికుమార్ మలినేని

వసంతుడొస్తాడు…తెల్లారగనే! -శ్రీనివాస్ వాసుదేవ్

అమ్మలు – నిషిగంధ

రంజకం (అష్ట పది) – ఎలనాగ

నేను రోజూ పొద్దున్నే
నా పెరటి లోని పొదరింటి పందిరికి పూసిన
పూల తడిని కోసుకునేందుకు వెళ్తుంటాను
అప్పుడు, తొలి తెలి కిరణశరం తుహిన కణాన్ని ఛేదిస్తుంటుంది
రాలి పడుతున్న క్షతగాత్ర వర్ణాలను దోసిళ్ళలో పట్టుకొని
నేను ఏడు రంగుల సీతాకోక చిలుకలను ఎగిరేస్తుంటాను!
నా ఆకలి కళ్ళు అరుణ రాగాల కోసం
గులాబి గుండెను గుచ్చి గుచ్చి చూస్తుంటాయి
నా ముని వేళ్ళు చిందిన రక్త బిందువులను చూచుకుంటూ
రోజా మొక్క మొగ్గ తొడిగిందని మురిసిపోతుంటాను!
రాత్రంతా ఆనందభాష్పాలు వర్షించి ఉంటాయని
తొలి మసకలోనే ఇంటి లోగిలినంతా వెదుకుతుంటాను
రేయి కార్చిన నీలి అశ్రువులతో నేల తడిసి ఉంటుంది
నేను నా అరుగులను అలికి అందగించుకుంటాను!
నా వాకిళ్ళలో వరువాత చల్లిన తెలి ముగ్గులు
పొరుగిళ్ళ ముంగిళ్ళ లోకి ప్రవహించి ఉంటాయని
కన్వేగు వేళలో కదలి పోతుంటాను
అక్కడ, ముగ్గుబుట్ట విరిగిపడి ఉంటుంది
నేను చెదిరిన ముత్యాలను ఏరుకుంటాను!
సుప్రభాతాలు పాడే తరు శాఖలకు
కువకువ శ్లోకాలు కాసి ఉంటాయని
వేకువ చెట్ల గుండా నడచి వెళ్తుంటాను
కాకి ఈక ఒకటి నా నెత్తిన రాలి పడుతుంది
నేను హంస తూలికా మృదు స్పర్శలను భావిస్తుంటాను!
కాసిన్ని క్షణాల దూరంలో
ఏటి నీటి మీద నా పూల నావ తేలుతుంటుంది
తెడ్డు కనిపించదు, తెరచాప ఎగురదు
నేను పడవలో చిట్లిన పుపొళ్లు ప్రోగు చేస్తుంటాను!

ఓ వటపత్రశాయీ!
చేతిలో ఎన్ని మఱ్ఱాకులుంటే అంత మంచిది;
ఆకులు [...]]]> ఇవి తెరిపినీయక కురిసే ఆర్ద్ర క్షణాలు
తడవక తప్పదు!
అనాదిది ఈ నిరంతర కాల జీవన ధార
తరించక తప్పదు!

నేను రోజూ పొద్దున్నే
నా పెరటి లోని పొదరింటి పందిరికి పూసిన
పూల తడిని కోసుకునేందుకు వెళ్తుంటాను
అప్పుడు, తొలి తెలి కిరణశరం తుహిన కణాన్ని ఛేదిస్తుంటుంది
రాలి పడుతున్న క్షతగాత్ర వర్ణాలను దోసిళ్ళలో పట్టుకొని
నేను ఏడు రంగుల సీతాకోక చిలుకలను ఎగిరేస్తుంటాను!
నా ఆకలి కళ్ళు అరుణ రాగాల కోసం
గులాబి గుండెను గుచ్చి గుచ్చి చూస్తుంటాయి
నా ముని వేళ్ళు చిందిన రక్త బిందువులను చూచుకుంటూ
రోజా మొక్క మొగ్గ తొడిగిందని మురిసిపోతుంటాను!
రాత్రంతా ఆనందభాష్పాలు వర్షించి ఉంటాయని
తొలి మసకలోనే ఇంటి లోగిలినంతా వెదుకుతుంటాను
రేయి కార్చిన నీలి అశ్రువులతో నేల తడిసి ఉంటుంది
నేను నా అరుగులను అలికి అందగించుకుంటాను!
నా వాకిళ్ళలో వరువాత చల్లిన తెలి ముగ్గులు
పొరుగిళ్ళ ముంగిళ్ళ లోకి ప్రవహించి ఉంటాయని
కన్వేగు వేళలో కదలి పోతుంటాను
అక్కడ, ముగ్గుబుట్ట విరిగిపడి ఉంటుంది
నేను చెదిరిన ముత్యాలను ఏరుకుంటాను!
సుప్రభాతాలు పాడే తరు శాఖలకు
కువకువ శ్లోకాలు కాసి ఉంటాయని
వేకువ చెట్ల గుండా నడచి వెళ్తుంటాను
కాకి ఈక ఒకటి నా నెత్తిన రాలి పడుతుంది
నేను హంస తూలికా మృదు స్పర్శలను భావిస్తుంటాను!
కాసిన్ని క్షణాల దూరంలో
ఏటి నీటి మీద నా పూల నావ తేలుతుంటుంది
తెడ్డు కనిపించదు, తెరచాప ఎగురదు
నేను పడవలో చిట్లిన పుపొళ్లు ప్రోగు చేస్తుంటాను!

ఓ వటపత్రశాయీ!
చేతిలో ఎన్ని మఱ్ఱాకులుంటే అంత మంచిది;
ఆకులు చిరు తరగ తాకిడికే చిరిగిపోతుంటాయి!

నీలి బరువులు మోసుకుంటూ
వేకువలో ఆరిపోయే తారల వంటి
అరకొర కరదీపికలతో
భయకంపిత మైన పుర వీధులు వాళ్ళను స్వాగతిస్తున్నవి
వాళ్ళ చేతుల్లో ఉన్నది గుండె దడల శబ్దం
అది పడవ తెడ్లలా గాలిని తాడిస్తున్నది
వాళ్ళ కాళ్ళ నుండి అరికాళ్ళలా రాలిపడుతున్నవి
రోడ్ల ధూళి లో వారి చిరు పాదముద్రలు
మిక్స్ కో లో తొంగిచూచే తారలు
మిక్స్ కో లోనే ఉండి పోతాయి
ఇండియన్లు వాటిని అక్కడే పట్టేసుకుంటారు
వాళ్ళు బుట్టల్లో నింపుకునేది
తెల్లని స్పానిష్ బాయనెట్ భారీ పూల గుత్తులను
తెలతెల్లని కోళ్ళను
మనకన్నా మౌనతరం వాళ్ళ జీవితం
వాళ్ళు రొప్పుతూ దిగివచ్చేటప్పుడు
వాళ్ళేసవ్వడీ చేయరు
కాని,ఒక్కోసారి వారి పెదవుల మీద
నున్నని సర్పం బుసకొడుతుంటుంది .

(‘మిక్స్ కో’గౌటమాలా సిటీ సమీపం లోని ఒక మునిసిపల్ ప్రాంతం.’మిక్స్ కో’
అంటే వాళ్ళ భాష లో ‘మబ్బుల్లోని నివాసం’.ఇండియన్లు ‘మాయా’ సంస్కృతికి
చెందిన నేటివ్ అమెరికన్లు.)

మూలం: మిగ్వెల్ ఏంజెల్ ఆస్టూరియాస్ ,నోబెల్ లారియట్, గౌటమాలా.
అనువాదం: నాగరాజు రామస్వామి.

నల్లని వలువల వంటి కొలనుల మీద
వేసవి లిల్లీల ద్వీపాలు ముద్రించ బడుతుంటాయి.

నిత్య సంతోషం నీ నైజ మైతే
నీవా మెత్తని జాడల గుండా కదలిపోతుంటావు
నీ భావ జాలం మీద కాలూనుకుంటూ
నిరంతరంగా ఈదుకుంటూ
బరువెక్కిన నీ భావనలు లోన గుచ్చుకుంటున్నా
నీరసంగా కాల్లీడ్చుకుంటూ నడవక తప్పకున్నా.
నీ అంతరాంతరాల్లో అడవి జంతువేదో అరుస్తుంటుంది
‘తద్వతు తాను కోరుకున్నట్టుగానే ఉండిపోయింది పుడమి’ అంటూ.

అప్పుడు ప్రతి ఉదయం
లిల్లీలు జ్వలిస్తున ప్రతి పూలకొలను
ఒక ఉదాత్త దైవ ప్రార్థన, ఒక ఉదార దేవుని దీవన;
నీవు ప్రార్తించాలని ప్రయత్నించినా, లేకున్నా
నీవు ఆనందంగా ఉండాలని అనుకున్నా,లేకున్నా.

మూలం: మేరీ ఆలివేర్, అమెరికన్(ఓహియో) కవయిత్రి, ‘డ్రీమ్ వర్క్ -1986′ నుండి.
అనువాదం: నాగరాజు రామస్వామి

* * *

పాళీ ప్రాకృత ప్రాక్తన క్షేత్రాలు దాటి
ప్రాభవం కోల్పోయిన శ్రమణం,
కర్మ కాండల ‘కాల చక్ర’ ముగ్గుల్లో చిక్కువడ్డ బౌద్ధం,
స్కై బరియల్స్ లో దేహఖండా లవుతున్న వజ్రయాన శవం,
విగ్రహాలలో స్తాణువైన సిద్దార్థం –
స్వీయ భారం తో కుంగిన హిమాలయం!

శతాబ్దాల డెడ్వేట్ కింద శిథిలమైన గ్రీకు సంస్కృతి,
మిల్లో డెబ్రి మధ్య విరిగిన వీనస్ శిల్ప ఖండం,
లాటిన్ సీలింగ్ కు వేలాడుతున్న మైకలాంజలో బూజు,
గ్లాడియేటర్ రాక్షస క్రీడలో చిందిన ఆటవిక రుధిరం,
ఆఫ్రికన్ బానిస రంగ భూములను రక్తసిక్తం చేసిన
వెనేటర్ రోమన్ బురద,
కూలిన కలోసియం,క్రుంగిన లేప్టిస్ మాగ్నా
నిన్నటి నీలి నీడల సాక్షీభూతం
నీరోడుతున్న ఆల్ప్హ్స్ హిమ శిఖరం!

సూర్యుడు అస్తమించని సామ్రాజ్య ఆధిపత్యం
కిరణ శకలాల ప్రోగులో అహంత అస్తిపంజరం,
హద్దులు దాటిన రాజ్య విస్తరణ దుష్ట కాంక్ష
స్వీయాశ్వ పద ఘట్టనలో అలగ్జాన్డర్ ఆఖరి శ్వాస,
పిరమిడ్ల చీకటి గదుల్లో చిట్లిన ఫేరో మమ్మీల తలలు,
అరబ్బు ఆయిల్ లో మునిగిన టైటానిక్ నౌకలు,
చరిత్ర పుట్టల్లో నలుగుతున్ననెమిలీకలు !

మహంజొదారొ మట్టిపోరల కింద
విశ్లథమైన మహా నాగరికత,
విస్మృతిలోకి జారిన ఒలంపియన్ జీస్ టెంపుల్,
సముద్రపు అగాధాలలో సమాధి ఐన అట్లాంటిస్ నగరం,
మటుమాయమైన ‘మాయా’ సంస్క్రతి
కాల గర్భంలో నిక్షిప్తమైన అగణిత శిథిల చరిత్రల పరంపర!

శకలాలైన ప్రాగ్ [...]]]> కాలం నిరంతర ఝరి, కాలం లయకారి
అది స్థితి గతులను రచిస్తూనే
వినాశనాన్ని విరచిస్తుంటుంది
ముందు అన్నీ సమకూర్చు కుంటూ పోతుంటుంది
వెనుక సర్వం పూడ్చు కుంటూ వస్తుంటుంది
కాలం చరిత్ర అవుతుంటుంది!

* * *

పాళీ ప్రాకృత ప్రాక్తన క్షేత్రాలు దాటి
ప్రాభవం కోల్పోయిన శ్రమణం,
కర్మ కాండల ‘కాల చక్ర’ ముగ్గుల్లో చిక్కువడ్డ బౌద్ధం,
స్కై బరియల్స్ లో దేహఖండా లవుతున్న వజ్రయాన శవం,
విగ్రహాలలో స్తాణువైన సిద్దార్థం –
స్వీయ భారం తో కుంగిన హిమాలయం!

శతాబ్దాల డెడ్వేట్ కింద శిథిలమైన గ్రీకు సంస్కృతి,
మిల్లో డెబ్రి మధ్య విరిగిన వీనస్ శిల్ప ఖండం,
లాటిన్ సీలింగ్ కు వేలాడుతున్న మైకలాంజలో బూజు,
గ్లాడియేటర్ రాక్షస క్రీడలో చిందిన ఆటవిక రుధిరం,
ఆఫ్రికన్ బానిస రంగ భూములను రక్తసిక్తం చేసిన
వెనేటర్ రోమన్ బురద,
కూలిన కలోసియం,క్రుంగిన లేప్టిస్ మాగ్నా
నిన్నటి నీలి నీడల సాక్షీభూతం
నీరోడుతున్న ఆల్ప్హ్స్ హిమ శిఖరం!

సూర్యుడు అస్తమించని సామ్రాజ్య ఆధిపత్యం
కిరణ శకలాల ప్రోగులో అహంత అస్తిపంజరం,
హద్దులు దాటిన రాజ్య విస్తరణ దుష్ట కాంక్ష
స్వీయాశ్వ పద ఘట్టనలో అలగ్జాన్డర్ ఆఖరి శ్వాస,
పిరమిడ్ల చీకటి గదుల్లో చిట్లిన ఫేరో మమ్మీల తలలు,
అరబ్బు ఆయిల్ లో మునిగిన టైటానిక్ నౌకలు,
చరిత్ర పుట్టల్లో నలుగుతున్ననెమిలీకలు !

మహంజొదారొ మట్టిపోరల కింద
విశ్లథమైన మహా నాగరికత,
విస్మృతిలోకి జారిన ఒలంపియన్ జీస్ టెంపుల్,
సముద్రపు అగాధాలలో సమాధి ఐన అట్లాంటిస్ నగరం,
మటుమాయమైన ‘మాయా’ సంస్క్రతి
కాల గర్భంలో నిక్షిప్తమైన అగణిత శిథిల చరిత్రల పరంపర!

శకలాలైన ప్రాగ్ యుగాల శిథిలాల అట్టడుగున
శిలాజమైన మానవ డి.ఎన్.ఎ –
ఘనీభవించిన శిలాశ్వాస
అశేష శేష ప్రశ్నల అవశేషాలు చరిత్ర శిథిలాల కింద!

* * *

కృష్ణ బిలం పాలపుంతను మింగినప్పుడు
ఆన్రోమేడా సర్పిల గెలాక్షి మిల్కీవేను డీకొన్న నాడు
మన ధరిత్రి చరిత్ర విశ్వధూళిలో లవలేశమై పోతుందో?
అనంత దూర గ్రహాంతర వాసుల చరిత్ర పుటల్లో
అక్షరత్వం పొందుతుందో? ఏమో మరి !